Macaristan

	Macaristan Cumhuriyeti
	Magyar Köztársaság
Bayrak	Arma
	Slogan: ; Historically Regnum Mariae Patrona Hungariae (Latin); "Macaristan’ın Koruyucu Azizesi Meryem Krallığı"
	Ulusal Marş: Himnusz ("Isten, áldd meg a magyart"); "Millî Marş" ("Tanrı, Macarları koru");
	Koyu renk Macaristan, Açık renk AB
Başkent ve en büyük şehir	Budapeşte; 47°26′N 19°15′E / 47.433°N 19.25°E
Resmî dil(ler)	Macarca
Yönetim biçimi	Parlamenter cumhuriyet
- Cumhurbaşkanı	János Áder
- Başbakan	Viktor Orbán
Kuruluş
- Macaristan Prensliği	896
- Macaristan Krallığı	Aralık 1000
- Avusturya-Macaristan'ın dağılışı	; 1918
- Macaristan Cumhuriyeti (Komünizmin çöküşü)	1989
Yüzölçümü
- Su (%)	%0,74
Nüfus
- tahmini	10.076.581
- sayımı	10.198.315
GSYİH (SAGP)
- Toplam	$169.875 milyar
Gini (2002)	24.96 (low) (3.)
İGE	0.869
Para birimi	Forint
Zaman dilimi	CET (UTC+1)
Internet TLD	.hu1
Telefon kodu	36
	1 AB'nin bir parçası olmasından .eu da kullanılır.

Macaristan (Macarca: Magyarország) veya resmî olarak Macaristan Cumhuriyeti, (Macarca: Magyar Köztársaság) Orta Avrupa'da Karpatlarda kurulu olan ve denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Komşuları batıda Avusturya ve Slovenya, kuzeyde Slovakya, doğuda Romanya ve Ukrayna, güneyde Sırbistan ve Hırvatistan'dır. Başkenti Budapeşte olan Macaristan, OECD, NATO, AB, Visegrád Grubu ve Schengen üyesidir. Ülkedeki resmî dil, Fin-Ugor dillerinden olan ve Avrupa Birliği'nin 23 resmî dilinden biri olan Macarcadır. Bu bağlamda Macarca, Avrupa Birliği'nde Fince, Estonca ve Maltaca ile beraber Hint-Avrupa dillerinden olmayan dört dilden biridir.

Hüküm süren Kelt (MÖ 450 sonrası) ve Roma (MÖ 9 - 5. yüzyıl) dönemlerinden sonra Macaristan'ın kuruluşu 10. yüzyılda Roma tarafından 1000 yılında tahta oturtulan I. István'ın büyük büyükbabası Árpád önderliğinde Macarların Asya'dan bölgeye gelişiyle Macaristan tarihi başlar. Macar Krallığı çeşitli kesintilerle de olsa 946 yıl varlığını sürdürdü. Bu süreçte de batının kültürel merkezlerinden biri oldu. Zamanının süper güçlerinden olan Macaristan, ittifak devletleriyle girdiği I. Dünya Savaşı'nı kaybedince ülke topraklarının üçte ikisinden fazlasını 3.3 milyon etnik Macar halkıyla beraber kaybetti.^[1] Buna neden olan ve 1920 yılında imzalanan Trianon Antlaşması, Macar tarihinin en kötü olaylarından biri olarak kabul edildiği gibi, ağır şartlarıyla bilinmektedir.^[2]^[3]^[4] II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası ile birlik olan Macaristan, bunun ardından Sovyet Rusyası tarafından ele geçirildi ve 1947 ile 1989 yılları arasında komünist yönetimi benimsedi. Bu dönemde Macaristan, 1956 Macar Devrimi gibi olaylarla uluslararası bir tanınırlık elde etti. Macaristan 1989 yılındaki devrimle Doğu Bloğu'nun çökmesiyle sınırlarını Avusturya'ya açtı. Bu yıldan sonra da parlamenter cumhuriyet sıfatını elde etti. Bugün ülke geniş gelire sahip bir ekonomi barındırmaktadır.^[5] Ayrıca bölgesel bazı kaynakları da tekelinde bulundurmaktadır.^[6]^[7]

Önceki on yılda Macaristan dünyanın onuncu dinamik ekonomisi olarak gösterildiği gibi,^[8] dünyanın on beş turistik merkezinden biridir.^[9]^[10] Aynı şekilde başkent Budapeşte, dünyanın en güzel kentlerinden biri olarak gösterilmektedir.^[11]^[12] Ülkedeki Hévíz Gölü, dünyanın en büyük ikinci termal gölüdür. Yine Balaton Gölü, Orta Avrupa'daki en büyük göldür. Son olarak Hortobágy, Avrupa'nın en geniş otlağıdır.

