Sovyetler Birliği'nde 1956-1962 ücret reformu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Reform sonrası ülkenin kimya endüstrisi alanındaki büyümesinin konu alındığı 1959 yılına ait Sovyet posta pulu.

Sovyetler Birliği'nde 1956-1962 ücret reformu, Nikita Kruşçev'in Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreteri olduğu döneme tekabül eden 1956-1962 yılları arasında Sovyetler Birliği'nde gerçekleşen ücret sistemindeki reformdur. Amacı, Josef Stalin döneminde Sovyetler Birliği ekonomisinde egemen olmuş, üretim kotalarında belirtilen miktarı aşan üretim yapmaya yönelik yaklaşımı terk etmekti. Bunun yerine daha verimli bir mali teşvik sistemi oluşturulması amaçlanmıştı.

Stalin dönemi boyunca Sovyetler Birliği'ndeki işçiler, emek gücü kullanarak yaptıkları üretimlerin karşılığını parça işi sistemine dayanarak kazanmaktaydı. Dolayısıyla işçilerin bireysel kazançları, üretimleriyle doğru orantılıydı. Bu politika, işçileri mümkün olduğunca emek sarf etmeye teşvik edip üretimi mümkün olduğunca artırmak için hazırlanmıştı. Buna karşın parça işi sistemi zamanla ülke içinde bürokrasinin artmasına ve sanayide verim oranının yetersiz kalmasına yol açtı. Bununla birlikte fabrikalarda yöneticiler işçilerin ücretlerinin düşmesine engel olma amacıyla, işçiler için verilen kişisel üretim kotaları üzerinde oynamalar yapmaktaydı.

Ücret reformları; eski ücret uygulamalarını kaldırmayı, ücretleri standart hâle getirip ek mesai ödemeleri veya primlere olan bağımlılığı azaltmak suretiyle işçilere etkili mali teşvik sağlamayı amaçlıyordu. Buna karşın fabrikalardaki yöneticiler çoğu zaman işçilerin gelirini azaltacak direktifleri göz ardı ettiler, yüksek ek mesai ücretleri ödemeye devam ettiler. Fazladan ödemeleri yapma durumu Sovyet endüstrisinin gündelik üretimi için hayati önem taşımaktaydı, bu nedenle kısa vadede üretilmesi gereken endüstriyel malzemelerin üretimi reform sonrası sıklıkla yetersiz duruma düştü. Sonuç olarak reformlar, daha verimli bir sistem yaratmada başarısız oldu.

Arka plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski sistem[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu makale serisinin bir parçasıdır:
Sovyetler Birliği
devlet yapısı
Bir vardiyada günlük kömür kotasını 14 kat aşan kömür madenciliği yapan Aleksey Stahanov (sağda), işçiler için Sovyet makamları tarafından bir rol modeli olarak gösterildi. Ardından stahanovizm hareketi başladı.

Stalin döneminde Sovyetler Birliği ekonomik büyümeyi, endüstriyel üretimi artırmak yoluyla sağlamaya çalıştı. 1927-1928 yılları arasında sermaye mallarının üretimi toplamı 6 milyar ruble değerinde iken, 1932 yılında yıllık üretim 23.1 milyar rubleye yükseldi.[1] Sovyetler Birliği hükûmeti, fabrika ve sanayi kuruluşlarına bedeli ne olursa olsun başarılı olmaları teşvikinde bulundu, mümkün olduğunca çok üretim yapmaları için belirtilmiş hedeflerin üzerine çıkılması emelini vurguladı.[2] Örneğin Birinci Beş Yıllık Plan'ın sloganı olan "Dört Yılda Beş Yıllık Plan!" Sovyet işçi sınıfını devletin hedeflerini planlanandan bir yıl önce yerine getirmeye çağırdı.[3]

