Ekim Devrimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Ekim Devrimi sırasında Kızıl Muhafızlar

Ekim Devrimi, Bolşevik Devrimi , Rus Devrimi (Rusça: Октябрьская революция / Oktyabrskaya revolyutsiya) ya da Büyük Ekim Sosyalist Devrimi Rusya’da Jülyen takvimi'ne göre 25 Ekim 1917'de, (Miladi takvime göre 7 Kasım 1917) Petrograd'daki geçici hükümetin devrilerek iktidarın Lenin önderliğindeki Bolşeviklere geçmesini sağlayan ve Sovyetler Birliği'nin kurulmasına yol açan olaydır.

Ekim Devrimi dünyada ilk ve en büyük sosyalist devletin kurulmasını sağlayarak ve sosyalist sistemin tüm dünyaya yayılmasına etki ederek 20.yy’ın dünya tarihini etkileyen en önemli olaylarından biri olmuştur.

Şubat 1917’de çarın devrilmesinin ardından iktidara gelen geçici hükümet Ekim Devrimi’yle düşmüş ve iktidar Bolşevikler ile Sol SR’lerin çoğunlukta olduğu Sovyetlere geçmiştir. Bu gelişmeler üzerine Bolşevik karşıtı ve monarşi taraftarı Beyaz Ordu Rus İç Savaşı’nı ve Beyaz Terör olaylarını başlatmıştır. 1922 yılında iç savaştan galip çıkan Bolşevikler, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ni kurmuşlardır.

Kelimenin kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Başlangıçta, olaydan Ekim Darbesi (Rusçası: Октябрьский переворот) veya 25 Ayaklanması olarak bahsedilir[1]. Zamanla Ekim Devrimi yaygınlık kazandı. Devrimin 10. yıldönümü olan 1927 yılından itibaren resmi olarak Büyük Ekim Sosyalist Devrimi (Rusçası: Великая Октябрьская Социалистическая Революция) olarak adlandırılmaktadır.

Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

20.yüzyıla girildiğinde Rusya İmparatorluğu ısrarlı olarak uyguladığı otokratik rejim yüzünden ve bünyesinde barındırdığı farklı ulusların maruz kaldığı baskılardan ötürü uluslar hapishanesi olarak adlandırılmaktadır. Rusya Rus-Japon Savaşı ile askeri olarak büyük darbe almış, iç siyasi hayatta da 1905 Devrimi ile büyük altüst oluşlar yaşar. Kırılgan bir ekonomisi olan Çarlık rejimi I. Dünya Savaşı’na girecek ve uzun süren savaşın etkisi cephedeki askerler başta olmak üzere tüm halkta yıkıcı bir etki yaratacaktır. 1917 Şubat ayında da devrimci hareketlenme başlayacaktır.

23 Şubat’ta (Gregoryen takvime göre 8 Mart) Petrograd işçileri gösteri yapar. Kadınların yoğunlukta olduğu gösterilerde “ kahrolsun istibdat, ekmek ve adalet istiyoruz” sloganları atılır. Çar, ordusunu ve Kazak askerleri gösterileri bastırmak için görevlendirir. Ancak subayların halkın üzerine ateş edilmesi yönündeki emrine savaştan yorgun düşmüş askerler silahlarını subayların üzerine doğrultarak cevap verir. Kazak birlikleri de halkla çatışmayı reddeder. Sonunda Çar II.Nikolay tahttan feragat eder. Artık Rusya’da monarşi devrilmiştir. Duma’da çoğunlukta olan Çar taraftarı milletvekilleri hızlı davranarak geçici hükümeti kurar ve yönetimi sahiplenmeye çalışır. Ancak işçi, köylü ve askerlerin Sovyetleri alternatif bir iktidar olarak ortaya çıkar.

