Karakalpakça
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Karakalpakça Қарақалпақ тили veya latin Qaraqalpaq tili |
|
| Konuşulduğu ülkeler | Özbekistan |
|---|---|
| Konuşan kişi sayısı | 412 000 |
| Sıralama | ? |
| Dil grubu sınıflandırması | Altay dil ailesi (tartışmalı)
|
| Resmî Durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler | Karakalpakistan |
| Dili düzenleyen kurum | - |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | - |
| ISO 639-2 | kaa |
| ISO 639-3 | kaa] |
| SIL | kaa |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Vikipedi'nin Karakalpakça sürümü | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Karakalpakça Türk Lehçelerinin Kıpçak grubuna ait bir lehçe. Bazı araştırmacılar tarafından Kazakça'nın bir ağzı olarak görülür. Çünkü Kazakça'ya oldukça benzemektedir. Alfabe, Kazak Kiriline çok benzemektedir. Özbekistan'ın kuzeyinde Karakalpaklar tarafından konuşulur. Karakalpakça'yı bir Kazak ağzı olarak gören Türkologlar Karakalpakça'ya Güney Kazakçası da derler.
Karakalpakça için Özbek-Latin alfabesi de kullanılır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Alfabe
| Kiril | Latin | IPA | Kiril | Latin | IPA | Kiril | Latin | IPA | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Аа | Aa | a | Ққ | q | Фф | Ff | f | |||
| Әә | A'a' | æ | Лл | Ll | l | Хх | Xx | x | ||
| Бб | Bb | b | Мм | Mm | m | Ҳҳ | Hh | h | ||
| Вв | Vv | v | Нн | Nn | n | Цц* | ts | ʦ | ||
| Гг | Gg | g | Ңң | N'n' | ŋ | Чч* | sh | ʧ | ||
| Ғғ | G'g' | ɣ | Оо | Oo | o | Шш | SHsh | ʃ | ||
| Дд | Dd | d | Өө | O'o' | œ | Щщ* | sh | ʃ | ||
| Ее | Ee | e | Пп | Pp | p | Ъъ* | ||||
| Ёё* | yo | jo | Рр | Rr | r | Ыы | Iı | ɯ | ||
| Жж | Jj | ʒ | Сс | Ss | s | Ьь* | ||||
| Зз | Zz | z | Тт | Tt | t | Ээ | Ee | e | ||
| Ии | İi | i | Уу | Uu | u | Юю* | yu | ju | ||
| Йй | Yy | j | Үү | U'u' | y | Яя | ya | ja | ||
| Кк | Kk | k | Ўў | Ww | w |
[değiştir] Kazak Alfabesiyle farkları
Kazak alfabesinde bulunan "Ii" harfi Karakalpak Kirilinde görünmemektedir. Ayrıca Karakalpaklar'ın Özbek latinine geçme eğilimleri vardır. Karakalpakça'da "Ii" yerine "Ии" vardır.
[değiştir] Özellikler
- y>j (c) olayı bu lehçede de görülebilir. жазыўшы (jazıwşı)- yazar, yazıcı
- Eski Türkçe'deki "ğ"'lerin y'ye dönüştüğü söylenebilir. Mesela eski Türkçe mastar eki olan "-ığ" Karakalpakça'da "-ıw" şeklindedir.
- Özbekçe'den Arapça-Farsça kelimeler almıştır.
- Çoğul eklerinde Kazakçadaki gibi -lar, -ler'in dışında -dar, -der, -tar, -ter şekilleri yoktur. Yani Karakalpakçada bu ek sadece -lar, -ler şeklindedir. Örneğin Kazakça'da "kendilerinin" anlamındaki "өздерінің (özderiniñ)" Karakalpakça'da "өзлериниң (özleriniñ)" şeklindedir.
- Bazı değişmeler Kazakçadan farklı olarak olmamıştır. Mesela Kazakça'da "söylesetin" "konuşacak" anlamdadır. Mesela "söylesetin adam", "konuşacak, söyleşecek adam". Bu kelimedeki -tin kısmı Eski Türkçe'deki -tuğın şeklindeki ekten gelir. Karakalpakçadaysa bu ek değişmemiştir ve tek şekillidir: "söylesetuğın"
- Karakalpakça'da ş>s değişmesi de vardır: söyleş->söyles- gibi...
- Karakalpakça'da ç>ş değişmesi de görülür: qança>qanşa...
Ayrıca Vikipedi'nin Karakalpakça sürümüde bulunmaktadır.
[değiştir] Dış bağlantılar
|
|
|
|---|---|
| Ogur | Bulgar · Çuvaşça · Hun dili · Hazarca · Avarca |
| Uygur | Eski Türkçe · Ainice² · Çağatayca · İli Turki · Lop · Uygurca · Özbekçe |
| Kıpçak | Altayca · Baraba dili · Başkurtça · Kırım Tatarcası¹ · Kumanca · Karaçay-Balkarca · Karayca · Karakalpakça · Kazakça · Kıpçakça · Kırımçakça · Kumukça · Kırgızca · Nogayca · Eski Tatarca · Tatarca · Urumca¹ |
| Oğuz | Afşarca · Azerice · Kırım Tatarcası¹ · Gagavuzca · Balkan Gagavuzcası · Horasanca · Osmanlıca · Peçenekçe³ · Kaşgayca · Salarca · Türkiye Türkçesi · Türkmence · Urumca¹ |
| Argu | Halaçça |
| Sibirya | Çulımca · Dolganca · Fuyü Gırgıs dili · Hakasça · Şorca · Tofaca · Tuvaca · Batı Yugurca · Yakutça |
| Notlar: ¹İki tane öbekte bulunan diller, ²Karma diller, ³Tartışmalı İtalik yazılanlar ölü dillerdir. |
|
Türk dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
