İsviçre

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İsviçre Konfederasyonu
Schweizerische Eidgenossenschaft (Almanca)

Confédération suisse (Fransızca) Confederazione Svizzera (İtalyanca) Confederaziun svizra (Romanşça)
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: Latince: Unus pro omnibus, omnes pro uno (geleneksel[not 1])
(Türkçe: "Birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için")
Ulusal Marş: İsviçre Ulusal Marşı
Konum
Başkent Bern (de facto)
46°57′N 7°27′E / 46.95°N 7.45°E / 46.95; 7.45
Resmî dil(ler) Almanca, Fransızca, İtalyanca, Romanş[1]
Milliyet İsviçreli
Yönetim biçimi Doğrudan demokrasi
Federal cumhuriyet
 - Federal Konsey Doris Leuthard
Eveline Widmer-Schlumpf
Ueli Maurer
Didier Burkhalter>
Simonetta Sommaruga
Johann Schneider-Ammann
Alain Berset
 - Federal Şansölye Corina Casanova
Kuruluş
 - Kuruluş tarihi 1300 civarı
 - de facto 22 Eylül 1499
 - de jure 24 Ekim 1648
 - Yeniden yapılanma 7 Ağustos 1815
 - Federal devlet 12 Eylül 1848
Yüzölçümü
 - Toplam 41.285 km²  (136.)
15.940 mil²
 - Su (%) 4.2
Nüfus
 - 2012 tahmini 8,000,000[2] (96.)
 - 2000 sayımı 7,452,075
 - Yoğunluk 188/km²  (65.)
477,4/mil²
GSYİH (SAGP) 2005
 - Toplam 264.1 milyar$ (39.)
 - Kişi başına 32,300$ (10.)
GSYİH (düşük) 2005
 - Toplam 367.5$ milyon (18.)
 - Kişi başına 50,532$ (4.)
İGE  ▬ 0.947 (yüksek)  (2004)
Para birimi İsviçre frangı (CHF)
Zaman dilimi CET (UTC+1)
 - Yaz CET (UTC+2)
Internet TLD .ch
Telefon kodu 41

İsviçre (Almanca: Schweiz[not 2] [ˈʃvaɪts]; Fransızca: Suisse [sɥis]; İtalyanca: Svizzera [ˈzvit͡sːera]; Romanşça: Svizra), resmî adıyla İsviçre Konfederasyonu (Latince: Confoederatio Helvetica, CH kısaltması buradan gelir), federal otoritelerin merkezi Bern ile birlikte 26 kantondan oluşan federal cumhuriyet. Batı Avrupa'da[not 3] bulunan ülkenin kuzey sınırında Almanya, batısında Fransa, güneyinde İtalya, ve doğusunda Avusturya ile Lihtenştayn yer alır.

İsviçre denize kıyısı olmayan, Alpler, İsviçre Platosu ve Jura Dağları arasında bölünen, 41285 km2 yüzölçümüne sahip bir ülkedir. Alpler toprakların daha fazla bölümünü işgal ederken, yaklaşık 8 milyon insandan oluşan İsviçreli nüfus çoğunlukla en büyük şehirlerin bulunduğu platoda yoğunlaşmıştır. Bu şehirlerin arasında iki küresel kent ve ekonomik merkez olan Zürih ve Cenevre de vardır. İsviçre Konfederasyonunun uzun bir silahlı tarafsızlık tarihi vardır—1815 yılından bu yana uluslararası bir savaş durumu olmamıştır—ve 2002 yılına kadar Birleşmiş Milletler'e katılmamıştır. Yine de etkin bir dış politika sürdürmektedir ve sıklıkla dünya çapında barış kurma işlemlerine katılır.[3] İsviçre aynı zamanda Kızılhaç'ın doğduğu ülkedir ve ikinci büyük BM merkezi de dahil olmak üzere büyük sayıda uluslararası organizasyonun ev sahibidir. Avrupa seviyesinde, Avrupa Serbest Ticaret Birliğinin kurucu üyelerindendir ve Schengen Bölgesinin bir parçasıdır – yine de dikkate değer olarak Avrupa Birliğinin ve Avrupa Ekonomik Alanı bir üyesi değildir.

İsviçre kişi başına düşen net olmayan yerli ürün bakımından dünyadaki en zengin ülkelerden biridir, ve her bir yetişkin için en yüksek malvarlığına (finansal ve finansal olmayan) sahiptir.[4][5] Zürih ve Genevre sırasıyla dünyadaki ikinci ve sekizinci yaşam kalitesine sahip şehirler olarak sıralanmışlardır.[6] Nominal (GSYİH) bakımından dünyanın on dokuzuncu, satın alma gücü paritesine göre otuz altıncı büyük ekonomisine sahiptir. Malların ihracatında yirminci, ithalatında on sekizinci sıradadır.

İsviçre üç ana dilbilimsel ve kültürel bölge içerir: Romanşça konuşulan yöreler dahil İtalyan, Alman ve Fransız bölgeleri. İsviçreliler bu nedenle, çoğunluğu Almanca konuşmasına karşın, ortak bir etnik ya da dilsel kimlik anlamında bir ulus oluşturmazlar. Ülkeye güçlü aidiyet duygusu, ortak tarihsel zemin, paylaşılan değerler (federalizm ve doğrudan demokrasi)[7] ve Alp simgesi üzerine kurulmuştur.[8] İsviçre Konfederasyonu'nun kurulmasının geleneksel tarihi 1 Ağustos 1291'dir; İsviçre Ulusal Günü bunun yıldönümünde kutlanır.

Konu başlıkları

Etimoloji [değiştir]

Türkçede başına i eklenerek Latince kökenli dillerden aktarılan İsviçre sözcüğü, İngilizce Swiss sözcüğü gibi 16. yüzyılda kullanılmakta olan Fransızca Suisse sözcüğünden alınmıştır. İngilizcedeki ülke adı olan Switzerland, 16. ve 19. yüzyıl arasında kullanılan fakat şimdi kullanılmayan ve Swiss ile aynı anlamdaki Switzer sözcüğünden üretilmiştir.[9] Switzer sözcüğü ise Alemanca'daki Schwiizer sözcüğünden gelmektedir. Schwiizer şu an Schwyz kantonu olan bölge ve bu bölgede yaşayanlar için kullanılan bir terimdi ve aynı zamanda Eski İsviçre Federasyonunu oluşturan orman kantonlarından biriydi. 14. yüzyıldan beri kullanılmakta olan Ant kardeşliği (Almanca: Eidgenossen) sözcüğünün yanında 1499'daki Swabian Savaşından sonra Swiss/Schweiz/İsviçre sözcüğü de sahiplenilmeye başlandı.

Bir yer ismi olarak Schwyz ise ilk olarak 972'de Eski Yüksek Almanca'da Suittes biçiminde ve muhtemelen "yakmak" anlamındaki suedan sözcüğü ile ilişkili olarak ormanlık alanları yakarak yerleşime açmak anlamında kullanılmıştır.[10] Sözcük 1499'daki Swabiyan savaşına kadar sadece kantonu nitelemek için kullanılırken, giderek aşama aşama tüm konfederasyonu niteler hale gelmiştir.[11][12] Ülkenin İsviçre Almancasındaki adı olan Schwiiz çift anlamlı olarak hem kantonu hem ülkeyi ifade etmek için kullanılsa da, ülke adı kullanılırken başına die artikeli getirilir. Yani İsviçre için d'Schwiiz kullanılırken[13], kanton ve kantondaki şehir için sadece Schwyz kullanılır.[14]

Yeni Latince sözcük Confederatio Helvetica (Helvetler konfederasyonu) İsviçre'nin federal bir devlet olarak 1848'de kurulmasından sonra tedrici bir biçimde gündeme geldi, 1879'da paraların üzerinde görüldü, 1902'de İsviçre Federal Sarayının üzerine yazılarak tescillendi ve 1948'den sonra da resmi devlet mühürlerinde kullanılmaya başlandı.[15] Sözcük, Romalılar döneminden önce İsviçre platosunda yaşayan ve Galyalı bir topluluk olan Helvet kabilesinden (Latince: Helvetii) üretilmiştir. Helvetia, Johann Caspar Weissenbach'ın 1672'de sergilenen bir oyununda alegorik bir kadın kahramandı ve 17. yüzyılda İsviçre konfederasyonunun ulusal alegorisi haline gelmiştir.[16]

Dört resmî dilden herhangi birine öncelik vermemek amacıyla Latince kullanılmaktadır. Ülke kısaltması olarak (CH) kullanılmasının nedeni de budur. Fransızca (Confédération suisse), İtalyanca (Confederazione Svizzera) ve Romanşça (Confederaziun svizra) resmî adları "İsviçre Konfederasyonu" olarak çevrilirken Almanca resmî ad olan Schweizerische Eidgenossenschaft, "İsviçre Ant Kardeşliği" ya da "İsviçre Sözleşme Ülkesi" anlamına gelir.

Tarihçe [değiştir]

Ana madde: İsviçre tarihi

İsviçre bir devlet olarak 1848 yılındaki İsviçre Federal Anayasası'nın kabulünden bu yana varlığını sürdürmektedir. İsviçre'nin önceki liderleri 13. yüzyılın sonunda (1291), asırlardan beri süregelen devletler konfederasyonundan oluşan koruyucu bir ittifak kurdu.

Erken dönem tarihi [değiştir]

Bölgede en eski insansı (hominidae) varlığı yaklaşık 150,000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır.[17] Öte yandan en eski tarım yerleşimiyle ilgili bulgulara ise Gächlingen'de (M.Ö. 5300'lü yıllardan kalma) rastlanmaktadır.[17]

M.Ö. 44 yılında kurulan, Augusta Raurica Rhine üzerine kurulan ilk Roma yerleşimi, İsviçredeki en önemli arkeolojik kazı alanlarından biri.[18]

Hallstatt ve La Tène kültürü (adını Neuchâtel Gölünün kuzeyinde bulunan La Tène arkeolojik kazı alanından almaktadır) bölgede bilinen en erken kültürel kabilelerdir. La Tène kültürü muhtemelen Antik Yunan ve Etruscan medeniyetlerinden etkilenerek geç demir çağı döneminde gelişip yayılmışdır.[17] İsviçre bölgesindeki en önemli kabilelerden biri de Helvetlerdir. M.S. 580 yılında gerçekleşen Bibracte muharebesinde Julius Caesar'ın orduları Helvetleri yenilgiye uğratmış [17] daha sonra da (M.Ö. 15) Tiberius (2. Roma İmparatoru) ve kardeşi Drusus Alpleri tümüyle fetih edip Roma İmparatorluğu'nun parçası haline getirmiştir. Helvetilerin yaşadığı bölge önce Roma'nın Gallia Belgica eyaletinin parçası omuş ve Confoederatio Helvetica adını almıştır. Daha sonra Germania Superior eyaletinin parçası olmuştur. Günümüz İsviçresinin doğu kısımları ise Raetia eyaletine katılmıştır.

4. yüzyıldan itibaren İsviçrenin batı bölgesi Burgonya krallığına aitti.Alamanların 5. yüzyılda İsviçre platosuna daha sonra 8. yüzyılda Alp vadilerine yerleşmesi sonucunda erken Orta çağ döneminde (Frank imparatorluğu tarafından işgal edilene kadar) günümüz İsviçre toprakları Burgonya ve Alaman krallıkları arasında ikiye bölünmüş vaziyetteydi.[17] 6. yüzyılda bütün İşviçre bölgesi Frank İmparatorluğu egemenliği altına girmiştir.[19][20]

6. 7. ve 8. yüzyıllar boyunca da bölge Frank hegomonyası altında kalmıştır. Şarlman dönemindeki genişleme periodundan sonra Frank İmparatorluğu Verdun Antlaşması (843) ile ikiye ayrılmış[17] İsviçre toprakları da Orta Francia ve Doğu Francia krallıkları arasında paylaşılmıştır. Kutsal Roma Germen İmparatorluğu döneminde yaklaşık M.S. 1000 yıllarında tekrar bu bölge tek bir idare altında toplanmıştır.[17]

1200'lü yıllara gelindiğinde İsviçre platosu Savoie hanedanlığı, Zähringer Hanedanlığı, Habsburg ve Kyburg Hanedanlığı tarafından idare edilmekteydi.[17] Uri kantonu, Schwyz kantonu, Unterwalden (Waldstätten) gibi bazı bölgeler de imparatorluğun doğrudan kontrolu aldındaydı (Reichsfreiheit). 1264'te Kyburg hanedanlığı çöktüğünde, Habsburg topraklarını İşviçre platosunun doğusuna kadar genişletmişdi.[19]

Eski İsviçre Federasyonu [değiştir]

Ana madde: Eski İsviçre Federasyonu

1291 yılında Uri, Schwyz ve Unterwalden kantonlarının oluşturduğu üç orman kantonu temsilcileri bir Federal Beyanname altına imza attı.[21] Beyanname'ye imza atan taraflar, o zamanlar Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’nda Avusturya Düklüğünü elinde tutan Habsburg hanedanının hükmüne karşı çıkabilmek için birleşmeyi taahhüt ediyorlardı. Bu federasyon kantonları imparatordan, imparatorluk içinde otonom olduklarını garantileyen gösteren bir belge de almıştı. Ancak iktidar Habsburg hanedanının eline geçince bu otonomiyi kabul etmeyen Habsburglar yeni federasyona karşı saldırıya geçti.[22] 15 Kasım 1315 günü Morgarten Çarpışması’nda Habsburg ordusunu yenen İsviçreliler, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu içinde İsviçre Konfederasyonunun varlığını güven altına aldılar.[22]

1353 yılına gelindiğinde ilk birleşen üç kantona ek olarak Glarus ve Zug kantonlarıyla Lüzern, Zürih ve Bern şehir devletleri de birliğe katılarak 15. yüzyıla kadar varlığını sürdüren (Zürih bir toprak anlaşmazlığı nedeniyle 1440 yılında konfederasyondan atılmıştır) ve sekiz eyaletten oluşan "Eski Federasyonu" kurdular. Bu birlik sonraki yüzyıllarda yeni katılımlarla daha da büyüdü.[21] 1470’lerde Bourgogne dükü I. Charles’a karşı kazandıkları zaferler ve İsviçre paralı askerlerinin başarılarıyla federasyonun hem gücü hem de zenginliği arttı. İsviçre kantonları sıralaması yapılırken geleneksel olarak, şehir devletlerini takiben kurucu kantonlar ilk sekiz "Eski Kanton" olarak önde anılır, 1481 yılından sonra federasyona katılan diğer kantonlar tarih sırasına göre dizilir. Kutsal Roma Cermen İmparatoru I. Maximilian’a karşı İsviçrelilerin 1499 yılında Svabya savaşında kazandığı zafer sonucunda, İsviçre, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’ndan ayrılıp de facto bağımsızlığını kazanmıştır.[23]

1506 yılında II. Julius, günümüzde hâlâ Vatikan’ı koruyan İsviçreli Muhafızları işe aldı. Federasyonun genişlemesi ve ilk savaşlarda elde edilen yenilmezlik ünü 1515 yılında Marignano Çarpışması’ndaki İsviçre yenilgisi ile ilk kez durakladı.[24] Bazı kantonlarda Huldrych Zwingli’nin Reformunun başarılı olması 1529 ve 1531 yıllarında kantonlararası savaşların (Kappeler Kriege) çıkmasına neden oldu ve İsviçre Katolik ve Protestan kantonlar şeklinde bölündü.[22] Çatışmalarda Protestan birlikleri çözüldü be katolikler birçok kantonda kontrolü ele geçirdiler. 1531'de yapılan barış anlaşmasından sonra bazı kantonlarda protestanlar ve katolikler aynı kiliselerde ibadet etseler de Katolikler 7 kanton ile 2 yarım kantonda iktidarda iken Protestanlar ancak 4 kanton ile 2 yarım kantonda kontrol sahibi olabildiler.[25] 1648 yılında Westfalya Barış Antlaşması ile Avrupalı ülkeler İsviçre’nin Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’ndan ayrılmasını ve tarafsızlığını tanıdı.[22] Aristokrat ailelerin artan otoriteryanizmi, 30 Yıl Savaşları sırasında ortaya çıkan ekonomik krizle de birleşerek 1653 yılında İsviçre köylü savaşlarına yol açtı. Bu çatışmaların arka planında yine Katolik-Protestan çatışması vardı[26] ve kantonlar arasında anlaşmazlığın devam etmesi üzerine 1656 ve 1712 yıllarında Villmergen Çarpışmaları ile karşılıklı şiddet devam etti.

