Kırım Tatarcası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kırım Tatarcası
Kırım Türkçesi
Telaffuz Qırımtatarca, Qırımtatar tili
bölge Kırım
Etnik köken Kırım Tatarları
Dönem 2006[1]
Dil aileleri
Yazı sistemi Kiril alfabesi Latin alfabesi Arap alfabesi
Resmi durumu
Resmi dil  Ukrayna (Kırım Özerk Cumhuriyeti)
Dil kodları
ISO 639-2 crh
ISO 639-3 crh
Crymean Tatar lang.png
Kırım Tatarcası'nın konuşulduğu yerler.

Kırım Tatarcası[2], Kırım Türkçesi[3] ya da Kırımca[4] (Qırımtatarca, Qırımca), Türk dillerinin Kıpçak koluna ait bir dildir. Ancak bazı Oğuz grubuna ait özelliklere de sahiptir. Romanya'nın Dobruca yöresinde konuşulan şekline Romanya Tatarcası adı verilir.

Ana unsurlarını Kıpçakçadan almış, ama başka Türk lehçeleriyle de etkileşimde bulunmuştur. Osmanlı Devleti ile olan sıkı ilişkileri olan Kırım Hanlarının ve ileri gelenlerinin genellikle İstanbul'da eğitim almaları Oğuz lehçelerinin etkilerini getirmiştir. Gaspıralı'nın çalışmaları ile bu etkiler iyice yerleşmiştir. Rus idaresine girilmesi ile de Rusça'dan etkilenmiştir. Ayrıca sürgün zamanından dolayı Özbekçeden alınmış etkileri de görülmüştür.

Ağızları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırım Tatarcanın başlıca şu ağızları vardır:

  • Yalıboyu
  • Ortayolaq (Bahçesaray)
  • Çöl (Kuzey)

Yalıboyu ağzı: Yalıboyu ibaresi Kırım'ın güneyinde Karadeniz kıyısında kalan ve dağlardan dolayı da iç kesimlerle irtibatı daha az olan bölgeyi ifade etmektedir. Bu bölgede yer alan Sudak ve başka bazı kaleler Kırım Hanlığı topraklarında olmasına rağmen doğrudan İstanbul (Osmanlı) tarafından yönetilmekteydi. Bu nedenle Anadolu'da yaşayan pek çok insan memuriyet, askerlik ve çeşitli geçim vasıtaları temini amacıyla bu bölgeye yerleşmişlerdir. Ayrıca deniz yoluyla doğrudan Osmanlı limanlarıyla bağlantılı olmaları nedeni ile de önemli bir etkileşim olmuştur. Tüm bunların sonucunda ortaya çıkan Yalıboyu ağzı, Türkiye Türkçesine oldukça yakın özellikler göstermiştir. Bir anlamda Türkiye Türkçesinin bir ağzıdır denilebilir.

Bahçesaray ağzı; bir yandan Kıpçak özellikleri taşırken bir yandan da gerek gramer gerekse kelime hazinesi bakımından Oğuz grubunun özelliklerini de oldukça fazla barındıran bir geçiş ağzıdır. Türkiye Türkçesi konuşan insanlar tarafından küçük bir çabayla anlaşılabilir. Kabul edilen edebi dil Bahçesaray ağzıdır ve mahalli dilde yazılmayan eserlerin çoğu bu ağızda kaleme alınmaktadır.

Çöl ağzı; Kırım'ın kuzeyinde kalan bozkır bölgesinde yaşayan halkın konuştuğu dildir. Tamamen kıpçak özellikler taşır. Nogayca ve Kazakçaya yakındır ve Türkiye Türkçesi konuşan insanlar tarafından anlaşılması daha zordur.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırım'da Tavrida Millî Üniversitesinde ve Kırım Devlet Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesinde Kırım Tatarca öğretmenlik ve edebiyat bölümleri mevcuttur. Ayrıca Kırım boyunca 16 adet ilk ve orta öğretim okulunda Kırım Tatarca dersleri seçmeli olarak verilmektedir.

Diğer dillere göre Kırım Tatarcası[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırım Tatar, Türk ve Azericesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırım Tatarcası Türkçe Azerice
Meclis Haberleri 10.09.2003// Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 120-cı toplaşuvı olıp keçti

2003 senesi sentâbr 7 künü Aqmescitteki İslâm Merkeziniñ binasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 120-cı toplaşuvı olıp keçti. Toplaşuvda...

Meclis Haberleri 10.09.2003// Kırım Tatar Millî Meclisi'nin 120. toplantısı gerçekleşti

7 Eylül 2003 günü Akmescit'teki İslam Merkezi'nin binasında Kırım Tatar Millî Meclisi'nin 120. toplantısı gerçekleşti. Toplantıda...

Məclis Xəbərləri 10.09.2003// Kırım Tatar Milli Məclisinin 120-ci toplantısı keçirildi

2003-cü il sentyabrın 7-si günü Ağməsciddəki İslam Mərkəzinin binasına Kırım Tatar Milli Məclisinin 120-ci toplantısı keçirildi. Toplantıda...

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]