Coğrafya [değiştir]

Ülkenin haritası

Macaristan Yaylası (Felföld) [değiştir]

Macaristan'ın kuzey kesimleri dağlık bir bölgedir. Doğu komşusu Romanya'nın kuzey sınırından içeri giren bu dağ zinciri batıya doğru uzanarak Avusturya Alpleri ile birleşir. Ama bu dağlar akarsulara sık sık geçit veren sayısız birtakım tepelere parçalanmıştır. Dağların en yüksek noktası Kekes Tepesidir (1014 m). Yer yer vadilerle yarılan dağların yamaçları sık ormanlarla kaplıdır. Tepelerden vadilere inildikçe "lös" adı verilen kil ve kum karışımı sarı renkli balçıkla kaplı araziler görülür. Bunlar çok verimli topraklardır. Bağlar, meyve bahçeleriyle dolu olan vadilerde sırtlarını yamaçlara dayamış kasabalara rastlanır. Tuna Nehri'nin batısında Bakony Ormanları bulunur.

Macar Denizi diye anılan Balaton Gölü'ne kadar uzayan bu dağlık bölge çoğunlukla kireçtaşından oluşmuş bir yayladır. En yüksek tepesi Kőröshegy Dağı'dır (713 m). Buralarda da tepeler ormanlarla kaplı olup vadiler tarıma ayrılmıştır. Vadilerde de yer yer lös toprağına rastlanır. Balaton Gölü'nden güneye doğru, Sırbistan sınırı yakınlarında Mecsek Dağları (En yüksek noktası 682 m) bulunur. "Felföld" diye anılan Macaristan Yaylası burada sona erer.

Macaristan Ovası (Alföld) [değiştir]

Ana madde: Büyük Macaristan Ovası

Batı Macaristan Ovası’nda ilk planda tepelerin çokluğu göze çarpar. Buralarda akarsular bulanık ve çamurludur. Bunlardan daha çok ormandan kesilen ağaç kütüklerini taşımak için faydalanılır. Tuna'ya dökülen Raba, Repce ve Marcal nehirleri arasında kalan topraklarda buğday ekimi yapılır. Tuna'yı geçip doğuya ilerlendikçe Büyük Alföld denilen karakteristik Macar Ovası ile karşılaşılır. Macar halkının yarısını barındıran baştanbaşa düz, engin bir çayırdır. Büyük Alföld'de büyük ısı farkları göze çarpar. Kuzeyde dağlarla çevrili olduğu için yazın şiddetli sıcaklar olur. Kışın ise dondurucu rüzgârlar ovayı kaplar. Karpatlar’dan inen Tisza Nehri ovayı enlemesine keserek güneyde Sırbistan’a girer (Voyvodina Özerk Bölgesi) ve orada Tuna'ya karışır. Büyük miktarda çamuru da birlikte sürükleyen bu ırmak, ilkbahar taşkınları sırasında oldukça geniş bir çevreyi sular altında bırakır. Yazın kızgın güneşle kuruyan bu çamurlar Tuna ile Tisza arasındaki bölgenin karakteristik manzarasıdır. Kuzeydoğuda Romanya sınırına yakın Debrecen dolaylarında buna benzer kumlu, balçıklı yerlere rastlanır.

Tarıma çok elverişli löslü topraklar çoğunluğu meydana getirirler. Macaristan'ın tarım yönünden zenginliğinin belli başlı kaynağı bu bereketli ovalardır.

İklim [değiştir]

Sıcaklık ocak ayında -1 ve 2 derece arasındadır. Yaz aylarında ise sıcaklık en fazla 29 derece'dir. Denize kıyısı olmadığı için ülkede karasal iklim hâkimdir.

Tarih [değiştir]

Ana madde: Macaristan tarihi

Ana madde: Arpad Hanedanı

Politika [değiştir]

Parlamento tarafından her dört yılda bir seçilen devlet başkanının rolü semboliktir, ancak görevleri arasında başbakanı atamak vardır. Başbakan ise hükûmet üyelerini seçer ve görevden alır. Her bakan adayı, devlet başkanı tarafından bir formalite olarak onaylanmalıdır.

