Halaçça

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Halaçça
Halac dili, Halac Türkçesi
Ana dili olanlar İran
Konuşan sayısı 30.000[1]  (1988)
Dil aileleri
Varsayılan
  • Halaçça
Dil kodları
ISO 639-3 [[ISO639-3:klj|klj]]

Halaçça veya Halaç Türkçesi, İran’da konuşulan bir Türk lehçesidir. 1988 yılında konuşur sayısı 30.000 olarak belirtilmiştir.[1] Yazı dili kimliği yoktur, ağız olarak konuşurlara sahiptir. 2000 sayımlarına göre 42.107 konuşanı vardır.[kaynak belirtilmeli] Günümüzden yaklaşık 25 yıl önce Alman bilim adamı G. Doerfer'in dikkatleri çekmesiyle o güne kadar dilleri açısından sıradan bir Türk halkı oldukları, Azericenin bir ağzını konuştukları düşünülen Halaçlar ve dilleri Türk dilbilim araştırmalarında önemli bir yere sahip oldu. Buna göre Halaçlar bir Azeri halkı olmadığı gibi dilleri de Azericenin bir ağzı olmayıp Eski Türkçeden de eski özellikler gösteren bir Türk dilidir.[2]

Dilbilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ses bilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ünsüzler[değiştir | kaynağı değiştir]

Halaççanın Türk dilleri arasındaki yeri konusunda en belirleyici yönü belki de Ana Altayca *p- sesinin devamı sayılan Ana Türkçe varsayımsal *h- sesini yaşatıyor olmasıdır. Orta Moğolcada h- ve çağdaş Mançu Tunguz dillerinden Nanaycada p- olarak görülen bu ses Türk dillerinde dağınık olarak görülüyorsa da, düzenli olarak yaşadığı tek dil Halaççadır.[2]

Ünlüler[değiştir | kaynağı değiştir]

Halaççanın belirleyici yönlerinden biri de Ana Türkçede var olduğu kabul edilen birincil uzun ünlüleri korumasıdır. Yakutça ve Türkmenceden başka uzun ünlülerin düzenli olarak korunduğu tek Türk dili Halaççadır. Doerfer’e göre ise Halaççada yalnızca bilinen türden ünlü uzunluğu bulunmayıp, olağan uzunluktaki ünlülerin yanı sıra üçüncü olarak bir de ikiz uzun ünlüler vardır, yani Halaççada üç tür a ünlüsü ve üç tür ünlü niceliği (quantitiit) vardır.[2]

Ad çekimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hâl Sonek Türkçesi
Yalın durum - -
Yönelme durumu -A, -KA -e
Belirtme durumu -I, -NI -i
Bulunma durumu -čA -de
Çıkma durumu -dA -den
Araç durumu -lAn, -lA, -nA -le , sayesinde
Eşitlik durumu -vāra gibi

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Cevat Heyet, “Torki-ye Kalaj”, وارليق Varlık, 70.4, 1988, s. 12-24.
  2. ^ a b c Mehmet Ölmez, Halaçlar ve Halaçça, Türk Halkları ve Dilleri: 2, s. 15-22.