Alanlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Alanlar ve Vandalların 4. ve 5. yüzyıllardaki göçü. Kırmızı:göçler; Turuncu: askeri genişleme; Sarı: Yerleşim bölgeleri

Alanlar (Göktürkçe: As/Ar; Çince Alan/A-Lan/Yancai; eski Yunanca: Ἀλανοί; Latince: Alani/Halani) — Türk dilleri de konuşan İskit-Sarmat kökenli göçebe halk.[1][2][3] M.Ö. dönemlerde bugünkü Kazakistan topraklarında yaşamaktaydılar. Miladi dönemin başlangıç yıllarında ise Alanların büyük bir bölümü Volga ırmağını geçerek Don ırmağı civarlarına, Kırım ve Kuzey Kafkasya topraklarına gelerek bu bölgelerde uzun yıllar hakimiyet kurmuşlardır.[4]

Alan dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Alan adı yazılı kaynaklarda ilk defa M.S. 1. yy'da ortaya çıkar ve Çin kaynaklarına göre Alanlar dokuz Tiele-Türk boylarından biridir.[5][6] Alanlar (Aslar) eski Türk yazıtlarında bir Türk boyu olarak Kırgızların yanında çok kez belirtilmiştir.[7][8] Mahmut Kaşgarlı 'Az keshe' (yani 'Az kişi') adlı ve şüphesiz Türk olan bir kavim hakkından bahseder. Arap tarihçisi El-Birûni'ye göre Alanların dili Harzemşahların ve Kumanların dillerine benzer. Alanların bir kısmı Kipçak (Karaçay-Balkarların ataları) ve diğer kısmı Oğuz (Azerilerin ataları) dallarına ağit.[9] Karaçay-Balkarlar kendilerine bugüne kadar Alan ile hitap ederler ve komşu halklar tarafından da aynı hitabı almaktadırlar.[10][11] Etimiloji bakış açısından Alan ismi Türkçe "alan, ova, açık yer, geniş veya büyük mesafe" demektir.[12] Osetlerin ataları olduğunu gösteren araştırmalar da vardır.[13] Bundan dolayı Alanlar İran kökenli olduklarına dair görüşler de vardır.[14]

Kafkasya[değiştir | kaynağı değiştir]

Alanların bir kısmı IV.yy'da Büyük Halklar Göçüne katılmıştır. Kalanlar ise Kafkas coğrafyasında yerleşik hayata geçmişlerdir. Alanların klan esaslı birliği daha sonra Alaniya olarak bilinen Alan ve yerel Kafkas halklarını bir araya getiren ve Tatar-Moğol İstilasına kadar devam eden feodalizm öncesi yönetim şekline sahip bir devlet oluşturmuşlardır. 1230-lu yılların sonuna doğru Alaniya'yı ele geçiren Tatar-Moğollar hayatta kalan Alanları Kafkasya'nın merkezindeki dağlık yerlerde ve Kafkas Dağlarının ötesine yerleşmek zorunda bırakmışlardır. Buralarda yerel halkların da karışması ile Osetya'lı olarak yaşamlarını sürdürmüş ve Kuzey Kafkasya'daki halkların etnik kökeninde(Karaçay-Balkar) önemli rol oynamışlardır. Alanlar son yıllarını, bugünkü Karaçay-Çerkes ve Kabardey-Malkar topraklarının Beştav ve Abhazya’nın Kodor ırmağı çevresinde ve yüksek dağlık vadilerde 18'ci yüzyıla kadar sürdürmüşlerdir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ian Almond, Two faiths, one banner: when Muslims marched with Christians across Europe's battlegrounds, Harvard University Press, 2011, s.108
  2. ^ Klaus Röhrborn, Wolfgang Veenker: Runen, Tamgas und Graffiti aus Asien und Osteuropa, In Kommission bei O. Harrassowitz, 1985, s. 5
  3. ^ Zakiev M. Z., Who are Alans?, Kazan, 1995
  4. ^ Biblioteka İnostrannıh Pisateley o Rossii, t.1, SPb, 1836
  5. ^ Duan, "Dingling, Gaoju and Tiele", s. 47-49, 330-339
  6. ^ Denis Sinor, The Cambridge History of Early Inner Asia, Vol. 1, 1990, s.271
  7. ^ Bartold V.V., Kırgızlar: Tarihi bilgiler // 2'ci cilt, 1'ci bölüm., 1963
  8. ^ (Emel Esin, A history of pre-Islamic and early-Islamic Turkish culture, Ünal Matbaasī, 1980, s.228)
  9. ^ Zakiev M. Z., Who are Alans?, Kazan, 1995
  10. ^ Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt
  11. ^ Hasan Celâl Güzel, Ali Birinci, Genel Türk tarihi, Cilt 10, Yeni Türkiye, 2002, s. 472:
    • "Karaçay-Malkarlılar ayrıca kendileri için tarihî bir etnonim olan "Alan" adını kullanır ve birbirlerine "Alan" diye hitap ederler."
  12. ^ J. Hill, Alanian Etymology Notes
  13. ^ Йоахим Херрманн,Unesco, Эрик Жüрчер, op. cit., s. 182
  14. ^ Frontcover James Minahan, A Historical Dictionary of European National Groups, 2000, s.518