Sturmovşçina adı verilen hızlıca ve acele ile yapılan üretim Sovyet endüstrisinde çok yaygındı ve bu yöntem fabrikaların aylık üretim kotalarını çok kısa bir sürede aşmaya dayalı rekabet programlarını içeriyordu.[4] Fakat bu durum genellikle ay sonuna kadar üretimi tamamlamak için gereken kaynaklara sahip olmayan fabrikaların endüstriyel malzemeleri üretememesi ile sonuçlanıyordu. Buna karşın ham madde eksikliği işçilerin daha az çalışacağı anlamına gelmiyordu, bu durumla ilişkili olarak işçiler aylık kotaları zamanında karşılamak için mümkün olduğu kadar daha çok çalıştı ve emek gücü harcadı. Bu mesai sonucunda bir sonraki dönemin ilk zamanlarında çalışamıyorlardı.[4]

İşçileri sıkı çalışmaya ve mümkün olduğunca fazla üretmeye teşvik etmek için Sovyet endüstrisi alanında çalışan çoğu işçiye parça işi ücret ödendi, yani aldıkları ücret kişisel olarak ne kadar çok iş yaptıklarına bağlıydı. Bu durumun alt yapısı Karl Marx'ın Gotha Programı'nın Eleştirisi eserinde yer alan herkesin katkısına göre terimiyle birebir ilişkiliydi. Sovyet işçilerine bireysel olarak sunmaları gereken iş miktarları için kotalar verildi ve işçiler kotalarının yüzde 100'ünü yerine getirerek temel bir ücret kazanıyordu. İşin ücret oranı üretim arttıkça artacaktı. Bir işçi kendi kişisel kotasının yüzde 120'sini bir ayda ürettiğinde (örneğin, 1.000 madde üretmesi gerekiyorken, 1.200 üretti ise) ilk yüzde 100 için aldığı temel ücretin üzerine sarf ettiği emek fazlası karşılığında yüzde 10 oranında ek ücret alırdı. Sonraki yüzde 10 için ise daha da yüksek bir oran kazanırdı. Sovyet yetkilileri stahanovizm adı verilen bu politikanın Sovyet iş gücündeki kotaların gereğinden fazla doldurulmasını teşvik edeceğini planlıyordu. 1956'da Sovyet işçilerin ücretleri yaklaşık yüzde 75'i bu ücretlendirme sistemi ile ödendi[5], böylece Sovyet işçilerinin çoğunluğu üretimlerini arttırarak kazançlarını önemli ölçüde artırdı.[6]

Sorunlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ücretlere tek oran standardını belirleyen yaklaşım 1928'deki Birinci Beş Yıllık Plan'da ortaya atılmış ve o zamandan beri çok az değişime uğramıştı. Parça işi ücret sistemi uygulaması Sovyet endüstrisinde birçok verimsizliğe neden oldu. Başlıca sorunlardan biri ücret ödemelerinin idaresinde yer alan geniş bürokrasi idi. Her Sovyet bakanlığı veya hükûmet dairesi, Sovyet tipi ekonomik planlama olarak adlandırılan merkezî planlama çerçevesinde kendi oranlarını Devlet Planlama Komitesi'ne iletmek üzere belirleyecek ve sorumlu oldukları fabrikalarda veya işletmelerde iş ölçeklerini ve üretimleri hesaplayacaktı. Bir bakanlık; büyük oranda aynı sorumlulukları ve becerileri gerektiren benzer fabrikalardaki ücretlerin belirlenmesinde, o fabrikanın nerede olduğuna veya bakanlığın başka önemli gördüğü durumlara göre ücret farklılığı yaratabilirdi.[7] Bu merkezî direktiflerle ödemelerin yapılması çoğu zaman ücretlerin hesaplanmasında uzun ve maliyetli süreçlere yol açtı. Donald Filtzer, 1930'lu yıllarda bir ayda 1.424 bireysel iş parçasını tamamlayan bir makinisti örnek verdi. İş parçalarının arasında 484 değişik görevi vardı, hepsine 3 ila 50 kopeks arasında temel bir bireysel ödeme oranı verildi (1 ruble = 100 kopeks). Bu işçinin ücretini hesaplamak için, yöneticinin 8 kilogram kâğıtta yaklaşık 8.500 imzaya ihtiyacı olan 2.885 belgeyi işleme koymak zorunda kaldı. Bu değer fabrikaya 309 rubleye mal olmuştu. İşçinin toplam kazancı 1.389 ruble idi ve fabrika gideri maliyetin yaklaşık beşte biri olmuştu.[8]