1798 Fransız işgali [değiştir]

1798 yılında Fransız Devrimi orduları İsviçre’yi işgal ederek zorla yeni bir anayasayı uygulattırdı.[21] Bu anayasa ile ülkenin hükümeti merkezîleştiriliyor ve kantonlar ortadan kaldırılıyordu. Helvetia Cumhuriyeti olarak bilinen yeni devletin halk arasında hiç desteği yoktu. Yabancı işgal kuvvetleri tarafından zorla kabul ettirilen bu hükümet dinsel inanç özgürlüğü de dahil olmak üzere yüzyıllarca süren gelenekleri yıkmıştı. Bu devlet, İsviçre’yi Fransa’nın bir uydusundan başka bir şey yapmamıştı. Sık sık ortaya çıkan ayaklanmalar, Fransız birliklerinin varlığı nedeniyle başarıya ulaşamamıştı. Eylül ayında Nidwalden isyanının Fransızlar tarafından kanlı bir şekilde bastırılması çok iyi karşılanmamıştı.

Fransa ile diğer ülkeler arasında savaş çıktıktan sonra İsviçre, Avusturya ve Rusya gibi başka kuvvetler tarafından da işgal edilmişti. İsviçreliler, merkezî hükümeti destekleyen "Cumhuriyetçiler" ve kantonların özerkliğinin tekrar verilmesini isteyen "Federalistler" arasında ikiye bölündü. Napolyon Bonapart, her iki tarafın önde gelen politikacılarını 1803 yılında Paris’te biraraya getirdi.[21] Bu toplantının sonucunda İsviçre’nin özerkliğini büyük oranda geri veren ve 19 kantondan oluşan bir Konfederasyonu kuran Aracılık Yasası çıkmıştır.[27] Bu tarihten sonra İsviçre politikasının en önemli konusu kantonların kendi kendini yönetme geleneği ile merkezî bir hükümet gerekliliği arasında geçecektir. 1815 yılında Viyana Kongresi ile İsviçre’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı tüm Avrupa güçleri tarafından tanınmıştır.[28] Bu tarihte, Valais, Neuchâtel ve Cenevre kantonlarının federasyona katılmasıyla birlikte İsviçre tarihteki en son genişlemeyi gerçekleştirmiştir.

1848 anayasası [değiştir]

1847 yılında katolik ve protestan kantonlar arasında bir iç savaş (Sonderbundskrieg) patlak verdi.[29] O zamanlar hükümette olan Radikal Partinin yaymaya çalıştığı daha üniter bir İsviçre fikrinden hoşlanmayan katolikler Sonderbund adını verdikleri özel bir antlaşma ortaya çıkardılar. Radikallerin de bu antlaşmaya karşı çıkması üzerine ortaya çıkan savaş bir aydan az sürdü ve yaklaşık yüz kayıp verildi. Küçük başkaldırılar dışında bu çarpışma, İsviçre topraklarında yaşanan son silahlı çatışmaydı.

İç savaştan sonra İsviçre referandum uygulamasına geçti ve 1849 yılında federal anayasa kabul edildi.[30] Bu anayasa ile merkezî otorite kuruluyor ve kantonlar yerel konularda kendi kendilerini yönetebiliyorlardı. Nüfus artışı, Sanayi Devrimi ve tek para birimi kullanılması nedeniyle 1872 yılında bu anayasa önemli oranda düzeltilmiştir. Bu anayasayla savunma, ticaret ve yasal konularda federal sorumluluk da düzenlenmişti.

1893 yılında anayasa olağandışı bir şekilde doğrudan demokrasinin uygulanmasına yönelik olarak düzenlenmiştir ve günümüzde de tek örneği teşkil etmektedir.[30]

20. yüzyıl [değiştir]

İsviçre 1920 yılında Milletler Cemiyeti’ne ve 1963 yılında da Avrupa Konseyi’ne katıldı. I. Dünya Savaşı’nda tarafsızlığını açıklayan ülke askerî olarak savaşa katılmadı.[31][32] II. Dünya Savaşı’nda da tarafsızlık açıklanmış, bir Alman müdahalesi planlansa da bu gerçekleşmemiştir. Bu müdahalenin gerçekleşmemesinin nedenlerinden birisi olarak General Henri Guisan önderliğinde İsviçre Silahlı Kuvvetlerinin seferberliğe geçmesi gösterilir. Bazı İsviçre vatandaşlarının Yahudi Soykırımı esnasında elde edilen paraların aklanmasına yardımcı oldukları dolayısıyla da İsviçre’nin tarafsızlığına gölge düştüğü iddialarının [33] yanı sıra İsviçre, Almanya ve Mihver Kuvvetlere karşı yürütülen casusluk faaliyetlerinin bir merkezi hâline gelerek yenilmelerine yardımcı olmuştur.[34]

1959 yılından itibaren kantonlarda kadınlara oy hakkı verilmeye başlandı.[32][35] 1971 yılında federal düzeyde oy hakkının tanınması en son 1990 yılında Appenzell Innerrhoden kantonunda kadınlara oy hakkı verilmesinden sonra gerçekleşebilmiştir. Bu tarihten sonra kadınlar hızla parlamentoya ve bakanlıklara girmeye başlamış, yedi kişilik Federal hükümet'e ilk olarak 1984–1989 arasında bakanlık yapan Elisabeth Kopp girmiştir. İlk kadın başbakan ise Ruth Dreifuss olmuştur.[32]

1978 yılında Bern kantonunun bazı kısımları bağımsızlıklarını kazanarak yeni Jura kantonunu kurmuştur.[32] 18 Nisan 1999’da İsviçre halkı ve kantonlar tamamen gözden geçirilmiş ve yenilenmiş bir federal anayasanın kabulü yönünde oy kullanılmıştır.[32]

21. yüzyıl [değiştir]

İsviçre 2002 yılında Birleşmiş Milletler’e tam üye oldu. EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği)’nın kurucu üyesi olan ülke EEA (Avrupa Ekonomik Alanı)’nın bir parçası değildir. Avrupa Birliği’ne üye olmak için Mayıs 1992 tarihinde başvuru yapılmış olsa da, Aralık 1992’de EEA için yapılan referandum sonucunda (EEA konusunda referandum yapan tek ülke İsviçre’dir) halkın EEA’ya girişi kabul etmemesi üzerine bu konuda başka bir girişimde bulunulmamıştır. Bu tarihten sonra AB konusunda çeşitli referandumlar yapılmasına rağmen, bunlar ülke içindeki marjinal gruplar tarafından başlatılmış ve hükümetin desteğini almamıştır. Yine de İsviçre yasaları AB yasalarıyla uyumlu hâle gelmek üzere yavaş yavaş düzenlenmektedir ve hükümet Avrupa Birliği ile bir dizi karşılıklı antlaşma imzalamıştır. Avusturya’nın 1995 yılında AB’ye girmesiyle birlikte İsviçre ve Lihtenştayn tamamen AB ile komşu olmuştur. 5 Haziran 2005’te İsviçreliler %55’lik çoğunlukla Schengen antlaşmasına katılmayı kabul etmişlerdir. AB yorumcuları bu sonucu geleneksel olarak izolasyonist bir ülke olarak nitelendirilen İsviçre’nin bir iyiniyet gösterisi olarak değerlendirdiler.

Coğrafya [değiştir]

Ana madde: İsviçre'nin coğrafi merkezi
İsviçre haritası
Doğudaki Graubünden kantonunda Sent GR’ten bir kış manzarası.

41.285 kilometrekarelik yüzölçümüyle İsviçre görece küçük bir ülkedir. 7,4 milyonluk nüfusa sahip olan ülkede nüfus yoğunluğu kilometrekareye 182 kişidir.[36]

İsviçre’de üç ana topografik alan bulunur: İsviçre Alpleri, İsviçre Platosu, ve Jura Dağları. Alpler, ülkeyi orta ve güneyinden kateden yüksek sıradağlardır. İsviçre Alpleri’nin yüksek dorukları arasında (en yüksek zirvesi 4.634 metrelik Dufour Zirvesi'dir) bazılarında buzul bulunan sayısız vadi yeralır. Buralarda doğan Ren, Rhône, İnn, Aare ve Ticino gibi Avrupa’nın başlıca nehirleri Cenevre Gölü, Zürih Gölü, Neuchâtel Gölü ve Konstanz Gölü gibi göllere dökülür.

Ülkenin daha yoğun nüfusa sahip olan kuzey kısmı daha düzlük de olsa kuzeybatıda bulunan daha küçük Jura Dağları gibi dağlık da olabilir. İsviçre’nin iklimi genel olarak ılıman olsa da yüksek dağlardaki zorlu şartlardan İsviçre’nin güney ucundaki sıcak Akdeniz iklimine kadar bölgeden bölgeye değişiklik gösterir.

Yüksek dağlarla ayrılan birçok vadinin varlığı nedeniyle İsviçre’nin ekosistemleri çok hassastır ve hemen hemen her vadide kendine özgü ekolojiler oluşmuştur. Dağlık bölgelerde de diğer yükseltilerde bulunmayan zengin bir bitki örtüsü bulunur.

İsviçre Avrupa’nın en dağlık ülkesidir. Toprakların 3/4’ü dağlarla kaplıdır. Kuzeybatı Fransa sınırı boyunca uzanan Jura Dağları ülkenin güney kesimini kaplayan Alplerden Mitteland yaylasıyla ayrılır. İsviçre Alpleri, Mont-Blanc’dan Ortlere kadar uzanan orta kesimini içine alır. Ülkenin büyük kısmını meydana getiren güney bölümü Bern Alpleri, Pennine Alpleri, Lepontine Alpleri ile doğudaki Rehetia Alplerinden müteşekkildir. En yüksek tepeler Pennine Alplerinde yer alan Mente Rosa ve Matterhorn (4478 m) tepeleridir. Bern Alplerinde en yüksek tepeler Finsteraarrhorn (4274 m) ile Jungfrau (4166 m)dur.

İsviçre yüksek yaylası, Alplerle Jura Dağları arasında kalan yayladır. Bu yayla 1000 m yüksekliktedir. İsviçre Tepeleri diye de anılır. Bu yayla çayırlar ve kozalaklı ağaç ormanlarıyla kaplıdır.

Avrupa’nın iki büyük akarsuyu İsviçre Alplerinden doğar. Ren Nehri, Knostanz Gölüne akan iki pınardan kaynaklanır. Rhone’ni kaynağı ise güneybatıdaki buzullardır. Ticino Nehri güneye akar. İsviçre’de çok sayıda göl vardır. Bunların en büyüğü Almanya ve Avusturya’ya sınır olan Konstanz Gölüdür. Diğer önemli gölleri ise Zürich, Lulerne, Neuchatel ve Leman’dir.[37]

İklim ve Çevre [değiştir]

İsviçrenin yer yer farklılıklar göstermekle birlikte genelinde ılıman iklim görülmektedir[38][39] Yaz ayları belirli bir sıklıkla yağmurlu ve mera ve otlatma için uygun olan sıcaklıkta ve nemlilikte geçmektedir. Yaz aylarına kıyasla nem oranının düşük olduğu kış aylarında yüksek noktalarda istikrarlı hava koşulları seyrederken, alçak bölgelerde sıcaklık terselmesi gözükmekte dolayısıyla güneşsiz dönemler yaşanabilmektedir.

Alplerin güney tarafına yoğun yağmur yağdığı dönemlerde, kuzey Alplere sıcak fön rüzgarları gelmektedir. Alp vadilerinin iç kısımlarında en kuru hava koşulları (bu bölgeye doğru hareket eden bulutların, dağların üzerinden geçerken içeriklerinin önemli bir bölümünü kaybetmelerinde dolayı) oluşmaktadır. Alplerde bulunan Graubünden gibi geniş bölgelerdeki yağış oranı Valais gibi bağcılığın yapıldığı güney batı bölgelere kıyasla az olmaktadır.[40] En yağışlı hava koşulları Alplerin yükseklerinde ve Ticino kantonunda görülmektedir.[40]

Tüm yıl görülmekle birlikte en çok yağmur yaz aylarında düşmektedir. Genel olarak sonbahar en kurak olmakla ve kışlarda yazlara göre daha az yağmur almakla birlikte, yıldan yıla İsviçre ikliminde mevsimsel farklılıklar göze çarpmaktadır.

Batı Avrasyanın en büyük buzulu, (Aletsch Buzulu),[41] Soğuk ılıman iklimin görüldüğü Jura (Joux Vadisi) ve güney Ticino kantonu (Lugano Gölü)

Yüksek dağlarla çevrili özgün ekosistemlerden oluşan vadilerden dolayı, İsviçrenin ekosistemi oldukça kırılgandır. İklimsel, coğrafi ve topografik özellikleri de Alpler bölgesini İklim değişikliğine hassas kılmaktadır.[42][43]

Tabii Kaynakları [değiştir]

Bitki örtüsü ve hayvanlar: Ülke topraklarının % 23’ünü ormanlar meydana getirir. Ormanların % 70’i kozalaklı ağaçlarla, geri kalan kısmı geniş yapraklı ağaçlarla kaplıdır. Ormanlarda meşe, kayın, ceviz, çam ve kestane ağaçları vardır. Ormanlar İsviçre’nin kereste ihtiyacının yarısını sağlar. Yüksek Alp yamaçlarında dağ keçisi, tavşan, dağ sıçanı ve av kuşları yaşar.

Madenler: Yeraltı kaynakları bakımından İsviçre fakirdir. Ülkede önemsiz birkaç kömür yatağı vardır. Yalnız tuz yatakları önemlidir.[44]

Siyasi yapı [değiştir]

İsviçre Federal Sarayı, Bern

Çift meclisli İsviçre parlamentosu Federal Meclis, Federal Hükümet’ten ayrı olarak temel iktidar merkezidir. Federal Meclisi oluşturan Eyaletler Konseyi ve Ulusal Konsey yasa çıkarmak da dahil olmak üzere her açıdan eşit güce sahiptir.

1999 anayasasına göre, federasyona özel olarak delege edilmemiş tüm güçler kantonların elindedir.

