Kırım Tatarcası

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Kırım Tatar Türkçesi Qırımtatarca, Qırımca
Konuşulduğu ülkeler:	Kırım Özerk Cumhuriyeti (Ukrayna), Türkiye, Özbekistan, Romanya, Bulgaristan
Konuşan kişi sayısı:	~500000
Sıralama:	*
Dil Grubu Sınıflandırma:	Altay Dil Ailesi (tartışmalı) Türk Lehçeleri Kıpçak grubu/Oğuz grubu Kırım Tatarcası
Resmî Durum
Resmî dil olduğu ülkeler:
Dili düzenleyen kurum:	*
Alfabe:	{{{alfabe}}}
Dil Kodları
ISO 639-1	yok
ISO 639-2	crh
SIL	crh
Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir.
Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri

Kırım Tatar Türkçesi veya Kırım Tatarcası (Kırım Tatarcası: Qırımtatar tili, Qırımtatarca), Türk lehçelerinin Kıpçak koluna ait bir lehçedir. Ancak bazı Oğuz grubuna ait özelliklere de sahiptir.

Ana unsurlarını Kıpçakçadan almış, ama başka Türk lehçeleriyle de etkileşimde bulunmuştur. Osmanlı Devleti ile olan sıkı ilişkileri olan Kırım Hanlarının ve ileri gelenlerinin genellikle İstanbul'da eğitim almaları Oğuz lehçelerinin etkilerini getirmiştir. Gaspıralı'nın çalışmaları ile bu etkiler iyice yerleşmiştir. Rus idaresine girilmesi ile de Rusça'dan etkilenmiştir. Ayrıca sürgün zamanından dolayı Özbekçeden alınmış etkileri de görülmüştür.

Kırım Tatarcanın başlıca şu ağızları vardır:

Yalıboyu
Ortayolaq (Bahçesaray)
Çöl (Kuzey)

Yalıboyu ağzı: Yalıboyu ibaresi Kırım'ın güneyinde Karadeniz kıyısında kalan ve dağlardan dolayı da iç kesimlerle irtibatı daha az olan bölgeyi ifade etmektedir. Bu bölgede yer alan Sudak ve başka bazı kaleler Kırım Hanlığı topraklarında olmasına rağmen doğrudan İstanbul (Osmanlı) tarafından yönetilmekteydi. Bu nedenle Anadolu'da yaşayan pek çok insan memuriyet, askerlik ve çeşitli geçim vasıtaları temini amacıyla bu bölgeye yerleşmişlerdir. Ayrıca deniz yoluyla doğrudan Osmanlı limanlarıyla bağlantılı olmaları nedeni ile de önemli bir etkileşim olmuştur. Tüm bunların sonucunda ortaya çıkan Yalıboyu ağzı, Anadolu Türkçesine oldukça yakın özellikler göstermiştir. Bir anlamda Anadolu Türkçesinin bir ağzıdır denilebilir.

Bahçesaray ağzı; bir yandan Kıpçak özellikleri taşırken bir yandan da gerek gramer gerekse kelime hazinesi bakımından Oğuz grubunun özelliklerini de oldukça fazla barındıran bir geçiş ağzıdır. Anadolu Türkçesi konuşan insanlar tarafından küçük bir çabayla anlaşılabilir. Kabul edilen edebi dil Bahçesaray ağzıdır ve mahalli dilde yazılmayan eserlerin çoğu bu ağızda kaleme alınmaktadır.

Çöl ağzı; Kırım'ın kuzeyinde kalan bozkır bölgesinde yaşayan halkın konuştuğu dildir. Tamamen kıpçak özellikler taşır. Nogayca ve Kazakçaya yakındır ve Türkiye Türkçesi konuşan insanlar tarafından anlaşılması daha zordur.

[değiştir] Eğitim

Kırım'da Tavrida Millî Üniversitesinde ve Kırım Devlet Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesiinde Kırım Tatarca öğretmenlik ve edebiyat bölümleri mevcuttur. Ayrıca Kırım boyunca 16 adet ilk ve orta öğretim okulunda Kırım Tatarca dersleri fakültatif şekilde verilmektedir.

[değiştir] Konuşulduğu ülkeler

[değiştir] Dış bağlantılar

g • d Türk Dilleri
Ogur ya da Bolgar öbeği	Bolgar dili* · Çuvaşça · Hazarca*
Kıpçak öbeği	Baraba dili · Başkurtça · Kırım Tatarca¹ · Komanca* · Karaçay Balkarcası · Karayca · Karakalpakça · Kazakça · Kıpçakça* · Krımçakça · Kumukça · Nogayca · Tatarca · Urum dili · Altay dili · Kırgızca ¹
Oğuz öbeği	Afşarca · Azerice · Kırım Tatarca¹ · Gagavuzca · Horasan Türkçesi · Osmanlı Türkçesi* · Peçenekçe* · Kaşgayca · Salarca · Türkiye Türkçesi · Türkmence · Urumca¹
Uygur ya da Çagatay öbeği	Ayni dili · Çagatayca* · Ili Turki · Lop dili · Uygurca · Özbekçe
Sibirya öbeği	Çulımca · Dolganca · Fuyü Gırgıs dili · Hakasça · Doğu Altayca · Şorca · Tofaca · Tuvaca · Batı Yugurca · Yakutça
Argu öbeği	Halaçça
Notlar: ¹ * Ölü diller