Boylam

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yerküre modeli üzerinde gösterilen boyuna (ekvatora dik) yarım çemberlere meridyen denir.

Boylam, başlangıç meridyeninin doğusundaki veya batısındaki herhangi bir noktanın açısal mesafesi.[1][2] Boylamlar, doğu ve batı boylamları olmak üzere ikiye ayrılırlar; derece, dakika ve saniye cinsinden ifade edilirler.[1] Dünya üzerindeki aynı boylama sahip noktaların birleşmesi ile oluşan yarım daire şeklindeki varsayımsal yaylara ise meridyen denir.[3] Meridyenler bir kutuptan diğerine uzanırlar ve Dünya'yı portakal dilimi gibi dilimlere ayırırlar.[3]

Meridyenler, Ekvator'a dik açı yapacak şekilde yerküreyi 360 eşit parçaya bölen ve uçları kutuplarda birleşen, yay şeklindeki varsayımsal çizgilerdir. Her meridyen, bir büyük çemberin yarısıdır ve tüm meridyenler aynı uzunluktadır. Zaman zaman meridyen kavramı herhangi bir boylamdan ve kutuplardan geçen "tam" çember anlamında kullanılır.[2][4] Karışıklıkları önlemek açısından bu yazıda meridyen sözcüğü her zaman yarım çember anlamında kullanılacaktır.

Başlangıç meridyeni ve antimeridyen[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiltere'nin Greenwich gözlemevinden geçen meridyen, başlangıç meridyeni kabul edilir ve 0 derece olarak gösterilir. Doğusunda kalan yerlere doğu yarımküre, batısında kalan yerlere batı yarımküre denir. Başlangıç meridyeninin 179 doğusunda, 179 batısında ve tam karşısında (180. meridyen) olmak üzere toplam 360 meridyen yayı vardır. 0 (Greenwich) ve 180 derece meridyenleri karşı karşıyadır ve birbirini daireye tamamlar. Bu nedenle 180. meridyene "antimeridyen" de denir.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Her bir meridyen bir büyük dairenin yarısıdır.
  • Tüm meridyenlerin uzunlukları aynıdır.
  • Ekvator ve diğer enlemleri boylamasına keserler.
  • Herhangi iki meridyen arası en uzun mesafe Ekvator üzerinde görülür (111 km).
  • Her meridyen arasında 4 dakikalık zaman farkı vardır.
  • Kutup noktalarında birleşirler.
  • 0 ve 180 derece meridyenleri karşı karşıyadır ve birbirini daireye tamamlar.

Mesafe ölçümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Meridyenler "üzerindeki" (iki paralel arasındaki) her 1 dakikalık açı 1 deniz miline (1852 m) eşittir.[5]

Herhangi bir harita üzerinde iki nokta arasındaki mesafe ölçülürken, harita projeksiyonlardan kaynaklanan hataları minimum düzeye indirmek için, iki nokta arasındaki doğrunun uzunluğu, ortasından geçen bir meridyen üzerindeki açılar ile kıyaslanır. Örneğin iki nokta arasındaki mesafe bir pergel ile ölçülüp doğru üzerindeki bir meridyenle (mümkünse tam ortadaki) kıyaslandığında 10 dakikalık açıya denk geliyorsa, o iki nokta arasındaki gerçek mesafe yaklaşık olarak 10 deniz milidir.

Paraleller üzerindeki dakika aralıkları -ekvator haricinde- meridyenler ile aynı olmadığından mesafe hesaplaması için kullanılmaz.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Pooley, Dorothy, ve David Robson. The Air Pilot's Manual 3: Air Navigation. 6. baskı. Shoreham, West Sussex: Pooley's Air Pilot Publishing, 2010.
  1. ^ a b Latitude and Longitude Worldatlas.com. Erişim: 5 Ekim 2012.
  2. ^ a b "longitude." Dictionary.com. Erişim: 5 Ekim 2012.
  3. ^ a b Latitude and Longitude Nasa.gov. Erişim: 5 Ekim 2012.
  4. ^ "meridian." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  5. ^ Pooley's, sf 6

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]