Türk dünyası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türk Dünyası sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Türklerin yaşadığı coğrafya

Türk Dünyası, 20. yüzyılın sonları ve 21. yüzyılda tüm Türk halkları için kullanılan coğrafi ve kültürel bir kavramdır.[1] Oldukça geniş bir coğrafya alanını kapsayan Türk Dünyası içinde en batıda Kosova, Karadağ, en doğuda Moğolistan yer alır. Bu coğrafyayı Avrasya coğrafyası olarak belirtmek mümkündür.

Türk Dünyası Kavramı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Dünyası, tüm Türk soylu halkları kapsayan bir kavramdır. Bazı araştırmacılar sadece Orta Asya için bu kavramı kullanır. Türkistan kavramı ile eş anlamlı kullanıldığı da olur. Ancak Orta Asya ve Türkistan kavramlarından daha geniş bir kavramı ifade eder.

Türk Dünyası, Orta Asya'ya ek olarak Türkiye, Avrupa, Kafkasya, Çin ve Rusya Federasyonu içindeki Türk bölgeleri ile Türk diasporasını kapsar. Çünkü kavramın ifade ettiği alan, tüm bağımsız Türk cumhuriyetleri, özerk Türk cumhuriyetleri ve Türk topluluklarıdır.

Türk Dünyası ile eş anlamlı olan “Türkeli” kavramı ise, 19. yüzyılda ve 20. yüzyılın başlarında tüm Türk halkları için kullanılmış coğrafi ve kültürel bir kavram olarak eskilerde kalmıştır. Çoğunlukla, Türklerin çoğunlukta olduğu bölgeler için kullanılmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Türk Dünyası kavramı Türk halklarının Orta Asya, Anadolu, Kafkasya, Rusya-Sibirya, Orta Doğu, İran ve Balkanlar coğrafyasında genel bir yayılım gösteren Türk halklarını ve Türk devletlerini ifade etmektedir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağımsız Türk Devletleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayrak Ülke
Kuruluş Tarihi
Nüfus
Alan (km²)
Başkent
Resmî Dil(ler)
Para Birimi
Nüfus Yapısı
Azerbaycan Azerbaycan 1991 &0000000000000009.4940009,494,600[2] &0000000000086600.00000086.600 Bakü Azerbaycan Türkçesi Manat
Kazakistan Kazakistan 1991 &0000000000000016.96700016,967,000[4] &0000000002724900.0000002.724.900 Astana Kazakça, Rusça Tenge
Kırgızistan Kırgızistan 1991 &0000000005482000.0000005.482.000[6] &0000000000199900.000000199.900 Bişkek Kırgızca, Rusça Som
Özbekistan Özbekistan 1991 &0000000000000029.55900029,559,100[6] &0000000000447400.000000447.400 Taşkent Özbekçe, Karakalpakça (bölgesel) Som
Türkiye Türkiye 1923 &İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ",".İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","76.667.864[8] &0000000000783562.000000783.562 Ankara Türkçe Türk lirası

% 88[9] Türk

Türkmenistan Türkmenistan 1991 &İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ",".İfade hatası: Tanınmayan noktalama karakteri ","5.450.000[6] &0000000000491210.000000491.210 Aşkabat Türkmence Manat
Notlar

Özerk Cumhuriyetler ve Bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayrak Ülke
Kuruluş Tarihi
Nüfus
Alan (km²)
Başkent
Resmî Dil(ler)
Para Birimi
Nüfus Yapısı
Afganistan Afganistan 1919 &0000000029835392.00000029.835.392[11] &0000000000647500.000000647.500 Kâbil Peştuca, Darice Afgani
Flag of Altai Republic.svg Altay Cumhuriyeti 1922 &0000000000000206.168000206,168[14] &0000000000092600.00000092.600 Gorno-Altaysk Rusça, Altay Türkçesi Ruble
Flag of Astrakhan Oblast.svg Astrahan Oblastı 1943 &0000000001005276.0000001.005.276[15] &0000000000044100.00000044.100 Astrahan Rusça Ruble
Flag of Bashkortostan.svg Başkurdistan 1919 &0000000000000004.1920004,192,300[16] &0000000000143600.000000143.600 Ufa Rusça, Başkurtça Ruble
Flag of Tuva.svg Tuva Cumhuriyeti 1921 &0000000000000308.557000308,557[17] &0000000000170000.000000170.000 Kızıl Tuva Türkçesi, Rusça Ruble
Notlar
Devlet Tarih Notlar
Flag of the People's Republic of China.svg Sincan Uygur Özerk Bölgesi 1955-....
  • Kokbayraq flag.svg Doğu Türkistan'ın gayri resmi bayrağı Gökbayrak'tır.
Flag of Altai Republic.svg Altay 1991-....
Balkarya.gif Balkar 1991-....
Flag of Chuvashia.svg Çuvaşistan 1991-....
Flag of Dagestan.svg Dağıstan 1991-.... Halkın yaklaşık %20'sini Türki halklar olan Kumuklar, Azeriler ve Nogaylar teşkil eder. Kafkasya Avarları'nın kökeni tartışmalıdır.
  • Dağıstan'da Nogayların kullandıkları gayriresmi bayrağı.
  • Flag of the Kumukh people.png Dağıstanda Kumıkların kullandıkları gayriresmi bayrağı.
Flag of Gagauzia.svg Gagavuzya 1991-....
Flag of Crimea.svg Kırım Özerk Cumhuriyeti 1991-....
Flag of Khakassia.svg Hakasya 1991-....
Flag of Karachay-Cherkessia.svg Karaçay 1991-....
Flag of Karakalpakstan.svg Karakalpakistan 1991-....
Flag of Azerbaijan.svg Nahçıvan 1991-....
Flag of Tatarstan.svg Tataristan 1991-....
Flag of Sakha.svg Yakutistan 1991-....
Türk Dünyası
Qajari relief.jpg

Günümüz Türk Dünyası[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağımsız devletler, özerk devletler, yarı özerk bölgeler ve Türk halklarının yaşadığı bölgeler olarak ayrılabilir. Bağımsız devletler: Türkiye, KKTC, Azerbaycan,Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan devletlerinden oluşmaktadır. Özerk devletler olarak Doğu Türkistan, Tataristan, Çuvaş,Başkurdistan, Saha-Yakutistan, Altay, Karaçay, Balkar ve diğer bölgelerden oluşmaktadır.

