Soyotlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Soyot Türkleri
(саят, Сойот)
Toplam nüfus
5 000[1]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Rusya:
3 579 (Ulusal nüfus sayımı 2010 y.)[2]

Çin Halk Cumhuriyeti: 2000

Diller

Soyot Türkçesi

Din

Gök Tanrı


Soyot veya Soyotlar (Rusça: Сойоты ve саяты) — Rusya Federasyonu içinde yaşayan ve dilleri ile kültürleri yok olma tehlikesine maruz bir Türk halkıdır. 2002 nüfus sayımına göre, Rusya'da 2769 kişi Soyot Türkleri vardır. Soyları ve dilleri yok olma tehlikesi bulunan Türk içinde olup aslında Tuvalar ile büyük benzerlik teşkil ederler, fakat Soyot Türkleri çok eski zamanlardan beri Buryatya'nin Ahın rayonunda yaşamaktadırlar. Soyot Türklerinin yerel dili yeniden düzenlenmiş ve bir ders kitabı haline getirilerek Oka'da bazı okullarda öğretim yapılmaya çalışılmıştır.

Sayan dilleri grubuna giren dilleri ve kültürleri UNESCO'ya göre yok olma tehlikesindedir[3]

Buryatlar arasında dağınış şekilde yaşamakta olup Rusça ve Moğol dillerinden Buryat dili yaygınlık kazandığından son zamanlarda bu diller ile konuşmakta, bir Türk dili olan öz dilleri ise yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bırakılmaktadır. Kültür ve dillerini korumak için gerek Türkiye gerekse Türk Dünyası'ndan hiç bir destek görmemektedirler. Bu ise kısa sürede asimile olmalarına sebep olacaktır.

Orjan Olsen, H. Printz, Anders K. Olsen, Fritz Jensen (Norveçli) ve J. E. Gustschin tarafından gerçekleşen Norveçli bilim insanlarının bilimsel bir seferinde , (Rusya)'ya 1910'lardan önce gerçekleşen araştırma seferinde Soyotların henüz Buryatlar ve Ruslar arasında asimile olmadığını görmekteyiz. Çok sayıda kültürel veri toplanmıştır. Bu etnografik veri ve fotoğraflar bilim insanları tarafından yayınlanmıştır. Olsen tarafından kitapta: "Et primitivt folk de mongolske rennomader" (Cappeln, 1915). Bu verilerin İspanyolca bir baskısı vardır. : "Los soyotos, un pueblo primitivo. Nómadas mongoles pastores de renos" (Calpe, Madrid, 1921). Soyot Türkçesinden kelimelerin kısa bir dizimini içermektedir, ayrıca onlarca fotoğraf ve Soyot şamanik kehanetleri de anlatmaktadır. Dini ritüeller olarak ise hem Şamanist hem de Budist öğretiler, bilgiler birlikte yer almaktadır.


Buryatyada:

Sorok yeri 614

Örlög köyü 569

Hujir 314

Ulaan Üde şehrinde 191

Hurga yerleşiminde 159

Bokson köyü 139

Alag Şulun yerleşimi 134

Soyot Türkleri Buryatya'da Oka bölgesinde azınlık olarak yaşayan yerli Türklerdir
Soyot Türkleri Rusya Federasyonu'ndaki İrkutsk'ta bölgesinde azınlık olarak yaşayan yerli Türklerdir

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Soyot Türkçesi halis muhlis bir Türk dilidir. Bünyesine çeşitli yüzyıllarda irtibata geçtiği çeşitli dillerden de kelime alarak farklı bir görünüme bürünmüştür. Kuzeybatıdan ticari sebeplerle Fin dillerinden, güneydoğudan Moğol dillerinden, sonra Rusça'dan çok sayıda kelime alsa da Türk dili özelliği bozulmamıştır. 2003 yılında «Soyotça-Buryatça-Rusça Sözlük». yayınlandı. Oka Bölgesinde 2005 yılından itibaren Soyot Türkçesi örnek olarak bazı okullarda ders olarak okutulmaktadır.[4]

Toplum[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneklik sosyal organizasyon — birkaç ailenin büyüklerinin (aksakallar heyeti) oluşturduğu konseye dayanır. Bilinen temel boylar ise İrkit, Haasuut ve Onhot sülaleleridir. Bunlar arasında özellikle İrkit kelimesi Tuva'da soyad olarak da kullanılmakta olup İrkutsk adı da buradan gelmektedir. Eski devirlerde İrkutsk bölgesi tamamen Tuva Türklerinin idi ve burada Ruslar yerleşmeye başlayınca Tuva Türkleri'nden İrkit boyu Tuva'ya, Soyot Türkleri'nden İrkit boyu da Buryat'ya göçmüş olabileceği düşünülmektedir. Büyük ihtimalle İrkit bölgesi Türk toplulukları büyük bir soykırıma maruz kalmışlar ve günümüze İrkutsk'taki İrkut veya İrkit Türkleri ulaşamamıştır. Milliyetçi Soyot birliği Jogtaar («Встреча»), 2004 yılından Ulug-Dag («Ulu Dağ» — Burın-Han'ın koruyucu dağ adına).[4]

Genel uğraş alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzyıllardır öz topraklarında yaşayan Soyot Türklerinin toprakları Moğol toplulukları ve Ruslar tarafından işgale uğramıştır.[5]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2002 года — Национальный состав населения России
  2. ^ a b c "Всероссийская перепись населения 2002 года". 2011-08-21 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/616BvJEEv. Erişim tarihi: 2009-12-24. 
  3. ^ Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Soyot Language
  4. ^ a b R. В. И. О проблемах возрождения и сохранения языков некоторых малочисленных тюркских народов Южной Сибири (на примере тофаларского и сойотского языков) (доклад в ЮНЕСКО)
  5. ^ «Baykal Gölünün Doğa Güzellikleri». Doğu Sayanlarda Soyotlar

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]