Sovyetler Birliği liderleri listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Jump to navigation Jump to search
Sovyetler Birliği lideri
Список руководителей СССР
State Emblem of the Soviet Union.svg
Resmi ikamet Büyük Kremlin Sarayı, Moskova
Atayan Bir lider Komünist Parti Politbürosu, Merkez Komitesi ve Merkez Komitesi Sekreterliği'nin desteği olmadan devamlılık sağlayamazdı.
Açılışı yapan Vladimir Lenin
Oluşum 30 Aralık 1922 (SSCB'nin kuruluşu)
Son sahibi Mihail Gorbaçov
Kaldırılma 25 Aralık 1991 (SSCB'nin dağılışı)
Bağlılık Sovyetler Birliği
Bu makale serisinin bir parçasıdır:
Sovyetler Birliği
devlet yapısı

Sovyetler Birliği'nin 1977 Anayasası uyarınca Bakanlar Konseyi Başkanı aynı zamanda hükûmet başkanı[1], Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı ise aynı zamanda devlet başkanı idi.[2] Bakanlar Konseyi Başkanı'nın görevleri birinci dünya ülkelerindeki başbakanla[1], Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı'nın görevleri ise bu ülkelerdeki cumhurbaşkanı ile eşdeğerdi.[2] Sovyetler Birliği'nin yaklaşık yetmiş yıllık tarihinin hiçbir döneminde ülkenin resmî bir lideri yoktu, çünkü siyasi sistemi oluşturan iktidar tüm sovyetler arasında paylaştırılmıştı. Buna karşın her dönem de facto olarak bir üst düzey lider bulunmaktaydı ve genellikle ülkeyi Halk Komiserleri Konseyi Başkanlığı ya da Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreterliği makamı vasıtasıyla yönetirdi. Zira Sovyetler Birliği Komünist Partisi (SBKP); ülkenin kurucusu Vladimir Lenin'in teorize ettiği ve Ne Yapmalı? adlı eserinde belirttiği öncü parti ilkesine[3] uygun olarak devletin yönetim organıydı.

1920'li yıllarda Josef Stalin'in Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi'ndeki etkinliğinin artması ve parti içerisindeki yükselişinden sonra[4] Merkez Komitesi Genel Sekreterliği görevi pratik olarak "Sovyetler Birliği lideri" ile eş anlamlı hale geldi[5]. Çünkü bu makam hem SBKP hem de Sovyetler Birliği hükûmetini üzerinde söz sahibi idi.[4] Genel Sekreterlik görevi 1952 yılında Stalin başkanlığındaki heyet tarafından kaldırıldı, daha sonra Nikita Kruşçev tarafından "Birinci Sekreter" adı altında yeniden kuruldu. 1966 yılında Leonid Brejnev döneminde bu makama eski adı tekrar verildi. SBKP'nin lideri vasfında olan olan[6] Genel Sekreter, 1990 yılına kadar ülkede en üst düzey yönetici konumundaydı.[7] Genel Sekreterlik görevine açıkça bir atıf bulunmaması nedeniyle, bir Sovyet liderinin ölümünden veya görevden çekilmesinin ardından, bu makamın halefi olarak kişi SBKP Politbürosu, Merkez Komite veya başka bir hükûmet ya da parti aygıtının desteğine ihtiyaç duymaktaydı. Mihail Gorbaçov'un etkisiyle Mart 1990 tarihinde Sovyetler Birliği Devlet Başkanı makamı Genel Sekreterlik makamının yeniden şekillendirilmesiyle en yüksek Sovyet politik makam olarak oluşturuldu.[8]

Başkanlığın kurulması döneminde eş zamanlı olarak Halk Vekilleri Kongresi temsilcileri, SBKP'nin toplumunda öncü rolü oynayan parti olduğunu vurgulayarak tek parti yönetimi ile devlet yönetiminde söz sahibi olduğununu belirten Sovyet Anayasası 6. maddesinin kaldırılmasına karar verdi. Bu oylama partinin Sovyetler Birliği ve Sovyet halkı üzerindeki egemenliğini zayıflattı.[9] Yeni tasarıya göre ölüm, istifa ya da görevdeki bir başkanın görevden alınması durumlarında başkanın görevini başkan yardımcısı üstlenecekti, fakat bunun gerçekleşmesinden önce Sovyetler Birliği dağıldı.[10] Başarısız Ağustos 1991 Darbesi'nden sonra başkan yardımcısının yerini Sovyetler Birliği Devlet Konseyi'nin seçilmiş bir üyesi aldı.[11]

