Gagavuzlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Gagavuzlar
Gagauzya bayrağı
Gagavuzlar
Toplam nüfus
250.000 - 300.000
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Moldova: 167.500

Ukrayna: 32.000
Yunanistan: 30.000[1]
Türkiye: 15.000
Bulgaristan: 3.000
Romanya: 1.500
Kazakistan: 1.000 (2002)

Diller

Gagavuz Türkçesi

Din

Hıristiyanlık

Gagavuzlar, Gagauzlar ya da Gökoğuzlar, bugün Moldova Cumhuriyeti’nde, Gagağuzeli Özerk Devletinde, kuzeydoğu Bulgaristan'da ve Ukrayna'da ve Yunanistan'da yaşayan, Hıristiyanlık inanışında olan bir Türk halkıdır.[2] Özellikle Trakya'nın yerli halkı olan Müslüman Gacallar'ın da Gagavuzlar'dan geldiğine inanılmaktadır.[3]

Gagavuzların çoğunluğu Ortodoks mezhebine bağlıdır. Ancak Ortodoks olmayan bir kısım Gagavuz da vardır. Ortodoks olmayan Gagavuzlar, Katolik ve Subbotnik, Avengelistlerden oluşmaktadır. Subbotnikler domuz eti yemez ve şarap içmezken, bir kısım Ortodoks Gagavuzun da domuz eti yemediği ve ayrıca bir kısmında erkek çocuklarda sünnet gibi etkinliklerin de olduğu bilinmektedir. Ortodokslar komünizm sonrası, diğer eski Sovyet halklarında olduğu gibi, inançlarını daha rahat uygulayabilir hale gelmişlerdir.

Gagavuz çocuklar

Gagavuz sözcüğü dilbilimsel açıdan Gök Oğuz'dan gelmiştir. (Gagavuz/Goakaouz/Gökouz/ İstanbul Türkçesi ile Gökoğuz). Boy kökenleri ile ilgili türlü görüşler bulunuyor ise de, en baskın görüş, Oğuz boyundan olduğudur. Gagavuzlar Ogurlar (Onogur) ve Oğuzlar (Onoguz) olmak üzere, ana iki dala ayrılmış olan Türk boylarından, Onogur Türk boyları yerleşim/yayılım bölgesi içerisinde olup da, (Tatarlar, Kıpçaklar, Bulgarlar v.d.), Ogur olmayan, Oğuz boylarının alt kümesidir. (Bu duruma sıklıkla rastlanmaktadır. Örneğin, Anadoluya'da Oğuzlar ile birlikte Onogur boyları da gelmiştir). Gagavuzların Balkanlara ve (Aşağı) Ukrayna'ya göç tarihi konusunda ise tarihçiler özellikle 11. yüzyıla odaklaşmaktadırlar. 11. yüzyılda Asya'dan, Balkanlara göçtükleri, Peçeneklerle aynı soydan geldikleri ve Uz (Oğuz) Türklerinden oldukları bilinmektedir. Hıristiyan inanışlı olan Gagauzlar, dış görünüm-çehre ve diyalekt olarak daha ziyade Anadolu'daki Müslüman inanışlı Yörüklere çok benzemektedirler.

Gagavuz Türkçesi, bulundukları bölge nedeniyle, Slav ve Romen dillerinin etkisine maruz kalmakla birlikte, çok büyük ölçüde Türkiye Türkçesine yakındır ve ağız olarak da Balkan Türkçesi ağzına benzer. Yabancı kaynaklarda ise Gagavuzca'nın iki ağızı olduğu ifade edilir biri Gagavuzya'lılara ait gagavuzca diye adlandırılan ağız diğeri ise Türkiye'de Balkan-Rumeli ağızı olarak ifade edilen balkan gagavuzcasıdır bu ağız Makedonya ve Trakya bölgelerinde yaşayan başta Gagavuzlar ve Müslüman Gacallarca ve diğer Türk toplumlarınca kullanılır.[4] kullanılır.. Ancak balkan gagavuzcası ya da balkan türkçesi aynı ağzı belirtmektedirler. Esasen Gagavuzlar, Moldova Cumhuriyeti'nde, Gagouzeli adında özerk bir yönetime sahiptirler. Buradaki Gagavuzların sayısı 200.000 dolaylarındadır. Ve ayrıca, Gagavuzlar,Dobruca (Kuzeydoğu Bulgaristan), Besarabya (Ukrayna) ve dağınık olarak Bulgaristan'ın dağlık bölgelerinde yerleşiklerdir ve de sayıları bilinmemekle birlikte, Yunanistan'ın Makedonya ve Trakya kesimlerinde de Gagavuzlar yaşamaktadırlar. Türk-Yunan nüfus mübadelesinde Müslüman olmadıkarı için Mübadele bölgelerinde yaşayan Gagavuzlar mübadeleye dahil edilmemişlerdir. Mübadele sınırları dışında bulunan Gagavuzlar ise (Batı Trakya özellikle Edirne iline sınır köyler) gene Müslüman olmadıkları için Lozan kapsamında azınlık haklarına kavuşamamışlardır bu sebeple Yunanistan yasalarında ortodoks-rum olarak görülmektedirler. Osmanlı döneminde, Osmanlı İmparatorluğu sınırı içerisinde yer alan Gagavuzların, Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşu ile birlikte de, Türkiye ile sıkı ilişkilerinin devam ettiği görülmüştür. Yeni kurulan Türkiye devletinin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün Gagavuzların sorunlarını çözmek üzere, Cumhuriyetin ilk yıllarında, Türkiye'den görevliler gönderdiği de bilinmektedir. Bu yakın ilişkiler, günümüzde de, hem Gagauzeli Özerk Yönetimi ile ve hem de Gagavuzeli'nin içinde yer aldığı Moldova Cumhuriyeti ile devam etmektedir.

Ayrıca Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]