Sovyetler Birliği başbakanları listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(SSCB Başbakanı sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Sovyetler Birliği Başbakanı
Глава Правительства СССР
Coat of arms of the Soviet Union.svg
Resmî ikamet Kremlin, Moskova
Görev süresi Süresiz
Açılışı yapan Vladimir Lenin
Oluşum 30 Aralık 1922
Son sahibi İvan Silayev
Kaldırılma 25 Aralık 1991 (70 yıl)

Sovyetler Birliği Başbakanı (Глава Правительства СССР; Glava Pravitel'stva SSSR), Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ndeki hükümet başkanının resmi olmayan adıdır. Bu makamın resmi adı, farklı yıllarda farklı şekilde olmuştur.

Sovyetler Birliği'nin varoluş dönemde toplam 12 kişi başbakan olmuştur. İkisi görevdeyken öldü (Vladimir Lenin ve Josef Stalin), üçü istifaya gönderildi (Aleksey Kosıgin, Nikolay Tihonovİvan Silayev). Aynı zamanda, SSCB başbakanı olarak görev yapan iki kişi parti başkanı olarak görev yaptı (Stalin ve Nikita Kruşçev).

İlk başbakan Vladimir Lenin'di. Lenin bu makama Sovyetler Birliği Kuruluş Antlaşması'ndan sonra, yani 1922'de geldi. Son başbakan İvan Silayev, 1991'de kabineye 126 gün başbakanlık etti ve bu görevi en kısa süre yapan kişi oldu. Aleksey Kosigin, 14 yıldan fazla bir süre başbakanlık görevini yaparak kabinede en fazla kalan kişi olmuştur ve kabindeki en uzun adam olmuştur ve hükümeti iki kereden fazla oluşturan tek kişi. 1980 yılında emekli olduktan kısa bir süre sonra öldü.

Halk Komiserleri Konseyi Başkanı (Председатель Совета Народных Комиссаров СССР; Predsedatel' Soveta Narodnykh Komissarov SSSR / Kısaca Sovnarkom) makamı 8 Kasım 1917'de Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSC) tarafından kuruldu. 1924 Anayasasının 38. maddesi, başbakanın gücünün, işlevlerinin ve sorumluluklarının, iş ve konseyin mevzuatını denetleyen Merkezi Yönetim Komitesi tarafından yönetildiğini belirtir. Halk Komiserleri Konseyi Sovyetler Birliği'nde zorunlu olan kanunları ve kararları yayınlıyordu.[1][2] 1946'da, Halk Komiseri Konseyi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği düzeyinde Bakanlar Konseyine dönüştürüldü. Böylece makamın resmi adı Bakanlar Konseyi Başkanı (Председатель Совета Министров СССР; Predsedatel' Soveta Ministrov SSSR) olarak değiştirildi.[3]

Nikita Kruşçev'i Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin başbakanı makamından ve SSCB Bakanlar Konseyi Başkanı görevlerinden kovmuş ve 14 Ekim 1964'de gerçekleştirilmiş Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin genel kurulunda bir bireyin aynı anda Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin başbakanı ve Sovyetler Birliği'nin başbakanı olması kabul edilemez olduğu göz önüne alındı.[4] Aleksey Kosıgin Bakanlar Konseyi Başkanı olduğu süreçte ekonomik yöneticilik görevindeydi. Ancak Kosıgin'in gücü 1965'de ekonomik reform önerisinden sonra zayıfladı.[5]

1977 Anayasasına göre, Bakanlar Konseyi Başkanı SSCB hükümetinin başıydı. SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumunun başkanı, [a] tam olarak hükümetin ve yönetici hakimiyetin başıydı. 1990'da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Devlet Başkanı (Президент Союза Советских Социалистических Республик; Prezident Soyuza Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik) makamının kurulmasına kadar hükümet başkanlığı, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nde etki ve tanınma açısından en yüksek makamlardan biriydi. Hükümet başkanı, SSCB Yüksek Sovyet'ine rapor vermek zorundaydı ve Yüksek Sovyet'i toplantıları arasındaki aşamalarda Yüksek Sovyet'in komisyonu önünde rapor veriyordu. Hükümet başkanına Yüksek Sovyet ve komisyon ile yarışmayacak şekilde SSCB'nin hukuk sistemine uygun olarak yöneticilik işlerini halletmek görevi verilmişti. Hükümet başkanına beş yıllık planlara liderlik ederek ve kültürel gelişimi sağlayarak ulusal ekonomiyi yönetiyordu.[6]