Özet[değiştir | kaynağı değiştir]

Vladimir Lenin 30 Aralık 1922'de Sovyetler Birliği Sovyetleri Kongresi tarafından Halk Komiserleri Konseyi (Sovnarkom) başkanı seçildi.[12] Fakat daha önce silahlı saldırıya uğraması kaynaklı sağlığı gitgide kötüye gitti ve 21 Ocak 1924 tarihinde inme sonucu hayatını kaybetti.[13] Bu dönemde Josef Stalin parti içerisinde daha yetkili bir konuma yükselmekteydi.[14] Bu dönemde gerek ülke gerekse parti içerisinde de jure olarak üst düzey lider olan ve aynı zamanda Lenin'in Sovnarkom başkanlığına seçilmesinde etkili isimlerden olan Aleksey Rıkov, 1920'lerin ortalarında Komünist Parti Politbürosu'nun Sovnarkom'a göre daha fazla yetkili konuma sahip olmaya başlamasıyla eski gücünü kaybetti. 1920'li yılları sonlarına gelindiğinde Rikov sadece Politbüro ve Stalin tarafından alınan kararların altına imza atmakla yetindi.[15]

Lenin'in ölümünden sonra Stalin, SSCB'nin politikalarını belirleyici konuma yükseldi.[16] Politbüro'nun lideri olarak Stalin, parti içerisinde çoğunluk olan taraftarlarıyla birlikte Büyük Temizlik olarak adlandırılan siyasi baskı dönemi başlattı ve partideki yetkili konumunu pekiştirdi.[17] Bu dönem kimi kaynaklarca Stalin kişi kültü olarak anıldı.[18] Haziran 1941'de Nazi Almanyası'nın Barbarossa Harekâtı kapsamında Sovyetler Birliği'ni işgal girişimini başlatması üzerine Devlet Savunma Komitesi Başkanı olarak görev yaptı. Stalin Mart 1953'te yaşamını yitirdi[19] ve ölümünün ardından Georgi Malenkov SBKP Genel Sekreteri seçildi. Birkaç yıl sonra Malenkov'a karşı Nikita Kruşçev tarafından muhalefet süreci başlatıldı.[20]

Kruşçev, Stalin'i ve politikalarını ilk kez açıkça 1956 yılında gerçekleşen SBKP 20. Kongresi'nde kınadı ve destalinizasyon adı verilen Stalin liderliği döneminin sorgulandığı ve mahkum edildiği süreç başladı. Stalin dönemi parti kadroları destalinizasyon sürecini Marksizm-Leninizm'in temel ilkelerden saptırma olarak algıladı ve Kruşçev gerek partide gerek ülkede çok sayıda düşman kazandı. 20. Kongre sonrası dönemin parti kadroları bu yaklaşımı yıkıcı ve istikrarsızlaştırıcı olarak gördü. Anti-Parti Grubu ismiyle anılan eski üst düzey Sovyet politikacılarından oluşan grup 1957'de Kruşçev'i görevden almayı denedi, ancak başarısız oldu.[21] Bu gelişmelerin ardından Kruşçev, Politbüro ile tartışmadan veya onay almadan siyasal kararlar almaya başladı.[22] Küba füze krizi sonrası kendisine yönelik eleştirilerin artmasıyla birlikte 1964 yılında SBKP Genel Sekreterliği görevini bıraktığını açıkladı. Yakın çalışma arkadaşı Leonid Brejnev aynı gün yapılan oylamada SBKP Birinci Sekreteri seçildi; Aleksey Kosigin yeni Bakanlar Konseyi Başkanı oldu ve Anastas Mikoyan Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı sıfatıyla görevini sürdürdü. 1965'te, Politbüro'nun kararıyla, Mikoyan emekli olmak zorunda bırakıldı; Nikolay Podgorni, Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanlığı görevini devraldı.[23] Kruşçev sonrası 1960'lı yıllarda Sovyetler Birliği ve SBKP, kolektif liderlik tarafından yönetilmeye başlandı.[24] Birinci dünya ülkelerinde görülmeyen bu durum söz konusu ülkelerle ilişkilerde temsiliyet açısından zaman zaman karmaşalara yol açtı (örneğin ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Henry Kissinger, 1967 yılında toplanan Glassboro Zirvesi Konferansı'nda Sovyetleri temsil eden Kosigin'in hatalı bir şekilde "Sovyetler Birliği lideri" ve "Sovyet dış politikasının başındaki kişi" olduğunu düşünmüştü.[25]). Sonraki yıllarda Mihail Gorbaçov tarafından Durgunluk Dönemi olarak anılacak olan 1964-1982 yılları arasındaki dönem, ülkede diğer dönemlere göre düşük sosyo-ekonomik verimliliğin baş gösterdiği ve ülke yöneticilerinde gerontokrasinin belirgin halde olduğu bir dönemdi.[26] Yuri Andropov 1982'de SBKP Merkez Komitesi Genel Sekreterliği görevine seçildi. Andropov 1983 yılında sağlık sorunları nedeniyle görevini yapamaz hale geldi, Politbüro toplantılarına başkanlık etmesi için nadiren toplantılara katılabildi. Bu süreçte Nikolay Tihonov onun yerine toplantılara genel başkanlık yaptı.[27] Andropov yalnızca 15 ay görevde kalabildi ve 1984 yılındaki ölümünün ardından Konstantin Çernenko Genel Sekreterlik görevine seçildi. Çernenko, 10 Mart 1985'teki ölümüne dek 13 ay bu görevi sürdürdü.[28]

