Slavlar
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
Bu maddenin tarafsızlığı konusunda kuşkular bulunmaktadır. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Şablonu maddeden çıkarmadan önce şablonun yardım sayfasını lütfen inceleyiniz. |
Slavlar ya da İslavlar, Avrupa'da yaşayan en kalabalık etnik topluluk. Daha çok Avrupa'nın doğusunda ve güneydoğusunda yaşarlar. Ayrıca Asya'nın kuzey kesimlerinde yaşamaktadırlar.
Slavlar, Doğu Slavları, Batı Slavları ve Güney Slavları olmak üzere üç gruba ayrılırlar.
Ruslar, Ukraynalılar ve Beyaz Ruslar Doğu Slavları grubuna girer.
Polonyalılar (Lehler), Çekler ve Slovaklar Batı Slavları grubuna girer.
Sırplar, Hırvatlar, Bulgarlar, Slovenler, Makedonlar, Güney Slavları grubuna girer. Ayrıca, Boşnaklar, Pomaklar, Torbeşler ve Goralılar da Slav etnisitesinde düşünülmekle beraber, bu halkların Slav olmadıklarını belirten çok sayıda bilimsel araştırma vardır.
Goralıların yaşadığı yer olan Kosova Cumhuriyeti'nin Gora bölgesinde yapılan çalışmalarla Gora halkının geleneklerinde, dil özelliklerinde, ev süslemelerinde, mezar taşlarında Slav geleneklerinden çok farklı bir tarza rastlanmıştır. Ayrıca, Gora bölgesindeki kayalıklarda bulunan ve Türk damgalarını, Türk damga sistemlerini andıran damgalar ve yazılar da Goralıların Slav etnisitesine olan yakınlığından ziyade, onların Türk-Turanî halklara yakınlığını gösteren belgelerden sayılabilirler. Benzer durum Pomaklar ve Torbeşler için de söz konusu edilmektedir. Zira Torbeşler de Goralılarla aynı bölge ve hatta ülkede yaşayan benzer yapıdaki bir halktır. Pomaklar için de durum aynıdır. [1]
Boşnakların etnik kökeni hususundaki çalışmaların bazıları, onların Balkanlar’da diğer Slav halklarından her zaman ayrı durmaya gayret gösterdiklerini, bütün diğer Slav halkları Ortodokslaşma veya Katolikleşme eğilimi gösterirken Boşnakların Bogomil inancını sürdürdüklerini gösterir. Ayrıca, kültürel özellik olarak da diğer Slavlardan farklı kalmasına, Balkanlar’da tarihî süreç içinde yaşayan Müslüman olmayan Türkler ve sonrasındaki Müslüman Türklerle ilişkilerinin bulunması; Osmanlı Devleti’nin bürokrasisinde Boşnak nüfusun azımsanmayacak oranı ve Boşnak halkının Osmanlı Devleti’ne son dönemlerine kadarki bağlılığı gösterilebilir. Bosna Eyaleti-Vilayeti, Osmanlı idarî sisteminde isyanların yaşanmadığı müreffeh bir vilayet özelliğinde olmuştur. “Boşnak”, “Boşnyak” etnonimi konusunda çeşitli etimoloji çalışmalarından birisi de bu ismin, söz konusu halkın tarihteki önderlerinden biri olan Bonyak adına işaret etmektedir. Boşnaklar, Osmanlı Devleti idaresinin ardından Güney Balkanlar’da kurulan Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı ve sonrasında kurulan Yugoslavya döneminde Slavlarla daha yoğunluklu bir etkileşim içinde olmuşlardır. Bosna Hersek’in Yugoslavya’dan bağımsızlığını kazanmasının ardından gelişen yeni süreçte Boşnaklarda özleşme çabaları görülür. Bu çabalar, hem millî hem dinî açıdan söz konusudur.
Genel olarak Boşnaklar, Pomaklar, Torbeşler ve Goralıların Slav olarak değerlendirilmesine bugün kullandıkları Slav kaynaklı dilleri sebep olmaktadır. Ancak, bir ırkın herhangi bir oymağının dilini yitirip başka bir dili kullanması, dünya tarihinin her safhasında görülen bir olgudur. Bunun yanında, tarihte Türk halklarından biri olduğu bilinen Bulgarların da zamanla Slavlaşma ve Ortodokslaşma ile özlerini yitirerek Slav dünyasına dâhil oldukları açıktır. “Bulgar” etnonimi, Eski Türkçede kullanılan “bulga-” fiilinin geniş zaman eki “–r” ile oluşmuş bir şekildir (Bulga-r “Karışık, bulanık vb.”). Anlam olarak da tarihî devirde karışıklık, bulanıklık içinde bulunan bir bölgenin halkı olmaları düşünülmektedir. Eski Türkçedeki bu “bulgamak” fiilinin bugünkü hâli “bulamak”tır.
