Macaristan

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Magyar Köztársaság
Macaristan Cumhuriyeti
Macaristan bayrağı Macaristan arması
Bayrak Arma
Slogan: none
Historically Regnum Mariae Patrona Hungariae (Latin)
"Macaristan’ın Koruyucu Azizesi Meryem Krallığı"
Ulusal marş: Himnusz ("Isten, áldd meg a magyart")
"Millî Marş" ("Tanrı, Macarları koru")
Haritada Macaristan
Başkent Budapeşte
47°26′N, 19°15′E
En büyük şehir Budapeşte
Resmî dil(ler) Macarca
Hükûmet Parlementer Devlet
 - Başkan László Sólyom
 - Başbakan Gordon Bajnai
Bağımsızlık  
 - Macaristan Prensliği 896 
 - Macaristan Krallığı Aralık 1000 
 - Avusturya-Macaristan'ın dağılışı
1918 
 - Macaristan Cumhuriyeti (Komünizmin çöküşü) 1989 
AB'ye kabul 1 Mayıs 2004
Yüzölçümü  
 - Toplam 93.030 km² (109th.)
  35.919 sq mi 
 - Sular (%)  %0,74
Nüfus  
 - 2006 yılında 10.076.581 (79.)
 - 2001 sayımına göre 10.198.315
 - Yoğunluk 109ncu/km² (92nci.)
282/sq mi 
GSMH

(Satın alma gücü paritesi)

2006 tahmini
 - Toplam $169.875 bilyon (48nci.)
 - kişi başına $16.823[1] (39ncu.)
Gelişmişlik Endeksi (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.869 (35nci.) – high
Para birimi Forint (HUF)
Saat dilimi CET (UTC+1)
 - Yaz  CEST (UTC+2)
İnternet alan adı .hu1
Telefon kodu +36

Macaristan (Macarca: Magyarország ) ya da resmî adıyla Macaristan Cumhuriyeti (Macarca: Magyar Köztársaság ), Orta Avrupa'da denize çıkışı olmayan bir ülke. Avusturya, Slovakya, Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Hırvatistan ve Slovenya ile komşu olan ülke Avrupa Birliği ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü gibi birçok önemli örgüte üyedir.

Bugünkü Macaristan, I. Dünya Savaşı sonunda yenilgiye uğrayan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla ortaya çıkmıştır.

Konu başlıkları

[değiştir] Coğrafya

Ülkenin haritası

[değiştir] Macaristan Yaylası (Felföld)

Macaristan'ın kuzey kesimleri dağlık bir bölgedir. Doğu komşusu Romanya'nın kuzey sınırından içeri giren bu dağ zinciri batıya doğru uzanarak Avusturya Alpleri ile birleşir. Ama bu dağlar akarsulara sık sık geçit veren sayısız birtakım tepelere parçalanmıştır. Dağların en yüksek noktası Kekes Tepesidir (1014 m.). Yer yer vadilerle yarılan dağların yamaçları sık ormanlarla kaplıdır. Tepelerden vadilere inildikçe "lös" adı verilen kil ve kum karışımı sarı renkli balçıkla kaplı araziler görülür. Bunlar çok verimli topraklardır. Bağlar, meyve bahçeleriyle dolu olan vadilerde sırtlarını yamaçlara dayamış kasabalara rastlanır. Tuna Nehri'nin batısında Bakony Ormanları bulunur.


Macar Denizi diye anılan Balaton Gölü'ne kadar uzayan bu dağlık bölge çoğunlukla kireçtaşından oluşmuş bir yayladır. En yüksek tepesi Kőröshegy Dağı'dır (713 m.). Buralarda da tepeler ormanlarla kaplı olup vadiler tarıma ayrılmıştır. Vadilerde de yer yer lös toprağına rastlanır. Balaton Gölü'nden güneye doğru, Sırbistan sınırı yakınlarında Mecsek Dağları (En yüksek noktası 682 m.) bulunur. "Felföld" diye anılan Macaristan Yaylası burada sona erer.

