Kazakça
| Kazak Türkçesi | |
|---|---|
| Qazaq tili, Qazaqşa (Қазақ Тілі, Қазақша) | |
| Ana dili olanlar | Kazakistan, Türkiye, Moğolistan, Özbekistan, Kırgızistan, Afganistan, Çin, Rusya, Türkmenistan, Güney Azerbaycan, ve AB ülkelerinde |
| Konuşan sayısı | 12 Milyon. (tarih gerekli) |
| Dil aileleri |
Altay Dil Ailesi
|
| Yazı sistemi | Kiril alfabesi |
| Dil kodları | |
| ISO 639-2 | kaz |
| ISO 639-3 | – |
Kazakça veya Kazak Türkçesi[1], Kıpçak öbeğine ait, Kazakistan'da konuşulan Türkî dildir. Kırgız Türkçesine yakındır.
Dünya'da yaklaşık 16 milyon kişi tarafından, Kazakistan'da da 10 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Moğolistan'ın batı bölgesindeki Bayan Ölke (diğer adı Bayan Ölgey) eyaletinde yaşayan Kazak Türkleri Kazakistan'ın kullandığı alfabeyi kullanarak Kazak Türkçesi yazmaktadırlar. Bayan Ölgey'de oturanların çoğu %88.7 oranla Kazak Türkleridir. Bu bakımdan eyalet nüfusunun %98'i kadarını Türk halkları oluşturmaktadır. İldeki önemli bir nüfus Kazak Türkçesi konuşmaktadır.
Özellikleri: Türkçe asıllı kelimelerde; baştaki y'ler j'ye (yok → joq, yıl → jıl, yay → jay), ç'ler ş'ye (ağaç → ağaş, aç → aş), ş'ler s'ye (aş → as, boş → bos, baş → bas) dönüşmüştür. Eklerde de aynı değişme olur: Qazaqşa (Kazakça)… Yabancı asıllı kelimelerde bu değişmeler görülmez: şükir (şükür). Kazakça bir kelime birleşik ya da alıntı bir kelime değilse ikinci heceden sonra yuvarlak ünlü barındırmaz ve bu uyumu bâzı alıntı kelimelere uydurmuştur.
J harfiyle yazılan kelimeler bâzı ağızlarda c olarak söylenmektedir: Jasaymız (yapıyoruz, yapacağız)- Casaymız
Ayrıca konuşma dilinde ilk hecede ö ya da ü gelirse ikinci ve üçüncü hecelerde de gelebilir. Bu yazıda olmaz.
Örnek: Körgende (yazılış) - Körgöndö (okunuş) "gördüğünde"
Kazakçada üç farklı şimdiki zaman vardır. Jalpı osu şak (genel şimdiki zaman), nak osı şak (kesin şimdiki zaman), negaybıl osı şak (belirsiz şimdiki zaman).
Konu başlıkları |
Yazı Sistemi[değiştir]
Kazakçanın eski şekilleri 38 harfli Orhun yazısıyla yazılmıştır. Günümüzdeyse Kazakça bâzı ilâve harfler kullanılarak Latin alfabesi, Kiril alfabesi ve Arap alfabesi'yle yazılabilmektedir. Kiril alfabeli Kazakistan Alfabesi 42 harf olup şu işaretlerden oluşmaktadır: а (a), ә (a-e arası),б(b),в(v),г(ince g),ғ(kalın g),д(d),е(söz başında ye okunur, söz içinde e okunur),ё(yo),ж(j),з(z),и(iy), й(y), к(ince k), қ(kalın k, q), л(l), м(m), н (n), ң(nazal n, genizden n, ñ), о (o), ө(ö), п(p), р(r), с(s), т(t), у(uv), ұ(u), ү(ü), ф(f), х(hırıltılı h), һ(geniş h), ц(ts), ч(ç), ш(ş), щ(şç), ъ (' kalın ün verir), ы(ı), і (i), ь( inceleştirir), э (e), ю (yu), я (ya).
Kazakça Şiir örneği[değiştir]
| Kiril | Latin | Sözcüğü Sözcüğüne Aktarım |
|---|---|---|
| Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын Ұранға Алаш Деген Атты Аламын |
Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın Uranğa Alaş Degen Attı Alamın |
Men Kazak, Kazakpin Dep Maktanamin Uranga alash degen atti alamin |
Dilbilgisi[değiştir]
Zamirler[değiştir]
| Tekil | Çoğul | ||
|---|---|---|---|
| Kazakça | Türkçe | Kazakça | Türkçe
|
| Мен (Men) | Ben | Біз (Biz) | Biz |
| Сен (Sen) | Sen (tekil samîmî) | Сендер (Sender) | Siz (çoğul samîmî) |
| Сіз (Siz) | Sen (tekil resmî) | Сіздер (Sizder) | Siz (çoğul resmî) |
| Ол (Ol) | O | Олар (Olar) | Onlar |
İlgili Maddeler[değiştir]
Kaynakça[değiştir]
Dış bağlantılar[değiştir]
- Kazak Türkçesiyle Yüksek Yüksek Tepelere Şarkısı
- Kazakça-Türkçe, Türkçe-Kazakça Sözlük
- Kazak Edebiyatı
- РУССКО-КАЗАХСКИЙ СЛОВАРЬ ҚАЗАҚША-ОРЫСША СӨЗДIК
- Qazaq translit Kazak Kiril yazısını QazaAqparat Latin yazısına çevirmek için
- VikiSözlük Kazakça Kelimeler Kategorisi
- Türk Lehçeleri Sözlüğü
- Kazakistan Devlet Dil Portalı
- İstanbul Kazak Türkçesi Öğrenenler Grubu
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||
 |
Türk dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
