Kırgızca

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Kırgızca
Kırgız tili, Kırgızça
Кыргыз тили, Кыргызчa, قىرعىز تئلى
Konuşulduğu ülkeler Kırgızistan,
Afganistan
Tacikistan
Çin Halk Cumhuriyeti
(Sincan Uygur Özerk Bölgesi v.s.)
Konuşan kişi sayısı 6.136.733
Sıralama İlk 100 de değil
Dil grubu sınıflandırması Altay Dil Ailesi[1]
Türk dilleri
Kıpçak grubu
Kırgızca
Resmî Durum
Resmî dil olduğu ülkeler Kırgızistan[2]
Dili düzenleyen kurum -
Dil kodları
ISO 639-1 ky
ISO 639-2 kir
Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir.
Vikipedi'nin Kırgızca sürümü
Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri

Kırgızca (Kırgızca: Кыргыз тили, قىرعىز تئلى), Altay dilleri'nin Türk dili'nin dallarından Kıpçak grubuna ait bir Türk dilidir. Kazak Türkçesi ile yakın özellikler gösteren Kırgız Türkçesi yaklaşık 5 milyon kişi tarafından konuşulmakta olup, Kırgızistan'ın birinci resmi dilidir.


Özellikleri: sözcük başı y'ler ve c'ye dönüşmüştür; yol: жол (col), yıldız: жылдыз (cıldız) vb. Eklerde de değişme olur, yuvarlak ünlüler kendinden sonraki ünlüleri etkiler: bölmö: бөлмэ (bölme), köpölöklördön: кэлэбэклэрдэн (kelebeklerden), bazı b ile başlayan kelimeler m olabilir: boyun: боюн (moyun), bun (sıkıntı): муң (muñ; ñ nazal n, ŋ ve ng sesi verir).

Kırgızca'nın eski şekilleri 24 harfli Orhun yazısı ile yazılmıştır. Günümüzde ise Kırgızca bazı ilave harfler kullanılarak Türkiye'de Latin alfabesi, Kırgızıstan'da Kiril alfabesi ve Çin'de [3] Arap alfabesi ile yazılabilmektedir.

Kırgızca'da şimdi zaman çeşitliliği de görülür. -a / -e, -y ekiyle kurulan şimdiki zamandır (cönököy uçur çak - basit şimdiki zaman):
Качамын (kaç-a-mın): "kaçıyorum"
Качасын (kaç-a-sın): "kaçıyorsun"
Качасыз (kaç-a-sız): "kaçıyorsunuz"
Качат (kaç-a-t): "kaçıyor"
Качабыз (kaç-a-bız): "kaçıyoruz"
Качасыңар (kaç-a-sıñar): "kaçıyorsunuz"
Качасыздар (kaç-a-sızdar): "kaçıyorsunuz"
Качышат (kaç-ış-a-t): "kaçıyorlar"


Tataal uçar çak (birleşik şimdiki zaman) yat-, yür-, tur-, otur- fiilleriyle kurulan şimdiki zamana Kırgız Türkçesi'nde birleşik şimdiki zaman denir:
Мен иштэп жүрѳм (men işte-p cür-ö-m): "ben çalışıyorum".

Konu başlıkları

[değiştir] Kırgızıstan alfabeleri

Kırgızıstan Kiril alfabesi:
A (A), Б (B), В (V), Г (G), Д (D), Е (Ye), Ё (Yo), Ж (C), З (Z), И (İ), Й (Y), К (K), Л (L), М (M), Н (N), Ң (Ñ) [4], O (O), Ө (Ö), П (P), Р (R), С (S), Т (T), У (U), Y (Ü), Ф (F), Х (H), Ц (Ts), Ч (Ç), Ш (Ş), Щ (Şç), Ъ (kesme işareti), Ы (I), Ь (inceltme işareti), Э (E), Ю (Yu), Я (Ya).

