Vikipedi:Dış bağlantılar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yönerge Bu sayfa Vikipedi için bir yönergedir. Sayfanın içeriği, uygulanması gereken bir standart olarak Vikipedistler tarafından benimsenmektedir. Ancak değiştirilmesi mümkündür ve sağduyuyla ele alınması gerekmektedir. Sayfada değişiklik yapmadan önce, bu değişikliklerin Vikipedistlerden onay aldığına emin olun. Uygun görmediğiniz bir madde varsa, tartışma sayfasında sebepleri ile açıkça belirtin.
Kısayol:

Vikipedi genel bir web dizini değildir; hiçbir sayfa salt dış bağlantılarla doldurulmamalıdır. İç bağlantı kullanmak her zaman dış bağlantılara tercih edilmelidir. Bununla birlikte, çok olmamak kaydıyla birkaç uygun dış bağlantı kullanmak okuyucular açısından faydalı olabilir.

Bağlantılamak nedir? Neler bağlantılandırılmalıdır?[değiştir | kaynağı değiştir]

Vikipedi’ye, diğer internet sitelerinin bağlantılarını koymak mümkündür. Bu tarz bağlantılar, dış bağlantı olarak nitelendirilir. Pek çok madde, dış bağlantıların yer aldığı küçük bir bölüme sahiptir. Dış bağlantı eklerken dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır:

  • Bağlantı çalışır halde mi?
  • Bağlantı uygun ve işe yarar mı?
  • Bağlantı düzgün girilmiş mi?
  • Bağlantı kalıcı mı? (Örneğin, sürekli değişen ve bağlantı verildiği sırada anasayfasında sadece belli bir resim ya da makale bulunan bir siteye bağlantı koymak pek de işe yarar bir yöntem olmayabilir. Bu yüzden, kalıcı olmayan sayfalara bağlantı koyarken dikkatli olunuz.)

Kullanılabilir bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Makalenin oluşturulmasında kaynak olarak kullanılan bağlantılar “Dış bağlantılar” bölümüne değil, “Kaynaklar” bölümüne konmalıdır. Bu konuda Vikipedi:Doğrulanabilirlik ve Vikipedi:Kaynak gösterme başlıklarına bakınız. Hem web halinde hem de baskı halinde kullanılabilen kaynaklar, her iki türde de bağlantılandırılmalıdır.
  2. Bir organizasyon, kişi, web sayfası ya da diğer kişisel oluşumlarla ilgili maddelerde doğrudan bunların kendi resmî sitelerine bağlantılar verilmelidir. Eğer “Kullanılmaması Gereken Bağlantılar” kapsamında değilse, bir kitapla, bir müzik eseriyle ya da buna benzer konularla ilgili maddelerde, bunların bir kopyasını içeren bir dış bağlantıya yer verilebilir.
  3. Pek çok açıdan incelenebilecek maddelerde, maddenin her yönüne uygun olan sitelere, detaylı açıklamasıyla birlikte bağlantılar konabilir. Maddeyle ilgili bir bakış açısı için konan bağlantının sayısı, diğerleri için verilen bağlantıların sayısını geçmemelidir. Bu bağlantılara, okuyucuyu o bakış açısıyla ilgili bilgilendirecek şekilde açıklamalar ve yorumlar konmalıdır. Eğer bir bakış açısı diğerlerine göre madde hakkında daha fazla bilgi veriyorsa, o öncelikli olarak sunulmalıdır. (Daha fazla bilgi için Vikipedi:Tarafsız bakış açısı ve Vikipedi:Tarafsız bakış açısı#Yersiz_önem_verme sayfalarına bakınız)
  4. Tarafsız ve kesin bilgiler içeren bağlantılar kullanılmaya uygundur. Ama tercihen bu sitedeki bilgiler doğrudan madde içinde kullanılmalı ve bağlantı, referans olarak gösterilmelidir. Fakat kimi durumlarda bu, telif hakkı yasası yüzünden veya bağlantıdaki bilgiler Vikipedi maddesi için fazla detaylı olduğu için mümkün olmayabilir.
  5. Bir maddeye eklenmesi pek mümkün olmayan ancak maddeyle ilgili çeşitli içeriğe sahip olan bağlantılar da dış bağlantı olarak kullanılmaya uygundur. Örneğin, profesyonel atletizm istatistikleri, röportajlar, online ders kitapları…