Eyaletler konseyinin 46 üyesi (her kantondan iki ve yarım kantondan bir olmak üzere) doğrudan her kantonda seçilir. Ulusal Konsey’in 200 üyesi ise nispi temsil esaslarına dayanarak seçilir. Her iki meclise seçilenlerin görev süresi 4 yıldır. Referandumlar yoluyla her yurttaş federal hükümet tarafından kabul edilmiş yasaların geçerliliğini sorgulayabilir ve federal anayasaya düzeltme yapılmasını isteyebilir. Bu haklar İsviçre’yi doğrudan demokrasi uygulanan bir ülke yapmaktadır.

Yürütme erki ve devlet başkanlığı görevi yedi üyeden oluşan Federal hükümet'te toplanmıştır. Her ne kadar anayasaya göre Meclis Konsey üyelerini seçse ve denetlese de, yasama sürecini yönlendirme ve federal yasaları uygulama konusunda Federal hükümet yavaş yavaş önde gelen bir role kavuşmuştur. Özel temsil görevlerini yürütmek üzere konseyi oluşturan yedi kişi içinden bir kişi bir yıllığına İsviçre Konfederasyon Başkanı olarak seçilir.[45]

1959 yılından Aralık 2003’e kadar Federal hükümet’te İsviçre’nin dört önemli siyasi partisi, federal meclisteki temsil oranlarına göre oluşan "sihirli formüle" göre temsil edilmiştir: 2 üye Hristiyan Demokratlardan (CVP/PDC), 2 üye Sosyal Demokratlardan (SPS/PSS), 2 üye Liberal Demokratlardan (FDP/PRD), ve 1 üye de İsviçre Halk Partisinden (SVP/UDC). Konseydeki bu geleneksel üye dağılımı herhangi bir yasa ile tanımlanmamıştır ve 2003 seçimlerinden sonra Hristiyan Demokratlar ikinci sandalyelerini, o yıl meclis seçimlerinde en güçlü parti olarak çıkan İsviçre Halk Partisine kaptırmıştır.

Federal Yüksek Mahkeme’nin görevi kanton mahkemelerinden gelen temyizlere ve federal yönetimin idarî kararlara bakmaktır. Yüksek Mahkeme yargıçları, altı yıllık görev süresi için Federal Meclis tarafından seçilir.[46]

Doğrudan demokrasi [değiştir]

1848 federal anayasanın uygulanmaya başlandığından beri İsviçre Dünya üzerinde eşi benzeri olmayan bir hükümet sistemine evsahipliği yapmaktadır: Doğrudan demokrasi. Parlamenter demokrasi’nin vazgeçilmez ögeleri olan meclis ve konseyler de bulunduğundan kimi zaman bu sistem yarı-doğrudan sistem olarak da adlandırılır. İsviçre doğrudan demokrasisinin federal düzeydeki araçları halkın hakları denilen anayasal girişim ve referandumdur. Kanton ve belediye düzeyinde de bu araçlar daha geniş ve farklı olarak uygulanmaktadır.

Meclis tarafından onaylanmış bir yasanın geçerliliğini sorgulamak isteyen bir grup yurttaş eğer yasanın çıkmasından sonraki 100 gün içinde yasaya karşı 50.000 imza toplayabilirlerse federal bir referandum isteğinde bulunabilirler. Bu durumda yasanın kabulu ya da reddi için ulusal düzeyde ve basit çoğunluk ile karar verilen bir oylama yapılır. Federal bir yasaya karşı sekiz kanton birleşerek de referandum isteğinde bulunabilir.

Benzer şekilde yurttaşlar bir anayasal değişikliği 18 aylık bir süre içinde destekleyen 100.000 imzaya ulaşabilirlerse federal anayasal girişim ile ulusal oylamaya gidebilirler.[47] Meclis anayasal değişiklik isteğini tamamlayıcı olarak karşı öneri getirebilir ve seçmenler her iki önerinin kabulu durumunda seçeneklerini oy pusulalarında işaretler. Anayasal değişikliklerin, ister meclis tarafından getirilmiş ister anayasal girişimle sunulmuş olsun kabul edilmesi için hem ulusal düzeydeki oylamanın sonucunun çoğunluğu hem de kantonların sonuçlarının çoğunluğu olmak üzere çifte çoğunluk aranır.[48]

İdari yapılanma [değiştir]

Ana madde: İsviçre'nin kantonları

İsviçre Konfederasyonu 26 kantondan oluşmaktadır:[49]
Kanton Başkent Yüzölçümü (km2) Nüfus Nüfus
yoğunluğu		 Yabancıların
oranı(2012)		 Resmi
Dilleri
Wappen Aargau matt.svg Aargau Aarau 1.729 1.392.026 805  % 24.6 Almanca
Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg *Appenzell Ausserrhoden Herisau 243 53.307 219  % 14.3 Almanca
Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg *Appenzell Innerrhoden Appenzell 173 15.741 91  % 10.0 Almanca
Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg *Basel-Landschaft Liestal 518 275.321 532  % 19,7 Almanca
Wappen Basel-Stadt matt.svg *Basel-Stadt Basel 37 186.221 5.033  % 33,7 Almanca
Wappen Bern matt.svg Bern Bern 5.959 984.726 165  % 13,5 Almanca, Fransızca
Wappen Freiburg matt.svg Fribourg Fribourg 1.671 284.546 170  % 19,8 Almanca, Fransızca
Wappen Genf matt.svg Cenevre Cenevre 282 460.348 1.632  % 36,3 Fransızca
Wappen Glarus matt.svg Glarus Glarus 685 39.214 57  % 21,4 Fransızca
Wappen Graubünden matt.svg Graubünden Chur 7.105 193.349 27  % 17,0 Almanca
Wappen Jura matt.svg Jura Delémont 838 70.532 84  % 12,7 Fransızca, Romanşça, İtalyanca
Wappen Luzern matt.svg Luzern Lucerne 1.493 381.879 256  % 16,7 Almanca
Wappen Neuenburg matt.svg Neuchâtel Neuchâtel 803 173.123 216  % 23,9 Fransızca
Wappen Nidwalden matt.svg *Nidwalden Stans 276 41.311 150  % 11,9 Almanca
Wappen Obwalden matt.svg *Obwalden Sarnen 491 35.878 73  % 13,4 Almanca
Wappen Schaffhausen matt.svg Schaffhausen Schaffhausen 298 77.107 259  % 23,9 Almanca
Wappen des Kantons Schwyz.svg Schwyz Schwyz 908 147.881 163  % 19,0 Almanca
Wappen Solothurn matt.svg Solothurn Solothurn 791 256.941 325  % 19,7 Almanca
Coat of arms of canton of St. Gallen.svg St. Gallen St. Gallen 2.026 483.101 239  % 22,2 Almanca
Wappen Thurgau matt.svg Thurgau Frauenfeld 991 251.939 254  % 22,6 Almanca
Wappen Tessin matt.svg Ticino Bellinzona 2.812 336.888 120  % 26,8 İtalyanca
Wappen Uri matt.svg Uri Altdorf 1.077 35.381 33  % 10,1 İtalyanca
Wappen Wallis matt.svg Valais Sion 5.224 316.773 61  % 21,5 Fransızca, Almanca
Wappen Waadt matt.svg Vaud Lausanne 3.212 725.791 226  % 31,4 Fransızca
Wappen Zug matt.svg Zug Zug 239 115.084 482  % 25,1 Almanca
Wappen Zürich matt.svg Zürih Zürih 1.729 1.392.026 805  % 24,6 Almanca

*Bu kantonlar yarım kanton olarak adlandırılır ve Eyaletler Konseyi’nde tek üye ile temsil edilir. Diğer kantonlar ise meclise 2 üğe gönderirler.

Kantonların nüfusu 15.000 (Appenzell Innerrhoden) ile 1.253.500 (Zürich) arasında ve yüzölçümü de 37 km² (Basel-Stadt) ile 7.105 km² (Graubünden) arasında değişir. Kantonlarda toplam 2.889 belediye bulunmaktadır.

İsviçre içinde iki anklav (kuşatılmış toprak) bulunur: Almanya’ya ait olan Büsingen ile İtalya’ya ait olan Campione d'Italia.

Avusturya’nın Vorarlberg eyaletinde 11 Mayıs 1919 tarihinde yapılan referandum sonucunda halkın %80’i eyaletin İsviçre Konfederasyonuna katılması önerisini destekledi. Ancak Avusturya Hükümeti’nin, Müttefik kuvvetlerin, İsviçre liberallerinin, İtalyan İsviçrelilerin ve Fransız İsviçrelilerin karşı çıkmasıyla bu gerçekleşmedi.[50]

İsviçre'de bulunan uluslararası kuruluşlar [değiştir]

The Palace of Nations (Milletler Sarayı), Cenevre'de bulunan Birleşmiş Milletlerin Avrupa merkezi

Özellikle İsviçre’nin tarafsızlığı nedeniyle hatırı sayılır bir miktarda uluslararası örgütün merkezi İsviçre’de bulunmaktadır. İsviçre'nin tarafsızlık politikası uluslararası arenada 1815 yılında Viyana Kongresi ile de tanınmıştır.[51][52] 1863 yılında İsviçre’de kurulan Kızıl Haç’ın merkezi hâlâ buradadır. İsviçre Avrupa Birliği’nin bir üyesi değildir ve 1990’ların başında yapılan referandum sonucunda İsviçre halkı AB’ye katılmayı reddetmiştir [51]. 2002 yılında Birleşmiş Milletler’e katılan İsviçre [51], bu örgüte en son katılan ülkelerden biridir.

Renkleri ters çevrilmiş İsviçre bayrağı Kızılhaç Örgütü'nün sembolüdür.[35] 1863 yılında Henri Dunant tarafından bulunmuştur.[53]

İsviçre'nin Cenevre kenti Kızılhaç ve Kızılay Hareketi ile Cenevre Sözleşmelerinin doğduğu yerdir. Ayrıca 2006 yılından bu yana Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'ne ev sahipliği yapmaktadır. Birleşmiş Milletlere katılan en son ülkelerden biri olmasına rağmen, New York'tan sonra Birleşmiş Milletlerin ikinci büyük merkezi olan Milletler Sarayı Cenevre'de bulunmaktadır. İsviçre Milletler Cemiyetinin kurucu üyesi ve ev sahibidir.

Birleşmiş Milletler genel merkezi hariç olmak üzere, İsviçre Konfederasyonu; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), Mülteciler için Birleşmiş Milletler Yüksek Komiserliği (UNHCR) gibi birçok BM ajansını barındırmakta ve Dünya Ticaret Örgütü de dahil olmak üzere 200 diğer uluslararası örgüte ev sahipliği yapmaktadır.[51] Dünyanın karşı karşıya olduğu önemli konuları görüşmek üzere İsviçre'nin Davos kentinde yabancı ülkelerden gelen siyasi liderler ve iş çevreleri, çevre ve sağlık konuları da dahil olmak üzere uluslararası konularda Dünya Ekonomik Forumu yıllık toplantılarında bir araya gelirler.

Birçok uluslararası spor organizasyonu ve federasyonu da bu ülkede bulunur. Uluslararası Basketbol Federasyonu Cenevre'de, UEFA (Avrupa Futbol Federasyonları Birliği) Nyon'da, FIFA (Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği) ve Uluslararası Buz Hokeyi Federasyonu Zürih'de, Uluslararası Bisiklet Birliği Aigle'de ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi Lozan'da bulunur.[54]

Ordu [değiştir]

Ana Madde: İsviçre Silahlı Kuvvetleri

İsviçre Silahlı Kuvvetleri, Kara ve Hava Kuvvetlerini içerir, askeri personel: %5'ini profesyonel askerler oluşturur, ve geri kalan askeri personel ise 20 ile 34 yaş arası (özel durumlarda 50'ye kadar çıkar) erkek vatandaşlardır. Denize kıyısı olmayan bir ülkedir, bu yüzden deniz kuvvetleri bulunmamaktadır; fakat sınırlarda bulunan göllerde silahlı askeri devriye botları bulunur. İsviçre vatandaşlarının, Vatikan İsviçreli Muhafızlar ya da çifte vatandaş olanlar haricinde, başka bir ülkede askeri görev yapması yasaklanmıştır.

MOWAG Eagle isimli İsviçre ordusuna ait zırhlı araç

İsviçre milis sistemi askerlere ordu tarafından verilen ekipmanları , personelin kendine ait özel silahları da dahil, evlerinde tutmalarını şart koşar. Bazı kuruluşlar ve siyasi partiler bu uygulamayı tartışmakta ve uygunsuz görmektedir fakat ana İsviçre sistemi bu uygulamanın lehlerine olduğunu düşünmektedir. Zorunlu askerlik hizmeti İsviçre vatandaşları kadınların da gönüllü olarak askerlik yapabileceğini savunur. Erkekler genellikle 19 yaşında askerlik eğitimi için emir kağıdını alırlar. İsviçreli genç nüfusun yaklaşık üçte ikisi askerlik hizmeti için uygundur, uygun olmayanlar için ise alternatif hizmet şekilleri bulunmaktadır.[55] Yıllık yaklaşık, 20,000 kişi 18 ila 21 hafta arasında askeri eğitim merkezlerinde eğitim görürler.

İsviçre Hava kuvvetleri, F/A-18 Hornet Alpler'de uçuşta

İsviçre'nin bütünlüğü ve tarafsızlığını sağlamak amacıyla toplamda üç genel seferberlik ilan edilmiştir. İlki 1870-1871 yıllarında Fransa-Prusya Savaşı dolayısıyla ilan edildi. İkincisi ise 1914 yılının Ağustos ayında, Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi karşısında ilan edildi. Ordunun üçüncü seferberliği 1939 Eylül'ünde, Almanya'nın Polonya üzerine saldırması üzerine Henri Guisan'ın general olarak seçilmesiyle ilan edildi.

Tarafsızlık politikası nedeniyle, İsviçre ordusu diğer ülkelerde silahlı çatıışmalara katılmamaktadır, ancak dünyada bazı barış misyonlarına katılmaktadır. 2000 yılından beri silahlı kuvvetler departmanı uydu iletişimlerini izlemek amacıyla Onyx istihbarat toplama sistemini kullanmaktadır. [56]

Soğuk Savaş'ın bitmesinin ardından anti-militarist gruplar tarafından askeri faaliyetlerin engellenmesi, hatta tamamen silahlı kuvvetlerin kaldırılması için girişimler olmuştur. Anti-militarist gruplar tarafından başlatılan bu konuda dikkate değer bir referandum, 26 Kasım 1989 tarihinde yapıldı. Bu öneriye karşı seçmenlerin yaklaşık üçte ikisi yenildi.[57] [58] Benzer bir referandum, Amerika'ya düzenlenen 11 Eylül Saldırıları nedeniyle %78'lik bir oranla anti-militarist grupların tekrar yenilmesine neden olmuştur.[59]

Ekonomi [değiştir]

Güney İsviçre’den bir görünüş: sağda Saas-Grund ve solda Saas-Fee.

Zengin ve kararlı bir pazar ekonomisine sahip olan İsviçre, kişibaşı Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’da Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve büyük Avrupa ekonomilerinin önünde yer alırken alım gücü paritesinde onuncu sırada gelir. 20. yüzyılın çok önemli bir döneminde açık ara ile Avrupa’nın en refah ülkesi olan İsviçre 1990’lardan beri ağır bir büyüme dönemine girmiş ve 2005’e gelindiğinde kişi başına GSYİH’da nüfusu bir milyondan büyük Avrupa ülkeleri arasında İrlanda, Danimarka ve Norveç’in ardından dördüncülüğe düşmüş ve satınalma paritesine göre de onunculuğa gerilemiştir. İsviçre Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) üyesidir.