Bağımsız Türk Devletleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye: Dili Türkçe, başkenti Ankara, nüfusu 75.5 milyon.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti: Dili Türkçe, başkenti Lefkoşa, nüfusu 2010 tahmini 300 bin.

Azerbaycan: Dili Azerbaycan Türkçesi, başkenti Bakü, nüfusu 9 milyon.

Türkmenistan: Dili Türkmence, başkenti Aşkabat,nüfusu 5.5 milyon.

Kazakistan: Dili Kazakça, başkenti Astana, nüfusu 16 milyon.

Özbekistan: Dili Özbekçe, başkenti Taşkent, nüfusu 28 milyon.

Kırgızistan: Dili Kırgızca, başkenti Bişkek, nüfusu 5,4 milyon

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk halklarının nüfusları: Türkler- 77-83 milyon, Azerbaycan Türkleri- 30-35 milyon, Özbekler- 28-30 milyon, Uygurlar- 20-25 milyon, Kazaklar- 16-18 milyon, Tatarlar- 10-12 milyon, Türkmenler- 8-9 milyon, Kırgızlar- 5-6 milyon, Çuvaşlar- 2.5 milyon, Başkırtlar- 2 milyon, Kaşkay Türkleri 1,5-2 milyon ve diğer Türk halkları 10-15 milyon nüfusa sahiptirler.

Türk dünyasını oluşturan milletlerin toplam sayısı 250 milyona yakındır.

Türk Dünyasında kişi adları (Antroponim)[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Dünyası ekonomisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Dünyası ülkelerinin en sanayileşmiş olanı Türkiye'dir.Türkiye'den sonra Azerbaycan-Kazakistan-Türkmenistan-Özbekistan-Kırgızistan olarak gider.


Türkeli Kavramı[değiştir | kaynağı değiştir]

19. yüzyılın sonlarında ise günümüzde kullanılan Türk Dünyası teriminden daha çok "Türkeli" terimi kullanılmıştır. Türkeli ile Türk Dünyası sözcükleri eşanlamlı terimlerdir. Türkeli sözcüğü Türk ili anlamına gelmektedir ve Türk halklarının çoğunlukta oldukları coğrafyaya verilen Türkçe isimdir. Türkeli kelimesi özellikle 19'ncu yüzyılın ortalarında meşrutiyet kazanan Türkçülük ile Türkiye'de ve Rusya Türklerince kullanılmaya başlanmıştır.

1930'larda Mustafa Kemal Atatürk Türkeli kavramını şöyle açıklamaktadır: "Türk Milleti Asya'nın garbında ve Avrupa'nın şarkında olmak üzere kara ve deniz sınırlarıyla ayırt edilmiş, dünyaca tanınmış büyük bir yurtta yaşar... Onun adına Türkeli derler... Türk yurdu daha çok büyüktür... Yakın ve uzak zamanlar düşünülürse, Türk'e yurtluk etmemiş kıta yoktur... Bütün dünyada, Asya, Avrupa, Afrika Türk atalarına yurt olmuştur... Bu hakikatler eski ve hususiyle yeni tarih vesikalarıyla malûmdur."[kaynak belirtilmeli]

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Taha Akyol, ‘Türk dünyası’ ne demek? Milliyet
  2. ^ "Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət". Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. 15 Nisan 2014.
  3. ^ Demoqrafik göstəricilər: Əhalinin milli tərkibi Azerbaycan Respublikası Dövlet Statistika Komitesi
  4. ^ Kazakistan nüfus bilgileri Kazakistan İstatistik Bürosu
  5. ^ 2009 Nüfus Sayımı Sonuçları Kazakistan Cumhuriyeti İstatistik Ajansı (İngilizce)
  6. ^ a b c Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) (PDF). World Population Prospects, Table A.1 (İngilizce)
  7. ^ a b Демографические тенденции, формирование наций и межэтнические отношения в Киргизии. (Rusça)
  8. ^ Türkiye nüfusu Türkiye İstatistik Kurumu
  9. ^ Helen Chapin Metz, ed. Turkey: A Country Study. Washington, D.C.: GPO for the Library of Congress, 1995
  10. ^ The World Factbook - Turkmenistan (İngilizce)
  11. ^ Population of Afghanistan The World Factbook - Afghanistan (İngilizce)
  12. ^ “Uzbek” Encyclopaedia Britannica (İngilizce)
  13. ^ Afghanistan “Ethnic Groups” (İngilizce)
  14. ^ a b Национальный состав населения по регионам России: Республика Алтай Milliyetlere göre Altay Cumhuriyeti nüfusu (2002 sayımı) (Rusça)
  15. ^ a b c Национальный состав населения по регионам России: Астраханская Област Milliyetlere göre Astrahan Oblastı nüfusu (2002 sayımı) (Rusça)
  16. ^ a b Национальный состав населения по регионам России: Республика Башкортостан Milliyetlere göre Başkurdistan nüfusu (2002 sayımı) (Rusça)
  17. ^ [1] Tıva nüfusu (2013 sayımı) (Rusça)
"Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət". Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. 15 Nisan 2014.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]