Ukrayna

Ukrayna
Україна
Bayrak Arma
Ulusal Marş: Ще не вмерла України і слава, і воля  (Ukraynca) (Şçe ne vmerla Ukrayini i slava i volya)  (Okunuşu) Ukraine's glory has not perished, nor her freedom
Başkent (en büyük )	Kiev 50°27′N 30°30′E
Resmî dil(ler)	Ukraynaca
Etnik gruplar	Ukraynalı % 77.8 Rus % 17.3 Beyaz Rus % 0.6 Moldov % 0.5 Kırım Tatarı % 0.5 Bulgar % 0.4 diğerleri % 3.3 1
Yönetim biçimi	Cumhuriyet
- Cumhurbaşkanı	Viktor Yanukoviç
- Başbakan	Mykola Azarov
- Başkanlık Meclisi	Volodymyr Lytvyn
Kuruluş
- Kiev Knezliği	882
- Galiçya-Volinya Krallığı	1199
- Kazak Hetmanlığı	1649
- Ukrayna Halk Cumhuriyeti	17 Mart 1917
- Batı Ukrayna Halk Cumhuriyeti	1 Kasım 1918
- Ukrayna SSR	30 Aralık 1922
- Sovyetler Birliği'nden bağımsızlık	24 Ağustos 1991
Yüzölçümü
- Su (%)	7%
Nüfus
- 2010 tahmini	45,905,341 3 (27.)
- 2001 sayımı	48,457,102
GSYİH (SAGP)	2008
- Toplam	$337.268 milyar (34.)
- Kişi başına	$7,342 (94.)
GSYİH (düşük)	2008
- Toplam	$179.604 milyar (45.)
- Kişi başına	$3,910 (97.)
Gini (2006)	31 (medium)
İGE	0.788 (medium)  (2005)
Para birimi	Grivna (UAH)
Zaman dilimi	EET (UTC+2)
- Yaz	EEST (UTC+3)
Trafik akışı	sağ
Internet TLD	.ua
Telefon kodu	380
1 Ukrayna Devlet İstatistik Komitesi’nin 2001 yılı nüfus sayımı sonuçlarına dayanmaktadır. (Ukrayna Cumhuriyeti Etnik Durum Verileri) 2 Ukrayna Cumhuriyeti New York Büyükelçiliği / Ukrayna Cumhuriyeti Yüzölçümü (İngilizce) 3 Ukrayna Devlet İstatistik Komitesi’nin 1 Nisan 2010 tarihli verisine dayanmaktadır. (Ukrayna Cumhuriyeti Nüfus Verileri)

Ukrayna (Ukraynaca: Україна, Ukrayina, /Ukrɑinɑ/), Doğu Avrupa'da ülke. Doğusunda Rusya, kuzeyinde Beyaz Rusya, batısında Polonya, Slovakya ve Macaristan, güneybatısında Romanya ve Moldova, güneyinde Karadeniz ve Azak Denizi yer alır. Kiev kenti Ukrayna'nın başkentidir.

Tarih

Ana madde: Ukrayna tarihi

VKRAINE ou PAYS DES COSAQUES（Ukrayna veya Kazak ülke）, 1690.

Ukrayna adı, Eski Slav Dili'nde "sınır ülkesi" anlamına gelmektedir; ancak şimdi bilimsel çevrelerde başka görüşler de vardır. Eskiden Ukrayna’ya Rutenya (Rus, Русь) da denilmekteydi. Ukrayna, Slavlardan önce sırayla İskitler (Sakalar), Hunlar, Hazar Kağanlığı, Kıpçaklar , Peçenekler, Kumanlar, Oğuzlar ve Altınordu Devleti, Osmanlı Devleti tarafından kontrol edilmiştir. Günümüzde Ukrayna'nın başkenti olan Kiev 9. yüzyılın ortalarına kadar Hazar Kağanlığı'nın bir parçasıydı. Peçenekler Kiev şehrine Türkçe Sambat adını vermişlerdi. 860 yılı civarında Viking kralı Rurik'in komutanları tarafından Hazar Kağanlığının elinden alındı ve Kiev Knezliği'nin bir parçası oldu. 14. yüzyılda Ukrayna topraklarının doğu kısmı Kiev dahil Litvanya Grandüklüğü'nün eline geçti. Batı kısımlar ise Lehistan Krallığının bir parçası haline geldi.