İsviçre’de bulunan Lenin geçici hükümete destek verilmemesi gerektiğini, işçi ve köylülerin ancak Sovyetlerin tam iktidarı ile zafer kazanacağını belirtir. Zaten geçici hükümet de halkın isteklerine cevap vermekten uzaktı. Tarım reformu, günlük çalışma süresinin kısaltılması gibi taleplerin hiçbiri gerçekleşmedi. Şubat Devrimi’nin çıkış sebeplerinden birisi olan halktaki barış isteği dikkate alınmamış, İtilaf Devletleri’nin istekleri doğrultusunda I. Dünya Savaşı’na devam edilmiştir. 10 (23) Mart’ta Bolşeviklerin denetimindeki Petrograd Sovyeti, "Dünya Halklarına" adıyla bir manifesto yayınladı: “Rus devrimciler egemen sınıfların emperyalist politikalarına karşı Avrupa halklarını barışa çağırıyor”. [2]

Nisan ayında zırhlı bir trenle İsviçre’den Petrograd’a gelen Lenin Finlandiya İstasyonu’nda kalabalık bir kitle tarafından karşılandı. Lenin buradaki konuşmasında sosyalizm için Sovyetlerin tam iktidar olacağı bir devrim çağrısı yaptı.

18 Nisan (1 Mayıs)’da Dışişleri bakanı Milyukov müttefiklere savaşa devam edileceği yönünde taahhüt verdi. Petrograd Sovyeti bu açıklama üzerine halkın adatıldığına yönelik bildiri dağıttı. Rus cephesindeki Alman ordularının Batı cephesine kaydırılmasını istemeyen İtilaf Devletleri’nin baskısıyla alınan bu karar halkta galeyana yol açtı ve protesto edildi. 21 Nisan ( 4 Mayıs)’ta başlayan ve iki gün süren gösterilerde “kahrolsun geçici hükümet” , “kahrolsun Milyukov” , “ bütün iktidar Sovyetlere” sloganları atıldı. Gösteriler Moskova’ya da sıçradı ve işçiler greve gitti.

1917 Temmuz Günleri protestoları

Temmuz ayında Almanya İmparatorluğu ordularına karşı düzenlenen ve başarısızlıkla sonuçlanan saldırıdan sonra eylemlerde 500 bin işçi Geçici Hükümetin istifasını istemiştir. 16 temmuz günü başlayan olaylarda askerler ve işçiler Sovyetler lehine mitingler düzenlemiş ancak bu mitingler geçici hükümetin katliamına sebep olmuştur. Gösterilerin bastırılması sırasında 56 kişi ölecek, 560 kişi de yaralanacaktır.

Bu dönemden sonra artık Sovyetler Geçici Hükümet karşısında bastırılmış durumdadır. Rus ekonomisi bu sırada felakete doğru gitmektedir. Sanayi ve ulaşımdaki düzensizlikler üretimin 1916 yılları seviyesine düşmesine yol açmış, kapanan işletmeler yüzünden yoğun işsizlik yaşanmaktadır. İşçilerin eline geçen ücret düşmüş ve alım gücü 1913 yılı seviyelerine gerilemiştir. Ülkenin borçları 50 milyar rubleyi aşmış durumdadır ve iflasın eşiğindedir.

Temmuz Günlerini özellikle Bolşeviklere karşı baskı dönemi izler. Kurulan yeni Geçici Hükümette Aleksandr Kerenski başbakan olur. Yeni hükümet Bolşeviklere ait matbaayı basar ve Pravda gazetesinin yayınlanmasını yasaklar. Hükümetten izinsiz olarak bildiri dağıtılması ve miting yapılması yasaklanır. Lenin hükümetin hakkında çıkardığı idam kararı üzerine Finlandiya’ya gider. Troçki başta olmak üzere çok sayıda Bolşevik tutuklanır.

Petrograd’daki sosyalist örgütlere karşı Çarlık Ordusu komutanlarından Lavr Kornilov komutasındaki Kazak Ordusu şehre gelerek sıkıyönetim ilan etmek ve idareyi ele almak için ilerler. Kornilov Olayı olarak bilinen olay sırasında Kerenski paniğe kapılarak darbenin kendisini de tasfiye edeceğini anlar ve o sırada en güçlü ve en örgütlü siyasi güç olan Bolşeviklerden yardım ister. Petrograd, Moskova, Kiev, Harkov ve diğer şehirlerdeki Bolşevik işçi ve askerler Kornilov karşıtı eylemler yaparlar. Bolşevik Parti Merkez Komitesi 27 Ağustos 1917’de yaptığı açıklamada Şubat Devrimi ile kazanılan her şeyi boğmak için Petrograd’a ilerleyen Kornilov birliklerinin durdurulması çağrısı yapar. Özellikle demiryolu işçilerinin engellemesi ve Kazak Bolşevik askerlerin propagandası sonucu Kornilov’un ordusu dağılır ve darbe girişimi başarısız olur. Bu olayda Bolşeviklerin gücü sınanmış olacak ve iktidarın alınmasında önemli bir evre geçilmiş olacaktır.