Kırgızıstan Alfabesi:

Kırgızistan Alfabesi
Büyük Küçük		 Türkiye Alfabesi
karşılığı		 ÖNERİLEN Kırgızistan Alfabesi
Büyük Küçük		 Türkiye Alfabesi
karşılığı		 ÖNERİLEN
А а A A П п P P
Б б B B Р р R R
В в V V С с S S
Г г G G Т т T T
Д д D D У у U U
Е е E E Ү ү Ü Ü
Ё ё YO kaldırılmalı Ф ф F F
Ж ж C Ý Х х H H
З з Z Z Ц ц TS kaldırılmalı
И и İ İ Ч ч Ç Ç
Й й Y Y Ш ш Ş Ş
К к K K Щ щ ŞÇ kaldırılmalı
Л л L L Ъ ъ Kesme işareti "
М м M M Ы ы I I
Н н N N Ь ь inceltme işareti '
Ң ң n ñ Э э E E
О о O O Ю ю YU kaldırılmalı
Ө ө Ö Ö Я я YA kaldırılmalı

[değiştir] Sayılar

1 бир (bir)
2 эки (eki)
3 үч (üç)
4 тѳрт (tört)
5 бэш (beş)
6 алты (altı)
7 жэти (ceti)
8 сэгиз (segiz)
9 тогуз (toguz)
10 он (on)


[değiştir] Dilbilgisi

[değiştir] Zamirler

Şahıs Zamirleri
Teklik Çokluk
Kırgızca
Türkçe Kırgızca Türkçe
Мен (Men) Ben Биз (Biz) Biz
Сен (Sen) Sen (teklik samimî) Силер (Siler) Siz (çokluk samimî)
Сиз (Siz) Siz (teklik resmî) Сіздер (Sizder) Sizler (çokluk resmî)
Ал (al) O Алар (alar) Onlar

[değiştir] Kırgız Türkçesi Konuşma Kılavuzu

Merhaba! / Salamatsızbı! (Саламатсызбы!)
Evet /Ooba (Ооба)
Yok /cok (Жок)
İyi günler!/ Kutmanduu tañıñız menen! (Кутмандуу таныныз менен!)
İyi akşamlar! / Kutmanduu keçiñiz menen! (Кутмандуу кечиниз менен!)
Ne var ne yok? / Emne cañılık? (Эмне жанылык?)
Nasılsın?/ Kandaysiz? (Кандайсыз?)
İyi, teşekkürler, ya siz? /Cakşı, rahmat, özüñüz? (Жакшы, рахмат, өзүнүз?)
Hoşçakalın! /Koş kalıñ! (Кош калын!)
Görüşürüz!/ Körüşkönçö! (Көрүшкөнчө!)
Üzgünüm! /Keçirip koyuñuz! (Кечирип коюнуз!)
Açık/Kapalı / Açık/cabık (Ачык/жабык)
Çekme/itme / Tart/türt (Тарт/түрт)
Küçük/ Büyük / Kiçine/çoñ (Кичине/чоң)
Kırgız Türkçesi konuşabiliyor musunuz? / Siz Kırgız Türkçösü süylöy alasızbı? (Сиз Кыргыз Түркчөсү сүйлөй аласызбы?)
Kırgızca konuşamıyorum./ Men Kırgızça süylöy albaym. (Мен Кыргызча сүйлөй албайм.)
Biraz Kırgızca konuşabiliyorum. / Men bir az Kırgızça süylöy alam. (Мен бир аз Кыргызсча сүйлөй алам.)
Anlıyorum. / Men tüşünöm. (Мен түшүнөм.)
Anlamıyorum. / Men tüşünböym. (Мен түшүнбөйм.)
Teşekkürler! /Rahmat! (Рахмат!)
Çok teşekkürler! / Çoñ rahmat! (Чоң рахмат!)
Çok iyi, teşekkürler! /Ötö cakşı, rahmat! (өтө жакшы, рахмат!)
İyi. / Cakşı (Жакшы)
Lütfen /Suranıç (Сураныч)
Lütfen / Ötünüç (өтүнүч)
Bir şey değil! Eçteke emes! (Эчтеке эмес)
Özür dilerim! / Keçiresiz! (Кечиресиз!)
Bir az/ Bir az (Бир аз)
Bir az yavaş söyleyiniz lütfen? / Bir az cayıraak süylöñüzçü! (Бир аз жайыраак сүйлүнүзчү!)
Yazabilir misiniz? / Caza alasızbı? (Жаза аласызбы?)
Ben çantamı/cüzdanımı/pasaportumu kaybettim. Men sumkamdı/kapçıgımdı/pasportumdu cogottum. (Мен сумкамды/капчыгымды/паспортумду жоготтум.)
Bana doktoru çağırınız!/ Maga dokturdu çakırgıla! (Мага доктурду чакыргыла!)
Polisi çağırınız!/ Militsiyaga konguroo kılıñızçı! (Милицияга конгуроо кылынызчы!)
Toplantı, Geliş, Tanışma ≡ Жолугушуу. Бир Жактан Келүү. Таанышуу
Merhaba! ≡ Саламатсызбы (амансызбы)!
İyi günler ≡ Кутмандуу күнүңүз менен!
İyi akşamlar ≡ Кутмандуу кечиңиз менен!
Günaydın ≡ Кутмандуу таңыңыз менен!
Hoş Geldiniz ≡ Кош келиңиздер!
Teşekkürler ≡ Ыракмат
Sizi gördüğüme çok mutlu oldum ≡ Сизди көргөнүмө абдан кубанычтамын
Her şey yerinde ≡ Баары жайында
Ne yapıyorsunuz? ≡ Кандай турасыздар?
İşleriniz nasıl? ≡ Иштериңиз кандай?