Zamana dayalı çalışan işçiler, yani bireysel olarak ne kadar ürettikleri değil, çalıştıkları zaman için ücret alan işçiler, performansa dayalı ikramiyeler de aldı. Fabrika yöneticileri, bu işçilere verilen parça işi ücretten kısmayı istemediler, çoğunlukla verileri kâğıt üzerinde manipüle ettiler, hedeflerini gereğinden fazla doldurdular ve ikramiye almalarını sağladılar.[9] Genelde, yöneticiler çalışanlarının ücretlerinin düştüğünü görmekten hoşlanmıyorlardı, bu nedenle ya kontenjanları kasıtlı olarak düşük tutuyorlar ya da işçilerin daha yüksek bir ek ücret elde etmesi için çalışanlara kendi iş yollarını değiştirmelerini öneriyorlardı.[6] Çoğu zaman işçilerin kişisel refahı ve sorunsuz çalışabilmelerini sağlamak için endişe duymadan bu yöntemleri uyguladılar. Üretim kotalarını gereğinden fazla doldurmaya dayalı ayarlandığı bu düzensiz ve görece keyfî yollar, çeşitli iş kollarında tamamlanması zor ve daha yüksek seviyelerde üretim kotalarına yol açtı.[8] Bu nedenle yöneticiler fabrika hedeflerine ulaşabilmeyi sağlamak ve işçileri fabrikalara çekmek için kontenjanları kasıtlı olarak düşük tutmaya çalıştılar.[10]

Yöneticilerin manipülasyonları olmaksızın bile kotalar genellikle düşüktü ve hedefe ulaşması kolaydı. II. Dünya Savaşı ve özellikle Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında kotalar azaltılarak yeni işçilerin beklentileri karşılandı, mühendislik gibi endüstrilerde işçilerin temel ücretlerini ikramiye ile ikiye katlaması ve hedeflenenden çok üretim yapması yaygın bir durumdu.[9]

Reform[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreteri Josef Stalin'in 1953'teki ölümünden sonra destalinizasyon süreci başladı ve Stalin politikalarının etkinliğinin azalmasına yönelik yoğun propaganda sürecine girildi. Destalinizasyon süreci politikayla sınırlı kalmayıp aynı zamanda ekonomi politikalarında da değişikliğe yol açtı.[11] 1950'lerde Sovyet ekonomisi, kömür, demir ve çimento dâhil olmak üzere bazı önemli malzemelerin üretiminde hedeflenen programların gerisinde kalmaya başladı ve işçi üretkenliği beklenen oranda artmadı.[12] Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin resmî gazetesi Pravda Mayıs 1955'te ücret değişikliklerini ve merkezî bir ücret ayarlama sistemi araştırmak için "Çalışma ve Ücretler Üzerine Devlet Komitesi" oluşturulduğunu duyurdu.[13] Temmuz 1955'te Halk Komiserleri Konseyi Başkanı Nikolay Bulganin, Sovyet endüstrisinin eski kotaları kaldırması ve ücretlerin reforma tabi tutması gerekliliğinden bahsetti.[14] 1956-1960 yılları arasındaki Altıncı Beş Yıllık Plan ücret reformları çağrısında bulundu.[15] Bu reformların birkaç hedefi vardı, bunların en önemlileri işçiler için daha tutarlı bir teşvik sistemi yaratmaktı.[16] Ayrıca bu reformların Sovyet endüstrisinde sıkça görülen israfın ve emeğin yanlış tahsisinin azaltılmasına yardımcı olacağı umuluyordu.[17]

İçerik[değiştir | kaynağı değiştir]