Mihail Gorbaçov, 11 Mart 1985 tarihinde Politbüro tarafından Genel Sekreterlik görevine seçildi.[29] Seçildiği dönem 54 yaşında olan Gorbaçov, Kruşçev döneminden sonra seçilen liderlere göre oldukça genç idi. Gorbaçov Mayıs 1985'te ekonomik gelişmenin yavaşladığını, ülkenin durgunluk dönemine girdiğini ve yetersiz yaşam standartlarının hüküm sürdüğünü açıkça ifade etti ve bunu yapan için ilk Sovyet lider oldu. Gorbaçov, daha önceki liderlerin yapmadığı politikalara girişti; 1986-88 arası Sovyetler Birliği ekonomisinin temelin oluşturan merkezî planlamayı kaldırdı ve devlet teşebbüslerinin kendi üretimlerini belirlemesine izin verdi. Bununla birlikte daha önce özel sektöre izin verilmeyen işletmelerde özel yatırımlar sağladı ve yabancı yatırıma izin verdi. Ayrıca ülkede yönetim yapısını değiştirerek daha fazla halk tartışması ve eleştiri yapılmasını sağladı. Gorbaçov döneminde batı ülkeleri ile ilişkilerde gelişme görüldü. Bu politikalar perestroyka (yeniden yapılandırma) ve glasnost (şeffaflık) olarak anıldı.[30] 1988 ve 1989'da Sovyetler Birliği'nde Marksizm-Leninizm'in ve komünizmin özelliklerini tanımlayan temel politikaların siyasetten uzaklaştırılması, Gennadi Yanayev'in önderliğindeki başarısız 1991 darbe girişiminden sonra Sovyetler Birliği'nin dağılmasına yol açtı.[31]

Lider listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki liste Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nde, hükûmette veya her ikisinde liderlik yapan alan kişileri kapsar. † ile işaretli kişiler görevde ölen liderleri belirtmektedir.

İsim
(Doğum–Ölüm)
Fotoğraf Periyot Kongreler Notlar
Vladimir Lenin
(1870–1924)[32]
Lenin CL Colour.jpg 30 Aralık 1922[32]

21 Ocak 1924†[14]
11.12. Kongre Halk Komiserleri Konseyi Başkanı ve ilk örgütlenmesinden bu yana Bolşeviklerin resmi olmayan lideri.[32] 1917'den 1922 yılındaki ölümüne dek Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSR) lideriydi. Bununla birlikte 1922 yılında kurulan Sovyetler Birliği'nin de lideri konumundaydı.[33]
Josef Stalin
(1878–1953)[14]
JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg 21 Ocak1924[14]

