Kazakça
| Kazak Türkçesi 'Qazaq tili, Qazaqşa (Қазақ Тілі, Қазақша) |
|
|---|---|
| Konuşulduğu ülkeler | Kazakistan, Türkiye, Moğolistan, Özbekistan, Kırgızistan, Afganistan, Çin, Rusya, Türkmenistan, Güney Azerbaycan, ve AB ülkelerinde |
| Konuşan kişi sayısı | 12 Milyon. |
| Sıralama | İlk 100'ün içinde |
| Resmî durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler | Kazakistan, Çin Halk Cumhuriyeti |
| Dili düzenleyen kurum | Dili düzenleyen resmî kurum yok |
| Alfabe | Kiril alfabesi |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | kk |
| ISO 639-2 | kaz |
| SIL | kaz |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış UFA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. Yardım için VP:UFA sayfasına bakınız. |
|
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Kazakça veya Kazak Türkçesi[1], Kıpçak öbeğine ait, Kazakistan'da konuşulan Türkî dildir. Kırgız Türkçesine yakındır.
Dünya'da yaklaşık 16 milyon kişi tarafından, Kazakistan'da da 10 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Moğolistan'ın batı bölgesindeki Bayan Ölke (diğer adı Bayan Ölgey) eyaletinde yaşayan Kazak Türkleri Kazakistan'ın kullandığı alfabeyi kullanarak Kazak Türkçesi yazmaktadırlar. Bayan Ölgey'de oturanların çoğu %88.7 oranla Kazak Türkleridir. Bu bakımdan eyalet nüfusunun %98'i kadarını Türk halkları oluşturmaktadır. İldeki önemli bir nüfus Kazak Türkçesi konuşmaktadır.
Özellikleri: Türkçe asıllı kelimelerde; baştaki y'ler j'ye (yok → joq, yıl → jıl, yay → jay), ç'ler ş'ye (ağaç → ağaş, aç → aş), ş'ler s'ye (aş → as, boş → bos, baş → bas) dönüşmüştür. Eklerde de aynı değişme olur: Qazaqşa (Kazakça)… Yabancı asıllı kelimelerde bu değişmeler görülmez: şükir (şükür). Kazakça bir kelime birleşik ya da alıntı bir kelime değilse ikinci heceden sonra yuvarlak ünlü barındırmaz ve bu uyumu bâzı alıntı kelimelere uydurmuştur.
J harfiyle yazılan kelimeler bâzı ağızlarda c olarak söylenmektedir: Jasaymız (yapıyoruz, yapacağız)- Casaymız
Ayrıca konuşma dilinde ilk hecede ö ya da ü gelirse ikinci ve üçüncü hecelerde de gelebilir. Bu yazıda olmaz.
Örnek: Körgende (yazılış) - Körgöndö (okunuş) "gördüğünde"
Kazakçada üç farklı şimdiki zaman vardır. Jalpı osu şak (genel şimdiki zaman), nak osı şak (kesin şimdiki zaman), negaybıl osı şak (belirsiz şimdiki zaman).
Konu başlıkları |
[değiştir] Yazı Sistemi
Kazakçanın eski şekilleri 24 harfli Orhun yazısıyla yazılmıştır. Günümüzdeyse Kazakça bâzı ilâve harfler kullanılarak Latin alfabesi, Kiril alfabesi ve Arap alfabesi'yle yazılabilmektedir. Kiril alfabeli Kazakistan Alfabesi şu harflerden oluşmaktadır: а (a), ә (a-e arası),б(b),в(v),г(ince g),ғ(kalın g),д(d),е(söz başında ye okunur, söz içinde e okunur),ё(yo),ж(j),з(z),и(iy), й(y), к(ince k), қ(kalın k, q), л(l), м(m), н (n), ң(nazal n, genizden n, ñ), о (o), ө(ö), п(p), р(r), с(s), т(t), у(uv), ұ(u), ү(ü), ф(f), х(hırıltılı h), һ(geniş h), ц(ts), ч(ç), ш(ş), щ(şç), ъ (' kalın ün verir), ы(ı), і (i), ь( inceleştirir), э (e), ю (yu), я (ya).
[değiştir] Kazakça Şiir örneği
Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын / Men Kazak, Kazakpın Dep Maktanamın / Men Kazak, Kazakpin Dep Maktanamin
Ұранға Алаш Деген Атты Аламын / Üranğa alaş degen attı alamın / Uranga alash degen atti alamin
Сүйгенім Қазақ Өмірі, Өзім Қазақ / Süygenim kazak ömiri özim kazak / Suygenim kazak omiri ozim kazak
Мен Неге Қазақтықтан Сақтанамын / Men nege kazaktıktan saktanamın / Men nege kazaktiktan saktanamin
Ер Түрік Ұрпағымын Даңқы Кеткен / Er türik ürpağımın dankı ketken / Er turik urpagimin danki ketken
Бір Кезде Европаңды Ті Тіреткен / Bir kezde evropandı ti tiretken / Bir kezde evropandi ti tiretken
Кіргені Есік, Шыққаны Тесік Болып / Kirgeni esik, şıkkanı tesik bolıp / Kirgeni esik shikkani tesik bolip
Күнбатыс, Күншығысқа Әмірі Жеткен / Kunbatıs kunşığıska æmiri jetken / Kunbatis kunshigiska æmiri jetken
Кешегі Хан Шынғыстың Ұрпағына / Keşegi han şınğıstın ürpağına / Keshegi han shingistin urpagina
Талай Царь, Талай Князь Тәжім Еткен / Talay tsar' talay knyaz' tæjim etken / Talay tsar' talay knyaz' tæjim etken
Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын / Men kazak, kazakpın dep maktanamın / Men kazak kazakpin dep maktanamin
Ұранға Алаш Деген Атты Аламын / Üranğa alaş degen attı alamın / Uranga alash degen atti alamin
Сүйгенім Қазақ Өмірі, Өзім Қазақ / Süygenim kazak ömiri, özim kazak / Suygenim kazak omiri, ozim kazak
Мен Неге Қазақтықтан Сақтанамын / Men nege kazaktıktan saktanamın / Men nere kazaktiktan saktanamin
(Торайғыров) / Toraygirov / Torayğırov
[değiştir] Dilbilgisi
[değiştir] Zamirler
| Tekil | Çoğul | ||
|---|---|---|---|
| Kazakça | Türkçe | Kazakça | Türkçe
|
| Мен (Men) | Ben | Біз (Biz) | Biz |
| Сен (Sen) | Sen (tekil samîmî) | Сендер (Sender) | Siz (çoğul samîmî) |
| Сіз (Siz) | Siz (tekil resmî) | Сіздер (Sizder) | Sizler (çoğul resmî) |
| Ол (Ol) | O | Олар (Olar) | Onlar |
[değiştir] İlgili Maddeler
[değiştir] Kaynakça
[değiştir] Dış bağlantılar
- Kazakça-Türkçe, Türkçe-Kazakça Sözlük
- Kazak Edebiyatı
- РУССКО-КАЗАХСКИЙ СЛОВАРЬ ҚАЗАҚША-ОРЫСША СӨЗДIК
- Qazaq translit Kazak Kiril yazısını QazaAqparat Latin yazısına çevirmek için
- VikiSözlük Kazakça Kelimeler Kategorisi
- Türk Lehçeleri Sözlüğü
- Kazakistan Devlet Dil Portalı
- İstanbul Kazak Türkçesi Öğrenenler Grubu
|
|||||||||||||||||||||||
Türk dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
