Macaristan

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Macaristan (Macarca: Magyarország (yardım·bilgi)) ya da resmî adıyla Macaristan Cumhuriyeti (Macarca: Magyar Köztársaság (yardım·bilgi)), Orta Avrupa'da denize çıkışı olmayan bir ülke. Avusturya, Slovakya, Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Hırvatistan ve Slovenya ile komşu olan ülke Avrupa Birliği ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü gibi birçok önemli örgüte üyedir.

Bugünkü Macaristan, I. Dünya Savaşı sonunda yenilgiye uğrayan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla ortaya çıkmıştır.

Konu başlıkları 1 Coğrafya 1.1 Macaristan Yaylası (Felföld) 1.2 Macaristan Ovası (Alföld) 2 İklim 3 Tarih 4 Politika 5 Etnik Yapı 6 Macaristan İdarî Bölgeleri ve Başkentleri 7 Budapest 8 Bács-Kiskun 9 Baranya 10 Békés 11 Borsod-Abaúj-Zemplén 12 Csongrád 13 Fejér 14 Győr-Moson-Sopron 15 Hajdú-Bihar 16 Heves 17 Jász-Nagykun-Szolnok 18 Komárom-Esztergom 19 Nógrád 20 Pest 21 Somogy 22 Szabolcs-Szatmár-Bereg 23 Tolna 24 Vas 25 Veszprém 26 Zala 27 Kaynakça 28 Dış bağlantılar

[değiştir] Coğrafya

[değiştir] Macaristan Yaylası (Felföld)

Macaristan'ın kuzey kesimleri dağlık bir bölgedir. Doğu komşusu Romanya'nın kuzey sınırından içeri giren bu dağ zinciri batıya doğru uzanarak Avusturya Alpleri ile birleşir. Ama bu dağlar akarsulara sık sık geçit veren sayısız birtakım tepelere parçalanmıştır. Dağların en yüksek noktası Kekes Tepesidir (1014 m.). Yer yer vadilerle yarılan dağların yamaçları sık ormanlarla kaplıdır. Tepelerden vadilere inildikçe "lös" adı verilen kil ve kum karışımı sarı renkli balçıkla kaplı araziler görülür. Bunlar çok verimli topraklardır. Bağlar, meyve bahçeleriyle dolu olan vadilerde sırtlarını yamaçlara dayamış kasabalara rastlanır. Tuna Nehri'nin batısında Bakony Ormanları bulunur.

Macar Denizi diye anılan Balaton Gölü'ne kadar uzayan bu dağlık bölge çoğunlukla kireçtaşından oluşmuş bir yayladır. En yüksek tepesi Kőröshegy Dağı'dır (713 m.). Buralarda da tepeler ormanlarla kaplı olup vadiler tarıma ayrılmıştır. Vadilerde de yer yer lös toprağına rastlanır. Balaton Gölü'nden güneye doğru, Sırbistan sınırı yakınlarında Mecsek Dağları (En yüksek noktası 682 m.) bulunur. "Felföld" diye anılan Macaristan Yaylası burada sona erer.

[değiştir] Macaristan Ovası (Alföld)

Ana madde: Büyük Macaristan Ovası

Batı Macaristan Ovası’nda ilk planda tepelerin çokluğu göze çarpar. Buralarda akarsular bulanık ve çamurludur. Bunlardan daha çok ormandan kesilen ağaç kütüklerini taşımak için faydalanılır. Tuna'ya dökülen Raba, Repce ve Marcal nehirleri arasında kalan topraklarda buğday ekimi yapılır. Tuna'yı geçip doğuya ilerlendikçe Büyük Alföld denilen karakteristik Macar Ovası ile karşılaşılır. Macar halkının yarısını barındıran baştanbaşa düz, engin bir çayırdır. Büyük Alföld'de büyük ısı farkları göze çarpar. Kuzeyde dağlarla çevrili olduğu için yazın şiddetli sıcaklar olur. Kışın ise dondurucu rüzgârlar ovayı kaplar. Karpatlar’dan inen Tisza Nehri ovayı enlemesine keserek güneyde Sırbistan’a girer (Voyvodina Özerk Bölgesi) ve orada Tuna'ya karışır. Büyük miktarda çamuru da birlikte sürükleyen bu ırmak, ilkbahar taşkınları sırasında oldukça geniş bir çevreyi sular altında bırakır. Yazın kızgın güneşle kuruyan bu çamurlar Tuna ile Tisza arasındaki bölgenin karakteristik manzarasıdır. Kuzeydoğuda Romanya sınırına yakın Debrecen dolaylarında buna benzer kumlu, balçıklı yerlere rastlanır.

Tarıma çok elverişli löslü topraklar çoğunluğu meydana getirirler. Macaristan'ın tarım yönünden zenginliğinin belli başlı kaynağı bu bereketli ovalardır.

[değiştir] İklim

Sıcaklık ocak ayında -1 ve 2 derece arasındadır. Yaz aylarında ise sıcaklık en fazla 29 derece'dir. Denize kıyısı olmadığı için ülkede karasal iklim hâkimdir.