İlk Kazak Hetmanı Bogdan Hmelnitski

16. yüzyıl ortalarında Dinyeper ırmağı boylarındaki Zaporizya bölgesinde yaşayan bazı gruplar örgütlenerek devletimsi bir birlik oluşturdular. Kozak, Kosak, Cossack, Kossak, Kazak, Rus Kazakları olarak da adlandırılırlar ) Ukrayna ve Güney Rusya yerli halklarının karışımı ile 15. yüzyıl dolaylarında Don ve Dinyeper nehirleri civarında ortaya çıkan etnik topluluk. Kazaklar'ın bugün Kazakistan'da yaşayan Türk topluluğuyla bir alakaları yoktur. Kazak sözcüğü eski Türkçede maceracı-özgür insan anlamındadır.

Kendilerine Kazak adını veren bu savaşçı insanlar Lehistan, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusyası'nı talan ederek geçimlerini sağlıyorlardı. 1648 yılında Bohdan Khmelnytsky'nin önderliğindeki Kazaklar Lehistan'a karşı büyük bir ayaklanma çıkardılar. Rusya'nın desteğiyle çıkarttıkları bu ayaklanmada başarılı olan Kazaklar Lehistan'dan özerklik kazanarak Zaporizya'da tarihteki ilk Ukrayna devleti olan Kazak Atamanlığını kurdular. 17. yüzyılın ikinci yarısında bu bölge Lehistan, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusyası arasında büyük çekişmelere sahne oldu. Ancak Lehistan ve Osmanlı Devleti'nin zayıflaması üzerine bu durumdan Rusya karlı çıktı. 18. yüzyılın sonunda Lehistan'ın parçalanması sonucu Rusya Ukrayna'nın büyük bir bölümüne el koydu.

Turuncu Devrim (2004)

I. Dünya Savaşı'ndan sonra 1919 yılında Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet 1922 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ne katıldı. II. Dünya Savaşı başladıktan sonra 22 Haziran 1941 tarihinde Alman Wehrmacht birlikleri Sovyetler Birliğine girdiler. İşgal döneminde 5-8 milyon civarında Ukraynalı yaşamını kaybetti. 500 bin civarında Yahudi Alman Nazileri tarafından öldürüldü.

Ukrayna'nın Sovyet dönemi tarihindeki en önemli olaylardan birisi de 26 Nisan 1986 yılındaki Çernobil reaktör kazasıdır. Bu kazadan dolayı ortaya çıkan radyoaktif serpinti 350.000 kişinin olay bölgesinden uzaklaştırılmasına neden oldu. 8 Aralık 1991 yılında Beyaz Rusya, Rusya ve Ukrayna ortak bir karar alarak Sovyetler Birliği'ni resmen ortadan kaldırmaya karar verdiler. Bağımsız Devletler Topluluğu ilan edildi ve Ukrayna bağımsız bir ülke haline geldi. 2004 yılında Ukrayna tartışmalı bir ülke başkanlığı seçimi yaşadı. Turuncu Devrim adı verilen protestolar sonucu seçimler yenilendi ve Viktor Yuşçenko devlet başkanı seçildi.

Etnik Köken

Ukraynalıların Ukrayna içindeki yaşam alanı

Eski zamanlarda Ukrayna'ya Rutenya da denilmiştir. Bilimsel açıdan en yaygın olarak kabul edilen görüş, Ukraynalıların, Rusların ve Belorusların (Beyaz Rusların), tahminen 14-16. yüzyıllarda Doğu İslav kavimlerinden kaynaklanmış olmaları şeklindedir. Öte yandan, Sovyet kaynakları ve günümüz Rusya Federasyonu'nda kabul edilen kaynaklar, Ukraynalıların ve Belorusların, Ruslardan geldiklerini söyler. Ancak 8-9. yüzyıllarda kurulan, merkezi çağdaş Ukrayna'nın başkenti Kiev'de bulunan ve sonradan Kiev Rus Devleti adı verilen devlette eski Slav Kavimlerinin temsilcilerinin yaşadıkları bir gerçektir ve mevcut vakayinamelerde ulus olarak Rus, Ukraynalı adı geçmiyor.