Nikolay Rıjkov'un yerine Valentin Pavlov'un keçmesi üzerine SSCB Bakanlar Konseyi Başkanı makamı SSCB Başbakanı ismini aldı. Başarısız Ağustos Darbesi üzerine kabine üyeleri darbeni destekledi ve 1991'de Bakanlar Kabinesi SSCB Ulusal Ekonominin Aktif Yönetimi Komitesi ile değiştirildi. SSCB Ulusal Ekonominin Aktif Yönetimi Komitesi SSCB Cumhuriyyetlerarası Ekonomik Komite ile değiştirildi.[7] Bu kurumun ismi daha sonra SSCB Cumhuriyyetlerarası Ekonomik Komitesi olarak değiştirildi.[8]

Makamın ismi Yıllar
"SSCB Halk Komiserleri Konseyi Başkanı" 30 Aralık 1922  – 15 Mart 1946
"SSCB Bakanlar Konseyi Başkanı" 15 Mart 1946  – 14 Ocak 1991
"SSCB Başbakanı" 14 Ocak 1991  – 5 Eylül 1991
"SSCB Ulusal Ekonominin Aktif Yönetimi Komitesinin Lideri" 5 Eylül 1991  – 20 Eylül 1991
"SSCB Cumhuriyyetlerarası Ekonomik Komitesinin Lideri" 20 Eylül 1991  – 14 Kasım 1991
"SSCB Devletlerarası Ekonomik Komitesinin Lideri — Ekonomik Birliğin Başbakanı"[b] 14 Kasım 1991  – 26 Aralık 1991

Yetkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği Başbakanına geniş yetkiler verilmişti. Bu yetkiler 5 Temmuz 1978 tarihli "SSCB Bakanlar Konseyi hakkında" isimli kanunda belirtilmiştir:

  • SSCB hükümetinin faaliyetine önderlik;
  • SSCB Yüksek Sovyetinin onayına verilmek için hükümet üyeleri adaylarının seçilmesi;
  • SSCB Yüksek Sovyetine hükümet üyelerinin adanması ve kovulması için önergelerin verilmesi;
  • SSCB'ni uluslararası ilişkilerde temsil etmek;
  • Devlet yönetme konularında olağanüstü hallerde kararların kabul edilmesi.

Liste[değiştir | kaynağı değiştir]

