Kırgızca
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Kırgızca Kırgız tili, Kırgızça Кыргыз тили, Кыргызчa, قىرعىز تئلى |
|
| Konuşulduğu ülkeler |  Kırgızistan, Afganistan Tacikistan Çin Halk Cumhuriyeti(Sincan Uygur Özerk Bölgesi v.s.) |
|---|---|
| Konuşan kişi sayısı | 6.136.733 |
| Sıralama | İlk 100 de değil |
| Dil grubu sınıflandırması | Altay Dil Ailesi[1]
|
| Resmî durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler | Kırgızistan[2] |
| Dili düzenleyen kurum | - |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | ky |
| ISO 639-2 | kir |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Vikipedi'nin Kırgızca sürümü | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Kırgızca (Kırgızca: Кыргыз тили, قىرعىز تئلى), Altay dilleri'nin Türk dili'nin dallarından Kıpçak grubuna ait bir Türk dilidir. Kazakça ile yakın özellikler gösteren Kırgızca yaklaşık 5 milyon kişi tarafından konuşulmakta olup, Kırgızistan'ın birinci resmi dilidir.
Özellikleri: sözcük başı y'ler ve c'ye dönüşmüştür; yol: жол (col), yıldız: жылдыз (cıldız) vb. Eklerde de değişme olur, yuvarlak ünlüler kendinden sonraki ünlüleri etkiler: bölmö: бөлмэ (bölme), köpölöklördön: кэлэбэклэрдэн (kelebeklerden), bazı b ile başlayan kelimeler m olabilir: boyun: боюн (moyun), bun (sıkıntı): муң (muñ; ñ nazal n, ŋ ve ng sesi verir).
Kırgızca'nın eski şekilleri 24 harfli Orhun yazısı ile yazılmıştır. Günümüzde ise Kırgızca bazı ilave harfler kullanılarak Türkiye'de Latin alfabesi, Kırgızıstan'da Kiril alfabesi ve Çin'de [3] Arap alfabesi ile yazılabilmektedir.
Kırgızca'da şimdi zaman çeşitliliği de görülür. -a / -e, -y ekiyle kurulan şimdiki zamandır (cönököy uçur çak - basit şimdiki zaman):
Качамын (kaç-a-mın): "kaçıyorum"
Качасын (kaç-a-sın): "kaçıyorsun"
Качасыз (kaç-a-sız): "kaçıyorsunuz"
Качат (kaç-a-t): "kaçıyor"
Качабыз (kaç-a-bız): "kaçıyoruz"
Качасыңар (kaç-a-sıñar): "kaçıyorsunuz"
Качасыздар (kaç-a-sızdar): "kaçıyorsunuz"
Качышат (kaç-ış-a-t): "kaçıyorlar"
Tataal uçar çak (birleşik şimdiki zaman) yat-, yür-, tur-, otur- fiilleriyle kurulan şimdiki zamana Kırgızca'da birleşik şimdiki zaman denir:
Мен иштэп жүрѳм (men işte-p cür-ö-m): "ben çalışıyorum".
Konu başlıkları |
[değiştir] Kırgızıstan alfabeleri
Kırgızıstan Kiril alfabesi:
A (A), Б (B), В (V), Г (G), Д (D), Е (Ye), Ё (Yo), Ж (C), З (Z), И (İ), Й (Y), К (K), Л (L), М (M), Н (N), Ң (Ñ) [4], O (O), Ө (Ö), П (P), Р (R), С (S), Т (T), У (U), Y (Ü), Ф (F), Х (H), Ц (Ts), Ч (Ç), Ш (Ş), Щ (Şç), Ъ (kesme işareti), Ы (I), Ь (inceltme işareti), Э (E), Ю (Yu), Я (Ya).