5 Mart 1953†[34]
13.19. Kongre 3 Nisan 1922'den makamın kaldırıldığı Ekim 1952'ye kadar Sovyetler Birliği Komünist Partisi genel sekreteri.[35] Stalin başlangıçta Lev Kamenev ve Grigori Zinoviyev'le birlikte Nisan 1925'e kadar triumvirlikin bir parçası idi. 6 Mayıs 1941'den 5 Mart 1953'teki ölümüne dek Halk Komiserleri Konseyi Başkanı olarak görev yaptı.[34] 19 Temmuz 1941'den 3 Mart 1947'ye kadar Savunma Bakanı olarak, Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında Devlet Savunma Komitesi Başkanı olarak görev yaptı.[36] 1921'den ölümüne dek Uluslar Halk Komiserliği görevini yürüten yetkili konumundaydı.[37]
Georgi Malenkov
(1902–1988)[38]
Georgy Malenkov 1964.jpg 5 Mart 1953[38][39]

8 Şubat 1955[40]
19. Kongre Stalin'in ölümünden sonra onun tüm görevleri Malenkov'a geçti, ancak istifaya zorlandı.[41] Halk Komiserleri Konseyi Başkanlığı aracılığıyla Kruşçev'e karşı muhalefet mücadelesi gerçekleştirdi.[42]
Nikita Kruşçev
(1894–1971)[43]
Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruschtschow.jpg 8 Şubat 1955[43]

14 Ekim 1964[44]
20.22. Kongre Eylül 1953'te Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri seçildi. 27 Eylül 1958'den 14 Ekim 1964'e kadar Bakanlar Konseyi Başkanı olarak görev yaptı. 13 Ekim 1964'te yapılan toplantıda daha önce 1957'de Anti-Parti Grubu ile yaşanan krizden bu yana olan kendisine muhalif olan kesimlerle en hararetli tartışmaları yaşadı ve tüm görevlerinden uzaklaştırıldı. Emekliliğinde bir kovuşturmaya maruz kalmadı, fakat siyasi yaşamına devam edemedi. Liderliğinde gerçekleştirdiği değişimlerin birçoğu daha sonraki dönemlerde tekrar eski haline getirildi.
Leonid Brejnev
(1906–1982)[44]
1977 CPA 4774(Cutted).jpg 14 Ekim 1964[44]

10 Kasım 1982†[45]
23.26. Kongre SBKP Merkez Komitesinin Birinci Sekreteri olarak görev yaptı, daha sonra bu makamın adı Genel Sekreterlik olarak değiştirildi[22] ve 1970'li yıllara kadar Aleksey Kosigin birlikte eş-başkanlık yaptı. Daha sonra Prezidyum Başkanı ünvanını aldı.[23]
Yuri Andropov
(1914–1984)[46]
Yuri Andropov - Soviet Life, August 1983.jpg 12 Kasım 1982[46]

9 Şubat 1984†[47]
SBKP Merkez Komitesi Genel Sekreteri olarak görev aldı.[25] 16 Haziran 1983'ten ölümüne dek Prezidyum Başkanlığı görevi yaptı.[48]
Konstantin Çernenko
(1911–1985)[49]
(de jure)
Konstantin Ustinovich Chernenko.jpg 13 Şubat 1984[49]

10 Mart 1985†
SBKP Merkez Komitesi Genel Sekreteri görevini yürüttü.[50] 11 Nisan 1984'ten ölümüne dek Prezidyum Başkanlığı görevi yaptı.[51]
Mihail Gorbaçov
(1931–)[52]
RIAN archive 359290 Mikhail Gorbachev.jpg Genel Sekreter:
11 Mart 1985[22]

19 Ağustost 1991[53]
Başkan:
21 Ağustos1991[22]

25 Aralık 1991[53]
27.28. Kongre 11 Mart 1985'te[51] SBKP Genel Sekreterliği görevine seçildi ve 24 Ağustos 1991 tarihinde istifa edene kadar bu görevi yürüttü.[54] 1 Ekim 1988'de[50] seçilerek Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı olarak görev aldı. Daha sonra bu makam Yüksek Sovyet Başkanlığı ile değiştirildi.[51] Bu görevi 25 Mayıs 1989 ile 15 Mart 1990 tarihleri arasında yürüttü. 15 Mart 1990 ile istifa ettiği ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasının başladığı gün olan 25 Aralık 1991[55] tarihleri arasında Sovyetler Birliği Devlet Başkanı idi.[53]
Gennadi Yanayev
(1937–2010)
(darbe ile el koydu)
Gennady Yanayev (grave).JPG 19 Ağustos 1991

