Letonya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Letonya Cumhuriyeti
Latvijas Republika
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Tēvzemei un Brīvībai"
Ulusal Marş: Dievs, svētī Latviju!
"Tanrı Letonya'yı Kutsasın!"
Konum
 Letonya konumu  (koyu yeşil)
Başkent

ve en büyük

Riga
Resmî dil(ler) Letonca
Yönetim biçimi Parlementer Demokrasi
 - Cumhurbaşkanı Andris Bērziņš
 - Başbakan Laimdota Straujuma
Kuruluş
 - Tarih 18 Kasım 1918
 - İlan 4 Mayıs 1990
 - Tanınma 6 Eylül 1991
Yüzölçümü
 - Su (%)  %1,5
Nüfus
 - 2006 tahmini 2.291.000 (143.)
GSYİH (SAGP) 2005
 - Toplam 29,214 milyar $ (95.)
 - Kişi başına 18.005 $ (46.)
İGE  artış 0.845 (yüksek)  (2004)
Para birimi Euro (EUR)
Zaman dilimi EET (UTC+2)
 - Yaz EEST (UTC+3)
Internet TLD .lv1
Telefon kodu 371

Letonya (Letonca: Bu ses hakkında Latvija ) ya da resmî adıyla Letonya Cumhuriyeti (Latvijas Republika), Kuzey Avrupa'da yer alan bir ülkedir. Kara sınırlarını kuzeyde Estonya, güneyde Litvanya; doğuda ise Rusya Federasyonu ve Belarus ile paylaşmaktadır. Aynı zamanda Letonya, İsveç ile denizden sınırdaştır. Letonya'nın en büyük şehri ve başkenti Riga'dır. 1 Mayıs 2004'ten beri Avrupa Birliği üyesidir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Letonya tarihi

Günümüzdeki Letonlar ve Litvanlar MÖ 2500 civarında Baltık Denizi civarında yerleşen Hint-Avrupa halklarının torunlarıdır. Dil yapısı bakımından komşuları olan Cermenler ve Fin-Ugor halklarından farklı olup Baltık halkları olarak adlandırılmaktadırlar. 12. yüzyılda bölgeye önce ticaret amacıyla gelen Cermenler Letonları zor kullanarak Hıristiyanlaştırmışlar, 1201 yılında Letonya'nın başkenti olan Riga'yı kurmuşlardır.

13. yüzyılda Töton şövalyeleri Estonya ve Letonya topraklarında Livonya Konfederasyonu adı verilen bir konfederasyon kurdular. 1282 yılında Riga dahil birçok Leton şehri Kuzey Alman Ticaret Ortaklığı olan Hansa Birliği'ne katıldılar. Böylece Riga, Doğu Baltık ticaret yollarında önemli bir yer kazandı.

15581582 yılları arasında Rusya'yla Lehistan, Litvanya ve Danimarka arasında yapılan Livonya Savaşı Rusya'nın yenilgisiyle sonuçlanınca bölge önce Litvanya Grandüklüğü, sonra da Lehistan-Litvanya Birliği'nin eline geçti. Lehistan'ın 1793 yılında parçalanmasından sonra da Letonya Çarlık Rusyası'nın eline geçti.