Kırgızıstan Alfabesi:
| Kırgızistan Alfabesi Büyük Küçük |
Türkiye Alfabesi karşılığı |
ÖNERİLEN | Kırgızistan Alfabesi Büyük Küçük |
Türkiye Alfabesi karşılığı |
ÖNERİLEN |
|---|---|---|---|---|---|
| А а | A | A | П п | P | P |
| Б б | B | B | Р р | R | R |
| В в | V | V | С с | S | S |
| Г г | G | G | Т т | T | T |
| Д д | D | D | У у | U | U |
| Е е | E | E | Ү ү | Ü | Ü |
| Ё ё | YO | kaldırılmalı | Ф ф | F | F |
| Ж ж | C | Ý | Х х | H | H |
| З з | Z | Z | Ц ц | TS | kaldırılmalı |
| И и | İ | İ | Ч ч | Ç | Ç |
| Й й | Y | Y | Ш ш | Ş | Ş |
| К к | K | K | Щ щ | ŞÇ | kaldırılmalı |
| Л л | L | L | Ъ ъ | Kesme işareti | " |
| М м | M | M | Ы ы | I | I |
| Н н | N | N | Ь ь | inceltme işareti | ' |
| Ң ң | n | ñ | Э э | E | E |
| О о | O | O | Ю ю | YU | kaldırılmalı |
| Ө ө | Ö | Ö | Я я | YA | kaldırılmalı |
[değiştir] Sayılar
1 бир (bir)
2 эки (eki)
3 үч (üç)
4 тѳрт (tört)
5 бэш (beş)
6 алты (altı)
7 жэти (ceti)
8 сэгиз (segiz)
9 тогуз (toguz)
10 он (on)
[değiştir] Dilbilgisi
[değiştir] Zamirler
| Teklik | Çokluk | ||
|---|---|---|---|
| Kırgızca | Türkçe | Kırgızca | Türkçe
|
| Мен (Men) | Ben | Биз (Biz) | Biz |
| Сен (Sen) | Sen (teklik samimî) | Силер (Siler) | Siz (çokluk samimî) |
| Сиз (Siz) | Siz (teklik resmî) | Сіздер (Sizder) | Sizler (çokluk resmî) |
| Ал (al) | O | Алар (alar) | Onlar |
[değiştir] Kırgızca Konuşma Kılavuzu
Merhaba! / Salamatsızbı! (Саламатсызбы!)
Evet /Ooba (Ооба)
Yok /cok (Жок)
İyi günler!/ Kutmanduu tañıñız menen! (Кутмандуу таныныз менен!)
İyi akşamlar! / Kutmanduu keçiñiz menen! (Кутмандуу кечиниз менен!)
Ne var ne yok? / Emne cañılık? (Эмне жанылык?)
Nasılsın?/ Kandaysiz? (Кандайсыз?)
İyi, teşekkürler, ya siz? /Cakşı, rahmat, özüñüz? (Жакшы, рахмат, өзүнүз?)
Hoşçakalın! /Cakşı kalıñız! (Жакшы калыныз!)
Görüşürüz!/ Körüşkönçö! (Көрүшкөнчө!)
Üzgünüm! /Keçirip koyuñuz! (Кечирип коюнуз!)
Açık/Kapalı / Açık/cabık (Ачык/жабык)
Çekme/itme / Tart/türt (Тарт/түрт)
Küçük/ Büyük / Kiçine/çoñ (Кичине/чоң)
Kırgızca konuşabiliyor musunuz? / Siz Kırgızça süylöy alasızbı? (Сиз Кыргызча сүйлөй аласызбы?)
Kırgızca konuşamıyorum./ Men Kırgızça süylöy albaym. (Мен Кыргызча сүйлөй албайм.)
Biraz Kırgızca konuşabiliyorum. / Men bir az Kırgızça süylöy alam. (Мен бир аз Кыргызсча сүйлөй алам.)
Anlıyorum. / Men tüşünöm. (Мен түшүнөм.)
Anlamıyorum. / Men tüşünböym. (Мен түшүнбөйм.)
Teşekkürler! /Rahmat! (Рахмат!)
Çok teşekkürler! / Çoñ rahmat! (Чоң рахмат!)
Çok iyi, teşekkürler! /Abdan cakşı, rahmat! (Абдан жакшы, рахмат!)
İyi. / Cakşı (Жакшы)
Lütfen /Suranıç (Сураныч)
Lütfen / Ötünüç (өтүнүч)
Bir şey değil! Eçteke emes! (Эчтеке эмес)
Özür dilerim! / Keçiresiz! (Кечиресиз!)
Bir az/ Bir az (Бир аз)
Bir az yavaş söyleyiniz lütfen? / Bir az cayıraak süylöñüzçü! (Бир аз жайыраак сүйлүнүзчү!)
Yazabilir misiniz? / Caza alasızbı? (Жаза аласызбы?)
Ben çantamı/cüzdanımı/pasaportumu kaybettim. Men sumkamdı/kapçıgımdı/pasportumdu cogottum. (Мен сумкамды/капчыгымды/паспортумду жоготтум.)
Bana doktoru çağırınız!/ Maga dokturdu çakırgıla! (Мага доктурду чакыргыла!)
Polisi çağırınız!/ Militsiyaga konguroo kılıñızçı! (Милицияга конгуроо кылынызчы!)