Duruma göre kullanılan bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Albümler, filmler, kitaplar ve diğer sanat eserleri, bunların röportajlarıyla ilgili bağlantılar.
  2. Bir maddeye katkıda bulunanlar uygun saydığı takdirde, konuyla ilgili açık bağlantıların bir listesini taşıyan bir web dizinine verilen bağlantılar.
  3. Fanlisting sitelerine verilen bağlantılar. Fanlisting siteleri genellikle bilgilendirici değildir ve kullanımından kaçınılmalıdır. Ancak pek çok fan sitesine sahip olan konular için açılan maddelerde, önemli bir fan sayfasına bağlantı verilebilir.
  4. Çok büyük sayfalar istisnai durumlarda bağlantılandırılmalıdır. Dünya genelinde pek çok insan Vikipedi’yi yavaş bağlantılarla takip etmektedir ve bu tarz sayfalar bu okurlar için sorun yaratabilir. Bu sayfaların bağlantılarıyla birlikte bu bilgi not düşülmelidir.
  5. Bağlantısını koyduğunuz sayfanın telif hakkı yasasını çiğnemediğini bildiğiniz sürece, telif hakkıyla korunan bir eser için bağlantı koymak genellikle sorun yaratmaz. Ancak bilerek ve isteyerek insanları telif hakkını çiğneyen bir sayfaya yönlendirmek, telif hakkının ihlali olarak kabul edilir.

Kullanılmaması gereken bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Belirtilen istisnai durumlar dışında, aşağıdakiler, bağlantılanabilir sayfalarla çakışmamaktadır. Örneğin, bir maddede konu edilen şey, resmi siteye sahipse, sitedeki bilgiler tamamen doğru olmayan bilgiler içerse de bu siteye bağlantı verilmelidir.

  1. Maddede belirtilen bilgiler dışında önemli bir kaynak teşkil etmeyen sitelere bağlantı verilmemelidir.
  2. Kesin veya doğruluğu kanıtlanmamış bilgiler içeren sitelere bağlantı verilmemelidir (Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için Vikipedi:Güvenilir kaynaklar sayfasına bakınız).
  3. Yukarıdaki kılavuz kullanılabilirliğine izin verse de size ait olan ya da sizin düzenlediğiniz sitelere bağlantı vermeyiniz. Bu tarafsızlık ve bakış açısı konuları bağlamında önemlidir. Tarafsızlık Vikipedi’deki önemli ve hassas tartışmalardan biridir. Eğer sitenin içeriği konuyla ilgili ve önemliyse, bunu tartışma sayfalarında belirtiniz ve diğer tarafsız Vikipedi editörlerinin bu bağlantının eklenmesi konusunda karar vermesine izin veriniz.
  4. Bir sitenin promosyonunu yapmak, bir ürün ya da servis pazarlamak için kullanılan, çok sayıda ve rahatsız edici reklam içeren, maddeyle ilgili içeriğin görüntülenmesi için ücret talep eden sitelere bağlantı vermeyiniz. Bu konuda http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Spam#External_link_spamming başlığını okuyunuz.
  5. Sadece belli bir kullanıcı kitlesinin erişimine açık olan sitelere bağlantı vermeyiniz. (Örneğin sadece belli bir tarayıcı ile açılan sitelere.)
  6. Şayet madde bu dosyalarla ilgili değilse, erişimi için özel programlara (Java, Flash gibi) ihtiyaç duyulan dosyalara doğrudan bağlantılar vermeyiniz. (Aşağıda Vikipedi:Dış bağlantılar#Zengin içerik konusuna bakınız.)
  7. Yabancı dilde sitelere, eğer harita, diyagram ya da tablo gibi görsel içerikte değilse bağlantı vermeyiniz. (Bu konuda daha detaylı bilgi için, Vikipedi:Stil rehberi (bağlantı) )
  8. Bookstore sitelerine (kitap satışı yapan siteler) bağlantı vermeyiniz. Bunun yerine “ISBN” bağlantı formatını kullanınız; böylece kullanıcılar ücretli/ücretsiz pek çok kitap arasında arama yapma şansına sahip olacaktır.
  9. Bloglara, arkadaşlık sitelerine (Yonja, MySpace, Alternatip gibi) veya forumlara bağlantı vermeyiniz. Ancak bu da istisnai durumlar doğurabilir. Örneğin, madde bu sitelerle ilgili veya bağlantılıdır ya da söz konusu site oldukça yüksek standarttadır. Bu durumlarda bu sitelere bağlantı verilebilir.