# İsim
(doğum–ölüm)
Süreç Seçimler Kabineler
1 Halk Komiserleri Konseyi Başkanları (1922–1946)
Vladimir Lenin
(1870–1924)[9]
Bundesarchiv Bild 183-71043-0003, Wladimir Iljitsch Lenin.jpg 30 Aralık 1922 – 21 Ocak 1924 1. Lenin, 2. Lenin
İlk başbakandır. RSDİP'ni Şubat ve Ekim devrimleri zamanı yönetmiştir [10] ve dünyanın ilk sosyalist devletini (RSFSC),[11] 1922'de Sovyetler Birliği'ni kurmuştur.[12]
2 Aleksey Rıkov
(1881–1938)[13]
Alexejrykov.jpg 2 Şubat 1924 – 19 Aralık 1930 1924, 1925, 1927, 1929 1. Rıkov
Bolşevik Partisi'ndeki ılımlı siyaseti destekleyen fraksiyonun üyesi olan Rıkov diğer yoldaşları ile birlikte partiye yanlışlarını itiraf etdi ve 1930'da Rıkov başbakanlık makamını yitirdi.[14]
3 Vyaçeslav Molotov
(1890–1986)[15]
Molotov.bra.jpg 19 Aralık 1930 – 6 Mayıs 1941 1931, 1935, 1936, 1937 1. Molotov
Sovyetler Birliği'nde kolektivizasyonun (1929–1935), SSCB'nin sanayileşmesini (1929–1941), Birinci Beş Yıllık Plan'ın uygulanmasını (1928–1932) ve Büyük Temizliği (1937–1938) yönetti.[16] Molotov'un sembolik gücü altında Sovyetler Birliği tarım ve sanayi teknolojilerinde büyük ilerleme kaydetti.[17]
4 Josef Stalin
(1878–1953)[18]
JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg 6 Mayıs 1941 – 15 Mart 1946 1946 1. Stalin
Büyük Vatanseverlik Savaşı dönemi boyunca Sovyetler Birliği'ni yönetti ve SSCB'nin yeniden yapılanmasına yardım etti. SSCB Halk Komiserleri Konseyi Başkanı makamının ismini SSCB Bakanlar Konseyi Başkanı olarak değişti.[19]
Bakanlar Konseyi Başkanları (1946–1991)
Josef Stalin
(1878–1953)[18]
JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg 15 Mart 1946 – 5 Mart 1953 1950 2. Stalin
Savaştan sonra Doğu Avrupa'da komünist hükümetler, Demir Perde'ni kurdu. Demir Perde uzun bir süre Batı ülkeleri ile SSCB ve müttefikleri arasında Soğuk Savaş[20] olarak bilinen düşmanlığın sebepi olan Doğu Bloku'nu yarattı. [19]
5 Georgi Malenkov
(1902–1988)[21]
Georgy Malenkov 1964.jpg 6 Mart 1953 – 8 Şubat 1955 1954 1. Malenkov
Stalin'in ölümünden sonra iktidarı ele geçirdi ve Kruşçev'le mücadelede gücünü kaybetti. Kruşçev'in Destalinizasyon politikasına başlayana kadar ülkeyi yönetmeye devam etti. Leningrad Davası'nı düzenlemekle suçlananan Malenkov Şubat 1955'te görevden alındı ve yerine Bulganin geldi.[22]
6 Nikolay Bulganin
(1895–1975)[23]
Bundesarchiv Bild 183-29921-0001, Bulganin, Nikolai Alexandrowitsch.jpg 8 Şubat 1955 – 27 Mart 1958 1958 1. Bulganin
Stalin kişi kültünü yasaklayan Bulganin, başlangıçta Kruşçev'in destekçisiydi. Ancak Kruşçev'in radikal siyaseti yüzünden ilişkileri bozuldu ve parti karşıtı olduğu düşünüldüğünden Kruşçev tarafından kovuldu.[24]
7 Nikita Kruşçev
(1894–1971)[21]
Nikita Khruchchev Colour.jpg 27 Mart 1958 – 14 Ekim 1964 1962 1. Kruşçev, 2. Kruşçev
Sovyetler Birliği'ni Küba füze krizi dönemi boyunca yönetti. 1961 parasal reformu gerçekleştirdi. Bunun gibi birçok reform ve siyasetde yeniliklere önderlik etti. Ekim 1964'de makamından çekildi ve emekli oldu.[25]
8 Aleksey Kosıgin
(1904–1980)[26]
A. Kosygin 1967.jpg 15 Ekim 1964 – 23 Ekim 1980 1966, 1970, 1974, 1979 1. Kosigin. 2. Kosigin, 3. Kosigin, 4. Kosigin, 5. Kosigin
Leonid Brejnev ve Nikolay Podgornıy ile birlikte üçlü liderlik sisteminin liderlerinden biriydi. Durgunluk Dönemi'nde ülkeyi yönetti.[5] Kosıgin 1965, 1973 ve 1979 ekonomik reformları gerçekleştirdi.[27] 1980'de makamından çekildi, emekli oldu ve 2 ay sonra öldü.[28]
9 Nikolay Tihonov
(1905–1997)[29]
Nikolay Tihonov.jpg 23 Ekim 1980 – 27 Eylül 1985 1984 1. Tihonov, 2. Tihonov
Kosıgin'in emekliye ayrılmasından sonra, yeni başbakan Tihonov,[30] Leonid Brejnev yönetiminin son yıllarında, Yuri Andropov ve Konstantin Çernenko yönetimi boyunca ve Mihail Gorbaçov yönetiminin ilk yıllarında kabineye başkanlık etti.[31]
10 Nikolay Rıjkov
(1929)[29]
Nikolay Ryzhkov2.jpg 27 Eylül 1985 – 14 Ocak 1991 1989 1. Rijkov, 2. Rijkov
Rıjkov, yeni teknolojiyi tanıtarak ve planlamayı merkezden diğer bölgelere yayarak Gorbaçov'un Sovyet ekonomisini güçlendirmek ve yeniden yapılanma çabalarını destekledi. Ancak Gorbaçov'un piyasa mekanizmasını Sovyet ekonomisine sunma girişimini desteklemedi.[32] Bakanlar Konseyi'nin ortadan kaldırılması üzerine istifa etti.[33]
11 Başbakanlar (1991)
Valentin Pavlov
(1937–2003)[34]
Valentin Pavlov.jpg 14 Ocak 1991 – 22 Ağustos 1991 1. Pavlov