Toplantı, Geliş, Tanışma ≡ Жолугушуу. Бир Жактан Келүү. Таанышуу
Merhaba! ≡ Саламатсызбы (амансызбы)!
İyi günler ≡ Кутмандуу күнүңүз менен!
İyi akşamlar ≡ Кутмандуу кечиңиз менен!
Günaydın ≡ Кутмандуу таңыңыз менен!
Hoş Geldiniz ≡ Кош келиңиздер!
Teşekkürler ≡ Ыракмат
Sizi gördüğüme çok mutlu oldum ≡ Сизди көргөнүмө абдан кубанычтамын
Her şey yerinde ≡ Баары жайында
Ne yapıyorsunuz? ≡ Кандай турасыздар?
İşleriniz nasıl? ≡ Иштериңиз кандай?
[değiştir] Türkçe, Kırgızca, Sahaca karşılaştırmaları
Türkiye Türkçesinde Türkçe menşeli söz başlarındaki Y ile başlayan kelimeler Kırgızcada "C" sesi ile söylenirken, Yakutçasındа (Saha Türkçesi) "S" iledir.
| 'Türkçe (Y) | Kırgızca (C) | Yakutça (S) |
| yıl | cıl (жыл) | sıl (сыл) |
| yağmur | camgır (жамгыр) | samıır (самыыр) |
| yaka | caka (жака) | sağa (саҕа) |
| yalamak | caloo (жалоо) | salaa (салаа) |
| yaş | caş (жаш) | saas (саас) |
| yaşdaş | caştaş (жашташ) | saastıı kihi (саастыы киһи) |
| yat | cat (жат) | sıt- (сыт-) |
| yedi | ceti (жети) | sette (сэттэ) |
| yel | cel (жел) | sel (сэл) |
| yeni | cañı (жаңы) | saña (саҥа) |
| yeniden | cañıdan (жаңыдан) | sañattan (саҥаттан) |
| yer | cer (жер) | sir (сир) |
| yumak (yıkamak) | cuu- (жуу-) | suuy- (сууй-) |
| yıldız | cıldız (жылдыз) | sulus (сулус) |
| yirmi | cıyırma (жыйырма) | süürbe (сүүрбэ) |
| yok (hayır) | cok (жок) | suoh (суоһ) |
| yol | col (жол) | suol (суол) |
| yumurta | cumurtka (жумуртка) | sımmııt (сыммыыт) |
| yumşak | cumşak (жумшак) | sımnağas (сымнаҕас) |
| yüz | cüz (жүз) | süüs (сүүс) |
[değiştir] Bakınız
[değiştir] Kaynakça
- ^ "[1] Ethnologue"
- ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html
- ^ Kızılsu Kırgız ve İli Kazak Özerkde.
- ^ Damaktan N harfi Türk Ortak Latin Alfabesi’nde “ñ” olarak belirlenmiştir
[değiştir] Dış bağlantılar
- Gelin Kırgız Türkçesi Öğrenelim (Türkçe)
- Kırgız Türkçesi Konuşma Kılavuzu
- Kırgızca Konuşma Kılavuzu (İngilizce)
- Kırgızca Тезаурус Полной Луны (Rusça)
- Kırgızca (Rusça)
- Kırgız Edebiyatı - I 31.Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- Kırgız Edebiyatı - II. 32. Cilt
|
|
|
|---|---|
| Ogur | Bulgar · Çuvaşça · Hun dili · Hazarca · Avarca |
| Uygur | Eski Türkçe · Ainice² · Çağatayca · İli Turki · Lop · Uygurca · Özbekçe |
| Kıpçak | Altayca · Baraba dili · Başkurtça · Kırım Tatarcası¹ · Kumanca · Karaçay-Balkarca · Karayca · Karakalpakça · Kazakça · Kıpçakça · Kırımçakça · Kumukça · Kırgızca · Nogayca · Eski Tatarca · Tatarca · Urumca¹ |
| Oğuz | Afşarca · Azerice · Kırım Tatarcası¹ · Gagavuzca · Balkan Gagavuzcası · Horasanca · Osmanlı Türkçesi · Peçenekçe³ · Kaşgayca · Salarca · Türkiye Türkçesi · Türkmence · Urumca¹ |
| Argu | Halaçça |
| Sibirya | Çulımca · Dolganca · Fuyü Gırgıs dili · Hakasça · Şorca · Tofaca · Tuvaca · Batı Yugurca · Yakutça |
| Notlar: ¹İki tane öbekte bulunan diller, ²Karma diller, ³Tartışmalı İtalik yazılanlar ölü dillerdir. |
|