Pravda gazetesinin baskı atölyesinde çalışan bir işçi, 1959

Altıncı Beş Yıllık Plan, Sovyet işçilerinin ücretlerinde birkaç değişiklik yaptı. Öncelikle temel ücretler artırıldı, böylece kotaları doldurmak için daha az tahakküm ve sonuçların manipüle edilmesi veya çarpıtılması için daha az baskı oluştu.[18] Maaş artışları en düşük ücretli işlerle sınırlandırıldı. Bu yolla daha düşük ücretli işlerdeki ücret artışlarının sanayiye daha fazla kadın girmesini teşvik edeceği ve daha yüksek ücretli işlerde çalışan insanların işten ayrılmalarını engelleyeceği umuldu.[19]

Diğer bir değişiklik kota konusunda yapıldı. İşçilerin hedefleri gereğinden fazla doldurma kapasitesini sınırlandırmak için kotalar kaldırıldı. Zamana dayalı çalışan işçilerde bu değişiklik bazen kotaları aynı tutmakla, fakat saatlerde azalmaya gidilerek yapıldı. Örneğin, kömür madencilerinin çalışma günlerinde altı saat azalmaya gidildi.[20] Buna karşın bazı yükselmeler çok fazlaydı; mühendislik işletmeleri söz konusu olduğunda kotalar yüzde 65 oranında artırıldı.[20]

Ücret oranları ve ölçekleri büyük ölçüde azaltıldı. Bu değişim hem bürokrasinin etkisini azalttı, hem de işçilerin daha geniş görev yelpazesine girme konusunda daha istekli olmasını sağladı. Örneğin zamana dayalı çalışan işçilerin ücretleri vardiya süresince hangi görevleri yerine getirdiğine bakılmaksızın aynı şekilde ödendi. Bu durum yöneticilerin daha iyi emek dağıtmasına ve üretimde oluşan tıkanıklıkların sıklığını azaltmasına neden oldu, çünkü işçiler tarafından alınan iş gücü ne olursa olsun benzer bir ücret oranına sahip olacaktı. Bu nedenle işçileri başka görevler arasında nakletmek daha kolay hâle geldi.[20]

Diğer önemli bir değişiklik de kotaları aşırı aşmanın ödüllendirilmesi konusunda gerçekleştirildi. Üretim arttıkça ücret oranlarının da arttığı ücretlendirme sona erdi ve işçilere bir kontenjanı geçtikten sonra bir defalık fazladan ücret verildi.[21] Eski sistemdeki gibi aşırı doldurmanın her bir yüzdesi için fazladan ücret oranlarının korunduğu sektörlerde ise fazladan ücret oranları sınırlandırıldı. Örneğin mühendislik alanında çalışanlarda ikramiye normal kazancının yüzde 20'sini geçemezdi.[21]

Reformla birlikte görevleri veya üretimleri asıl ücretle ödenecek kadar önemli sayılmayan işçiler zamana dayalı çalışmaya aktarıldı. Bu geçişler genel olarak güvenlik ve asayiş ihtiyaçları göz önünde bulundurularak yapıldı veya bu kişiler ekipman bakımı ve onarımı için değerlendirildi.[21]

Başarıları[değiştir | kaynağı değiştir]

Reformun en net etkisi parça işi ücretle ödenen Sovyet sanayisindeki emeğin oranını azaltmak oldu, 1956'da parça işi ile ödenen ücret Sovyet işçilerinin yüzde 75'ini kapsarken, bu oran Ağustos 1962'de yüzde 60,5'e düştü. Parça işi ücrete devam edenlerin yaklaşık yarısı bir miktar fazladan ücret ödemesi almaya devam edecekti, ancak daha ileri parça ücreti ekstraları büyük oranda kaldırıldı. 1962'de işçilerin sadece yüzde 0,5'i bu ileri parça ücreti almaya devam etti. Parça ücreti ödemelerinden çıkarılan işçiler saatlik ücret veya maaş aldı.[16]