Pavlov başarısız parasal reform gerçekleştirdi. Reform başarısız oldu[35] ve bu Pavlovun Devlet Olağanüstü Hal Komitesi'ne katılmasına sebep oldu. Devlet Olağanüstü Hal Komitesi 19 Ağustos tarihinde Gorbaçovu devirmeyi denedi. 29 Ağustos tarihinde komploda ortak olmakla suçlanarak tutuklandı.[36]
12 Ulusal Ekonominin Aktif Yönetimi Komitesinin Lideri (1991)
İvan Silayev
(1930)[37]
6 Eylül 1991 – 20 Eylül 1991 1. Silayev
12 Cumhuriyyetlerarası Ekonomik Komitesinin Lideri (1991)
İvan Silayev
(1930)[37]
20 Eylül 1991 – 14 Kasım 1991 1. Silayev
12 Devletlerarası Ekonomik Komitesinin Liderleri — Ekonomik Birliğin Başbakanları (1991)
İvan Silayev
(1930)[37]
14 Kasım 1991 – 26 Aralık 1991 1. Silayev
1991 Ağustos Darbesi üzerine Sovyet hükümeti cumhuriyyetler üzerinde yönetimini kaybetdi. Silayev ve Gorbaçov cumhuriyyetlerin yönetimini birlikte korumaya gereken güce sahip değildi.[38]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 1977 –1985 ve 1988 –1989 yıllarında Merkez Komitesi'nin başbakanı geleneksel olarak SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumunun başkanı makamına seçilerek SSCB Devlet Başkanı olmuşlar
  2. ^ SSCB Ulusal Ekonominin Aktif Yönetimi Komitesi SSCB Bakanlar Kabinesinin istifası üzerine yeni bakanlar kabinesi kurulana kadar SSCB hükümetinin görevlerini geçici uygulamak amacıyla kurulmuştu. Yeni Bakanlar Kabinesinin yerine 5 Eylül 1991 tarihinde SSCB Cumhuriyyetlerarası Ekonomik Komitesi kuruldu. Bu kurumun ismi 14 Kasım 1991 tarihinde SSCB Cumhuriyyetlerarası Ekonomik Komitesi olarak değiştirildi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Конституция СССР 1924 г". constitution.garant.ru (Rusça). НПП "Гарант-Сервис". 2004. 24 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  2. ^ "1924 Constitution of the USSR". Answer.com (İngilizce). Answers. 1 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  3. ^ "О ПРЕОБРАЗОВАНИИ СОВЕТА НАРОДНЫХ КОМИССАРОВ СССР В СОВЕТ МИНИСТРОВ СССР И СОВЕТОВ НАРОДНЫХ КОМИССАРОВ СОЮЗНЫХ И АВТОНОМНЫХ РЕСПУБЛИК - В СОВЕТЫ МИНИСТРОВ СОЮЗНЫХ И АВТОНОМНЫХ РЕСПУБЛИК". economics.kiev.ua (Rusça). 15 Mart 1946. 3 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  4. ^ Service 2009, s. 378.
  5. ^ a b Brown 2009, s. 403.
  6. ^ "Chapter 16: THE COUNCIL OF MINISTERS OF THE USSR". departments.bucknell.edu (İngilizce). 7 Ekim 1977. 2 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  7. ^ Ferdinand 1993, ss. 163–164.
  8. ^ Ferdinand 1993, s. 133.
  9. ^ Cull, Culbert & Welch 2003, s. 182.
  10. ^ Young & Braden 2005, s. 40.
  11. ^ Service 2000, s. 1.
  12. ^ "Образование СССР" (Rusça). Hrono.info. 28 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  13. ^ Phillips 2000, s. 82.
  14. ^ Rappaport 1999, ss. 238–39.
  15. ^ Phillips 2000, s. 89.
  16. ^ Hough & Fainsod 1979, s. 295.
  17. ^ Sebag-Montefiore 2005, s. 236.
  18. ^ a b Totten & Bartrop 2008, s. 76.
  19. ^ a b Service 2005, ss. 3–4.
  20. ^ Service 2005, s. 503.
  21. ^ a b Duiker & Spielvogel 2006, s. 572.
  22. ^ Coppa 2006, ss. 170–71.
  23. ^ Trahair & Miller 2004, s. 69.
  24. ^ Coppa 2006, s. 38.
  25. ^ "The first steps towards a new era". guardian.co.uk (İngilizce). The Guardian. 25 Nisan 2007. 16 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2015-01-04.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  26. ^ Trahair & Miller 2004, s. 37.
  27. ^ ютуба, любитель (17 Aralık 2010). "30 лет назад умер Алексей Косыгин". Newsland (Rusça). 19 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2019. 
  28. ^ Вергасов, Фатех. "Организация здорового накала" (Rusça). pseudology.org. 28 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  29. ^ a b Ploss 2010, s. 219.
  30. ^ Zemtsov 1989, s. 119.
  31. ^ Service 2009, ss. 403–4.
  32. ^ Garcelon 2005, ss. 128–29.
  33. ^ Harris 2005, s. 133.
  34. ^ "Валентин Сергеевич Павлов" (Rusça). RU: Hrono. 28 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  35. ^ Dyker 1992, ss. 207–8.
  36. ^ Bonnell & Cooper 1994, ss. 63–64.
  37. ^ a b c "Иван Степанович Силаев" (Rusça). Hrono. 28 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2019.  Birden fazla |arşivurl= ve |arşiv-url= kullanıldı (yardım); Birden fazla |arşivtarihi= ve |arşiv-tarihi= kullanıldı (yardım)
  38. ^ Kotz & Weir 2007, s. 122.

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]