21 Ağustos 1991
Gorbaçov'un reformlarının çok ileri gittiğini ve onu siyasetten uzaklaştırmak amacıyla kurulan Devlet Olağanüstü Hal Komitesi'nin lideri idi. 1991 Sovyetler Birliği darbe girişimi başarısız oldu ve gücü kaybetti.

Üçlü liderlik listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği'nde dört ayrı dönemde troyka adı verilen triumvirlik sistemi[56] ile üçlü yönetim mekanizması oluşturulmuştur. İlki Lenin'in hastalığının ağırlaşmasından sonraki 3 yıllık dönemi, ikincisi Stalin'in ölümünden sonraki 3 aylık dönemi, üçüncüsü Kruşçev'in iktidardan düşürülmesi ve Brejnev'in yükseldiği dönemi, dördüncüsü ise Çernenko'nun hastalığı dönemini kapsar. Kolektif liderliğin hakim olduğu bu dönemlerde ülke, bir kişi şahsında liderlik yetkileri olmadan yönetildi.[23][39][57]

Kişiler
(Doğum–Ölüm)
Görev süresi Notlar
Kamenev1922.jpg JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg Grigorii Zinovieff 1920 (cropped).jpg
Mayıs 1922[58]

Nisan 1925[59]
Vladimir Lenin'in hastalığı kapsamında Mayıs 1922'de ilk inme ortaya çıktığında, onun görev yetkileriyle donatılmış üçlü bir yönetim mekanizması kuruldu. Buna karşın 2 Ekim 1922 tarihinde liderliğe geri döndü fakat durumu 9 Mart 1923 tarihinde yeniden ağırlaştı. Üçlü mekanizma Grigori Zinoviyev, Josef Stalin ve Lev Kamenev'den oluşuyordu. Kamanev ve Zinoviyev'in tek ülkede sosyalizm kuramına eleştiri getirip sosyalizmin ancak enternasyonal alanda elde edilebileceğine dair sıkı inançları yüzünden Nisan 1925'te troyka dağıldı. 1926 başlarında Kamenev ve Zinoviyev, Lev Troçki'nin öncülüğünü yaptığı Sol Muhalefet ile birleştiler.[59] İkili, yıllar sonra Büyük Temizlik kapsamında idam edildi.
Lev Kamenev
(1883–1936)[60]
Josef Stalin
(1878–1953)[14]
Grigori Zinoviyev
(1883–1936)[61]
Lavrenty Beria.jpg Georgy Malenkov 1964.jpg Molotov.bra.jpg
13 Mart 1953[39]

26 Haziran 1953[62]
Bu üçlü yönetim Georgi Malenkov, Lavrenti Beriya ve Vyaçeslav Molotov'dan oluşmaktaydı.[63] Malenkov ve Molotov'un Kruşçev'e destek vererek Beriya'nın tutuklatması ve kurşuna dizilmesiyle sonuçlanan kampanyaya destek vermesinden sonra dağıldı.[43]
Lavrenti Beriya
(1899–1953)[39]
Georgi Malenkov
(1902–1988)[39]
Vyaçeslav Molotov
(1890–1986)[39]
1977 CPA 4774(Cutted).jpg A. Kosygin 1967.jpg Nicolai Podgorny(cropped) (1).jpg
14 Ekim 1964[44]

16 Haziran 1977[23]
Kruşçev'in yönteminden düşürülmesini takiben kuruldu. Brejnev Birinci Sekreter, Kosigin Bakanlar Konseyi Başkanı, Nikolay Podgorni ise Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı görevindeydi. Bu üçlü mekanizma Brejnev'in 1977'de Podgorni'yi Prezidyum Başkanlığı'na getirmesiyle etkisizleşti.[23] Bununla birlikte kolektif liderlik Podgorni'nin Brejnev'in etkisiyle parti liderliğinden uzaklaştırılmasına kadar farklı bir biçimde var olmaya devam etti.[64]
Leonid Brejnev
(1906–1982)[44]
Aleksey Kosigin
(1904–1980)[44]
Nikolay Podgorni
(1903–1983)[44]
Konstantin Ustinovich Chernenko.jpg Andrei Gromyko 1972.jpg Il ministro della Difesa dell'Unione Sovietica (1976-1984) Dmitrij F. Ustinov (cropped).jpg
13 Şubat 1984[65]

