Ötüken
 |
Bu maddenin doğruluğu konusunda şüpheler var. (Madde içeriğinde doğruluğu kesin olmayan kısımlar tespit edilmiştir.) Lütfen konuyla ilgili tartışmaya katılın. Gerekirse kaynak gösterin. |
Ötüken Türk, Altay, Moğol ve Orta Asya mitolojilerinde kutsal başkenttir. Ötügen olarak da söylenir. Ötügen (Ötüken) Türklerin yeryüzünde ilk var olduğu ve oradan Dünya’ya dağıldığı yerin adı olarak da kabul edilmektedir.[kaynak belirtilmeli] Orhun nehri kaynaklarını bu bölgeden alır ve Göktürk Devleti’nin de başkenti yine bu yörede kurulmuştur. İnanca göre bütün büyük devletlerin başkenti burada kurulmalı idi. Gerçekten de pek çok Türk ve Moğol Devleti biraz genişledikten sonra başkentlerini bu bölgeye taşımışlardır. Ötüken dağının Namı adında bir koruyucu ruhu vardır. Ve bu ruh yine büyük olasılıkla Nuh Peygamber’i temsil eden Nama’dır.Böylece Nuhun gemisi ve Ötüken arasında bir bağlantı kurulmuş olmalıdır.[kaynak belirtilmeli]
Konu başlıkları |
Çin Kaynaklarında [değiştir]
Ötüken (Eski Türkçe: 
, Ötüken yiş[1], Çince: 於都斤山[2], 都尉揵山 [3], 烏德鞬山/乌德鞬山[4], 都斤山[5], 大斤山[6], 郁督軍山/郁督军山; "Ötüken Dağı", 
, Ötüken yer[1]; "Ötüken Yeri") adı verilen, ormanlarla kaplı bir dağ, eski Türkler için çok kutsal sayılır.
Bilge Kağan Yazıtı [değiştir]
Bilge Kağan, Orhun Yazıtları'nda Ötüken Dağı'nın 'Türk memleketinin yüreği' olarak önemini dile getirmiştir.[kaynak belirtilmeli] Hatta yazıtlarda, Çinlilerin oyunlarına karşı koyup direnebilmek için "Ötüken Ormanı'nından ayrılmayın." öğüdü verilmiştir.[7] Ötüken şu an Rusya ve Moğolistan arasında bir yerde, yani Orhun Nehri'nin kaynaklarına yakındır.[8]
Divânu Lügati't-Türk [değiştir]
Kaşgarlı Mahmud, Divânu Lügati't-Türk'te; "اتوكان Ötüken" "Tataristan çöllerinde bir yer adı. Uygur iline yakındır."[9] şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca Kaşgarlı, çizdiği haritada, Basmıl bozkırlarının altında, "Feyafi-yi Tatar" (فإيافي تتار) Tatar bozkırlarını İli Nehri'nin sol tarafında (batısında) göstermiştir.
Tengricilik [değiştir]
Ötüken eski Türklerin (Göktürk vb.) geleneksel inancı Tengricilikte Toprak Ana'ya verilen isimlerden biridir. Moğollarda Etugen, Itügen ya da Odigan gibi şekillerine de rastlanır. Ötüken-Kültü, Tengri-Kültü ile birlikte özellikle Göktürk Kağanlığı sırasında büyük önem kazanmıştır.
Eski inanca göre, Toprak Ana'nın keyfi ağaçların durumundan belli olur. Eğer ağaçlar sağlıklı ve güçlü yetişiyor ve bol meyve veriyorlarsa, Toprak Ana'nın insanlardan memnun olduğuna inanılır. Toprak Ana'ya edilen bir dua, güçlü ve büyük bir ağaca doğru yöneltilir. Ötüken, eski Türk yurtlarından biri olan Köktürklere (Göktürkler) başkentlik etmiş şehrin adıdır.[10]
Etimoloji [değiştir]
(Öt/Öd) ve (Ed/Et) kökünden türemiştir. Ötümek (dua etmek), etmek (gücü yetmek) ve utağan (döl yatağı) anlamlarını içerir. Etmek (yapmak) fiili ile de bağlantılıdır. Ötög Moğolcada ayı demektir ve ayının yuvası toprağın içinde olup aynı zamanda kutlu sayılan bir hayvandır.
Kaynakça [değiştir]
- ^ a b Bilge kagan’s Memorial Complex, TÜRIK BITIG
- ^ Chou Kitabı, Cilt 50, Kuzey Hanedanlar Tarihi, Cilt 9
- ^ Tang Kitabı, Cilt 199-II
- ^ Tang Kitabı, Cilt 93
- ^ Sui Kitabı, Cilt 84, Yeni Tang Kitabı, Cilt 215-I, Tzu chih t'ung chien, Cilt 175
- ^ Kuzey Hanedanlar Tarihi, Cilt 73, Cilt 76, Cilt 99, Sui Kitabı, Cilt 53, Cilt 65, Cilt 84, Tzu chih t'ung chien, Cilt 179
- ^ Beyrek'in Vasiyeti, Doğan Kaya
- ^ Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 2)
- ^ TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanı
- ^ Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 15)
Ayrıca bakınız [değiştir]
Dış bağlantılar [değiştir]
- Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca
- Tatar Türkçesinde өтүген/Ötügen sözünün anlamı
- Tuva Türkçesinde Ötüken ormanı şarkısı
- Kırgız Türkçesinde Ötüken'in tanımı
- Kazak Türkçesinde Ötüken'in tanımı ve Orhun-Yenisey Yazıtlarında geçtiği yerler
- Kırgız Türkçesinde Tarih Boyunca Türk merkez şehirleri
- Kazak Türkçesinde Ötüken ile ilgili bilgiler
- Batı Moğolistan Bayölke şehrindeki Türklerin portalı-Kazak Türkçesinde
- Kazak Türkçesi Vikipedisinde Ötüken etimolojisi
- Ötüken-Kazak Türkçesinde
- Ötüken ve dolayı-Kazak Türkçesinde
- Rus tariçi Gumilev'in Tarih kitabı -Kırgız Türkçesinde
 |
Türk mitolojisi ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