İsviçre bazı çokuluslu şirketlere de ev sahipliği yapmaktadır. Gelirleri bakımından İsviçre'nin en büyük şirketleri; Glencore, Gunvor, Nestlé, Novartis, Hoffmann-La Roche, ABB, Mercuria Enerji Grubu ve Adecco sayılabilir.[60] Ayrıca UBS AG, Zürih Sigorta Grubu, Credit Suisse, Barry Callebaut, Swiss Re, Tetra Pak ve Swatch Grup'da diğer önemli şirketlerdendir.

Son yıllarda İsviçreliler uluslararası rekabet güçlerini arttırmak için ekonomik uygulamalarını büyük bir oranda Avrupa Birliği ile uyumlu hâle getirmiş olsalar da güçlü bir büyüme oranına ulaşamadılar. Avrupa Birliği’ne tam üyelik İsviçre hükümetinin uzun dönem hedefleri arasında yer alsa da İsviçre halkı önemli ölçüde buna karşı çıkmaktadır. İsviçre’nin Avrupa’nın geri kalanından izole olmasının olumsuz etkilerini azaltmak için Bern ve Brüksel arasında ticaret bağlarını daha da liberalleştirmek için, karşılıklı yedi sektörel anlaşma imzalanmıştır. 1999 yılında imzalanan ve 2001 yılında yürürlüğe giren bu anlaşmaların arasında serbest dolaşım hakkı da bulunmaktadır. Dokuz farklı alanı kapsayan ikinci bir dizi sektörel anlaşma 2004 yılında imzalanmıştır ve hükümetler tarafından bu anlaşmaların kabulü beklenmektedir. Bu ikinci dizi anlaşma arasında Schengen Antlaşması ve Dublin sözleşmesi bulunmaktadır. İki taraf arasında diğer alanlarda karşılıklı işbirliği konuları görüşülmektedir. Dört yeni alanda hazırlık görüşmelerine başlanmıştır: elektrik enerjisi pazarının açılması, Avrupa Galileo GPS sistemine dahil olma, Avrupa hastalık önleme merkezi ile işbirliği ve yiyecek ürünlerinin kaynak sertifikalarının tanınması. İsviçre Aralık 1992’de Avrupa Ekonomik Alanı’na üye olmama yönünde oy kullandığı için hem Avrupa Birliği ile hem de Avrupa ülkeleriyle ilişkilerini ikili sektörel anlaşmalarla sürdürmektedir. Mart 2001’de yapılan referandumla İsviçre halkı ülkenin AB’ne tam üye olmasına karşı yönde oy kullanmıştır.

Dış Ticaret [değiştir]

İsviçre'nin en önemli ticaret ortağı Almanya'dır, ticaretinin yüzde 30'unu bu ülke ile yapar. Ardından ise İtalya, Fransa ve Büyük Britanya gelir.

Ticaret yaptığı ülkeler (2011)[61]
Dışsatım (yüzde) Dışalım (yüzde)
 Almanya 20,1  Almanya 33,6
Amerika Birleşik Devletleri ABD 10,1  İtalya 10,9
 İtalya 8,0  Fransa 8,9
 Fransa 7,3 Amerika Birleşik Devletleri ABD 4,7
 Birleşik Krallık 4,2  Hollanda 4,6
 Çin 3,7  Avusturya 4,5
 Japonya 3,3  Çin 4,5
 Avusturya 3,0  Birleşik Krallık 3,3
diğer ülkeler 40,3 diğer ülkeler 25,0
tüm AB ülkeleri 56,9 tüm AB ülkeleri 79,9
Dış Ticaretin Gelişimi
(ABD doları olartak ve bir önceki yıla göre yüzdelik değişim oranları ile)[61]
2009 2010 2011
Mrd. USD  % gg. Vj. Mrd. USD  % gg. Vj. Mrd. USD  % gg. Vj.
Dış alım 155,4 −15,3 176,3 13,5 208,2 18,1
Dış satım 172,5 −14,0 195,6 13,4 234,8 20,0
Fazla 17,1 19,3 26,6

İsviçre Uluslararası Kakao Örgütü ICCO'nun da bir üyesidir.

Devlet bütçesi [değiştir]

2012 yılı devlet bütçesi 212.7 milyar dolar gidere karşılık 211.1 milyar dolar gelir şeklinde gerçekleşmiştir. Bütçe fazlası Gayrisafî yurtiçi hâsıla'nın yüzde 0.2 fazlası olmuştur.[62]

2009 yılı devlet borçları 198.4 milyar dolar ile Gayrisafî yurtiçi hâsılanın yüzde 40.5'i kadardır.[62]

2006 yılı verilerine göre devlet harcamalarının yüzde 10.8'i sağlık[63], yüzde 5.8'i eğitim[62] , yüzde 1.0'ı ise askeri[62] harcamalara gitmektedir.

Güncel ekonomik gelişmeler [değiştir]

İsviçre'den bir inek fotoğrafı

İsviçre ekonomisi, 2001 yılından bu yana genel bir durgunluk içindedir. Atalete yol açan tekelci yaklaşımın da etkisiyle ekonomik yapıda zaman içinde ortaya çıkan sorunların çözümü için geniş kapsamlı idari ve sosyal reformlara ihtiyaç bulunduğu genel kanıdır. İsviçre’nin idari yapısı itibarıyla uzun bir süreç içereceği anlaşılan yapısal reformlar için Federal Hükümet bazı çalışmalar başlatmıştır.

İç pazardaki yapısal sorunların aşılmasının zaman alacağının bilincinde olan Federal Hükümet dış dünya ile ekonomik ilişkilere özel bir önem atfetmektedir. Bu çerçevede, ilk kez 2005 yılında dış ekonomik ilişkiler stratejisi oluşturulmuş ve uygulamaya konmuştur. Dışa dönük stratejinin bir sonucu olarak İsviçre’nin çok uluslu nitelikteki, uluslararası alanda yatırım ve faaliyette bulunan UBS gibi bankaları ile Roche, Novartis, Nestle gibi şirketleri son dönemde tarihi kârlar elde etmektedirler.

Bununla birlikte ülkedeki iç piyasadaki daralma aşılamamaktadır. Bunu aşmak için devlet inşaat sektörü gibi istihdam ve çeşitli sektörlerde zincirleme olumlu katkı sağlayan alanları teşvik etmektedir. Bunlara ilave olarak AB ile ikili anlaşmalarla artan ekonomik ilişkilerin de etkisiyle iç piyasa, komşu AB ülkelerinin tüketim sektöründe (çoğunlukla gıda, süpermarketler, giyim ve ev eşyaları) faaliyet gösteren mağazalarına açılmış ve böylece ülke içindeki tekelci yaklaşımlar azalmaya başlamıştır. Bunun hem fiyatlara hem de istihdama olumlu etkisi olmaktadır.

Bu gelişmelerin etkisiyle 2006 yılının ilk altı ay verileri itibariyle ekonomi olumlu ilerleme kaydetmiştir. Son yıllarda en büyük sorun olan işsizlik 2006 yılında düzenli olarak azalarak yüzde 3.1’e gerilemiştir. Keza, artan petrol fiyatlarına ve faiz oranlarının yükselmesine rağmen enflasyonda görece az bir artış olmuştur. Bu artış da petrol fiyatlarına bağlı üretici fiyatlarındaki artışın etkisiyle olmuştur. Ekonomideki genel iyileşmenin bir göstergesi de Hükümetin 2006 yılı büyüme tahminini Haziran ayında yüzde 2 oranında yükselterek yüzde 2.7 olarak açıklaması olmuştur. Keza, OECD de İsviçre için 2006 yılı büyüme tahminini yüzde 1.7’den yüzde 2.4’e çıkarmıştır.

İsviçre’nin 2005 yılı Ocak-Haziran döneminde 64 milyar ABD doları olan ihracatı, 2006 yılının aynı döneminde yüzde 7.50 artarak 68,8 milyar dolara yükselmiştir. 2005 yılında 61 milyar dolar olan ülke ithalatının 2006 yılında yüzde 9.01 artarak 66,5 milyar dolara yükseldiği görülmüştür.

Enerji politikası [değiştir]

Gösgen Nükleer Santrali İsviçredeki dört nükleer santralden biridir.

İsviçre’de üretilen enerjinin %15’ı nükleer enerji ve %85’ı hidroelektrik kaynaklıdır.

18 Mayıs 2003 tarihinde, Moratorium Plus adındaki halk girişimi yeni nükleer enerji santrallerinin yapımını yasaklayan yasanın uzatılmasını istedi. Ancak hem Moratorium Plus hem de Electricity Without Nuclear girişimleri bu sefer kabul görmedi: Moratorium Plus 41.6% evet ve 58.4% hayır oyu; Electricity Without Nuclear 33.7% evet ve 66.3% hayır oyu.

10 yıldır yeni nükleer enerji santrallerinin yapımı konusundaki moratoryum, 1990 yılında oylanan ve 54.5% evet oyuna karşı 45.5% hayır oyuyla kabul edilen bir halk girişiminin sonucuydu. [64] [65] Yeni nükleer santrallerin kurulması konusunda on yıl önce yapılan moratoryum, 1990 yılında bir vatandaş girişimi ile oylanan ve %45.5'lik Hayır oylarına karşılık %54.5'lik Evet oylarının kazanması sonucunda başlatıldı. Bern Kantonu halen yeni bir nükleer santral yapımı planlamaktadır. İsviçre Federal Enerji Ofisi (SFOE), Federal Çevre-Ulaşım-Enerji-İletişim Dairesi'ne (DETEC) gelen enerji arzı ve kullanımı ile ilgili tüm soruların sorumluluklarını almaktadır. Ajans 2050 yılında ülkenin yarıdan fazlasını enerji kullanımını azaltmak için 2000-Watt-toplum-girişimi projesini desteklemektedir. [66]

25 Mayıs 2011 tarihinde İsviçre hükümeti önümüzdeki 2 ya da 3 yıl içinde nükleer enerji kullanımı sonlandırmayı planladığını duyurdu. Enerji bakanı Doris Leuthard basın toplantısında "Hükümet olarak daha güvenli ve otonom bir enerji kaynağı için kademeli durdurma kararı aldık.". "Fukushima bizlere nükleer gücün ne kadar tehlikeli olduğunu gösterdi."İlk reaktörün 2019, son reaktörün ise 2034 yılında kapatılacağı duyuruldu. [67]

İsviçre ve Avrupa Birliği [değiştir]

Birliğe katılmamayı yeğleyen dört Avrupa ülkesi İsviçre, İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç'ten Avrupa Birliği ile ilgili pek çok ekonomik ve yasal düzenlemeye ise kısmen de olsa katılım göstermiştir. Bu ülkelerden İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç, Avrupa Ekonomik Alanı aracılığıyla tek pazar düzenlemelerine katılmıştır. İsviçre de benzer iki-taraflı antlaşmalar aracılığıyla Avrupa Birliği ile ilişkiler kurmuştur. Avrupa'nın tanınmış beş küçük devleti olan Andorra, Lihtenştayn, Monako, San Marino ve Vatikan ile yürütülen ilişkiler de avroyu ortak para birimi olarak kullanmaktan ve bazı diğer ekonomik iş birliği çalışmaları yapmaktan oluşur.[68]

İsviçre'de Avrupa Ekonomik Alanına üye olma konusunda 1992 yılı Aralık ayında yapılan referandum olumsuz sonuçlandı ve o zamandan beri Avrupa Birliği (AB) ve Avrupa ülkeleri ile ilişkiler ikili anlaşmalar yoluyla geliştirildi. İsviçre halkı, 2001 yılının Mart ayında, AB'ye katılım müzakerelerine başlamak için yapılan bir halk oylamasında da red kararı verdi.[69] Son yıllarda, İsviçre, uluslararası rekabet gücünü artırmak amacıyla, ekonomik uygulamalarını büyük ölçüde AB ile uyumlu hale getirdi. Ekonomisi de son dönemlerde her yıl yaklaşık % 3 artmaktadır. AB'ye tam üyelik İsviçre hükümetindeki bazı üyelerin uzun dönemli bir hedefi olsa da, buna karşı başta muhafazakar SVP tarafından desteklenen hatırı sayılır bir karşı çıkış vardır. Batıdaki Fransızca konuşan bölgelerde ve ülkenin diğer kısımlarındaki büyük kentlerde AB yanlısı bir eğilim olmasına karşın, halkın büyük bir kısmı bu eğilimi paylaşmamaktadır.[70][71]

Hükümet İsviçre Dışişleri Bakanlığı ve İsviçre Ekonomi Bakanlığı'ne bağlı bir Entegrasyon Dairesi oluşturdu. İsviçre'nin Avrupa'nın geri kalanından izole olmasının olumsuz sonuçları en aza indirmek için, Bern ile Brüksel arasında, ticari ilişkilerin serbestleştirilmesi çerçevesinde yedi ikili anlaşma imzalandı. Bu anlaşmalar 1999 yılında imzalandı ve 2001 yılında yürürlüğe girdi. İkili anlaşmaların bu ilk serisi kişilerin serbest dolaşımını içeriyordu. Dokuz alanı kapsayan ikinci bir dizi 2004 yılında imzalandı ve o zamandan beri uygulanmaktadır. İkinci seri Schengen Antlaşması ve Dublin Sözleşmesini içerir. İşbirliği konusunda başka alanlarda çalışmalar devam etmektedir.

İsviçre, bir bütün olarak AB ile olumlu ilişkilerin sürdürülmesi ve yoksul Güney ve Orta Avrupa ülkeleri ile işbirliğini desteklemek için 2006 yılında 1 milyar Franklık bir destekleme yatırımı yapma kararı aldı. Romanya ve Bulgaristan'ın son başvurularını desteklemek için 300 milyon Franklık yeni bir paket için yeni bir referandum yapılması söz konusudur. İsviçre, ekonomik konularda AB'nin ve kimi zaman da uluslararası kurumların baskısı altında kalmaktadır. Bunun sonucunda, şimdiye kadar bankacılık alanındaki gizliliği azaltmak ve AB ile vergi paritesini eşitleyebilmek için vergi oranlarını yükseltmek zorunda kaldı. AB ile dört yeni başlık altında ortaklık için ön görüşmeler sürdürülmektedir: Bu başlıklar Avrupa ile elektrik enerjisi pazarının açılması, Avrupa Galileo GNSS sistemine katılım, Avrupa hastalık önleme merkezi ile işbirliği ve yiyecek ürünlerinin kaynak sertifikalarının tanınması konularını kapsamaktadır.[72]

27 Kasım 2008 tarihinde, Brüksel'de Avrupa Birliği içişleri ve adalet bakanları, İsviçre'nin de 12 Aralık 2008 den itibaren Schengen alanına katıldığını duyurdu.[73] Buna göre ülkenin sınır kapılarında gümrük kontrol noktaları kalacak fakat bunlar sadece ürünlerin geçişini kontrol etmek için kullanılacaktı. 29 Mart 2009 tarihinden bu yana sınır kapılarında insanlar için pasaport kontrolü yapılmamaktadır. Ancak polis gerekli gördüğü durumlarda hem sınır kapılarında hem ülke içinde kimlik ve pasaport kontrolü yapabilir.[74] .