20 Aralık 1984[66]
Konstantin Çernenko SBKP Genel Sekreterliği görevini üstlenmesine rağmen sağlığının bozuk olması[67] ve buna bağlı nomenklaturalara komut verme eksiklikleri nedeniyle[68] bu görevi tam olarak yerine getiremedi. Bu koşullar Çernenko'nun sovyet cumhuriyetlerinin yerel politikaları kontrol edememesine yol açarken[69], Dışişleri Bakanı Andrey Gromıko ve Savunma Bakanı Dmitri Ustinov'un Sovyetler Birliği'nin askeriyesi ve dış politikasında etkin söz sahibi olma olanağını sağladı.[70] Ustinov'un Aralık 1984'teki ölümüne dek bu üç kişi Politbüro'nun karar vermesinde yetkin idi.
Konstantin Çernenko
(1911–1985)[49]
Andrey Gromıko
(1909–1989)[71]
Dmitri Ustinov
(1908–1984)[72]

İstatistikler[değiştir | kaynağı değiştir]

# Lider Doğum tarihi Göreve gelme yaşı Toplam görev süresi Görevi bırakma yaşı Ölüm tarihi Toplam ömür
1 Lenin, VladimirVladimir Lenin 1870042222 Nisan 1870(22 Nisan 1870) 52 25252 yıl, 252 gün 01 0221 yıl, 22 gün 53 27453 yıl, 274 gün 1924012121 Ocak 1924 &0000000000019631.00000019.63153 yıl, 274 gün
2 Stalin, JosephJosef Stalin 1878121818 Aralık 1878(18 Aralık 1878) 45 03445 yıl, 34 gün 29 04329 yıl, 43 gün 74 07774 yıl, 77 gün 195303055 Mart 1953 &0000000000027105.00000027.10574 yıl, 77 gün
3 Malenkov, GeorgyGeorgi Malenkov 190201088 Ocak 1902(8 Ocak 1902) 51 05651 yıl, 56 gün 01 3401 yıl, 340 gün 53 03153 yıl, 31 gün 1988011414 Ocak 1988 &0000000000031417.00000031.41786 yıl, 6 gün
4 Khrushchev, NikitaNikita Kruşçev 1894041515 Nisan 1894(15 Nisan 1894) 60 29960 yıl, 299 gün 09 2499 yıl, 249 gün 70 18270 yıl, 182 gün 1971091111 Eylül 1971 &0000000000028272.00000028.27277 yıl, 149 gün
5 Brezhnev, LeonidLeonid Brejnev 1906121919 Aralık 1906(19 Aralık 1906) 57 30057 yıl, 300 gün 18 02718 yıl, 27 gün 75 32675 yıl, 326 gün 1982111010 Kasım 1982 &0000000000027720.00000027.72075 yıl, 326 gün
6 Andropov, YuriYuri Andropov 1914061515 Haziran 1914(15 Haziran 1914) 68 15068 yıl, 150 gün 01 0891 yıl, 89 gün 69 23969 yıl, 239 gün 198402099 Şubat 1984 &0000000000025441.00000025.44169 yıl, 239 gün
7 Chernenko, KonstantinKonstantin Çernenko 1911092424 Eylül 1911(24 Eylül 1911) 72 14272 yıl, 142 gün 01 0261 yıl, 26 gün 73 16773 yıl, 167 gün 1985031010 Mart 1985 &0000000000026831.00000026.83173 yıl, 167 gün
8 Gorbachev, MikhailMihail Gorbaçov 193103022 Mart 1931(2 Mart 1931) 54 00954 yıl, 9 gün 06 2876 yıl, 287 gün 60 29860 yıl, 298 gün Yaşıyor &0000000000031886.00000031.886700927549288000000087 yıl, 109 gün (yaşıyor)
9 Yanayev, GennadyGennadi Yanayev 1937082626 Ağustos 1937(26 Ağustos 1937) 53 35853 yıl, 358 gün 00 0020 yıl, 2 gün 53 36053 yıl, 360 gün 2010092424 Eylül 2010 &0000000000026692.00000026.69273 yıl, 29 gün