Kornilov’un darbesinin başarısız olmasıyla beraber Bolşeviklerin saygınlığı ve Sovyetlerdeki desteği artar. Petrograd, Moskova başta olmak üzere Briansk, Samara, Saratov, Tasritsyn, Minsk ve Kiev Sovyetlerinde çoğunluğu kazanırlar. Tüm Rusya Sovyetler Merkezi Yönetim Komitesi iktidarın alınması yönünde karar alır.

Eylül ve Ekim aylarında Moskova ve Petrograd sanayi işçileri, Donbas maden işçileri, Ural metal sanayi işçileri, Bakü petrol işçileri, tekstil işçileri ve demiryolu işçileri sayısız grev yaparak Geçici Hükümeti protesto ederler. Bu iki ay zarfında toplamda 1 milyon işçinin grev süreçlerine katıldığı düşünülmektedir. İşçiler çoğu fabrika ve işyerinde yönetimi ele almış ve üretim ile dağıtımı kontrol etmekteydi.

Ekim 1917’ye gelindiğinde kırda da benzer bir durum vardır. Büyük toprak sahiplerine karşı yoksul köylüler tarafından 4 binin üzerinde ayaklanma eylemi kaydedilmiştir. Geçici Hükümetin toprak sahiplerinden yana davranması ve ayaklanmaları bastırmak için askeri birlik göndermesi yoksul köylüleri de toprakların kendilerine verileceğini söyleyen Bolşeviklere yakınlaştıracaktır.

Cephede, şehirlerdeki garnizonlarda ve savaş gemilerindeki askerler ve bahriyeliler de açıkça Geçici Hükümeti tanımadıklarını ilan edecek ve seçilmiş temsilcilerini Sovyetlere göndererek iktidarın alınmasından yana görüş bildireceklerdir.

Devrim ve Sovyet İktidarı[değiştir | kaynağı değiştir]

Geçici Hükümetin devrildiğini bildiren ilk açıklama

10 Ekim[3] günü toplanan Bolşevik Merkez Komitesi silahlı ayaklanma gündemiyle toplanır ve 10-2 oyla ayaklanma lehine karar alınır[4].

25 Ekim ( 7 Kasım) 1917’de Bolşevikler başkent Petrograd’da Kerenski önderliğindeki Geçici Hükümete karşı hareket geçer. 10 bin kadar Kızıl Muhafız güçlü bir direnişle karşılaşmadan tüm hükümet ve devlet binalarını ele geçirir. Vladimir Stankeviç liderliğindeki Askeri Harbiyelilerden oluşan bir müfreze Bolşeviklere karşı direnişe geçse de başarılı olamaz.

25 Ekim gecesi hükümetin bulunduğu Kışlık Saray’a saldırı başlar. Binlerce Kızıl Muhafız Kışlık Saray'a yönelir. Vladimir Antonov-Ovseenko liderliğindeki Baltık Filosu ve Kronştad Denizcileri de saldırıya katılır. Aurora kruvazöründen saraya top atışı yapılır. Bu sırada Kerenski kaçmış, ama bakanlar sarayda bulunmaktadır. Kazaklar, askeri öğrenciler ve kadınlar birliği tarafından korunan saray 8 Kasım’da sabaha karşı saat 2’de düşer. Hükümet üyeleri hapse atılır.

Devrimin resmi tarihi 25 Ekim ( 7 Kasım ) olacaktır. İktidar fiilen alındıktan sonra toplanmakta olan ve çoğunluğunu Bolşevik ve müttefikleri olan Sol SR vekillerinin oluşturduğu 2. Tüm Rusya Sovyetler Kongresine iktidarın teslim edildiği ilan edilir.

Sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresindeki 670 delegenin yaklaşık olarak yarısına karşılık gelen 300’ü Bolşevik, yaklaşık 100’ü de Sol SR olduğundan kongredeki çoğunluk Aleksandr Kerenski hükümetinin devrilmesini onaylayacaktır. Kışlık Sarayın alınma haberi kongreye ulaştığında iktidarın İşçi, Asker ve Köylü Vekilleri Sovyeti olarak alındığı ilan edilecek ve Ekim Devrimi onaylanacaktır. Kongrede bulunan sağ kanat ve SR temsilciler alınan kararı protesto edip kongreyi terk edecektir. Protestoya katılıp Lenin ve Bolşeviklerin yasadışı şekilde iktidarı aldığını belirten Menşevikler de kongreden ayrılır[5]. Kongre yeni Sovyet hükümeti olan Lenin başkanlığındaki Halk Komiserleri Konseyi'ni (Rusçası: Совет народных коммиссаров, Latin harfleriyle kısaltması Sovnarkom’dur) seçer. Kurucu Meclis toplanıncaya kadar iktidarda olacağı açıklanan Sovnarkom ilk olarak Barış ve Toprak Kararnamelerini kabul ederek I. Dünya Savaşı'ndan çekildiklerini ve büyük toprak sahiplerine ait toprakların da yoksul köylülere dağıtıldığını açıklar.

Görev dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ekim Devrimi sırasında Lenin'i resmeden Sovyet pulu (1987)

Sovnarkom’da görev dağıtımı aşağıdaki şekilde olur:

Halk Komiserliği Komiser
Başkan Vladimir Lenin
Sekreter Nikolai Gorbunov
Tarım Halk Komiserliği Vladimir Milyutin
Savaş İşleri Halk Komiserliği Vladimir Antonov-Ovseyenko

Nikolai Krilenko

Deniz İşleri Halk Komiserliği Pavel Dibenko
Ticaret ve Sanayi Halk Komiserliği Viktor Nogin
Eğitim Halk Komiserliği Anatoli Lunaçarski
Gıda Halk Komiserliği Ivan Teodoroviç
Dışişleri Halk Komiserliği Lev Troçki
İçişleri Halk Komiserliği Aleksey İvanoviç Rikov
Adalet Halk Komiserliği Georgy Oppokov
Çalışma Halk Komiserliği Aleksandr Şlyapnikov
Milletler Halk Komiserliği Josef Stalin
Telgraf ve Posta Halk Komiserliği Nikolai Glebov-Avilov
Demiryolları Halk Komiserliği (boş)
Maliye Halk Komiserliği Ivan Skvortsov-Stepanov

İlk icraatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovnarkom, kendisine karşı cephe alan başta Kadetler olmak üzere özellikle monarşi yanlısı partilerle, Kerenski kabinesi üyelerini tutuklar[6]. 20 Aralık 1917’de devrimi korumak için Çeka (Rusçası: Vserossiiskaia chrezvychainaia komissiia po bor'be s kontrrevoliutsiei i sabotazhem, Tüm Rusya Karşı-Devrim ve Sabotajla Savaş Olağanüstü Komisyonu) kurulacaktır. Şehirde işçilerin ve kırda da köylülerin ittifakını simgeleyen orak ve çekiç Sovyetler Birliğinin arması olarak kabul edilir. Sovnarkom’un aldığı ve uyguladığı ilk kararlarda 1871 yılındaki ilk işçi iktidarı denemesi olan Paris Komününün etkisi hissedilir[7]. Alınan kararlar arasında en önemlileri arasında şunlar sayılabilir:

  • Tüm bankalar kamulaştırıldı.
  • Tüm fabrikaların denetimi sovyetlere geçti.
  • Tüm banka hesapları hazineye aktarıldı. [8]
  • Kiliselerin mal varlıkları (banka hesapları da dahil) hazineye aktarıldı.
  • Asgari ücrete zam yapıldı ve günlük çalışma süresi 8 saate indirildi.
  • Çarlık hükümetinin bütün dış borçları reddedildi.
  • Ülkenin tüm doğal kaynakları millileştirildi.
  • İdam cezası kaldırıldı.
  • Kadınlara seçme-seçilme hakkı verildi.
  • Medeni kanun kabul edilerek, medeni nikah ve boşanma hakkı yasallaştı.
  • Soyluluk ünvanları kaldırıldı ve herkes yasalar önünde eşit kabul edildi.
  • Çalışanlara, çocuklara ve çalışamayacak durumda olan yaşlı ve hastalara sosyal güvence sağlandı.
  • Eğitim ücretsiz ve mecburi hale getirildi.
  • Çocuk işçi çalıştırılması yasaklandı.

