Horasan Türkçesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Horasan Türkçesi Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.
Horasan Türkçesi
Ana dili olanlar İran
Konuşan sayısı 1.000.000[1][2]  (1993)
Dil aileleri
Türk dilleri
Oğuz grubu
  • Horasan Türkçesi
Dil kodları
ISO 639-1 yok
ISO 639-2 yok
ISO 639-3 kmz

Horasan Türkçesi (kendi dilinde: Xorasan Türkçesi, Farsça: تركي خراساني Torki Horasani), İran'ın kuzeydoğusunda ve komşu Türkmenistan'ın Amu Derya ötesine kadar yaşayan Horasan Türkleri tarafından konuşulan Oğuz öbeğine ait yazı dili olmayan[3] bir Türk lehçesidir. Anadili olarak konuşanların sayısı 1993 yılında bir milyondan fazla olarak tespit edilmiştir.[2]

Horasan Türkçesi, Türkmence ve Azerice arasında olup Türkmenceye daha çok yakınlık göstermektedir.[4]

Henüz bir yazı dili olmayan[3] Horasan Türkçesi; Kuzey Horasan, Razavi Horasan ve Güney Horasan olarak üçe bölünmüş olan eski Horasan bölgesinde konuşulmaktadır.

Horasan Türkçesi Batı Türk yazı dilinin ortak özelliklerini, aynı zamanda Proto Oğuz (asli uzun ünlülerin korunması, /b/ sesinin korunması gibi) şekilleri koruduğu için Türk dili açısından önemlidir.[3]

Keşfi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gerhard Doerfer 5 Mart 1969 yılında İran’ın Horasan bölgesinde araştırmalar yapmış ve yeni bir Türk lehçesinin varlığını göstermiştir. Yaptığı derlemeleri “Chorasantürkische Materialen” adlı kitapta toplayarak bu yeni Türkçeyi Horasanî olarak adlandırıp bir dil olarak nitelendirmiş, fakat lehçe olarak da değerlendirilebilineceği görüşünü ileri sürmüştür.[3]

Ağızları[değiştir | kaynağı değiştir]

Horasan’ın Türk lehçelerini Gerhard Doerfer, (özellikle şimdiki zaman ve bildirme ekleri esasında) şimdiye dek bilinen ağızları göz önüne alarak şöyle sınıflandırır:[5]

Kuzey-Batı = Şeyh-Teymur, Bocnurd, Asadlı, Kalat
Kuzey = Zeyarat, Şirvan, Zourom, Kuçan, Şurak, Douga’ı, Nohur, Anau, Manış, Hasar
Kuzey-Doğu = Mareşk, Conk, Gucgı, Langar
Güney-Doğu = Harve ‘Olya, Ruhabad, Çaram-Sarcam
Güney-Batı = Cogatay, Hokmabad, Soltanabad, Kara-Bag, Pır-Komac, Bam-Safıabad, Esferayen

Heyet Cevat ise dört şiveye ayırır:[6]

1. Güney şivesi (Cüveyn, Ribat, Mişkan, Bam ve Safiabat)
2. Merkezi şive (Servilayet)
3. Kuzeydoğu şivesi (Deregez, Kelat ve Kocan)
4. Kuzeybatı şivesi (Şirvan ve Bocnurt)

Ses bilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ünlüler[değiştir | kaynağı değiştir]

Horasan Türkçesinde 9 kısa (a, ä, ı, e, u, ü, i, ö, o), 9 uzun (ā, ē, ō, ū, ī, ǖ, ö, i, ä) ünlü vardır.[3]

İlgili kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tulu, Sultan (1989). Chorasantürkische Materialien aus Kalāt bei Esfarāyen. Berlin: Klaus Schwarz Verlag. ISBN 3-922968-88-0.
  • Doerfer, Gerhard; Hesche, Wolfram (1993). Chorasantürkisch: Wörterlisten, Kurzgrammatiken, Indices. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 3-447-03320-7.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]