“Batı veya Avrupa Hunları Hükümdarı Attila’nın 453 yılında ölümünden sonra yerine geçen en küçük oğlu İrnek (‘Hρναχ) babasının kabileleri üzerindeki egemenliğini, kısa bir süre için de olsa, sürdürebilmiş, fakat onun kurduğu siyasî ve askerî örgütü devam ettirememişti. Attila’nın Hun konfederasyonu, bu nedenle, onun ölümünden kısa bir süre sonra çözülmüş ve dağılmıştı.
Bizans tarihçilerinden Rhetor Priskos ile Suidas, 463 yılında, Şaragur (Σαράγουροι), Ugor (Ούγωροι) ve Onogur ('Ονόγουροι) adlı Hun kabilelerinin Karadeniz’in kuzeyinde, Tuna ırmağının kolları ile Volga (İdil) arasındaki bozkırlarda yerleşmiş olduklarını kaydederler.
Bu tarihten aşağı yukarı 20 yıl sonra, 482’de, Bizans kaynakları bu konfederasyonun veya onun en önemli kabilesinin adı olarak Bulgar (Βούλγαροι) adını zikrederler.”[2]
Slavlar dinî bakımdan Ortodokslar ve Katolikler olarak iki ana grupta toplanır. Ayrıca Müslüman ve Protestan Slavlar da vardır. Ancak, Müslüman Slavlar olarak bilinen bazı halkların Slav dünyasının dışına ait olduğu, yeni çalışmalar ışığında düşünülmeye başlanmıştır. Ortodoks Slavlar geleneksel olarak Kiril alfabesini, Katolik ve Müslüman Slavlar ise Latin alfabesini kullanırlar.
Slavların kökeni pek bilinmemektedir: İ.S. 1.yy'da Romalı yazarların Venedi (Wendler) adı altında sözünü ettiği, Vistül ile Dinyeper arasında yerleşmiş olan ve Roma kaynaklarında adı geçen halkın Slavların ataları olduğu sanılır. Slav adıysa ancak VI.yy'da bütün Avrupa'yı etkileyen göçler sırasında ortaya çıkmıştır. Slav halkları, doğuda Dinyeper ve Yukarı İdil (Volga) havzalarında, güneyde de Balkan Yarımadasına doğru yayıldılar. Tarımla geçimlerini sağlayan, doğal güçlere büyük saygı gösteren ve boylar hâlinde örgütlenmiş olan topluluklar, Slavların günümüzde yoğunlaşmış oldukları alana yavaş yavaş yerleştiler.
Batıda Franklar ve Germenler, güneydoğuda Bizans İmparatorluğu tarafından sarılan bu halklar, X.yy'da, Tuna havzasına yerleşen Macarlar tarafından ikiye bölündüler: Kuzeyde Doğu Slavları (Ruslar ve Ukraynalılar) ve Batı Slavları (Lehler, Çekler ve Slovaklar), güneyde Güney Slavları (özellikle Sırplar ve Hırvatlar) IX. yüzyıldan başlamak üzere Hıristiyanlaşma ve Kiril yazısının benimsenmesi, Slavlar için, bir devlet oluşturmalarında çıkış noktası oldu: Gniezno'nun merkezi olduğu ilk Polonya devleti Büyük Moravya: Simeon'un Bulgar İmparatorluğu ve Hırvat Krallığı.
Bu devletlerin en özgünü ve sürekli olanı, Slav olmayan Varegler tarafından kurulan ve Kral 1. Vladimir zamanında (988) Hıristiyanlaştırılan Kiev Krallığı'dır. Güçsüz olan ilk Slav devletleri, XI.yy'da güçlü komşuları Bizans İmparatorluğu, Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu ve XIII. yüzyılda da Moğollara karşı koyamadılar.
XIII. yüzyıl, Slav halkları için uzun süreli değişikliklerin başlangıcı oldu. Yabancı egemenliğine boyun eğen Slavlar, ulusal benliklerini korumakta güçlük çektiler. Bağımlılıktan ilk kurtulan Rusya oldu XV. yy'da Moskova büyük prensi Büyük İvan III. (1462-1505), Rus topraklarını bir araya getirme girişiminde bulundu ve Tatar boyunduruğuna karşı koydu. Ardından da, Korkunç İvan IV. Rus İmparatorluğu'nu kurdu.
XII.-XIV. yüzyıllarda Bizans himayesinden kurtulan Sırplar ve Bulgarlar, dört yüzyıl süren Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altına girdiler. Almanların siyaset ve kültür alanındaki etkisi altında kalan Çekler, XVI. yüzyılda Habsburg İmparatorluğu'na bağlandılar. Polonya, XVIII. yüzyılın sonunda Prusya, Avusturya ve Rusya arasında paylaşıldı.
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Slavların kendi topraklarından ayrılarak ABD'ye göç ettikleri görüldü.
Polonya'da 1830 ve 1863'te ayaklanmalar oldu; Çekler 1848 devrimlerine katıldılar; Sırbistan bağımsızlığını 1830'da, Bulgaristan da 1885'te kazandı. Polonya ve Çekoslovakya'ysa 1918'de devlet olabildiler. Sonraki süreçte birleşik olan bazı Slav unsur ağırlıklı devletler (Çekoslovakya, Yugoslavya gibi), bölünmelerle bugünkü hâllerini aldılar.