Bu konuda, günümüz Ukrayna'sında yaygın kaynaklar aslında Rusların Ukraynalılardan kaynaklandığını iddia eder. Yaklaşık 14. yüzyıla kadar varlığını sürdüren Eski Kiev Rus devletinde yaşayan ulus, Ukraynalılarmış; Moğollar geldikten sonra Ukraynalılar'ın çoğu Kiev'i terk edip, Kuzeye doğru göç etmeye başlamış ve sonra, yeni bir devletin başkenti olacak Moskova adlı bir kenti kurmuşlar. Yeni devletin adı, Moskova Rus Devleti, sonra Rus Çarlığı sonra da Rus İmparatorluğudur. Yani bu görüşe göre, günümüzde Moskova'da ve etrafında yaşayan ulus, Kiev'den gelen Ukrayna kökenli ulusmuş; Kiev'de ve Ukrayna'da günümüzde yaşamakta olan ulus ise, Ukraynalı ve Moğol-Tatar karışımıymış diye bir görüş de yaygındır. Ruslar, SSCB zamanında Ukraynalılara yoğun bir şekilde baskı yapmışlar onlara Rus kültür ve dilini yoğun bir şekilde aşılamışlardır. Öyleki, Ukraynalıların ayrı bir ulus olduğunu düşünenler hapse atılmışlar baskı altına alınmıştır. Yoğun baskılar sonucu Ukraynalılar ayrı bir ulus olduklarını ayrı bir dil konuştuklarını yıllarca kimseye anlatamamışlardır. Bağımsızlıktan sonra Ukrayna dili resmi dil olmuş okullarda ve günlük yaşamda Ukrayna dili yoğun bir şekilde kullanılmaya başlamıştır.

Ukraynalı kimliğini oluşturan etnik topluluklar şunlardır:[1]

Simperopol

( Ukrayna resmi rakamlarıdır.)

1. Ukraynalılar (% 77,8)
2. Ruslar (% 17,3)
3. Beyaz Ruslar (% 0,6)
4. Kırım Tatarları (% 0,6)
5. Moldovalılar (% 0,5)
6. Bulgarlar (% 0,2)
7. Macarlar (% 0,3)
8. Romenler (% 0,3)
9. Lehler (% 0,3)
10. Yahudiler (% 0,2)
11. Yunanlılar(% 0,2)
12. Ermeniler (% 0,2)
13. Tatarlar (Kazan Tatarları) (% 0,1)
14. Çingeneler (% 0,1)
15. Azeriler (% 0,1)
16. Gürcüler (% 0,1)
17. Almanlar (% 0,1)
18. Gagavuzlar (% 0,1)

Ekonomi

Tüm SSCB devletlerinde olduğu gibi Ukrayna'da da ekonomi ve üretimin bütün sektörleri başta Rusya olmak üzere diğer Sovyet Cumhuriyetlerine bağlıydı. 1991'de SSCB dağıldıktan sonra Ukrayna'da bir çok fabrika ve işletme kalmıştı, ancak yeni kurulan ülkeler derin ekonomik ve siyasal krizler yaşamakta oldukları için Sovyetler zamanındaki ilişkiler kesilmişti; ve bu nedenle işletmeler, fabrikalar çalışamıyordu. Yeni piyasa koşullarında ekonominin yeniden yaşama dönüştürülmesi ve canlandırılması yıllar aldı; haksız özelleştirme sonucu SSCB'den kalan fabrikaların çoğu yeni oligarşinin temsilcilerine neredeyse bedava satılmıştı.