1961'e gelindiğinde genel anlamda işçilerin temel ücretleri toplam kazançlarının ortalama yüzde 73'üne yükseldi. Bu oran parça işi ücretle çalışanlarda ortalama yüzde 71, zamana dayalı çalışan işçilerde yüzde 76 idi.[16] Bununla birlikte kotaların aşırı doldurulmasında genel bir azalma meydana geldi; kotalar yükseltildi ve bu nedenle birçok işçi kişisel kotalarını aşamadı.[16] Kotalarının yüzde 100'üne veya daha azına ulaşan işçi oranı, demir-çelik endüstrisinde yüzde 5,1, kömür madenciliğinde yüzde 31,4 oranında değişti.[22] Sovyet endüstrisinde kotanın yerine getirilmesinin ortalama düzeyi reform öncesi yüzde 169 iken Ekim 1963'de yüzde 120'ye düştü.[22]

Genel ücretler planlananlardan çok daha yavaş arttı. 1959-1965 yılları arasında tüm iş alanlarındaki ücretlerde (sadece sanayi alanı değil) yüzde 26'lık bir büyüme beklenirken, büyüme yüzde 22,9 oranında oldu.[22] Reform süresince ücret artışı sanayi verimliliğindeki artışlarla telafi edildi. Örneğin, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nde ücretler, 1959-1962 yılları arasında yüzde 7 artarken, verimlilik yüzde 20 arttı.[23]

Ücret reformu, Sovyetler Birliği'ndeki genel çalışma haftasının süresini kısaltan bir programla bağlantılıydı ve 1958'de çalışma haftası 48 saatten 41'e indirildi.[17] Bu durum tüm Sovyet işçilerinde uygulandı ve 1961 yılında 40 milyon Sovyet işçisi (toplam iş gücünün yaklaşık üçte ikisi) haftada 41 saat çalışıyordu.[17] 1962'de bu zamanı 40 saate düşürmek planlanmıştı, ancak bu gerçekleşemedi.[17] Kruşçev, Sovyet işçilerine dünyadaki en kısa çalışma saatlerini vermeye yönelik uzun vadeli bir hedef belirtti ve 1968'de haftada 30 ile 35 saat arası çalışmayı hedeflediklerini belirtti.[24] Kruşçev daha önce de bir komünist hareketin temel hedefinin çalışma saatlerinin azaltılması olması gerektiğinden söz etmişti ve komünizmin nihai olarak 3-4 saatlik bir çalışma gününü yakalamasını umduğunu belirtti.[25]

Başarısızlıkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Reform, Stalin döneminde baş gösteren bazı sorunları ortadan kaldırırken, programın genel etkisi Sovyet işçisi için ek sorunlar yarattı.[26] Birçok alanda ücretlerde büyük farklılıklar olmaya devam etti. Fabrika yöneticileri, temel ücretin verilmesinden sonra işçileri başka işlere teşvik etmeye çalışmak için belirlenen reform direktiflerini göz ardı ettiler. Bununla bağlantılı olarak yöneticiler yeni işe başlayanlara ve stajyerlere daha yüksek ücretler teklif ettiler. Bu durum bazı işçilerin yüksek ücretli bir eğitim görevi almasına teşvik edilmesine, daha sonra ise vasıf üzerine yeni bir eğitim konumuna bırakılmasına neden oldu.[27] Kömür madenciliği alanındaki yöneticiler uzun zamandır yerel faktörlere dayalı olarak ücretleri değiştirme yetkisine sahiplerdi, jeolojik faktörler ya da tehlike seviyeleri farklılıkları nedeniyle reform sonrasında işçi ücretlerini yüksek tutmak için kotaları veya oranları manipüle etiler ve ücretleri değiştirmeye devam ettiler.[28]

Merkezî olarak yönetilen ek ücret sistemi ile ilgili bir diğer sorun fabrikaları bilindik ürünler üretmeye teşvik etmesiydi; çünkü eski ürünler üzerindeki hedef kotalarını doldurmak, yeni olmasından kaynaklı çalışma payı da içerdiği için yeni ürünlere göre daha kolaydı.[29]