Nüfus yapısı [değiştir]

İsviçre’de başlıca diller[75]:
Almanca, Fransızca, İtalyanca, Romanş

İsviçre, Avrupa’nın bazı önemli kültürlerinin kavşak yerinde yer alır. Bu kültürler ülkenin dillerini ve kültürü önemli ölçüde etkilemiştir. İsviçre’nin dört resmî dili vardır: Kuzey ve Orta İsviçre’de Almanca(64%); batıda Fransızca (20.4%); güneyde İtalyanca (6.5%); ve güneydoğuda Graubünden kantonunda küçük bir azınlık tarafından konuşulan Romanş (< 1%).[76] Federal hükümet dört resmî dili de kullanmak zorundadır. Federal Meclis’te bu dört dilde simültane tercüme yapılmaktadır. [77]

İsviçre’de konuşulan Almanca diyalekt grubuna genel olarak İsviçre Almancası denir. Ancak yazılı iletişimde ve radyo-televizyon yayıncılığında standart Yüksek Almanca kullanılır. Benzer şekilde İsviçre’nin diğer bölgelerinde de İsviçre Fransızcası ve Ticino diyalekti kullanılır. Ayrıca resmî diller (Almanca, Fransızca ve İtalyanca) diğer dillerden İsviçre dışında anlaşılmayan bazı terimleri (Fransızca’dan geçen Almanca Billette [78]) ve diğer dillerdekine benzer kelime kullanımlarını (İtalyanca azione, eylem anlamında değil Almanca Aktion gibi indirim anlamında kullanılır) ödünç almıştır. Her İsviçrelinin okulda kendi anadilinden başka İsviçre’nin resmî dillerinden birini öğrenmesi zorunludur. Bu nedenle İsviçrelilerin çoğu en azından iki dil bilmektedir. [79]

İsviçre büyük şehir ve merkezleri
İsviçre'deki şehirler listesi
Sıra Şehir ismi Kanton Nüf. Sıra Şehir ismi Kanton Nüf.
Zürih
Zürih

Cenevre
Cenevre

 1 Zürih Zürih (kanton) 372,047 11 Thun Bern (kanton) 42,623 Basel
Basel

Bern
Bern
2 Cenevre Cenevre (kanton) 191,803 12 Köniz Bern (kanton) 39,102
3 Basel Basel-Stadt 169,536 13 La Chaux-de-Fonds Neuchâtel (kanton) 37,523
4 Bern Bern (kanton) 133,920 14 Schaffhausen Schaffhausen (kanton) 34,943
5 Lausanne Vaud 127,821 15 Fribourg Fribourg (kanton) 34,897
6 Winterthur Zürih (kanton) 101,203 16 Vernier Cenevre (kanton) 33,811
7 Luzern Luzern (kanton) 77,491 17 Chur Graubünden 33,756
8 St. Gallen St. Gallen (kanton) 72,959 18 Neuchâtel Neuchâtel (kanton) 32,973
9 Lugano Ticino 59,412 19 Uster Zürih (kanton) 32,285
10 Biel/Bienne Bern (kanton) 51,203 20 Sion Valais 30,363

Göçler [değiştir]

Günümüz İsviçre'si -diğer birçok Batı Avrupa ülkesi gibi- göç alan bir ülkedir. İsviçre nüfusunun % 23'ünü yabancı göçmenler oluşturmaktadır.[80]

Bugünkü Federasyon bölgeleri ve özellikle Zürih, çok önceden beri dışarı doğru büyük bir göç hareketinin hedefi idi. Endüstrileşme ile birlikte özellikle Alplerden de bir iç göç yaşandı. 1950'li yıllarda başlayan ve ülkeye bugüne kadar süren zenginliğini sağlayan hızlı ekonomik ve maddi büyüme göç dengesini ters çevirdi. Çalıştırmak için yabancı işçiler aranır oldu, sonraları, Yugoslavya'nın dağılması gibi süreçlerde sık sık İsviçre'ye politik göçmenler akın etti. Türkiye'den Batı Avrupa'ya ve aynı zamanda İsviçre'ye ekonomik göçmenler geldi. Son yıllarda ise İsviçre'deki işyerlerinde tercih edilen Almanların göçleri belirgin bir yükseliş gösterdi. 2011 yılında İtalyan vatandaşları toplam yabancılar içinde % 16.3 ile en büyük kesimi oluştururken, ardından Almanlar (% 14.9), Portekizliler (% 12.0), Sırplar (% 6.9), Fransızlar (% 5.4) gelmektedir.[81] Diğer küçük göçmen gruplarını ise Türkler, İspanyollar, Makedonyalılar, Avusturyalılar, İngilizler, Bosnalılar ve Hırvatlar oluşturur.[81] 2011 yılı sonunda İsviçre'de toplam 1.814.800 yabancı pasaportlu yerleşimci bulunmaktadır.[80]

Bu istatistikler İsviçre pasaportu olmayan dolayısıyla oturma izni ile yaşayan göçmenlerin miktarını göstermektedir. İsviçre çifte vatandaşlığa izin verdiği için İsviçre vatandaşlığına geçmiş olan çok sayıda göçmen de bulunmaktadır. İsviçre vatandaşı olmuş olan tahmini 700.000 kadar göçmen vatandaş ile birlikte toplam göçmen oranının nüfusun % 30'una vardığı tahmin edilmektedir. [82]

İsviçre'de 45.000 kadarı İsviçre vatandaşı olmuş olan toplam 121.000 Türkiye uyruklu göçmenin yaşadığı tahmin edilmektedir.[83]

Sağlık ve Şehirleşme [değiştir]

Sağlık [değiştir]

Özel sigorta şirketlerinden ve sağlık sigortası veren kuruluşlardan, evrensel sağlık sigortası almak için İsviçre vatandaşlığı istenmektedir. Sistemin maliyeti yüksek oranlarda olmasına rağmen, sistem sağlık çıktıları açısından diğer Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında İsviçre en iyilerindendir. 2006 yılı araştırmalarına göre İsviçre yaşam beklentisi kadınlar için 84, erkekler için ise 79 yıldır.[84] Dünya üzerindeki en yüksek yaşam kalitesi İsviçre'de bulunmaktadır. [85] [86] Ancak, GSYİH (Gayrisafi Yurtiçi Hasıla) harcamalarının %11.5'i (2003) sağlık harcamalarına gider. 1990'dan beri sürekli bir artış sağlanan hizmetlerin yüksek fiyatlar yansıttığı görülmektedir. [87] Yaşlanan nüfus ve yeni sağlık teknolojileri ile sağlık harcamaları muhtemelen artmaya devam edecektir. [88]

Şehirleşme [değiştir]

Ana madde: İsviçre'deki şehirler listesi
Rhône Nehri kıyılarında kentleşme.

Nüfusun üçte ikisi ve dörtte üçü şehirlerde yaşamaktadır.[89] [90] İsviçre sadece 70 yıl içerisinde kırsal ülkeden kentsel ülke birimine dönüşmüştür. 1935 yılından itibaren gerçekleşen kentsel gelişim önceki 2000 yıl süresince gerçekleşen gelişimle aynı seviyededir. Bu kentleşme sadece İsviçre platolarında etkili olmamıştır ayrıca Jura ve Alp Dağları'nın eteğindeki tepelerde [91] etkili olmuştur bunu sebebi büyüyen şirketlerin toprak kullanımı etkili olmuştur. Ancak 21. yüzyılın başlangıcında, nüfüs kentsel alanlarda, kırsal alanlardan çok daha fazla artış gösterdi. [92]

İsviçre büyük, orta ve küçük şehirlerden oluşan tamamlayıcı bir kentsel ağa sahiptir. [93] Ova kilometrekare başına 450 insan düşecek şekilde oldukça yoğun bir nüfüsa sahiptir. [94] En büyük kentsel alanların genişliğini içerisinde gelişmekte olan Zürih, Cenevre - Lozan, Basel ve Bern şehirleri oluşturmaktadır. [95] İsviçre'nin en büyük şehri 389.992[96] kişinin yaşadığı (30 Eylül 2011), çevre bölgeleri ile birlikte 1.132.237 kişinin yaşadığı Zürih'tir. Diğer büyük şehirler ise 194.245 merkez nüfusu ile Cenevre, 171.832 merkez nüfusu ile Basel ve 130.515 merkez nüfusu ile Lozan ve 125'681 merkez nüfusu ile Bern'dir. Uluslararası kıyaslamaya göre bu kentsel alanların önemi yaşayanlarının nüfüsundan da anlaşılacağı üzere çok güçlüdür. Zürih ve Cenevre yaşanabilecek, yaşam kalitesinin en yüksek olduğu yerlerdendir. [97]

Ulaşım [değiştir]

İsviçre’de 64.855 km karayolu bulunmaktadır. Bunun 1.057 km’si milletlerarası karayolu şebekesine bağlıdır. Demiryollarının toplam uzunluğu 4991 km’dir. Bunun dışında 830 km özel hatlar bulunmaktadır. Hava ulaşımı 1931 yılında kurulmuş olan Swissair ile sağlanır. Deniz ticaret filosu 30 gemiden meydana gelmiş olup, 294.304 gross ton yük kapasitelidir. En önemli limanı Basel’dir. [98]

Tren yolları [değiştir]

İsviçre'de ilk tren yolu 1847 yılında Zürih ve Baden arasında toplam 30 km uzunluğunda inşa edilmiştir. İlk önce tren yollarının merkezi planlanıp işletilmesi kararlaştırılmış (1848 Anayasası) fakat sonraki sürecin yavaş ilerlemesi üzerine 1852 yılında parlemento inşa sorumluluğunu özel firmalardan yaralanma izni ile birlikte kantonlara bırakmıştır. Bu gelişmeleri izleyen 30 yıl içerisinde ülkeye 2500 km uzunluğunda tren rayı döşenmiştir.[99]

Günümüze gelindiğinde İsviçre, Monako ve Vatikan gibi küçük devletler hariç tutulduğunda Avrupanın en yoğun demir yolu ağına sahiptir (122m/km2). İsviçre'de toplu ulaşım bağlantısına erişimi olmayan hiçbir yerleşim yeri yoktur. Avrupa'nın en yüksek yerleşim yeri Juf'a (Graubünden kantonu) bile günde 8'kez toplu ulaşım taşıtları seferleri yapılmaktadır. Ülkedeki standart demir yolları 3778 km uzunluğunda olup bunun sadece 10 km'si elektirikli değildir. Buna ek olarak dar demir yollarının toplam uzunluğu 1766 km'dir. Toplam 3007 km uzunluğunda demir yolu ağı ve yıllık 300 milyon yolcu kapasitesi ile İsviçre Federal Demiryolları (die Schweizerischen Bundesbahnen (SBB)) ülkenin en uzun ve önemli demir yolu ağına sahiptir. BLS AG ise 440 km'lik ağ ile ülkenin en önemli ikinci demir yolu operatörüdür. Ayrıca ülkede demir yolu işleten 47 özel firma bulunmaktadır. [100]

Dağlık çoğrafyasından dolayı İsviçre'de ayrıca bir çok füniküler ve teleferik hattı da bulunmaktadır.

Otoyollar [değiştir]

A1 otoyolu, St. Gallen

Nüfüsün yoğun olduğu bölgelerin büyük bir bölümü en yakın otoyola en fazla 10 km uzaklıkta bulunmaktadır. Toplam motorlu taşıt yolu 71298 km'dir. Bunun 1758 km'sini ana otoyollar oluşturmaktadır.[101] İsviçredeki hanelerin 5'te 1'inin motorlu taşıt sahibi olmaması ülkenin gelişmiş toplu taşıma ağına bağlanmaktadır. Bu oran şehirlerde %43'e kadar yükselmektedir.[102] İsviçre'de genel olarak otoyolların ücretsiz olmasıyla birlikte yılda bir kez 40 İsviçre Frank'ı ulusal otoyol vergisi ödenmektedir.[103] Ayrıca İsviçre otoyollarında 120 km/saat ana yollarda 80 km/saat ve şehir içi yollarda 50 km/saat ve yerleşim yerlerinde 30 km/saat hız limiti bulunmaktadır.[104]

Hava Ulaşımı [değiştir]

İsviçrenin yolcu kapasitesi bakımından ana ve en büyük havalimanı Zürih yakınlarında bulunan Zürih-Kloten havalimanıdır. Diğer önemli havalimanları Basel ve Cenevre havalimanlarıdır. Basel havalimanı kısmen Fransız toprakları üzerine inşa edilmiş olup Almanya'nın Freiburg ve Fransa'nın Mulhouse şehirleriyle ortak kullanılmaktadır. Ayrıca Avrupa içi uluslararası uçuşların gerçekleştiği Bern ve Lugano bölgelerinde iki havalimanı daha bulunmaktadır. Bunlara ek olarak İsviçre genelinde bir çok sivil havaalanı da bulunmaktadır. Graubünden'de bulunan Samedan havaalanı ayrıca Avrupa'da bulunan havaalanları içerisinde en yüksek rakıma inşa edilenidir (1707 m). İsviçre merkezli en önemli havayolu firması 2005 yılında Lufthansa tarafından satın alınan Swiss'dir.[105]

Eğitim ve bilim [değiştir]

Kendi alanlarında önemli birkaç İsviçreli bilim adamı:
Leonhard Euler (Matematik)
Louis Agassiz (Glasiyoloji)
Auguste Piccard (aeronautics)
Albert Einstein (fizik)

İsviçre anayasası eğitim sistemi ile ilgili yetkiyi kantonlara vermiş olduğu için, eğitim sisteminde büyük bir çeşitlilik vardır.[106] İsviçre'de hem devlet okulları hem de özel okullar bulunur ki, bunların bir kısmı yabancı özel okullardır. Tüm kantonlarda okula en küçük başlama yaşı altıdır, ancak bazı kantonlar çocukların dört veya beş yaşında ücretsiz ana sınıflarına gitmesini desteklemektedir.[106] İlkokul okula bağlı olarak dört, beş veya altı yıldır. Geleneksel olarak okullarda öğretilen ilk yabancı dil ülkedeki diğer resmi dillerden biridir. Ancak son yıllarda (2000) birkaç kantonda İngilizce birinci olarak öğretilen yabancı dil yapılmıştır.[106]

İlkokulun bitiminden sonra (veya ortaokula başladıklarında) öğrenciler kapasitelerine göre birkaç gruba (genellikle A, B, C olarak üç gruba) ayrılırlar. En hızlı öğrenenler daha ileri seviyedeki sınıflar ve matura için hazırlanırken[106] diğerleri daha yavaş bir eğitimle ihtiyaçlarına en uygun mesleklere göre yönlendirilmeye çalışılırlar.