Üyelik isteyen siteler[değiştir | kaynağı değiştir]

Pek çok işe yarar site belli kullanıcıların kullanımına açıktır; ücretli/ücretsiz üyelik istemektedir. Pek çok online gazete, içeriğinin belli bir kısmına ya da tamamına erişim için üyelik isterken, bir kısmı da abonelik talep etmektedir. Online dergiler de çoğu zaman sitelerine ya da üst düzey içeriklerine erişim için abonelik isterler. Eğer eski gazete ya da magazinler arşivlenmişse, bunlara ulaşım için de ücret talep edilir.

Üyelik ya da abonelik isteyen siteler, sadece aşağıdaki durumlar geçerli olduğunda bağlantı olarak verilmelidir:

  • Kaynak olarak kullanılıyorsa,
  • Maddenin konusu doğrudan bu site ise,
  • Tüm diğer kaynak sitelerden daha önemli ve daha işe yararsa.

Zengin içerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Yukarıda da belirtildiği üzere, Vikipedi genelinde, doğrudan dosyalara yapılan bağlantılar için büyük bir itiraz vardır. Dosyalar yerine bu dosyaların yer aldığı HTML, PHP, ASP gibi sayfalara link vermek daha uygundur. Bununla birlikte, bu zengin içerikli dosyalara link verilecekse, dosya formatının belirtilmesi gerekir.

Ölü dış bağlantılar için ne yapılabilir?[değiştir | kaynağı değiştir]

Ölü URL’lere yapılan bağlantılar Vikipedi maddelerine katkıda bulunmamaktadır. Bu ölü bağlantılar ya silinmeli ya da bulunabilecek arşivlenmiş halleriyle yenilenmelidir. Fakat bu bağlantılar kaynak olarak kullanıldığında durumun değişebileceğini unutmayınız. Bu konuda Vikipedi:Kaynak gösterme sayfasına başvurunuz.

Kimi dış bağlantıların, vandalistler tarafından ölü bağlantı haline getirilmiş olabileceğini de dikkate alınız. Bu yüzden maddenin eski versiyonlarındaki bağlantıların çalışıp çalışmadığını kontrol etmeniz faydalı olacaktır. Bu alandaki vandalist eylemlerin farkedilmesi güç olabilir. Örneğin URL’deki ASCII harfleri, benzer görünümlü Kiril harflerle değiştirilmiş olabilir.

Yönlendirme siteleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılarda yönlendirme sitelerini kullanmayınız. Bu sitelerin çoğu http://meta.wikimedia.org/wiki/Spam_blacklist sayfasında listelenmiştir. Bu siteler çoğu zaman bağlantı spamcileri tarafından kötüye kullanılırlar, ki bu da böyle bir bağlantıyı içeren sayfayı kaydedememek anlamına gelir. URL yönlendirme siteleri, suistimal edildiklerinde karalisteye alındıklarından, bunları kullanmakla, ileride editörler için sorun yaratabilirsiniz.

Kalıcı URL siteleri, daha farklı bir konumdadırlar, çünkü kalıcı URL sürümleri, direkt URL’den daha resmi bir URL olarak değerlendirilebilir. Bu durumda Kalıcı URL (PURL, Permanent URL) kullanılabilir.