Bazen yeni ücretlerin uygulandığı bölgelerdeki fabrika yöneticileri, işçileri daha önemli görevlere almak için mücadele ettiler, çünkü reformla birlikte daha düşük seviyede beceri gerektiren bir göreve düşük ücret verilmesi kararlaştırılmıştı. Örneğin, düşük ücret verilmesi kararlaştırılan bir makine işletimi için Kotlyakov'daki bir fabrikada yöneticiler işçileri işe alabilmek için 30 adet makineyi kullanılmamış gibi gösterdiler.[30]

Bazı durumlarda ise yöneticiler reformları kasıtlı olarak ücretleri düşürme, bakanlıkların yaptığı ücret indirimleri abartarak tüm harcamaları azaltabilecekleri bir fırsat olarak kullandı.[31] Buna ilişkin bir davada, bir fabrika yöneticisi reformları işçilerden ödenmemiş fazla mesai çıkarmak için bahane olarak kullanma suçundan 8 aylık bir cezaya çarptırıldı.[31]

Sonuçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Reform genel olarak istikrarlı ve öngörülebilir bir maddi teşvik sistemi yaratamadı. Filtzer, Sovyet endüstrisindeki yöneticiler ile işçiler arasındaki ilişkilerin başarısızlığı anlamada önemli olduğunu aktardı.[32] Bununla birlikte Sovyet üretimindeki başarısızlıkların nedenleri arasında sıklıkla değişen nitelikte olan malzemelerin düzensiz olarak bulunması, mantıksız bir iş bölümlerinin varlığı ve hızlı üretime bağlı geleneksel ödemelerin işçileri motive etmemesi gibi çok sayıda faktörün etkili olduğunu vurguladı.[33]

Sovyet işçilerinin amirlerine karşı birinci dünya ülkelerindeki meslektaşlarının yaptığı gibi (örneğin bağımsız bir sendika kurma veya Sovyetler Birliği Komünist Partisi dışı muhalif bir siyasi partiye girme gibi) davranamamaları ve egemen algıdan farklı olarak örgütlenememeleri nedeniyle reform sürecinden büyük ölçüde etkilendiler fakat bu duruma karşı bir şey yapamadılar.[34] Yöneticilerin kendi takdirlerine bağlı olarak ödüller ve ikramiyeler verebilmesi ile merkezî olarak yönetilen ücret sisteminin birbirine paralel gitmesi çok zordu.[35]

Sovyetler Birliği'ndeki ortalama ücret oranları resmî olarak nadiren yayımlandı. Birinci dünya ülkelerindeki bazı akademisyenler Sovyet hükûmetinin ortalama kazançlarını düşük gösterdiğini düşündüğünden bu bildirimleri önemli buldu. Aleksander Nove II. Dünya Savaşı'ndan bu yana ilk kez ücret istatistikleri yayınlandığı 1966'da; ortalama ücreti kapsayan bilgilerin rutin bir şekilde açıklanmamasını, Sovyet işçilerinin Sovyetler Birliği ekonomisinin farklı sektörlerde verilen ücretler arasındaki büyük farklılıkları keşfetmesinin önlenmesine bağlı olduğunu yazdı.[36]