--Фтх 13:21, 28 Mayıs 2009 (UTC)

[değiştir] Türkiye,Kırgız, Saha Türkçeleri karşılaştırmaları

Türkiye Türkçesinde Türkçe menşeli söz başlarındaki Y ile başlayan kelimeler Kırgız Türkçesinde "C" sesi ile söylenirken, Yakutçasınde (Saha Türkçesi) "S" olmuştur. Yüzyılların ve ayrı coğrafyanın ortaya çıkarmış olduğu bu farklılığı Ý harfi ile birleştirilmesi önerilmektedir. Buna göre Kırgızlar c, Kazaklarda j, Tıva-Hakas bölgesinde ç, Saha-Dolgan bölgesindeki s ile söylenen kelimeler Ý harfi ile yazımı yapılırken yine yerel söyleniş tarzı kalacaktır.


'TÜRKİYE TÜRKÇESİ (Y) KIRGIZ TÜRKÇESİ (C) YAKUTÇA (S)
yıl cıl (жыл) sıl (сыл)
yağmur camgır (жамгыр) samıır (самыыр)
yaka caka (жака) sağa (саҕа)
yalamak caloo (жалоо) salaa (салаа)
yaş caş (жаш) saas (саас)
yaşdaş caştaş (жашташ) saastıı kihi (саастыы киһи)
yat cat (жат) sıt- (сыт-)
yedi ceti (жети) sette (сэттэ)
yel cel (жел) sel (сэл)
yeni cañı (жаңы) saña (саҥа)
yeniden cañıdan (жаңыдан) sañattan (саҥаттан)
yer cer (жер) sir (сир)
yumak (yıkamak) cuu- (жуу-) suuy- (сууй-)
yıldız cıldız (жылдыз) sulus (сулус)
yirmi cıyırma (жыйырма) süürbe (сүүрбэ)
yok (hayır) cok (жок) suoh (суоһ)
yol col (жол) suol (суол)
yumurta cumurtka (жумуртка) sımmııt (сыммыыт)
yumşak cumşak (жумшак) sımnağas (сымнаҕас)
yüz cüz (жүз) süüs (сүүс)

[değiştir] Bakınız

[değiştir] Kaynakça

  1. ^ "[1] Ethnologue"
  2. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html
  3. ^ Kızılsu Kırgız ve İli Kazak Özerkde.
  4. ^ Damaktan N harfi Türk Ortak Latin Alfabesi’nde “ñ” olarak belirlenmiştir

[değiştir] Dış bağlantılar


g • t • d
Türkî diller
Ogur Bulgar  · Çuvaşça  · Hun dili  · Hazarca  · Avarca
Uygur Eski Türkçe  · Ainice²  · Çağatayca  · İli Turki  · Lop  · Uygurca  · Özbekçe
Kıpçak Altayca  · Baraba dili  · Başkurtça  · Kırım Tatarcası¹  · Kumanca  · Karaçay-Balkarca  · Karayca  · Karakalpakça  · Kazakça  · Kıpçakça  · Kırımçakça  · Kumukça  · Kırgızca  · Nogayca  · Eski Tatarca  · Tatarca  · Urumca¹
Oğuz Afşarca  · Azerice  · Kırım Tatarcası¹  · Gagavuzca  · Balkan Gagavuzcası  · Horasanca  · Osmanlıca  · Peçenekçe³  · Kaşgayca  · Salarca  · Türkiye Türkçesi  · Türkmence  · Urumca¹
Argu Halaçça
Sibirya Çulımca  · Dolganca  · Fuyü Gırgıs dili  · Hakasça  · Şorca  · Tofaca  · Tuvaca  · Batı Yugurca  · Yakutça
Notlar: ¹İki tane öbekte bulunan diller, ²Karma diller, ³Tartışmalı
İtalik yazılanlar ölü dillerdir.
"http://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca" adresinden alındı.