[değiştir] Macaristan Ovası (Alföld)

Ana madde: Büyük Macaristan Ovası

Batı Macaristan Ovası’nda ilk planda tepelerin çokluğu göze çarpar. Buralarda akarsular bulanık ve çamurludur. Bunlardan daha çok ormandan kesilen ağaç kütüklerini taşımak için faydalanılır. Tuna'ya dökülen Raba, Repce ve Marcal nehirleri arasında kalan topraklarda buğday ekimi yapılır. Tuna'yı geçip doğuya ilerlendikçe Büyük Alföld denilen karakteristik Macar Ovası ile karşılaşılır. Macar halkının yarısını barındıran baştanbaşa düz, engin bir çayırdır. Büyük Alföld'de büyük ısı farkları göze çarpar. Kuzeyde dağlarla çevrili olduğu için yazın şiddetli sıcaklar olur. Kışın ise dondurucu rüzgârlar ovayı kaplar. Karpatlar’dan inen Tisza Nehri ovayı enlemesine keserek güneyde Sırbistan’a girer (Voyvodina Özerk Bölgesi) ve orada Tuna'ya karışır. Büyük miktarda çamuru da birlikte sürükleyen bu ırmak, ilkbahar taşkınları sırasında oldukça geniş bir çevreyi sular altında bırakır. Yazın kızgın güneşle kuruyan bu çamurlar Tuna ile Tisza arasındaki bölgenin karakteristik manzarasıdır. Kuzeydoğuda Romanya sınırına yakın Debrecen dolaylarında buna benzer kumlu, balçıklı yerlere rastlanır.

Tarıma çok elverişli löslü topraklar çoğunluğu meydana getirirler. Macaristan'ın tarım yönünden zenginliğinin belli başlı kaynağı bu bereketli ovalardır.

[değiştir] İklim

Sıcaklık ocak ayında -1 ve 2 derece arasındadır. Yaz aylarında ise sıcaklık en fazla 29 derece'dir. Denize kıyısı olmadığı için ülkede karasal iklim hâkimdir.

[değiştir] Tarih

Ana madde: Macaristan tarihi
Ana madde: Arpad Hanedanı

[değiştir] Politika

Parlamento tarafından her dört yılda bir seçilen devlet başkanının rolü semboliktir, ancak görevleri arasında başbakanı atamak vardır. Başbakan ise hükümet üyelerini seçer ve görevden alır. Her bakan adayı, devlet başkanı tarafından bir formalite olarak onaylanmalıdır.

Yasama organı 386 üyeli Parlamento'dur (Országgyűlés). Bir siyasî parti parlamentoya girebilmek için oyların en az %5'ini almalıdır. Sonuncusu Nisan 2006'da yapılan milletvekili seçimleri 4 yılda bir yapılır. 15 üyeli Anayasa Mahkemesi, yasaların anayasaya uygunluğunu denetler.

[değiştir] Etnik Yapı

Macaristan'daki etnik unsurlar
Macar
  
94%
Roman
  
2%
Alman
  
1.2%
Slovak
  
0.4%
diğer
  
2.3%


Macarların atalarının büyük bir çoğunluğu Fin-Ugor kavimleri'nden olan Ugor kavimleridir. Daha sonra bu Ugor kavimlerine Onogurlar ve Hunlardan bazı boylar karışmıştır. Karışan bu üç kavim, Hazarlar'ın egemenliğini kabul etmiştir (460). Daha sonra Hazar Kağanlığı'ndaki iktidar kavgalarında yenilen ve iktidarla ters düşen üç Hazar boyu Macarlara karışmıştır. Daha sonra Macarlar, bugün bulundukları yere göçmüşlerdir. Sonuç olarak Macarların üç kavmi Türktür, toplamda dört kavimden meydana gelmiştir. Türk olanlar: Onogurlar, Hunlar ve Kavar Hazarları. türk olmayanlar ise Ugorlar'dır. Ancak ilk dönemlerde nüfus bakımından en büyük grubun Ugorlar olduğu; yönetimde etkili grubun ise Kavar Hazarları olduğu görüşü yaygındır.