Ücretlendirme politikalarında; endüstriyel iş yerlerinde yönetim kontrolü, işçi yeteneği ve ücret arasındaki ilişkiyi anlatan ve Marksist bir teori olan emek süreci teorisine zıt olarak Sovyet işçilerinin kendi emek süreçleri üzerinde kontrolü bulunmuyordu. Sovyet seçkinleri (nomenklaturalar), emek sürecini demokratikleştirerek ve toplumdaki herkes için eşit ücretler üreterek radikal bir biçimde değiştirme politikası izlemiyorlardı. Buna karşın komünist görüşte oldukları için batı ülkelerindeki gibi ücret ve beceri yapısını açıklamak için kullanılan tüketim toplumu kültürünü de savunamazlardı. İki uygulama arasında yapılmaya çalışılan politikalar uygulamada çok sayıda zorluklarla karşılaştı. Dolayısıyla üretim kotalarını, ücretleri ve beklenen işçi emeği düzeylerini koordine etme girişimleri başarısız oldu ve 1980'lere kadar bu başarısızlıklar devam etti. Ayrıca 1956-1962 arası ücret reformu, Sovyet işçileri ve seçkinleri arasındaki ekonomik çatışmayı düzeltip geliştiremediği için de bir başarısızlıktı.[37] İşçiler merkezî yönetimden uzak olarak kendi iş yerlerinde lokal olarak yöneticileriyle ücret ve görevler üzerine doğrudan pazarlık yapmaya devam ettiler. İşçiler reform sonrası resmî üretim planlarında veya kotalarda daha fazla beceri sergilemek zorunda kaldılar, çünkü Sovyet işçileri sıklıkla emeklerini zorlaştıran sorunlar etrafında çalışma biçimlerini yeniden keşfetmeleri gerekliydi. Örneğin sağlanan üretim araçları ile gerçekleştirilemeyen görevleri yerine getirmek için kendi araçlarını oluşturmak veya mevcut süreçler uygun olmadığında kendi üretim süreçlerini kendi başlarına tasarlamak üretim açısıdan zorluklar yaratırdı. Bu durum genellikle batı tipi serbest piyasa ekonomisinde ve onun üretim tarzında görülmekteydi. Bu durum Sovyet endüstrisinde de yaygınlaştığından, işçiler ve yöneticiler reform sonrasında bile ücretler, kotalar ve görev beklentileri konusunda merkezî müdahaleden bağımsız olarak birlikte çalışmak için birçok nedene sahipti.[38] Mihail Gorbaçov 1986'da perestroyka kapsamında 1956-62 reformuna benzer bir dizi ücret reformu girişiminde bulundu, fakat bu da başarısız oldu ve bu süreç 1991'de ekonominin merkezî olmayan bir sistemle değiştirilmesi ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasına kadar gitti.[39]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ Robinson 2002, s. 38.
  2. ^ Hosking 1985, s. 153.
  3. ^ Time 1933, s. 153.
  4. ^ a b Smith 1976, s. 286.
  5. ^ Fearn 1963, s. 7.
  6. ^ a b Filtzer 1992, s. 93.
  7. ^ Fearn 1963, s. 8.
  8. ^ a b Filtzer 1992, s. 95.
  9. ^ a b Filtzer 1992, s. 94.
  10. ^ Fearn 1963, s. 9.
  11. ^ Filtzer 1992, ss. 1-2.
  12. ^ Cia 1957, s. 5.
  13. ^ Fearn 1963, s. 5.
  14. ^ Fearn 1963, s. 13.
  15. ^ Fearn 1963, ss. 13-14.
  16. ^ a b c d Filtzer 1992, s. 99.
  17. ^ a b c d Fearn 1963, s. 1.
  18. ^ Filtzer 1992, s. 96.
  19. ^ Hoeffding 1958, s. 394.
  20. ^ a b c Filtzer 1992, s. 97.
  21. ^ a b c Filtzer 1992, s. 98.
  22. ^ a b c Filtzer 1992, s. 100.
  23. ^ Filtzer 1992, s. 101.
  24. ^ Hoeffding 1958, s. 396.
  25. ^ Cia 1957, s. 2.
  26. ^ Filtzer 1992, s. 102.
  27. ^ Filtzer 1992, s. 105.
  28. ^ Filtzer 1992, s. 104.
  29. ^ Grossman 1960, s. 68.
  30. ^ Filtzer 1992, s. 80.
  31. ^ a b Filtzer 1992, s. 108.
  32. ^ Filtzer 1992, s. 116.
  33. ^ Filtzer 1992, ss. 116-117.
  34. ^ Filtzer 1992, ss. 226-227.
  35. ^ Filtzer 1992, s. 227.
  36. ^ Nove 1966, s. 212.
  37. ^ Filtzer 1992, ss. 233-236.
  38. ^ Filtzer 1992, ss. 209-230.
  39. ^ Filtzer 1992, ss. 233, 237-238.
Genel