ETH Zürihin kampüsü. Üniversite genellikle kıta Avrupa'sında en iyi üniversite olarak sayılır. [107][108]

İsviçre'de 12 üniversite vardır. Bunların 10'u kantonlar seviyesinde desteklenir ve genellikle teknik olmayan alanlarda hizmet verirler. İsviçre'deki ilk üniversite Basel Üniversitesi'dir. 1460'da tıp fakültesi ile birlikte kurulan üniversite geleneksel olarak kimya ve tıp araştırmaları konusunda uzmanlaşmıştır. İsviçre'nin en büyük üniversitesi 25 bin öğrencisi olan Zürih Üniversitesidir. Federal hükümet tarafından finanse edilen iki enstitü bulunmaktadır: Zürih'te bulunan ETH Zürih ile Lozan'da bulunan EPFL. Her iki enstitü de bilim dünyasında muhteşem bir uluslararası üne sahiptir.[not 4][109]

Bu üniversitelerin dışında çok sayıda Uygulamalı Bilimler Üniversitesi bulunur. Yönetim ve işletme gibi alanlarda St.Gallen Üniversitesi ile Lozan'daki International Institute for Management Development ülkenin başta gelen okulları olup, uluslararası bir üne de sahiptir. İsviçre yüksek öğrenim düzeyinde yabancı öğrenci oranı açısından Avustralya'dan sonra ikinci sırada gelmektedir.[110]

Sayısız uluslararası kuruluşa ev sahipliği yapan İsviçre, bu özelliğine yakışır şekilde, Cenevre'de yer alan, 100'den fazla ülkeden gelen ve yüzde 80'i yabancı öğrencilerden oluşan Graduate Institute of International and Development Studies adlı yüksek enstitüye de ev sahipliği yapmaktadır. Politik bilimler, uluslararası ilişkiler, hukuk gibi alanlarda uzmanlaşmış olan kuruluş, sadece kıta Avrupa'sının bu alanlardaki en eski okulu değil aynı zamanda en prestijli olanıdır.[111][112]

Birçok Nobel ödülü de İsviçreli bilim adamlarına verilmiştir. Bunlar arasında Bern'de çalıştığı sırada Özel görelilik kuramını geliştiren ünlü bilim adamı Albert Einstein'ı[113] başta saymak gerekir. Son yıllarda Vladimir Prelog, Heinrich Rohrer, Richard Ernst, Edmond Fischer, Rolf Zinkernagel ve Kurt Wüthrich gibi çok sayıda bilim adamı Nobel ödülü almıştır. Bugüne kadar çeşitli alanlarda toplam 113 Nobel ödülü İsviçre'ye giderken[114][115] bunlardan 9'u Nobel barış ödülü olmuştur.[116]

Büyük Hadron Çarpıştırıcısı tüneli. CERN dünyanın en büyük laboratuvarı ve aynı zamanda World Wide Web'in doğum yeridir.[117]

Cenevre ve Fransa'daki sınır komşusu Ain ortaklaşa olarak dünyanın en büyük laboratuvarına sahiptir.[118][119] CERN adındaki bu laboratuvar parçacık fiziği çalışmaları için oluşturulmuştur. Bir diğer önemli bir araştırma merkezi olan Paul Scherrer Institute'dır. Bugüne kadar çok sayıda bilimsel keşif de İsviçre laboratuvarlarından dünyaya yayılmıştır. Bunlara arasında LSD, Atomik kuvvet mikroskobu (Nobel ödüllü) ve Velcro tanınan örneklerdir. Bunların dışında yeni dünyaların keşfini sağlayan Auguste Piccard'ın basınçlı balonu ve okyanusların en derin yerlerine kadar ulaşmamızı sağlayanJacques Piccard'ın Bathyscaphe'ı de vardır.

İsviçre Uzay Ofisi değişik uzay teknolojileri ve programları ile uğraşan bir kurumdur. Bu kurum aynı zamanda Avrupa Uzay Ajansının 1975'teki 10 kurucusundan biri ve ESA bütçesinin 7. büyük destekçisidir. Özel sektörde de Avrupa'nın en büyük uzay teknolojisi malzemeleri üreten RUAG[120] ve Maxon Motors[121] gibi kuruluşlar uzay endüstrisi alanında faaliyet göstermektedir.

Din [değiştir]

İsviçre'de Din - 2010 Nüfus Sayımı[122]
din yüzde
Roma Katolikleri
  
 38.8%
Protestan
  
 30.9%
Dinsiz
  
 20.1%
İslam
  
 4.5%
Diğer
  
 5.7%
Zürih kantonunda bir köy olan Fischenthal’da bir kilise.

İsviçre’de ülke çapında bir devlet dini olmasa da Cenevre ve Neuchâtel kantonlarının dışındaki tüm kantonlarda vergilendirme yoluyla Roma Katolik, Eski Katolik ya da İsviçre Reform Kiliseleri desteklenir.[123]

İsviçre’de en yaygın din %44 ile Roma Katolik Kilisesi’dir. Ardından %38,5 ile protestanlık gelir. Göçmenlik ile birlikte %4,3’lük bir müslüman nüfus ile %1,8’lik bir ortodoks nüfus da yerleşmiştir.[124] Farklı dillere sahip bir nüfusa sahip olan İsviçre’nin istikrarlı ve müreffeh bir ülke olması, bu ülkenin bir konsensus ya da ahenk devleti olarak tanımlanmasına yol açmıştır.

Tarihsel olarak ülke katolikler ve protestanlar arasında yaklaşık eşit olarak dağılmıştır. Hatta Appenzell gibi bazı kantonlar resmî olarak katolik ve protestan bölümlere ayrılmıştır ve bir çok köyün girişinde baskın olan din, "bu köy katoliktir/protestantır" tabelalarıyla belirtilmiştir. Ancak bazı genel modeller de bulunur. Büyük şehirler arasında Bern, bankacılık merkezi Zürih ve Basel’de protestanlık baskınken Lüzern gibi diğer şehirler çoğunlukla katoliktir. Cenevre ilk Calvincilik merkezi olarak tanınmıştır ve dünya üzerinde Fransızların çoğunluğunun katolik olmasına karşın Fransız İsviçresinin çoğunluğu protestandır. Diğer yandan İsviçre’nin kuruluşunda bulunan Almanca konuşulan Schwyz, Uri, ve Unterwalden kantonlarıyla İtalyanca konuşulan Ticino kantonu genelde katoliktir.

29 Kasım 2009'da minare inşaatlarının yasaklanması hakkında yapılan referandum sonucu bu tarihten sonra yeni minare yapımı yasaklanmıştır. Ülkede referandum tarihi itibariyle var olan dört minare, karardan etkilenmemiştir.

Kültür [değiştir]

Lozan’da bir halk dansları gösterisi.

İsviçre’nin kültürü komşuları tarafında çok etkilendiyse de yıllar boyunca önemli bölgesel farklılıklar gösteren kendine özgü bir kültür oluşmuştur. Özel olarak Fransızca konuşulan bölgelere Fransa’ya, Almanca konuşulan bölgeler Almanya’ya ve İtalyanca konuşulan bölgeler de İtalya’ya, ülkelerindeki diğer bölgelerden daha yakındır. İsviçre’deki kuvvetli bölgecilik nedeniyle homojen bir İsviçre kültüründen söz etmek mümkündür.[125]

Kültürel olarak aktif olan bir çok İsviçreli, ülkelerindeki kısıtlı olanaklar nedeniyle yurtdışına çıkmayı tercih etmiştir. Aynı zamanda İsviçre’nin tarafsızlığı ve düşük vergi oranları da tüm dünyadan bir çok yaratıcı insanı bu ülkeye çekmiştir. Savaş zamanlarında siyasi sığınma geleneği bir çok sanatçının bu ülkeye gelmesinde yardımcı olurken günümüzde bunu düşük vergi oranları sağlamaktadır.[126]

Gelenekler [değiştir]

Gelenekler İsviçre kültürünün görünmeyen fakat çok katmanlı yapısının bir parçasıdır. Gelenekler halk kültürünün bir parçası olarak oldukça dağınık yerel ve bölgesel bir görünüm arzederler. Ancak Karnavallar, Paskalya ve Noel kutlamaları gibi bazı durumlarda bu aşırı yerelliği aşarlar. Basel ve Luzern Karnavalı gibi karnavallarda müzik, dans ve çeşitli halk şiirleri çok çeşitli biçimlerde sergilenir.

İsviçre 2008 yılında UNESCO'nun Somut olmayan kültürel mirasın korunması sözleşmesi (2003)e ve Kültürel ifadelerin çeşitliliğinin korunması ve geliştirilmesi sözleşmelerini imzaladı.[127]

İsviçre'deki geleneksel kutlamaların bazı örnekleri: Luzern Karnavalı, Unspunnen taşı fırlatma yarışması, Sechseläuten ve Fête des Vignerons.

Edebiyat [değiştir]

Jean-Jacques Rousseau, sadece bir yazar değildi ayrıca on sekizinci yüzyılın en etkili filozoflarından biriydi. (Cenevre'deki heykeli.)

1291'de Konfederasyon kurulduğunda, sadece Almanca konuşulan bölgelerde edebiyatın erken formları Almanca olarak meydana gelmeye başladı. 18. yüzyılda, Fransızca konuşan müttefiklerin etkisi eskisinden daha belirginken; Fransızca, Bern ve çevresinin popüler dili oldu. [128]

İsviçre Alman edebiyatının klasikleri arasında Jeremias Gotthelf (1797-1854) ve Gottfried Keller (1819-1890) vardır. Ayrıca 20. yüzyılda İsviçre edebiyatının tartışmasız devi olan Friedrich Dürrenmatt'ın, Die Physiker (The Physicists) ve Das Versprechen (The Pledge) adlı eserleri Hollywood filmi olarak sinemaya uyarlanmıştır.[129]

Önde gelen Fransızca konuşan yazarlar arasında Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) ve Germaine de Staël (1766–1817) vardır. Daha yakın tarihte yaşamış olan yazarlardan biri de Charles Ferdinand Ramuz'dur. Charles Ferdinand Ramuz, eserlerlerinde köylülerin ve dağ sakinlerinin yaşamlarını ve onların zor çevre koşullarındaki yaşantılarını anlatır.[130] İsviçre edebiyatına İtalyanca ve Romanşça konuşan yazarlar da katkıda bulunur ancak diğerlerine göre bu oran daha azdır.

Büyük olasılıkla İsviçre edebiyatının en ünlü eseri Heidi'dir. Heidi, Alpler'de dedesiyle yaşayan yetim bir kızın öyküsünü anlatır. Tüm zamanların en popüler çocuk romanlarından biridir ve İsviçre'nin bir simgesi durumuna gelmiştir. Yaratıcısı Johanna Spyri (1827–1901), benzer konularda bir çok kitap yazmıştır.[131]

Medya [değiştir]

Basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğü hakkı İsviçre Federal Anayasası'nda güvence altına alınmıştır. [132] İsviçre Haber Ajansı, dört ulusal dilde üç saat politika, ekonomi, toplum ve kültür alanlarında haber yayınlıyor. İsviçre Haber Ajansı, neredeyse tüm İsviçre medyası ve birkaç düzine yabancı medyayla, kendi haberleriyle hizmet sunmaktadır.[133]

İsviçre'nin en büyük gazeteleri arasında, Almanca dilinde yayımlanan Tages-Anzeiger ve Neue Zürcher Zeitung ile Fransızca dilinde yayımlanan Le Temps vardır. Ama hemen hemen her şehirde en az bir yerel gazete bulunuyor. Ülkedeki kültürel çeşitlilik gazeteler için çok büyük yararlar sağlar.[134]

Hükümet, özelikle finans ve lisans nedeniyle yayın medyasından daha çok basılı medya üzerinde denetim sahibidir.[135] İsviçre Yayın Kurumu, radyo ve televizyon programlarının yayın ve yapımu ile tahsil edilir. Televizyon programları Cenevre, Zürih ve Lugano'da, radyo programları altı merkez ve dört bölgesel stüdyoda üretilmektedir. Kapsamlı bir kablo ağı da İsviçrelilerin komşu ülkelerdeki programlara erişmesini sağlar.[136]

Spor [değiştir]

İsviçrenin en ünlü kayak merkezlerinden Saas-Fee.

Kayak, snowboarding ve dağcılık İsviçre'deki en ünlü sporlardandır, ülkenin doğası bu tür aktivitelere oldukça elverişlidir.[137] St. Moritz'de bobsled'in bulunmasıyla, kış sporları 19. yüzyılın ikinci yarısından beri yerliler ve turistler tarafından uygulanmaktadır.[138] İlk Dünya Kayak Şampiyonası 1931 yılında Mürren'de ve 1934 yılında Saint-Moritz da yapılmıştır. Saint-Moritz aynı zamanda 1928'deki ikinci Kış Olimpiyat Oyunları ile 1948'deki 5. Kış Olimpiyatlarına da ev sahipliği yaptı.

Davos'taki Spengler Kupası

Birçok İsviçreli futbol fanatiğidir ve Nati adını verdiklerini milli takımlarına sıkı destek verirler. İsviçre, Avusturya ile ortak olarak 2008 Avrupa Futbol Şampiyonasına da ev sahipliği yaptı. Futbol'dan sonra en sevilen spor buz hokeyidir ve birçok İsviçreli League A'da yarışan bur hokeyi takımlarından birinin destekçisidir. İsviçre, 2009 yılında Dünya Buz Hokeyi Şampiyonasına 10. defa ev sahipliği yaptı.[139] League A Avrupa'da en çok ilgiyle izlenen bu hokeyi ligidir.[140] Avrupa Buz Hokeyi Şampiyonası da ilk kez 1910'da Büyük Britanya, Almanya ve Belçika'nın da katılımıyla İsviçre'de yapıldı [141]

İsviçre'de bulunan çok sayıda göl yelken sporunu cazip kılar. Ülkenin ikinci büyük gölü olan Cenevre Gölünden ilk olarak Amerika Kupasını 2003'te kazanıp 2007'de de elinde tutmayı başaran Alinghi yelken takımı çıkmıştır. Tenis sporu da son yıllarda giderek popülerleşen bir spordur ve Martina Hingis ve Roger Federer gibi İsviçre'li sporcular çok defa Grand Slam elde ettiler.

In an eight-year span, Roger Federer has won a record 17 Grand Slam singles titles, making him the most successful men's tennis player ever.[142]

Motor sporları ve aktiviteleri, 1955 Le Mans faciasından sonra İsviçre'de yasaklandı. Sadece Tırmanma Yarışı istisna olarak tutuldu. Ancak 2007'de bu yasak kaldırıldı.[143] Bu dönemde dahi, Clay Regazzoni, Sébastien Buemi, Jo Siffert gibi başarılı pilotlar ile Dünya Turing Otomobil Şampiyonası'nda başarılar elde eden Alain Menu gibi pilotlar çıkardı. 2007-08 döneminde Neel Jani'nin pilotluğunu yaptığı İsviçre A1 Grand Prix ekibi, A1 Grand Prix Kupasını elde etmeyi başardı. Yine İsviçreli motorsiklet yarışçısı Thomas Lüthi 2005'de 125cc kategorisinde MotoGP dünya şampiyonluğunu kazandı.

Geleneksel İsviçre sporlarının en çok tanınanı bir tür güreş olan Schwingen'dir. Bu güreş, orta İsviçre kantonlarının kırsal kesimlerinde oldukça eski bir geleneksel spordur ve bazıları tarafından bir ulusal spor olarak kabul edilir. Hornussen bir diğer yerel spordur ve beyzbol ile golf karışımı bir spora benzer.[144] Taş fırlatma da ağır bir taşı fırlatmaya dayanan bir diğer yerel spordur. Bu sporun tarihöncesi dönemlerden beri Alplerde yaşayan insanlar arasında yapılmaktaysa da, bu spora ilişkin ilk yazılı kayıtlar 13. yüzyılda Basel'de bulunmuştur. İsviçre, aynı zamanda 83.5 kiloluk Unspunnen taşı denilen bir taşın atıldığı Unspunnen festivalinin de merkezidir.[145]

İsviçre mutfağı [değiştir]

İsviçre fondüsü oldukça ünlüdür. Peynirden yapılır.
Ünlü bir İsviçre peyniri Raclette. Valais'de üretilir.İnek sütü kullanılır.