Rus İç Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Rus İç Savaşına müdahale eden İngiltere tarafından hazırlanan propaganda posteri. Bolşevikler kızıl bir canavara benzetilmiştir. İngiltere ise Beyaz Orduya yardıma gelmektedir.

Bolşeviklerin Rusya İmparatorluğu'nun diğer şehirlerinde iktidarı ele geçirmeleri de zor olmayacaktır[9]. Bolşevikler çok uluslu Rusya topraklarında özellikle Rus olmayan bölgelerde bağımsızlık talebinde bulunan yerel hareketler iktidarın alınmasını zorlaştırmıştır. Örneğin Ukrayna Rada’sı 23 Haziran 1917’de otonom olduğunu ilan etmiş, 25 Ocak 1918’de de bağımsız olduğunu ilan etmiştir. I. Dünya Savaşı sırasında Doğu cephesinde engelsiz ilerleyen Alman İmparatorluğu birlikleri de Sovyet karşıtı Ukrayna bağımsızlığını desteklemiş ve Ukrayna’daki Bolşeviklere karşı katliam uygulanmıştır.

Ekim Devrimi ile parlamenter sistemden sosyalist temsil sistemine geçilmiştir. Ancak Ekim Devrimi ile görece kansız şekilde alınan iktidar, Bolşevik karşıtlarının örgütlenerek Beyaz Ordu’yu oluşturmaları ile kanlı bir iç savaşa sürüklenecektir. İtilaf Devletleri de Beyaz Ordu'ya maddi destek verecek ve hatta ülkenin her tarafına asker çıkararak Bolşeviklere saldıracaklardır. ABD, İngiltere ve Fransa'nın desteğiyle monarşi taraftarları ülkede Beyaz Terör hareketlerini başlatacaklar ve yüz binlerce insanı katledeceklerdir. Çarlık döneminde Rusya ile sorunları olan Japonya, Romanya ve Polonya da fırsattan istifade ederek toprak kazanabilmek için Rusya'ya saldıracaklardır.

Bolşevikler 1918-1922 yılları arasında süren ve ülkenin çok büyük yıkıma uğramasına yol açan iç savaştan zaferle ayrılacaktır. Bolşevikler savaş yıllarında şehirleri ve Kızılordu’yu öncelikli olarak beslemek için uygulamaya koyduğu Savaş Komünizmi politikaları çok sayıda köylü ayaklanmasına yol açacak[10], en son yaşanan Kronstadt Ayaklanmasından sonra 10. Parti Kongresi kararıyla NEP uygulamaları devreye sokulacaktır. Dış borçlarını tahsil edemeyen ve Çarlık rejiminin devamını talep eden İtilaf Devletlerinden ABD 1933 yılına kadar Sovyetler Birliğini tanımayacaktır. Avrupa ülkeleri ise 1920’li yılların sonuna doğru ancak ikili ilişkileri kuracaktır.

Geleneği[değiştir | kaynağı değiştir]

1927 Oktobr filminden bir sahne, Kışlık Sarayın basılması

Kızıl Ekim (Rusçası: Красный Октябрь) deyimi de Ekim Devrimi sırasındaki olayları tanımlamak için kullanılmıştır. Bu isimle Stalingrad’da bir çelik fabrikası, Moskova’da bir şeker fabrikası ve hayali bir Sovyet denizaltısı bulunmaktadır.

Sergei Eisenstein’ın Ekim isimli filmi John Reed’in Dünyayı Sarsan On Gün adlı eserinin sinemaya uyarlanmasıdır. Film 1927 yılında çekilmiş ve özellikle Kışlık Sarayın basılması sırasında gerçekten bu saldırıda bulunan askerler figüran olarak kullanılmıştır.