Yasama organı 386 üyeli Parlamento'dur (Országgyűlés). Bir siyasî parti parlâmentoya girebilmek için oyların en az %5'ini almalıdır. Sonuncusu Nisan 2006'da yapılan milletvekili seçimleri 4 yılda bir yapılır. 15 üyeli Anayasa Mahkemesi, yasaların anayasaya uygunluğunu denetler.

Etnik Yapı [değiştir]

Macaristan'daki etnik unsurlar

Macar			94%
Roman			2%
Alman			1.2%
Slovak			0.4%
diğer			2.3%

Macarların atalarının büyük bir çoğunluğu Ural-altay/Fin-Ugor kavimleri'nden olan Hun-Ugor kavimleridir. Daha sonra Hint Avrupa grubundan olmayan bu Ugor kavimlerine Hunlardan bazı boylar karışmıştır. Karışan bu üç kavim, Hazarlar'ın egemenliğini kabul etmiştir (460). ..

Ayrıca bakınız: Arpad Hanedanı

Macaristan İdarî Bölgeleri ve Başkentleri [değiştir]

NUTS 1

NUTS 2

NUTS 3

NUTS 1		NUTS 2		NUTS 3
Bölüm	Kodu	Büyük Alan	Kodu	Bölge	Kodu
Orta Macaristan	HU1	Orta Macaristan	HU10	Budapeşte	HU101
Orta Macaristan	HU1	Orta Macaristan	HU10	Pécs	HU102
Transdanubia	HU2	Orta Transdanubia	HU21	Fejér	HU211
				Komárom-Esztergom	HU212
				Veszprém	HU213
		Batı Transdanubia	HU22	Győr-Moson-Sopron	HU221
				Vas	HU222
				Zala	HU223
		Güney Transdanubia	HU23	Baranya	HU231
				Somogy	HU232
				Tolna	HU233
Kuzey Macaristan ve Alföld	HU3	Kuzey Macaristan	HU31	Borsod-Abaúj-Zemplén	HU311
				Heves	HU312
				Nógrád	HU313
		Kuzey Alföld	HU32	Hajdú-Bihar	HU321
				Jász-Nagykun-Szolnok	HU322
				Szabolcs-Szatmár-Bereg	HU323
		Güney Alföld	HU33	Bács-Kiskun	HU331
				Békés	HU332
				Csongrád	HU333

Bölgenin Adı	Bölge Merkezi	Alan (km²)	Nüfus	Yoğunluk (/km²)
Macaristanın bölgeleri
Kuzey Macaristan	Miskolc	13.428	1.289.000	96
Kuzey Alföld	Debrecen	17.749	1.554.000	88
Güney Alföld	Szeged	18.339	1.367.000	75
Orta Macaristan	Budapest	6919	2.825.000	408
Orta Transdanubia	Székesfehérvár	11.237	1.114.000	99
Batı Transdanubia	Győr	11.209	1.004.000	90
Güney Transdanubia	Pécs	14.169	989.000	70

İdarî Bölge	Bölge Merkezi	Alan (km²)	Nüfus	Yoğunluk	Kasaba/ Köy
Şablon:Hungary counties imagemep 450
Bács-Kiskun	Kecskemét	8,445	541,584	64	119
Baranya	Pécs	4,430	402,260	91	301
Békés	Békéscsaba	5,631	392,845	70	75
Borsod-Abaúj-Zemplén	Miskolc	7,247	739,143	102	355
Csongrád	Szeged	4,263	425,785	100	60
Fejér	Székesfehérvár	4,359	428,579	98	108
Győr-Moson-Sopron	Győr	4,208	440,138	105	182
Hajdú-Bihar	Debrecen	6,211	550,265	89	82
Heves	Eger	3,637	323,769	89	119
Jász-Nagykun-Szolnok	Szolnok	5,582	413,174	74	75
Komárom-Esztergom	Tatabánya	2,265	315,886	139	76
Nógrád	Salgótarján	2,546	218,218	86	129
Pest	Budapest	6,393	1,124,395	176	186
Somogy	Kaposvár	6,036	334,065	55	244
Szabolcs-Szatmár-Bereg	Nyíregyháza	5,936	583,564	98	228
Tolna	Szekszárd	3,703	247,287	67	108
Vas	Szombathely	3,336	266,342	80	216
Veszprém	Veszprém	4,493	368,519	82	217
Zala	Zalaegerszeg	3,784	269,705	78	257