[değiştir] Macaristan İdarî Bölgeleri ve Başkentleri

NUTS 1
NUTS 2
NUTS 3
NUTS 1 NUTS 2 NUTS 3
Bölüm Kodu Büyük Alan Kodu Bölge Kodu
Orta Macaristan HU1 Orta Macaristan HU10 Budapeşte HU101
Pest HU102
Transdanubia HU2 Orta Transdanubia HU21 Fejér HU211
Komárom-Esztergom HU212
Veszprém HU213
Batı Transdanubia HU22 Győr-Moson-Sopron HU221
Vas HU222
Zala HU223
Güney Transdanubia HU23 Baranya HU231
Somogy HU232
Tolna HU233
Kuzey Macaristan ve Alföld HU3 Kuzey Macaristan HU31 Borsod-Abaúj-Zemplén HU311
Heves HU312
Nógrád HU313
Kuzey Alföld HU32 Hajdú-Bihar HU321
Jász-Nagykun-Szolnok HU322
Szabolcs-Szatmár-Bereg HU323
Güney Alföld HU33 Bács-Kiskun HU331
Békés HU332
Csongrád HU333
Macaristanın bölgeleri
Bölgenin Adı Bölge Merkezi Alan
(km²)
Nüfus Yoğunluk
(/km²)
Kuzey Macaristan Miskolc 13.428 1.289.000 96
Kuzey Alföld Debrecen 17.749 1.554.000 88
Güney Alföld Szeged 18.339 1.367.000 75
Orta Macaristan Budapest 6919 2.825.000 408
Orta Transdanubia Székesfehérvár 11.237 1.114.000 99
Batı Transdanubia Győr 11.209 1.004.000 90
Güney Transdanubia Pécs 14.169 989.000 70
İdarî Bölge Bölge Merkezi Alan
(km²)
Nüfus Yoğunluk Kasaba/
Köy
Şablon:Hungary counties imagemep 450
Bács-Kiskun Kecskemét 8,445 541,584 64 119
Baranya Pécs 4,430 402,260 91 301
Békés Békéscsaba 5,631 392,845 70 75
Borsod-Abaúj-Zemplén Miskolc 7,247 739,143 102 355
Csongrád Szeged 4,263 425,785 100 60
Fejér Székesfehérvár 4,359 428,579 98 108
Győr-Moson-Sopron Győr 4,208 440,138 105 182
Hajdú-Bihar Debrecen 6,211 550,265 89 82
Heves Eger 3,637 323,769 89 119
Jász-Nagykun-Szolnok Szolnok 5,582 413,174 74 75
Komárom-Esztergom Tatabánya 2,265 315,886 139 76
Nógrád Salgótarján 2,546 218,218 86 129
Pest Budapest 6,393 1,124,395 176 186
Somogy Kaposvár 6,036 334,065 55 244
Szabolcs-Szatmár-Bereg Nyíregyháza 5,936 583,564 98 228
Tolna Szekszárd 3,703 247,287 67 108
Vas Szombathely 3,336 266,342 80 216
Veszprém Veszprém 4,493 368,519 82 217
Zala Zalaegerszeg 3,784 269,705 78 257

[değiştir] Budapest

[değiştir] Bács-Kiskun

  • Bácsalmási
  • Bajai
  • Jánoshalmi
  • Kalocsai
  • Kecskeméti
  • Kiskőrösi
  • Kiskunfélegyházi
  • Kiskunhalasi
  • Kiskunmajsai
  • Kunszentmiklósi

[değiştir] Baranya

  • Komlói
  • Mohácsi
  • Pécsi
  • Pécsváradi
  • Sásdi
  • Sellyei
  • Siklósi
  • Szentlőrinci
  • Szigetvári

[değiştir] Békés

  • Békéscsabai
  • Békési
  • Gyulai
  • Mezőkovácsházi
  • Orosházi
  • Sarkadi
  • Szarvasi
  • Szeghalmi

