Kumandılar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kumandılar
(Къуманды, Къубанды, Къуўанды, Къувандыг)
Reka Biya.jpg
Biy Nehri
Toplam nüfus
2.892 (2010)[1]; 3114 (2002)[2]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Rusya Rusya (Altay Krayı) 1.401 (2010)[1]; 1663 (2002)[2]
Rusya Rusya (Altay Cumhuriyeti) 1.062 (2010)[1]; 931 (2002)[2]
Rusya Rusya (Kemerovo Oblastı) 225 (2010)[1]; 294 (2002)[2]
Diller

Kumandıca (Altaycanın lehçesi)

Din

Tengricilik, Burhancılık, Ortodoksluk

İlgili etnik gruplar

Çalkandular, Tubalar, Altaylar, Telengitler, Teleütler


Kumandılar (kendilerince: Къуманды Kumandı, Къубанды Kubandı, Къуўанды Kuwandı, Къувандыг Kuvandıg; Rusça Кумандинцы Kumandintsı), Rusya Federasyonunun orta güney bölgesindeki Altay Krayı, Altay Cumhuriyeti ile Kemerovo Oblastında yaşayan Türk halklarından Altayların 3000 kişilik kabilesi. UNESCO'ya göre dilleri ve kültürleri yok olma tehlikesindedir[3].

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Federasyonunun daha çok Altay Krayında Biy Nehri civarındaki Biyskiy, Krasnogorskiy ve Soltonskiy rayonlarında (2002 rakamlarına göre 1663 kişi), biraz da Altay Cumhuriyetinin Turaçak rayonunda (931 kişi), çok az olarak da Kemerovo Oblastında (226 kişi) yaşarlar.

Boyları[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskiden sayıları 39 olan söök sayısının Ruslarla birlikte yaşamaya başladıktan sonra zamanla unutularak bugün 10 civarında olduğu ifade ediliyor: Şabat, Çedirbek, Kızılkös, Apaşkös, Toñ~Ton, Toñıl~Tunal, Sakpıjık~Sakpıjok, Toguz, Komnoş~Komdoş, Küzen[4].

Wilhelm Radloff'a göre Kumandılar iki zaysanlık [jайсан] (Aşağı Kumandılar, Yukarı Kumandılar) ve altı söök [сӧӧк] (Sô, Kubandı, Tastar, Yutı, Çabraş ve Tôn-Kubandı) olarak yapılanmışlardır[5]:

  • Aşağı Kumandılar (kendilerince: Örö Kumandı/Kuvandı/Kıvandı)
    • Kubandı
  • Yukarı Kumandılar (kendilerince: Altına Kumandı/Kuvandı/Kıvandı)
    • Tastar
    • Yutı
    • Çabraş
    • Tôn-Kubandı

L. P. Potapov tarafından yapılan düzenleme ise şöyledir:[6]

No Söök Annalistic Name Ethnic and linguistic affiliation Period Note
1 So So/Se/Sek/Saka Parental tribe of the Ancient Türks prior to 4th c. CE [7]
2 Kubandı Kuman/Cuman/Kuban/Kun (Hung.) Appear after disintegration of the Kangar state 7th c. CE [8]
3 Tastar Kuman/Cuman/Kuban/Kun (Hung.); Ases Appear after disintegration of Kangar state 7th c. CE [9]
4 Diutı (Chooty) Tele/Teleütler Tele/Teleütler were members of the Göktürkler 6th-8th c. CE [10]
5 Chabash (Chabat) bilinmiyor bilinmiyor bilinmiyor [11]
6 Ton (Ton-Kubandy) Nenets kabilesi Altai-kiji söögü Tongjoan, Tuva grubuTongak of unknown extraction 12th c. CE in "Moğolların Gizli Tarihi" [12]

Barınakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Wilhelm Radloff'a göre[5] Kumandıların barınakları genellikle ağaç kütüklerinden yapılmış kaba baraka, toprak kulübe ve kayın ağacının kabuğundan yapılmış çadırlardan ibarettir.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Altay Cumhuriyeti, Altay krayı ve Kemerovo Oblası Kumandıların coğrafyasıdır

Kumandıların dilleri Kumandıca (MultiTree 1p0[13]), Altaycanın Kuzey Altaycası denen lehçe grubuna girer ve bu gruptaki Tuba ve Çalkanduların lehçelerine benzer[3].

2010 sayımına göre kendini Kumandı olarak niteleyen 3114 kişiden ancak 738[14] ya da 1044[3] kadarı Kumandıcayı konuşabildiği kaydedilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]