Şimdi Ukrayna'nın ekonomisi canlanmış durumda, çok iyi çalışmaktadır. Ukrayna'da maden kömürü rezervleri çoktur, ancak yeni teknolojilerin yetersizliği nedeniyle maden kömürü çıkarımı pek gelişmiş değildir ve ocaklarda sık sık gaz patlamaları meydana gelmektedir. Başlıca ihracatlar, maden kömürü, büyük çaplı borular ve hurda demirdir. Ukrayna'nın tarımı gelişmiştir ancak AB ve WTI (DTÖ) engelleri yüzünden Ukrayna tarım ürünlerini fazla ihraç edemiyor. Doğalgaz konusunda Ukrayna, tüm Avrupa gibi Rusya'ya bağlıdır; petrol konusunda da Rusya'ya ve Asya ülkelerine bağımlılık söz konusudur. Ukrayna'da sıradan yurttaşların yaşam düzeyi orta; yoksul sayılabilen insanların sayısı, tüm nüfusun %0,7'si civarındadır. Aynı zamanda iktidarda bulunanlar (oligarşi) çok zenginlerdir. 2007-2008 başında enflasyon oranları yükselmiştir (2007 - %17; Ocak 2008 - % 2,9).Ukrayna'nın gelişmişlik oranı %87,3 tür. Son yıllarda sanayileşme ve teknoloji büyük bir artış göstermiştir. Sonuç olarak Ukrayna Doğu Avrupa'nın 2.gelişmiş ülkesidir.

Kırım Tatarları

Ana madde: Kırım Tatarları

Kırım Tatarları, ya da Kırım Tatar Türkleri anayurtları Karadeniz'in kuzeyindeki Kırım yarımadası olan ulustur. Ukrayna'nın ana Müslüman unsurunu teşkil ederler.Yoğun olarak Kırım, Özbekistan, Tuna ırmağı'nın Karadeniz'e döküldüğü bölge (Romanya ve Bulgaristan) ve Türkiye'de yaşarlar. Türkiye'de, 2 milyondan fazla kişinin Kırım Tatar kökenli olduğu tahmin edilmektedir.

Kırım Tatarları, II.Dünya Savaşında Ruslar tarafından Almanlarla işbirliği yaptıkları gerekçesiyle Kırım'dan Sibirya'ya ve Orta Asya'ya sürülmüşlerdir. Bu sürgünler esnasında binlerce Kırım Tatarı trenlerle Sibirya'ya giderken soğuk ve açlıktan yollarda ölmüştür; daha sonra Kırım'a dönmelerine izin verilmiştir. Bugün, Kırım Tatarları Kırım nüfusunun yaklaşık %13 kadarını meydana getirmektedirler ve zaman içinde sürgündeki Tatarlar da geri dönerek yoğunluğu arttırmaktadırlar.

İdari Yapısı

Ana madde: Ukrayna'nın idari birimleri

Ukraynanın İdari yapısı

Ukrayna'nın oblastları

No. İdari Bölgeleri Başkent Yüzölçümü km² Nüfus 1 Çerkası Oblastı Çerkassi 20,900 1,402,900 2 Çernigov Oblastı Çernigiv 31,900 1,245,300 3 Çernovtsi Oblastı Çernivtsi 8,100 922,800 4 Kırım Özerk Cumhuriyeti Simferopol 26,100 2,033,700 5 Dnipropetrovsk Oblastı Dnipropetrovsk 31,900 3,567,600 6 Donetsk Oblastı Donetsk 26,500 4,841,100 7 İvano-Frankovsk Oblastı İvano-Frankivsk 13,900 1,409,800 8 Harkiv Oblastı Harkiv 31,400 2,914,200 9 Herson Oblastı Herson 28,500 1,175,100 10 Hmelnitski Oblastı Hmelnitski 20,600 1,430,800 11 Kirovograd Oblastı Kirovograd 24,600 1,133,100 12 Kiev Oblastı Kiev 28,100 1,827,900 Kiev Kiev 800 2,611,300 13 Lugansk Oblastı Lugansk 26,700 2,546,200 14 Lviv Oblastı Lviv 21,800 2,626,500 15 Mıkolayiv Oblastı Mıkolayiv 24,600 1,264,700 16 Odessa Oblastı Odessa 33,300 2,469,000 17 Poltava Oblastı Poltava 28,800 1,630,100 18 Rivne Oblastı Rivne 20,100 1,173,300 19 Sumi Oblastı Sumi 23,800 1,299,700 20 Ternopil Oblastı Ternopil 13,800 1,142,400 21 Vinnitsa Oblastı Vinnitsa 26,500 1,772,400 22 Volın Oblastı Lutsk 20,200 1,060,700 23 Zakarpatya Oblastı Ujgorod 12,800 1,258,300 24 Zaporijya Oblastı Zaporijya 27,200 1,929,200 25 Jitomir Oblastı Jitomir 29,900 1,389,500 Sivastopol Sivastopol 900 379,500