I. Dünya Savaşı'na kadar Rusya İmparatorluğu'nun egemenliğinde yaşayan Letonya 18 Kasım 1918 tarihinde bağımsızlığını ilan etti. Letonya II. Dünya Savaşı'nda bir süre Nazi Almanyası tarafından işgal edildi. 1944 yılında kurulan Letonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti 1990'lı yıllarda Sovyetler Birliği'nin parçalanmasına kadar bir Sovyet Cumhuriyeti olarak kaldı. 21 Ağustos 1991 tarihinde Letonya SSCB'den bağımsızlığını ilan etti. 2004 yılında da Avrupa Birliği'ne ve NATO'ya üye kabul edildi.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Konum: Doğu Avrupa, Baltık denizi kıyısında, Estonya ile Litvanya arasında yer alır
  • Coğrafi konumu: 57 00 Kuzey enlemi, 25 00 Doğu boylamı
  • Yüzölçümü: 64.589 km²
  • Sınır komşuları: Beyaz Rusya 167 km, Estonya 343 km, Litvanya 576 km, Rusya 282 km
  • İklimi: Deniz iklimi, nemlidir, kışlar orta sertlikte geçer.
  • Arazi yapısı: Alçak ovalar
  • Deniz seviyesinden yüksekliği:
  • Doğal kaynakları: kehribar, bataklık kömürü, kireçtaşı, hidro enerji, işlenebilir arazi
  • Arazi kullanımı (2005 verileri):
    • tarıma uygun topraklar: %28,19
    • daimi ekinler: %0,45
    • diğer: %71,36
  • Sulanan arazi: 200 km² (2003 verileri)

Letonya'ya ilişkin ekonomik göstergeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Letonya tarihi
Coat of arms of Latvia.svg
  • GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 35.08 milyar $ (2006 verileri)
  • GSYİH - reel büyüme: %9,3 (2006 verileri)
  • Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %6,3 (2006)
  • İşsizlik oranı: %6.7 (2006 verileri)
  • İhracat ürünleri: Ahşap ve ahşap ürünleri, makine ve parçaları, metaller, tekstil, gıda maddeleri
  • İhracat ortakları: Litvanya %11, Estonya %10,8, Almanya %10,2, Birleşik Krallık %10,2, Rusya %7,9, İsveç %7,8, Danimarka %5,3, Polonya %5,3 (2005)
  • İthalat ürünleri: Makine ve parçalar, kimyasallar, yakıtlar
  • İthalat ortakları: Almanya %13,9, Litvanya %13,6, Rusya %8,6, Estonya %7,9, Polonya %6,4, Finlandiya %5,9, Beyaz Rusya %5,8, İsveç %5,1 (2005)
  • Dış borç tutarı: 18.9 milyon $ (2006 verileri)

Nüfusun etnik dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Nüfus: 2.274.735 (Temmuz 2006 verileri)
  • Nüfus artış oranı: %0,67 (2006 verileri)
  • Mülteci oranı: -2.26 mülteci/1,000 nüfus (2006 tahmini)
  • Bebek ölüm oranı: 9.35 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)
  • Ortalama hayat süresi: toplam nüfus: 71,33 yıl
    • erkeklerde: 66,08 yıl
    • kadınlarda: 76,85 yıl (2006 verileri)
  • Ortalama çocuk sayısı: 1.27 çocuk/1 kadın (2006 tahmini)
  • HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0,6 (2001 verileri)
  • HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 7.600 (2001 verileri)
  • HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 500 den az (2003 verileri)
  • Ulus: Letonyalı
  • Nüfusun etnik dağılımı: Leton %62,1, Rus %26,9, Beyaz Rus %3,3, Ukraynalı %2,2, Polonyalı %2,2, diğer %2,3 [1]
  • Din: Lutherci, Roma Katolikleri, Rus Ortodoksları
  • Diller: Letonca (resmi), Litvanca, Rusça.
  • Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler (2003 verileri)
    • toplam nüfusta: %99,8
    • erkekler: %99,8
    • kadınlar: %99,8

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Letonya'da resmi dil Letonca'dır. Günümüzde bu dil, sadece güney komşusu olan Litvanya ile akrabalık ilişkisi vardır. Yok olan Prusya dili ile de akrabalık bağı vardır. Baltık dili ailesine bağlı olan bu dil Hint-Avrupa dillerindendir. Nüfusunun yarıya yakını Rus olan Letonya'da Rusça da yaygın olarak kullanılmaktadır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Lutherci, Roma Katolikleri, Rus Ortodoksları.

Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Birliği'nin genişlemesi

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]