[değiştir] Tarih

Ana madde: Macaristan tarihi

Ana madde: Arpad Hanedanı

[değiştir] Politika

Parlamento tarafından her dört yılda bir seçilen devlet başkanının rolü semboliktir, ancak görevleri arasında başbakanı atamak vardır. Başbakan ise hükümet üyelerini seçer ve görevden alır. Her bakan adayı, devlet başkanı tarafından bir formalite olarak onaylanmalıdır.

Yasama organı 386 üyeli Parlamento'dur (Országgyűlés). Bir siyasî parti parlamentoya girebilmek için oyların en az %5'ini almalıdır. Sonuncusu Nisan 2006'da yapılan milletvekili seçimleri 4 yılda bir yapılır. 15 üyeli Anayasa Mahkemesi, yasaların anayasaya uygunluğunu denetler.

[değiştir] Etnik Yapı

Macaristan'daki etnik unsurlar
Macar			94%
Roman			2%
Alman			1.2%
Slovak			0.4%
diğer			2.3%

Macarların atalarının büyük bir çoğunluğu Fin-Ugor kavimleri'nden olan Ugor kavimleridir. Daha sonra bu Ugor kavimlerine Onogurlar ve Hunlardan bazı boylar karışmıştır. Karışan bu üç kavim, Hazarlar'ın egemenliğini kabul etmiştir (460). Daha sonra Hazar Kağanlığı'ndaki iktidar kavgalarında yenilen ve iktidarla ters düşen üç Hazar boyu Macarlara karışmıştır. Daha sonra Macarlar, bugün bulundukları yere göçmüşlerdir. Sonuç olarak Macarların üç kavmi Türktür, toplamda dört kavimden meydana gelmiştir. Türk olanlar: Onogurlar, Hunlar ve Kavar Hazarları. türk olmayanlar ise Ugorlar'dır. Ancak ilk dönemlerde nüfus bakımından en büyük grubun Ugorlar olduğu; yönetimde etkili grubun ise Kavar Hazarları olduğu görüşü yaygındır.

• Ayrıca bakınız: Arpad Hanedanı

[değiştir] Macaristan İdarî Bölgeleri ve Başkentleri

NUTS 1		NUTS 2		NUTS 3
Bölüm	Kodu	Büyük Alan	Kodu	Bölge	Kodu
Orta Macaristan	HU1	Orta Macaristan	HU10	Budapeşte	HU101
				Pest	HU102
Transdanubia	HU2	Orta Transdanubia	HU21	Fejér	HU211
				Komárom-Esztergom	HU212
				Veszprém	HU213
		Batı Transdanubia	HU22	Győr-Moson-Sopron	HU221
				Vas	HU222
				Zala	HU223
		Güney Transdanubia	HU23	Baranya	HU231
				Somogy	HU232
				Tolna	HU233
Kuzey Macaristan ve Alföld	HU3	Kuzey Macaristan	HU31	Borsod-Abaúj-Zemplén	HU311
				Heves	HU312
				Nógrád	HU313
		Kuzey Alföld	HU32	Hajdú-Bihar	HU321
				Jász-Nagykun-Szolnok	HU322
				Szabolcs-Szatmár-Bereg	HU323
		Güney Alföld	HU33	Bács-Kiskun	HU331
				Békés	HU332
				Csongrád	HU333

Macaristanın bölgeleri
Bölgenin Adı	Bölge Merkezi	Alan (km²)	Nüfus	Yoğunluk (/km²)
Kuzey Macaristan	Miskolc	13.428	1.289.000	96
Kuzey Alföld	Debrecen	17.749	1.554.000	88
Güney Alföld	Szeged	18.339	1.367.000	75
Orta Macaristan	Budapest	6919	2.825.000	408
Orta Transdanubia	Székesfehérvár	11.237	1.114.000	99
Batı Transdanubia	Győr	11.209	1.004.000	90
Güney Transdanubia	Pécs	14.169	989.000	70

İdarî Bölge	Bölge Merkezi	Alan (km²)	Nüfus	Yoğunluk	Kasaba/ Köy
Şablon:Hungary counties imagemep 450
Bács-Kiskun	Kecskemét	8,445	541,584	64	119
Baranya	Pécs	4,430	402,260	91	301
Békés	Békéscsaba	5,631	392,845	70	75
Borsod-Abaúj-Zemplén	Miskolc	7,247	739,143	102	355
Csongrád	Szeged	4,263	425,785	100	60
Fejér	Székesfehérvár	4,359	428,579	98	108
Győr-Moson-Sopron	Győr	4,208	440,138	105	182
Hajdú-Bihar	Debrecen	6,211	550,265	89	82
Heves	Eger	3,637	323,769	89	119
Jász-Nagykun-Szolnok	Szolnok	5,582	413,174	74	75
Komárom-Esztergom	Tatabánya	2,265	315,886	139	76
Nógrád	Salgótarján	2,546	218,218	86	129
Pest	Budapest	6,393	1,124,395	176	186
Somogy	Kaposvár	6,036	334,065	55	244
Szabolcs-Szatmár-Bereg	Nyíregyháza	5,936	583,564	98	228
Tolna	Szekszárd	3,703	247,287	67	108
Vas	Szombathely	3,336	266,342	80	216
Veszprém	Veszprém	4,493	368,519	82	217
Zala	Zalaegerszeg	3,784	269,705	78	257