Devrimin Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı Rus tarihçilere göre Ekim Devrimi tüm dünya tarihi üzerinde etkisi olmuş, insanlık tarihindeki en büyük ilerici olaydır. Rusya’da feodal sistemi yıkmış ve kısa sürede emsali olmayan bir ekonomik gelişmeye yol açmıştır. Bilim, sanayi ve tarımda sosyalist gelişim modeli ile Rusya’yı yoksulluk ve çürümüşlükten kurtarmıştır. [11]

Sovyet tarihçiliğinde Ekim Devrimi yoksulluk ve sefalet çağında Bolşeviklerin dünya halklarının kurtuluşu için kitleleri harekete geçirmesi olarak ifade edilir. Bu nedenle devrim meşruiyete sahiptir. [12]

Örneğin Rus tarihçi Vladimir Buldakov şöyle der: “ Ekim, yarattığı etki itibariyle küresel sonuçlara yol açmış bir olaydır. Rusya ve dünya tarihinin gelişiminde tüm halkları harekete geçiren önemli bir devrimdir. Bu ütopyacılık olarak değerlendirebilir. Ama Rusya’da sosyo-ekonomik gelişimi sağladığı gerçeği inkar edilemez. [13]

Fransız tarihçi Marc Ferro “Ekim Devrimi” insanların özlemlerinin bir ifadesiydi” demiştir. Tarafsız diğer bazı tarihçilere göre de devrimde Rusya’da 19.yüzyıl boyunca yaşanan yoksul köylü isyanlarının da etkisi söz konusuydu. Olay büyük toprak sahiplerine ve feodal sistemin baskısına karşı bir direniş hareketiydi. Bu olayda 1917’de geleneksel kurumların yıkılışı, ekonomik çöküş, baskıcı monarşi yönetiminin otoritesini kaybetmesi, I.Dünya Savaşı’nın yıkıcı etkileri gibi pek çok faktör etkili olmuştu.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Lenin’in bu dönemde yazdığı eserlerinin ilk baskılarında olay böyle adlandırılır.
  2. ^ Цит. по: Н. Суханов. Записки о революции. М., 1991. Т. 1. С. 255
  3. ^ Jülyen takvimine göre
  4. ^ Ayaklanmaya karşı oy kullanan Merkez Komite üyeleri Grigory Zinoviev ve Lev Kamenev olumsuz oylarından sonra alınan kararı sindiremeyecek ve Bolşevik karşıtı basına alınan kararı sızdıracaklar ve ayaklanma tarihinin ertelenmesine sebep olacaklardır. İç savaş koşullarında hainliğe eş değer bu davranış daha sonra affedilecekse de Lenin vasiyetinde bu konudan bahsederek ikili hakkında olumsuz görüşlerini sıralayacaktır.
  5. ^ Menşevikler ayrılırken arkalarından bağıran Troçki’nin “Sizi zavallılar, sizin rolünüz bitti. Bundan sonra ait olduğunuz yere, tarihin çöplüğüne gidin!” diye bağırdığı iddia edilir.
  6. ^ Kerenski, ABD Elçisinin makam arabasıyla kaçacaktır.
  7. ^ Marksizmin kurucularından olan Karl Marx, 1871 yılındaki başarısız Paris Komününü değerlendirirken özellikle patronlara ait bankalara el konmamasını eleştirecektir. Marx’ın öğretisinin izleyicisi olan Lenin bu eleştirileri takip edecek ve aynı hataları tekrarlamayacaktır.
  8. ^ Marksizmin kurucularından olan Karl Marx, 1871 yılındaki başarısız Paris Komünü'nü değerlendirirken özellikle patronlara ait bankalara el konmamasını eleştirecektir. Marx’ın öğretisinin izleyicisi olan Lenin bu eleştirileri takip edecek ve aynı yöntemi tekrarlamayacaktır.
  9. ^ Bunun tek istisnası Moskova’dır. Moskova’da iki hafta süren yoğun çatışmalardan sonra iktidar alınabilmiştir.
  10. ^ Bunlardan en önemlisi Tambov Ayaklanmasıdır.
  11. ^ См., например: Логинов. В шаге от пропасти, В. Булдаков. Путь к Откябрю
  12. ^ В. Булдаков. Путь к Откябрю
  13. ^ В. Булдаков. Путь к Откябрю

Popüler kültüre etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]