[değiştir] Borsod-Abaúj-Zemplén

  • Abaúj–Hegyközi
  • Bodrogközi
  • Edelényi
  • Encsi
  • Kazincbarcikai
  • Mezőcsáti
  • Mezőkövesdi
  • Miskolci
  • Ózdi
  • Sárospataki
  • Sátoraljaújhelyi
  • Szerencsi
  • Szikszói
  • Tiszaújvárosi
  • Tokaji

[değiştir] Csongrád

  • Csongrádi
  • Hódmezővásárhelyi
  • Kisteleki
  • Makói
  • Mórahalmi
  • Szegedi
  • Szentesi

[değiştir] Fejér

  • Abai
  • Adonyi
  • Bicskei
  • Dunaújvárosi
  • Enyingi
  • Ercsi
  • Gárdonyi
  • Móri
  • Sárbogárdi
  • Székesfehérvári

[değiştir] Győr-Moson-Sopron

  • Csornai
  • Győri
  • Kapuvár-Beledi
  • Mosonmagyaróvári
  • Pannonhalmi
  • Sopron-Fertődi
  • Téti

[değiştir] Hajdú-Bihar

  • Balmazújvárosi
  • Berettyóújfalui
  • Debreceni
  • Derecske–Létavértesi
  • Hajdúböszörményi
  • Hajdúhadházi
  • Hajdúszoboszlói
  • Polgári
  • Püspökladányi

[değiştir] Heves

  • Bélapátfalvai
  • Egri
  • Füzesabonyi
  • Gyöngyösi
  • Hatvani
  • Hevesi
  • Pétervásárai

[değiştir] Jász-Nagykun-Szolnok

  • Jászberényi
  • Karcagi
  • Kunszentmártoni
  • Mezőtúri
  • Szolnoki
  • Tiszafüredi
  • Törökszentmiklósi

[değiştir] Komárom-Esztergom

  • Dorogi
  • Esztergomi
  • Kisbéri
  • Komáromi
  • Oroszlányi
  • Tatai
  • Tatabányai

[değiştir] Nógrád

  • Balassagyarmati
  • Bátonyterenyei
  • Pásztói
  • Rétsági
  • Salgótarjáni
  • Szécsényi

[değiştir] Pest

  • Aszódi
  • Budaörsi
  • Ceglédi
  • Dabasi
  • Dunakeszi
  • Érdi
  • Gödöllői
  • Gyáli
  • Monori
  • Nagykátai
  • Pilisvörösvári
  • Ráckevei
  • Szentendrei
  • Szobi
  • Váci
  • Veresegyházi

[değiştir] Somogy

  • Balatonföldvári
  • Barcsi
  • Csurgói
  • Fonyódi
  • Kadarkúti
  • Kaposvári
  • Lengyeltóti
  • Marcali
  • Nagyatádi
  • Siófoki
  • Tabi

[değiştir] Szabolcs-Szatmár-Bereg

  • Baktalórántházai
  • Csengeri
  • Fehérgyarmati
  • Ibrány–Nagyhalászi
  • Kisvárdai
  • Mátészalkai
  • Nagykállói
  • Nyírbátori
  • Nyíregyházai
  • Tiszavasvári
  • Vásárosnaményi
  • Záhonyi

[değiştir] Tolna

  • Bonyhádi
  • Dombóvári
  • Paksi
  • Szekszárdi
  • Tamási

[değiştir] Vas

  • Celldömölki
  • Csepregi
  • Körmendi
  • Kőszegi
  • Őriszentpéteri
  • Sárvári
  • Szentgotthárdi
  • Szombathelyi
  • Vasvári

[değiştir] Veszprém

  • Ajkai
  • Balatonalmádi
  • Balatonfüredi
  • Pápai
  • Sümegi
  • Tapolcai
  • Várpalotai
  • Veszprémi
  • Zirci

[değiştir] Zala

  • Hévízi
  • Keszthelyi
  • Lenti
  • Letenyei
  • Nagykanizsai
  • Pacsai
  • Zalaegerszegi
  • Zalakarosi
  • Zalaszentgróti

[değiştir] Kaynakça

  1. ^ IMF report retrieved on 4 April2007

[değiştir] Dış bağlantılar

  • [1]: Rakozcki Ferenc Müzesi.


Diğer diller