[değiştir] Budapest

[değiştir] Bács-Kiskun

• Bácsalmási
• Bajai
• Jánoshalmi
• Kalocsai
• Kecskeméti
• Kiskőrösi
• Kiskunfélegyházi
• Kiskunhalasi
• Kiskunmajsai
• Kunszentmiklósi

[değiştir] Baranya

• Komlói
• Mohácsi
• Pécsi
• Pécsváradi
• Sásdi
• Sellyei
• Siklósi
• Szentlőrinci
• Szigetvári

[değiştir] Békés

• Békéscsabai
• Békési
• Gyulai
• Mezőkovácsházi
• Orosházi
• Sarkadi
• Szarvasi
• Szeghalmi

[değiştir] Borsod-Abaúj-Zemplén

• Abaúj–Hegyközi
• Bodrogközi
• Edelényi
• Encsi
• Kazincbarcikai
• Mezőcsáti
• Mezőkövesdi
• Miskolci
• Ózdi
• Sárospataki
• Sátoraljaújhelyi
• Szerencsi
• Szikszói
• Tiszaújvárosi
• Tokaji

[değiştir] Csongrád

• Csongrádi
• Hódmezővásárhelyi
• Kisteleki
• Makói
• Mórahalmi
• Szegedi
• Szentesi

[değiştir] Fejér

• Abai
• Adonyi
• Bicskei
• Dunaújvárosi
• Enyingi
• Ercsi
• Gárdonyi
• Móri
• Sárbogárdi
• Székesfehérvári

[değiştir] Győr-Moson-Sopron

• Csornai
• Győri
• Kapuvár-Beledi
• Mosonmagyaróvári
• Pannonhalmi
• Sopron-Fertődi
• Téti

[değiştir] Hajdú-Bihar

• Balmazújvárosi
• Berettyóújfalui
• Debreceni
• Derecske–Létavértesi
• Hajdúböszörményi
• Hajdúhadházi
• Hajdúszoboszlói
• Polgári
• Püspökladányi

[değiştir] Heves

• Bélapátfalvai
• Egri
• Füzesabonyi
• Gyöngyösi
• Hatvani
• Hevesi
• Pétervásárai

[değiştir] Jász-Nagykun-Szolnok

• Jászberényi
• Karcagi
• Kunszentmártoni
• Mezőtúri
• Szolnoki
• Tiszafüredi
• Törökszentmiklósi

[değiştir] Komárom-Esztergom

• Dorogi
• Esztergomi
• Kisbéri
• Komáromi
• Oroszlányi
• Tatai
• Tatabányai

[değiştir] Nógrád

• Balassagyarmati
• Bátonyterenyei
• Pásztói
• Rétsági
• Salgótarjáni
• Szécsényi

[değiştir] Pest

• Aszódi
• Budaörsi
• Ceglédi
• Dabasi
• Dunakeszi
• Érdi
• Gödöllői
• Gyáli
• Monori
• Nagykátai
• Pilisvörösvári
• Ráckevei
• Szentendrei
• Szobi
• Váci
• Veresegyházi

[değiştir] Somogy

• Balatonföldvári
• Barcsi
• Csurgói
• Fonyódi
• Kadarkúti
• Kaposvári
• Lengyeltóti
• Marcali
• Nagyatádi
• Siófoki
• Tabi

[değiştir] Szabolcs-Szatmár-Bereg

• Baktalórántházai
• Csengeri
• Fehérgyarmati
• Ibrány–Nagyhalászi
• Kisvárdai
• Mátészalkai
• Nagykállói
• Nyírbátori
• Nyíregyházai
• Tiszavasvári
• Vásárosnaményi
• Záhonyi

[değiştir] Tolna

• Bonyhádi
• Dombóvári
• Paksi
• Szekszárdi
• Tamási

[değiştir] Vas

• Celldömölki
• Csepregi
• Körmendi
• Kőszegi
• Őriszentpéteri
• Sárvári
• Szentgotthárdi
• Szombathelyi
• Vasvári

[değiştir] Veszprém

• Ajkai
• Balatonalmádi
• Balatonfüredi
• Pápai
• Sümegi
• Tapolcai
• Várpalotai
• Veszprémi
• Zirci

[değiştir] Zala

• Hévízi
• Keszthelyi
• Lenti
• Letenyei
• Nagykanizsai
• Pacsai
• Zalaegerszegi
• Zalakarosi
• Zalaszentgróti

[değiştir] Kaynakça

[değiştir] Dış bağlantılar

• [1]: Rakozcki Ferenc Müzesi.