Çağatayca

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Çağatayca ya da Çağatay Türkçesi Orta Türkçe dönemine ait bir Türk dilidir. İslami Dönem Türk yazı dilinin geliştirilmesindeki üçüncü evreyi oluşturur. Birincisi Karahanlıca, ikincisi Harezmce ve üçüncüsü Çağatayca'dır.

Kullanımı

Çağatayca yalnızca Orta Asya Türk Devletlerinde yazı ve diploması dili olarak kullanılmakla kalmamış, Avrupa Rusya'sında Oğuzlar-Kayılar dışındaki Müslüman Türkler arasında da 19. yüzyıla değin kullanılmıştır.

Harezm Türkçesinin devamı olarak Timurlular devrinde oluşmuştur.

Kullanıldığı alfabeler

Çağatayca yazılmış eserlerin hemen hemen tümü Arap harfleriyledir. Bununla birlikte Uygur alfabesiyle yazılmış bazı Çağatayca metinlere de rastlanmıştır.

Fonetik ve formolojik farklılıklar

Çağataycada, Orta Asya Türk yazı dilinin önceki dönemlerindeki bazı sesbilimsel ve biçimbilimsel birimlerin farklılaştığı dikkati çeker:

Örnek:

İlk hecede e/i değişmesi (keç-kiç(geç), men/min (ben) gibi) , e/ö değişmesi (erük/örük (erik), teşüt/töşük(Deşik) gibi), ünsüz ikizleşmesi (yiti/yitti(Yedi), katıg/kattık(Katı gibi).

Bütün Türk lehçelerinde olduğu gibi Çağatayca'da da yalın, bileşik ve girişik cümle yapıları kullanılmıştır. Çağatayca'da büyük bir oranda İslam kültürünün etkileri de görülür. Arapça, özellikle Farsça birçok sözcük ve tamlama oldukça çoktur. Çağatayca yerini bugün modern Özbekçeye ve modern Uygurcaya bırakmıştır.

Çağatayca Meşhur Eserler

Vikisözlük'te Kategori:Çağatayca sözcükler ile ilgili tanım bulabilirsiniz.

• Mir'at-ül Memalik
• Babürnâme