Bağlantılama nasıl napılır?[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantı bölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar için iki temel şekil vardır. En yaygın olanı maddenin sonuna dış bağlantıların bir listesini eklemektir. Bunun için standart şekil, “Dış Bağlantılar” şeklinde adlandırılmış ve altında bağlantıların listesi bulunan ikinci derece bir başlık kullanmaktır.

Eğer bir madde, çok sayıda dış bağlantıya sahipse, bunları sınıflandırmak için alt başlıklar kullanılabilir. Bu da daha alt seviye başlıklar kullanılarak yapılabilir, genellikle de içerik tablosunda görüntülenebilecek olan 5. derece başlıklar bunun için uygundur:

===== Bağlantıların Alt-başlığı =====
* [http://example.com/link_1 Bağlantı 1]
* [http://example.com/link_2 Bağlantı 2]

... ya da “noktalı virgül” sözdizimi ile:

; Bağlantıların Alt-başlığı
* [http://example.com/link_1 Bağlantı 1]
* [http://example.com/link_2 Bağlantı 2]

ki iki yöntem de:

Bağlantıların Alt-başlığı

Dış bağlantı verirken, okuyucuya bu sitenin içeriği hakkında iyi bir açıklama sunmanız ve bu sitenin maddeyle ilişkisini belirtmeniz iyi olacaktır.

“Dış bağlantılar” ve “Dış bağlantı”[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı editörler eğer sadece bir bağlantı kullanmışlarsa “Dış bağlantı” başlığını kullanmaktadırlar, ancak diğerleri her durumda “Dış bağlantılar” başlığını tercih etmektedir. Hangi tarzın kullanılacağı hakkında genel bir kural yoktur. Çoğul başlık kullanan editörler, bunu aşağıdaki sebeplerden dolayı tercih ediyor olabilirler:

  1. Deneyimler, ileride editörlerin, başlığı değiştirmeksizin yeni bağlantılar eklediğini göstermiştir.
  2. Bazı kullanıcılar “Dış bağlantı” başlığını görerek ikinci bir bağlantı eklemekten kaçınabilirler, çünkü başlık sadece bir bağlantı olması gerektiğini ifade ediyormuş gibi algılanabilir.
  3. “Dış bağlantılar” başlığını kullanmak, Vikipedi’nin genel tarzına daha yakındır.
  4. Başlığı değiştirmek “Dış bağlantılar” bölümüne yapılan diğer bağlantıları bozar.
  5. Bu bölümün amacı tek bir dış bağlantıdan ziyade, “dış bağlantılar” içermektir. Bu yüzden bölümde kaç tane bağlantı olduğunun önemi yoktur.

Karşı görüşler ise aşağıdaki yönlerde olmuştur:

  1. Vikipedi topluluğunun düzenlemeleri genellikle bu tarz hataların düzeltilmesine yöneliktir.
  2. “Dış bağlantı” başlığından ötürü yeni eklemeler yapmayan kullanıcıların sayısı bilinmemektedir.
  3. “Dış bağlantılar” başlığında tek bir bağlantı vermek, gramatik yanlışlık doğurur.

Alıntılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantıları belirtmek için kullanılan ikinci temel format alıntılamalarla ilgilidir. Bu maddenin içerisinde, alıntılanan cümle ya da paragrafın sonunda yapılabilir. Bu bağlantılar otomatik verilmiş numaralardan başka özel bir açıklamaya sahip değildirler. Örneğin:

'''Frankton''' Fraklin eyaletinin diğer adlarından biridir. [http://www.next1000.com/family/GRUBB/sullivan.tenn.html]

şu şekilde görülecektir:

Frankton Fraklin eyaletinin diğer adlarından biridir. [1]

Bununla birlikte, bazı bağlantılar uyarı olmaksızın kesildiği için, alıntıların tam kullanılması önerilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılarla ilgili uygun sözdizimi ve Vikipedi politikası hakkında daha fazla bilgi almak için bakınız:

Düzenleme koordinasyonu