Ayrica bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ a b Armstrong 1986, s. 169.
  2. ^ a b Armstrong 1986, s. 165.
  3. ^ Malia 1994.
  4. ^ a b Armstrong 1986, s. 98.
  5. ^ Armstrong 1986, s. 93.
  6. ^ Ginsburgs, Ajani & van den Berg 1989, s. 500.
  7. ^ Armstrong 1989, s. 22.
  8. ^ Brown 1996, s. 195.
  9. ^ Brown 1996, s. 196.
  10. ^ Brown 1996, s. 275.
  11. ^ Gorbachev 1991.
  12. ^ Lenin 1920, s. 516.
  13. ^ Clark 1988, s. 373.
  14. ^ a b c d e Brown 2009, s. 59.
  15. ^ Gregory 2004, ss. 58–59.
  16. ^ Brown 2009, s. 63.
  17. ^ Brown 2009, s. 72.
  18. ^ Gill 1980, s. 167.
  19. ^ Brown 2009, s. 194.
  20. ^ Brown 2009, ss. 231–33.
  21. ^ Brown 2009, s. 246.
  22. ^ a b c d Service 2009, s. 378.
  23. ^ a b c d e Brown 2009, s. 402.
  24. ^ Bacon & Sandle 2002, s. 13.
  25. ^ a b Brown 2009, s. 403.
  26. ^ Brown 2009, s. 398.
  27. ^ Zemtsov 1989, s. 146.
  28. ^ Brown 2009, s. 481.
  29. ^ Brown 2009, s. 487.
  30. ^ Brown 2009, s. 489.
  31. ^ Brown 2009, s. 503.
  32. ^ a b c Brown 2009, s. 53.
  33. ^ Sakwa 1999, ss. 140–143.
  34. ^ a b Service 2009, s. 323.
  35. ^ Service 2009, ss. 231–32.
  36. ^ Green & Reeves 1993, s. 196.
  37. ^ Service 2005, s. 154.
  38. ^ a b Service 2009, s. 331.
  39. ^ a b c d e f Service 2009, s. 332.
  40. ^ Duiker & Spielvogel 2006, s. 572.
  41. ^ Cook 2001, s. 163.
  42. ^ Hill 1993, s. 61.
  43. ^ a b c Taubman 2003, s. 258.
  44. ^ a b c d e f g Service 2009, s. 377.
  45. ^ Service 2009, s. 426.
  46. ^ a b Service 2009, s. 428.
  47. ^ Service 2009, s. 433.
  48. ^ Paxton 2004, s. 234.
  49. ^ a b c Service 2009, s. 434.
  50. ^ a b Europa Publications Limited 2004, s. 302.
  51. ^ a b c Paxton 2004, s. 235.
  52. ^ Service 2009, s. 435.
  53. ^ a b c Gorbachev 1996, s. 771.
  54. ^ Service 2009, s. 503.
  55. ^ Paxton 2004, s. 237.
  56. ^ Tinggaard & Svendsen 2009, s. 460.
  57. ^ Anderson 2009, s. 156-57.
  58. ^ Reim 2002, ss. 18–19.
  59. ^ a b Rappaport 1999, ss. 141 & 326.
  60. ^ Rappaport 1999, s. 140.
  61. ^ Rappaport 1999, s. 325.
  62. ^ Andrew & Gordievsky 1990, ss. 423–24.
  63. ^ Marlowe 2005, s. 140.
  64. ^ Baylis 1989, s. 98.
  65. ^ Service 2015, s. 105.
  66. ^ Saxon 1985.
  67. ^ Kenez 1999, s. 244.
  68. ^ Mitchell 1990, s. 121-22.
  69. ^ Bialer 1986, s. 105.
  70. ^ Zubok 2002, s. 276.
  71. ^ Zemtsov 1989, s. 184.
  72. ^ Zemtsov 1989, s. 185.
Genel

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]