İsviçre mutfağı çok-yönlüdür. Fondü, raklet veya rösti gibi bazı yemekler ülke genelinde kullanılsa da, her bölgenin, yörenin iklimine ve kültürel farklılıklarına göre değişik türleri gelişmiştir.[146] Geleneksel İsviçre mutfağı diğer Avrupa ülkelerinin mutfaklarına da benzer, Gruyeres ve Emmental vadilerinde tamamen yöresel olan süt ürünleri peynirler bulunmaktadır. Bu tür kaliteli mutfak ürünleri İsviçrenin batısında oldukça fazla türde bulunur.[147]

Çikolata 18. yüzyıldan beri İsviçre'de üretilmektedir ve 19. yüzyılın sonlarında temperleme gibi bir çok teknolojik tekniğin gelişmesi ile İsviçre çikolatası oldukça kalite artışına uğramış ve dünya çapında oldukça ün kazanmıştır . Ayrıca Daniel Peter tarafından 1875 yılında çok büyük bir atılım yapılarak sütlü çikolata icat edilmiştir. Dünya çapında İsviçre en çok çikolata tüketen ülkedir.[148]

İsviçre'de en ünlü alkollü içecek şaraptır. İsviçre toprak, hava, rakım ve ışık zenginliği sebebi ile üzüm çeşitliğinde oldukça zengindir. İsviçre şarabı, beyaz şaraplar özellikle Valais ve Vaud şarapları, Cenevre ve Ticino'da üretilmektedir. İsviçre üzüm bağları, Roma döneminden beri dünya çapında ünlüdür. En yaygın çeşitleri Chasselas (Valais Fendant olarak da adlandırılır) ve Pinot Noir'dir. Merlot, Ticino'da üretilen en ünlü çeşitlerdendir.[149][150]

Mimarlık [değiştir]

İsviçre, her iki dünya savaşına da girmeyerek nötral kalabildiği için, çok sayıda tarihi anıt hala ayakta durmaktadır.

12. yüzyılın Romanesk sanatının güzel örnekleri Basel Manastırı ile Sion, Chur, Cenevre ve Lozan katedrallerinde görülebilir. Bu zengin sanat tarzı iyi korunmuş birçok şato ve kalede de görülebilir. Schaffhausen, Zug ve Zürich'deki kiliseler Gotik, Einsiedeln Manastırı ile St. Gallen ve Solothurn'daki katedraller ise Barok mimari ürünleridir. Rönesans döneminde ise birçok mimar, özellikle Ticino'da eserler inşa etmiştir.

İsviçre mimarlığının 20. yüzyıldan önceki en önemli mimarı Francesco Borromini (1599-1667), aynı zamanda Barok mimarinin de önemli bir temsilcisidir. 20. yüzyılın en tanınan İsviçreli mimarı ise Le Corbusier adıyla tanınan Charles Edouard Jeanneret (1887-1965) olmuştur. Ünlü mimar Avrupa'dan Hindistan ve Rusya'ya kadar dünyanın pekçok yerinde önemli eserler inşa etti.[151] Günümüz mimarlarından Mario Botta İsviçre ve yurtdışında çok sayıda müze ile kilise, banka ve Lugano terminali gibi eserler inşa etti.[151] Jacques Herzog und Pierre de Meuron'un kurdukları Herzog & de Meuron mimarlık firması da Londra'daki Tate Modern binası ve Çin'deki Pekin Ulusal Stadyumu gibi eserleri inşa etmiş ve 2001 yılında Pritzker Mimarlık Ödülünü almayı başarmıştır. En önemli eseri Therme Vals sayılan Peter Zumthor ise aynı ödülü 2009 yılında alan bir başka İsviçre'li mimar oldu.[151]

Tatil günleri [değiştir]

Ana madde: İsviçre'deki tatil günleri
Günü Adı AG AI AR BL BS BE FR GE GL GR JU LU NE NW OW SG SH SZ SO TG TI UR VS VD ZG ZH Kanton sayısı
1 Ocak Yılbaşı * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 26
2 Ocak Berchtoldstag * * * * * * * * * * * * * * 14
6 Ocak Epifani * * * * * 5
1 Mart Cumhuriyet günü * 1
19 Mart Saint Joseph Günü * * * * * * * * 8
29 Mart [2013] Kutsal Cuma * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 24
1 Nisan [2013] Paskalya * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 25
1 Mayıs İşçi Bayramı * * * * * * * * * * * 10
9 Mayıs [2013] İsa'nın göğe yükselişi * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 26
20 Mayıs [2013] Hamsin Yortusu * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 25
30 Mayıs [2013] Katolik yortusu * * * * * * * * * * * * * * 14
29 Haziran Petrus & Pavlus * * 2
1 Ağustos İsviçre Ulusal Günü * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 26
15 Ağustos Meryem'in göğe kabulü * * * * * * * * * * * * * 13
Eylül ayında birinci Pazardan sonraki Perşembe Cenevre orucu * 1
Eylül ayında üçüncü Pazardan sonraki Pazartesi Store Bededag * * * 3
1 Kasım Azizler Günü * * * * * * * * * * * * * * * 15
8 Aralık Meryem'in günahsız gebeliği * * * * * * * * * * * * * 13
25 Aralık Noel * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 26
Aralık 26 Aziz Stephen Günü * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 21
Toplam Tatiller 13 12 8 9 9 10 14 8 9 14 12 15 10 13 13 9 10 14 15 10 15 14 9 9 13 10

Resimler [değiştir]

[152]

Kırsal görüntüler [değiştir]

Şehirler [değiştir]

Yapılar [değiştir]

Ulaşım [değiştir]

Notlar [değiştir]

  1. ^ Ulusal slogan gelenekseldir; dolayısıyla İsviçre Anayasası ya da İsviçre yasalarıyla belirlenmemiştir.
  2. ^ İsviçre Almancası'ndaki ismi bazen Schwyz ya da Schwiiz olarak da söylenir. Schwyz ayrıca İsviçre kantonlarından birinin standart Almanca (ve uluslararası) adıdır.
  3. ^ Tanıma bağlı olarak Batı Avrupa ya da Orta Avrupa'da. İsviçre coğrafyası'na bakınız.
  4. ^ Örneğin, 2008 yılında Shanghai Academic Ranking of World Universities indeksinde ETH Zürih "Doğa Bilimleri ve Matematik" alanında 15., EPFL Lozan ise "Mühendislik/Teknoloji ve Bilgisayar Bilimleri" alanında 18. sırada yer almıştır.

Kaynaklar [değiştir]

  1. ^ İsviçre Anayasası, madde 70, "Diller": (1) Federasyonun resmî dilleri Almanca, Fransızca ve İtalyancadır. Romanş dilini kullananlar ile iletişim sağlayabilmek için kullanılan resmî dil Romanştır. (2) Kantonlar kendi resmî dillerini tanımlar. Dile bağlı topluluklar arasındaki harmoniyi korumak için dillerin geleneksel olan dağılımına saygı gösterir ve yerel dile bağlı azınlıkları dikkate alır.
  2. ^ "Press Release: Estimates of Switzerland's population in 2012 - Switzerland has 8 million inhabitants". http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/22/press.html?pressID=8180. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013. 
  3. ^ Thomas Fleiner, Alexander Misic, Nicole Töpperwien, Swiss Constitutional Law, p. 28, Kluwer Law International
  4. ^ "US is still by far the richest country, China fastest growing". Digitaljournal.com. http://www.digitaljournal.com/article/298716. Erişim tarihi: 1 Şubat 2013. 
  5. ^ Franc's rise puts Swiss top of rich list Simon Bowers, guardian.co.uk, Çarşamba 19 Ekim 2011
  6. ^ "Swiss and German cities dominate ranking of best cities in the world". Citymayors.com. 2009-04-28. http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html. Erişim tarihi: 2010-04-29. 
  7. ^ Constitutional Patriotism and Exclusion: the Swiss Case[ölü/kırık bağlantı] euroculturemaster.org.
  8. ^ In Search of Natural Identity: Alpine Landscape and the Reconstruction of the Swiss Nation. journals.cambridge.org.
  9. ^ OED Online Etymology Dictionary etymonline.com. Retrieved on 2009-06-25
  10. ^ Room, Adrian. Placenames of the World. London: MacFarland and Co., Inc., 1997.
  11. ^ Switzerland, the Catholic Encyclopedia newadvent.org. Retrieved on 2010-01-26
  12. ^ On Schwyzers, Swiss and Helvetians, Federal Department of Home Affairs, bar.admin.ch. Retrieved on 2010-01-26
  13. ^ Züritütsch, Schweizerdeutsch (p. 2) schweizerdeutsch.ch. Retrieved on 2010-01-26
  14. ^ Kanton Schwyz: Kurzer historischer Überblick sz.ch. Retrieved on 2010-01-26
  15. ^ Marco Marcacci, Confederatio helvetica (2002), Historical Lexicon of Switzerland.
  16. ^ Historisches Lexikon der Schweiz'da Helvetia (Allegorie) maddesi
  17. ^ a b c d e f g h History swissworld.org. Retrieved on 2009-06-27
  18. ^ Switzerland's Roman heritage comes to life swissinfo.ch
  19. ^ a b Switzerland history Nationsencyclopedia.com. Retrieved on 2009-11-27
  20. ^ History of Switzerland Nationsonline.org. Retrieved on 2009-11-27
  21. ^ a b c d A Brief Survey of Swiss History admin.ch, Retrieved on 2009-06-22
  22. ^ a b c d Battle of Morgarten maddesi,Historical Dictionary of Switzerland http://www.hls-dhs-dss.ch/
  23. ^ Historisches Lexikon der Schweiz Schwabenkrieg maddesi
  24. ^ Historisches Lexikon der Schweiz Marignano, Schlacht von maddesi
  25. ^ Historisches Lexikon der Schweiz Kapellerkriege maddesi
  26. ^ www.nationsencyclopedia.com Switzerland - History maddesi
  27. ^ Historisches Lexikon der Schweiz Mediationsakte maddesi
  28. ^ The Congress of Vienna, 1 November 1814 — 8 June 1815 The Victorian Web. 30 Nisan 2002. Erişim tarihi: 09-01-2009.
  29. ^ eda.admin.ch , History, 2 Nisan 2013'de erişildi.
  30. ^ a b Brief History of Switzerland
  31. ^ Let's Swallow Switzerland by Klaus Urner (Lexington Books, 2002).
  32. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; admin isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  33. ^ http://www.giussani.com/holocaust-assets/
  34. ^ Book review: Target Switzerland: Swiss Armed Neutrality in World War II, Halbrook, Stephen P. stonebooks.com. Retrieved on 2009-12-02
  35. ^ a b Country profile: Switzerland UK Foreign and Commonwealth Office, Retrieved on 2009-11-25
  36. ^ Büyütülebilen İsviçre haritası her iki sitede de bulunmaktadır: www.swissinfo-geo.org veya www.swissgeo.ch; büyütülebilen bir uydu fotoğrafı da bu sitede bulunur: map.search.ch.
  37. ^ http://www.cografya.gen.tr/siyasi/devletler/isvicre.htm
  38. ^ Climate in Switzerland about.ch, Retrieved on 2009-06-23
  39. ^ Country guide, Switzerland bbc.co.uk, Retrieved on 2009-11-20
  40. ^ a b "Climate data sunshine/temperature/rainfall choosable on federal weather bureau". Meteoschweiz.admin.ch. 2011-05-23. http://www.meteoschweiz.admin.ch/web/en/climate/climate_today/swiss_climate_maps.html. Erişim tarihi: 2011-05-29. 
  41. ^ Swiss Alps Jungfrau-Aletsch unesco.org
  42. ^ The strengths of Switzerland and its people, p.3[ölü/kırık bağlantı] Federal Department of Foreign Affairs FDFA. Retrieved on 2009-12-02
  43. ^ Impact of climate change swissworld.org. Retrieved on 2010-01-14.
  44. ^ http://www.cografya.gen.tr/siyasi/devletler/isvicre.htm
  45. ^ http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/ocea/vaus/infoch/chpoli.html
  46. ^ https://www.ch.ch/de/behordenadressen/
  47. ^ 1999 yılından beri, meclis tarafından hazırlanan genel bir öneri şeklinde de anayasal girişim uygulanabilirse de farklı nedenlerden ötürü çok çekici gelmeyen bu sistem henüz uygulanmamıştır.
  48. ^ Yani 23 kanton oylamasının çoğunluğuna bakılır çünkü geleneksel altı yarım kantonun oyu diğer kantonların yarısı olarak kabul edilir.
  49. ^ Political System admin.ch, Erişim 22.06.2009
  50. ^ http://c2d.unige.ch/int/voteres.php?entit=10&vote=101&lang=
  51. ^ a b c d Neutrality and isolationism swissworld.org, Retrieved on 2009-06-23
  52. ^ "Switzerland – Country history and economic development". nationsencyclopedia.com. http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/Switzerland-COUNTRY-HISTORY-AND-ECONOMIC-DEVELOPMENT.html. Erişim tarihi: 12 December 2009. 
  53. ^ Henri Dunant, the Nobel Peace Prize 1901 nobelprize.org. Retrieved on 2009-12-02
  54. ^ Sports directory if-sportsguide.ch. Retrieved on 2010-01-25
  55. ^ http://www.nzz.ch/aktuell/startseite/zwei-drittel-der-rekruten-diensttauglich-1.687233
  56. ^ Kaynak olarak, Edwin Reischauer'a göre, "Nötr olmak size yüksek derecede militarize olmaya hazırlık sağlar, tıpkı İsveç ve İscviçre gibi." – "Edwin Reischauer, Diplomat ve Bilim Adamı, 1979'da ölmüştür New York Times 2 Eylül, 1990.
  57. ^ Volksabstimmung vom 26. Kasım 1989 admin.ch. 2010-01-25 http://www.admin.ch/ch/d//pore/va//19891126/index.html
  58. ^ L'évolution de la politique de sécurité de la Suisse ("İsviçre Güvenlik Önlemlerinin Evrimi") Manfred Rôsch Nato.int
  59. ^ Volksinitiative 'für eine glaubwürdige Sicherheitspolitik und eine Schweiz ohne Armee (in German) [1]
  60. ^ "Six Swiss companies make European Top 100". swissinfo.ch. 18 October 2008. http://www.swissinfo.ch/eng/business/detail/Six_Swiss_companies_make_European_Top_100.html?siteSect=161&sid=7174196&cKey=1161172317000. Erişim tarihi: 22 July 2008. 
  61. ^ a b Wirtschaftsdaten kompakt: Schweiz (PDF; 128 kB), November 2011. Abgerufen am 29. Januar 2011.
  62. ^ a b c d The World Factbook
  63. ^ Der Fischer Weltalmanach 2010: Zahlen Daten Fakten, Fischer, Frankfurt, 8. September 2009, ISBN 978-3-596-72910-4
  64. ^ 502 Numaralı oylamaAlmanya, 18 Mayıs 2003
  65. ^ 501 Numaralı oylamaAlmanya, 18 Mayıs 2003
  66. ^ Federal Hükümet Enerji Araştırma Politikası 16 Ocak 2008
  67. ^ İsviçre Nükleer Enerji Üretimi Durdurma Kararı 25 Mayıs 2011
  68. ^ [2]
  69. ^ Prof Clive Church (may 2003). "The contexts of Swiss opposition to Europe" (PDF, 124 KiB). Sussex European Institute. ss. 12. 2009-11-26 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/5lZameh86. Erişim tarihi: 13 June 2008. 
  70. ^ "Volksinitiative "Ja zu Europa!" (Initiative "Yes to Europe!")" (German) (PDF, 1.1 MiB). BFS/OFS/UST. 13 February 2003. http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/17/03/blank/key/2001/01.Document.22675.pdf. Erişim tarihi: 15 June 2008. 
  71. ^ "Volksinitiative "Ja zu Europa!", nach Kantonen. (Initiative "Yes to Europe!" by Canton)." (German) (XLS). BFS/OFS/UST. 16 January 2003. http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/17/03/blank/key/2001/01.Document.85488.xls. Erişim tarihi: 15 June 2008. 
  72. ^ [http://www.europa.admin.ch/themen/00499/00503/index.html lang=en Switzerland and the European Union] europa.admin.ch. Retrieved on 2010-01-25
  73. ^ İsviçre Schengen alanına katılıyor, Deutcshe Welle Türkçe
  74. ^ Switzerland in Schengen: end to passport checks euronews.net. Retrieved on 2010-01-25
  75. ^ İsviçre Federal İstatistik Bürosu, Federal Nüfus Sayımı 2000
  76. ^ http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html
  77. ^ http://www.parlament.ch/e/service-presse/parlamentsdienste/aufgaben/Pages/default.aspx
  78. ^ http://mct.sbb.ch/mct/reisemarkt/billette/online-ticket.htm
  79. ^ http://www.swissworld.org/en/people/language/minorities_and_bilingualism/
  80. ^ a b Statistik der natürlichen Bevölkerungsbewegung: provisorische Monatsergebnisse, Bundesamt für Statistik, 31 Mart 2013'te erişildi.
  81. ^ a b Der Bund kurz erklärt, Schweizerische Bundeskanzlei (BK), 31 Mart 2013'te erişildi.
  82. ^ Türkler İsviçre´nin En Büyük Beşinci Göçmen Topluluğu, Türkavenue, 31 Mart 2013'de erişildi.
  83. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; T.C3.BCrk isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  84. ^ İsviçre, who.int. Retrieved on 2009-06-29
  85. ^ İsviçreYaşam kalitesi, İsviçre 2006
  86. ^ oecd.org OECD Sağlık Verileri, 2006
  87. ^ OECD ve WHO'ya ait İsviçre Sağlık verileri, 2006
  88. ^ OECD ve WHO'ya ait İsviçre Sağlık verileri, 2006
  89. ^ İnsanlar nerede yaşıyor. swissworld.org
  90. ^ Städte und Agglomerationen unter der Lupe admin.ch.
  91. ^ İsviçre kırsal kesimdeki kentleşme admin.ch.
  92. ^ Städte und Agglomerationen unter der Lupe admin.ch.
  93. ^ Städte und Agglomerationen unter der Lupe admin.ch.
  94. ^ İsviçre Ovası swissworld.org
  95. ^ Städte und Agglomerationen unter der Lupe admin.ch.
  96. ^ Bevölkerung Stadt Zürich (drittes Quartal 2011; PDF; 5,4 MB), Präsidialdepartement Stadt Zürich. Abgerufen am 4. Januar 2012.
  97. ^ Yaşam kalitesi mercer.com
  98. ^ http://www.cografya.gen.tr/siyasi/devletler/isvicre.htm Ulaşım
  99. ^ "anfaenge_der_schweizer_eisenbahn". swissworld.org. http://www.swissworld.org/de/schweiz/dossiers/schweizer_eisenbahnen/anfaenge_der_schweizer_eisenbahn/. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013. 
  100. ^ Schweizer weiterhin Europa- und Weltmeister im Bahnfahren, 3. Dezember 2008
  101. ^ The World Factbook: Transportation in Switzerland (2006)
  102. ^ Sibylle Hamann: Autofrei aus Prinzip. Falter, Nr. 18/09, S. 14
  103. ^ "zollinfo". ezv.admin.ch. http://www.ezv.admin.ch/zollinfo_privat/informationen/00421/index.html?lang=de. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013. 
  104. ^ "swiss-travel-guide-driving-in-switzerland". kwintessential.co.uk. http://www.kwintessential.co.uk/articles/switzerland/swiss-travel-guide-driving-in-switzerland/104. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013. 
  105. ^ "luftverkehr". swissworld.org/. http://www.swissworld.org/de/wirtschaft/transportwesen/luftverkehr/. Erişim tarihi: 3 Şubat 2013. 
  106. ^ a b c d The Swiss education system swissworld.org, Retrieved on 2009-06-23
  107. ^ ETH Zurich (Swiss Federal Institute of Technology) topouniversities.com. Retrieved on 2010-04-30
  108. ^ Top.Universities Retrieved on 2010-04-30
  109. ^ "Shanghai Ranking 2008 Top 100 world universities in Natural Sciences and Mathematics". Ed.sjtu.edu.cn. http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD2008/SCI2008.htm. Erişim tarihi: 2010-11-02. 
  110. ^ Education at Glance 2005 by the OECD: Percentage of foreign students in tertiary education.
  111. ^ [3]
  112. ^ [4]
  113. ^ John Snygg, A New Approach to Differential Geometry Using Clifford's Geometric Algebra, p. 38
  114. ^ Dr. phil. Roland Mueller. "Muellerscience.com". Muellerscience.com. http://www.muellerscience.com/SPEZIALITAETEN/Schweiz/SchweizerNobelpreistraeger.htm. Erişim tarihi: 2011-05-29. 
  115. ^ Nobel prizes in non-science categories included.
  116. ^ "Mueller Science – Spezialitaeten: Schweizer Nobelpreisträger". http://www.muellerscience.com/SPEZIALITAETEN/Schweiz/SchweizerNobelpreistraeger.htm. Erişim tarihi: 31 July 2008. 
  117. ^ info.cern.ch Retrieved on 2010-04-30
  118. ^ "CERN - the largest laboratory in the world www.swissworld.org". Swissworld.org. http://www.swissworld.org/en/switzerland/resources/story_switzerland/cern_the_largest_laboratory_in_the_world/. Erişim tarihi: 2010-04-29. 
  119. ^ "How to get to CERN". http://user.web.cern.ch/user/Institute/Integration/GetToCERN/GetToCERN.html. 
  120. ^ RUAG Resmi Sitesi
  121. ^ [www.maxonmotor.ch/ Maxon Motors resmi sitesi]
  122. ^ Tristan Dennone. L'athéisme gagne en Suisse. Le Monde des Religions.fr
  123. ^ http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35487.htm
  124. ^ CIA World Factbook
  125. ^ http://eeas.europa.eu/delegations/switzerland/index_de.htm
  126. ^ http.cnn.com.tr
  127. ^ İsviçre UNESCO Komisyonu, 2 Nisan 2013'te erişildi.
  128. ^ Encyclopædia Britannica'nın on birinci baskısı, İsviçre
  129. ^ Edebiyat, swissworld.com
  130. ^ Edebiyat, swissworld.com
  131. ^ Edebiyat, swissworld.com
  132. ^ Basın ve medya, ch.ch
  133. ^ Basın ve medya, ch.ch
  134. ^ İsviçre Basını pressreference.com
  135. ^ İsviçre Basını pressreference.com
  136. ^ İsviçre Basını pressreference.com
  137. ^ Sport in Switzerland europe-cities.com. Retrieved on 2009-12-14
  138. ^ Bobsliegh tarihi
  139. ^ "IIHF World Championships 2009 official website". Iihf.com. 10 May 2009. http://www.iihf.com/channels/iihf-world-championship-oc09/home-oc/tournament-information.html. Erişim tarihi: 2010-04-29. 
  140. ^ Geering. "Hockeyarenas.net". Hockeyarenas.net. http://www.hockeyarenas.net/index.php3?ctID=ch&size=0&page=0701&c=eu&ctID=eu&atType=0&show=25&tdSaison=2011. Erişim tarihi: 2011-11-03. 
  141. ^ Szemberg, Szymon; Podnieks, Andrew (2008). "Story #84–A Swiss Alpine village sees the dawn of international hockey". International Ice Hockey Federation. http://www.iihf.com/iihf-home/the-iihf/100-year-anniversary/100-top-stories/story-84.html. Erişim tarihi: 2009-03-01. 
  142. ^ Roger Federer's Grand Slam Titles sportsillustrated.cnn.com. Retrieved on 2010-06-14
  143. ^ "Switzerland lifts ban on motor racing". GrandPrix.com & DueMotori.com. 6 June 2007. http://en.wikinews.org/wiki/Switzerland_lifts_ban_on_motor_racing. Erişim tarihi: 23 September 2008. 
  144. ^ Hornussen swissroots.org. Retrieved on 2010-01-25
  145. ^ Tradition and history interlaken.ch. Retrieved on 2010-01-25
  146. ^ http://www.theworldwidegourmet.com/countries/flavors-of-switzerland/
  147. ^ http://usatoday30.usatoday.com/travel/destinations/2005-04-26-swiss-food_x.htm
  148. ^ http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_chocolate/swiss_breakthroughs/
  149. ^ http://www.swisswine.ch/english/bienv/main.asp
  150. ^ http://www.winebiz.com.au/statistics/world.asp
  151. ^ a b c Architekten im Lauf der Geschichte 26 Nisan 2013'te erişildi.
  152. ^ Kaynak:Fransizca Wikipedia "Suisse" maddesi

Dış bağlantılar [değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
İsviçre ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.
İsviçre resmî siteler
Tarih
Referans
Medya
Turizm
İsviçre İsviçre konuları
Tarih Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg
Coğrafya
Yerler
Ekonomi
Toplum
Avrupa ülkeleri
Batı Avrupa
MapLab-Western Europe.svg		 Almanya • Avusturya • Belçika • Birleşik Krallık • Fransa • Hollanda • İrlanda • İsviçre • Lihtenştayn • Lüksemburg • Monako Doğu Avrupa
MapLab-Eastern Europe.svg		 Azerbaycan1 • Beyaz Rusya • Bulgaristan • Çek Cumhuriyeti • Ermenistan2,6 • Gürcistan1 • Kazakistan1 • Macaristan • Moldova • Polonya • Romanya • Rusya1 • Slovakya • Ukrayna
Güney Avrupa
MapLab-Southern Europe.svg		 Andorra • Arnavutluk • Bosna-Hersek • Hırvatistan • İspanya • İtalya • Karadağ • Kıbrıs2,6 • Makedonya • Malta • Portekiz • San Marino • Sırbistan • Slovenya • Türkiye1 • Vatikan • Yunanistan Kuzey Avrupa
MapLab-Northern Europe.svg		 Danimarka • Estonya • Finlandiya • İsveç • İzlanda • Letonya • Litvanya • Norveç
Aslında başka kıtalarda olan
fakat Avrupa'nın sistemine entegre olan devletler		 İsrail3,6 BM üyesi olmayan tanınmayan veya
kısmen tanınmayan devletler		 Abhazya6 • Dağlık Karabağ6 • Güney Osetya1,6 • Kosova6 • KKTC6 • Transdinyester6
Bağımlı bölgeler Ağrotur ve Dikelya • Cebelitarık • Faroe Adaları • Grönland5 • Guernsey • Jan Mayen • Jersey • Man Adası • Svalbard Özerk bölgeler Acaristan1 • Adıge Cumhuriyeti • Åland • Aosta Vadisi • Aragona • Asturias • Aynoroz • Azorlar • Balear Adaları • Bask Bölgesi • Başkurdistan • Bosna-Hersek Federasyonu • Çeçenistan • Çuvaşistan • Dağıstan • Ekstremadura • Endülüs • Flandre • Friuli-Venezia Giulia • Gagavuzya • Galiçya • Galler • İngiltere • İnguşya • İskoçya • Kabardino-Balkar • Kalmıkya • Kanarya Adaları4 • Kantabria • Karaçay-Çerkesya • Karelya • Kastilya ve Leon • Kastilya-La Mancha • Katalonya • Kırım • Komi • Kuzey İrlanda • Kuzey Osetya-Alanya • La Rioja • Madeira Adaları4 • Madrid • Mari El • Mordovya • Murcia • Nahçıvan3 • Navarra • Nenets • Sardinya • Sırp Cumhuriyeti • Sicilya • Tataristan • Trentino-Alto Adige • Udmurtya • Valensiya • Valonya • Voyvodina
Diğer siyasi varlıklar Avrupa Birliği
1 Kısmen Asya'da • 2 Tamamen Asya'da, fakat tarihî, siyasî ya da kültürel sebeplerden dolayı genellikle Avrupa ülkesi olarak tanımlanır • 3 Tamamen Asya'da, fakat tarihî, siyasî ya da kültürel sebeplerden dolayı Avrupa'nın sistemine entegre olmuştur • 5 Tamamen Kuzey Amerika'da, fakat tarihî, siyasî ya da kültürel sebeplerden dolayı Avrupa'nın sistemine entegre olmuştur • 6 Belli oranda tanınan veya tanınmayan ülkeler
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD)
Frankofon'a üye ve gözlemci ülkeler
Üyeler
Arnavutluk · Andorra · Ermenistan · Belçika (Fransız Topluluğu) · Benin · Bulgaristan · Burkina Faso · Burundi · Kamboçya · Kamerun · Kanada (New Brunswick • Québec) · Fas · Orta Afrika Cumhuriyeti · Çad · Komorlar · Kıbrıs1 · Demokratik Kongo Cumhuriyeti · Kongo Cumhuriyeti · Fildişi Sahili · Cibuti · Dominika · Mısır · Ekvator Ginesi · Fransa (Fransız Guyanası • Guadeloupe • Martinique • St. Pierre ve Miquelon) · Gabon · Gana1 · Gine · Gine Bissau · Haiti · Laos · Lüksemburg · Lübnan · Makedonya2 · Madagaskar · Mali · Moritanya · Mauritius · Moldova · Monako · Nijer · Romanya · Ruanda · St. Lucia · São Tomé ve Príncipe · Senegal · Seyşeller · İsviçre · Togo · Tunus · Yeşil Burun Adaları · Yunanistan · Vanuatu · Vietnam
 Flag of La Francophonie.svg
Gözlemciler
1 Ortak üye. 2 Makedonya ad sorunu nedeniyle Frankofon tarafından geçici olarak "Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya" ismiyle alındı.
Avrupa Bayrağı Avrupa Konseyi
Kurumlar Carte du Conseil de l'Europe.png
Üyeler
Üyeler
Adaylar
Gözlemciler
Eski üyeler
1 Makedonya ad sorunu nedeniyle Avrupa Konseyi tarafından geçici olarak "Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya" ismiyle alındı.
Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA)'ne üye ülkeler
İzlanda * Lihtenştayn * Norveç * İsviçre

"http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İsviçre&oldid=13363621" adresinden alındı.