Türkler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türkiye Türkleri sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Türkler
Sultan Alp Arslan.jpg
Nasreddin (17th-century miniature).jpg
Turkey-1683 (2215851579).jpg
Sultan Gazi ʻUthmān Han I - السُلطان الغازي عُثمان خان الأوَّل.png
YıldırımBayezit4.jpg
Ali kuscu.jpg
Gentile Bellini 003.jpg
Yavuz Sultan I. Selim Han.jpg
Pîrî Reis büstü.JPG
Barbarossa Hayreddin Pasha.jpg
EmperorSuleiman.jpg
Kemalbey-cropped.jpg
Osman Hamdi Bey.jpg
Halide-edip-adivar-b3.jpg
Nazim hikmet.jpg
MustafaKemalAtaturk.jpg
Mimar Kemaleddin.jpg
HulusiBehcet 20111218.jpg
Arif Mardin (cropped).jpg
Ahmet Ertegun (cropped).jpg
Orhan Pamuk 2009 Shankbone.jpg
Mehmet Oz - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg
ElifShafak Ask EbruBilun Wiki.jpg
Nuribilgeceylan.jpg
Sertab Erener - Zenne - Cropped.jpg
Fatih Akin, Soul Kitchen im Filmcasino Wien.jpg
Tarkan (9).jpg
Arda Turan 2013 Real Madrid.jpg
Omer Asik.jpg
Mesut Özil (9881761465) Cropped.jpg
Toplam nüfus
70-80 milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye Türkiye 55.000.000-65.000.000 [1][2][3]
Almanya Almanya 2.193.000 - 3.500.000 [4][5][6][7][8]
Bulgaristan Bulgaristan 746.664-1.000.000 [9]
Irak Irak 500.000-3.000.000 [10]
Fransa Fransa 225.000 - 500.000 [11]
Hollanda Hollanda 385.000 - 450.000 [12]
Birleşik Krallık Birleşik Krallık 56.000 - 500.000 [12][13][14]
Özbekistan Özbekistan 200.000 [15]
Suriye Suriye 65.000 - 750.000 [12]
Amerika Birleşik Devletleri ABD 500,000 [16]
Yunanistan Yunanistan 130.000 - 200.000 [17][18]
Avusturya Avusturya 55,000 - 250.000 [19]
Belçika Belçika 53.000 - 300.000 [12]
Avustralya Avustralya 55.000 - 100.000 [12]
Rusya Rusya 95.430 - 150.000 [20]
Suudi Arabistan Suudi Arabistan 26.000 - 150.000 [21]
İsviçre İsviçre 45.000 - 100.000 [12]
Makedonya Cumhuriyeti Makedonya 77.959 - 200.000 [22]
Kosova Kosova 50.000 - 80.000 [23][24]
Romanya Romanya 44.500 - 85.000 [25]
Kanada Kanada 24.000 [12]
Azerbaycan Azerbaycan 43.400 [26]
Mısır Mısır 38,000 [27]
Danimarka Danimarka 31.000 [12]
Norveç Norveç 15.000 [28]
İtalya İtalya 13.500 [29]
Ukrayna Ukrayna 9.180 [30]
Diller

Türkçe

Din

çoğunluk: İslam, diğer:Hristiyan, Musevi

İlgili etnik gruplar

Türk halkları, Anadolu halkları, İran halkları, Kafkasya halkları, Slav halkları

Türkler, Anadolu Türkleri veya Türkiye Türkleri, çoğunlukla Türkiye ve Osmanlı İmparatorluğu'nun eski topraklarında yaşayan, Türk halkıdır. Türkiye sınırlarının dışında yaşayan Türkler (Oğuzlar), bugünkü Türkiye ile değil Osmanlı İmparatorluğu ile bağlantılı oldukları için Osmanlı Türkleri olarak da tabir edilirler.

Bazı araştırmacılara göre Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasından önceki dönemlerde elinde bulundurduğu coğrafi alanlar (başlıca Kosova, Makedonya, Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, Kıbrıs, Gürcistan, Irak, Suriye) üzerinde İmparatorluk yıkıldıktan sonra kalan büyük Türk azınlıklar da Türkler sınıfına girer. Bununla birlikte Avrupa'ya Türkiye'den göç ederek yerleşmiş olan Türk göçmen toplulukları (özellikle Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda, Avusturya, Belçika ve Danimarka'da bulunanlar) ile Kuzey Amerika ve Avustralya'daki Türk göçmenler de Türkler grubuna girmektedirler.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk adının bilim çevrelerince kabul edilen ilk kullanım 1. yüzyılda Pomponius Mela ve Plinius adlı Romalı tarihçilerce kaydedilmiştir. Azak'ın doğusunda yaşayan insanlar Turcae/Tyrcae adı ile kayda geçmiştir.[31][32][33][34][35][36] "Türk" (veya Türük, Török, Törk) adı Türkçe belgelerde ilk defa Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarında Old Turkic letter UK.svgOld Turkic letter R2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg(Türük) veya Old Turkic letter K.svgOld Turkic letter R2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg(Türk)[37][38] veya Old Turkic letter UK.svgOld Turkic letter R2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg Old Turkic letter K.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter UK.svg (Kök Türük[39][40] şeklinde geçer.

Türk adı, ilk dönemlerde belirli bir toplumun kavmî ismi olmak yerine siyasi mensubiyeti belirleyen bir isim olarak ortaya çıkar. Bu kelimenin "türe-" eyleminden, "töre" isminden türetildiği ve türeyen, töreli, tüzüklü(kanunlu) anlamına geldiği düşünülmektedir.[41] Kelimenin zamanla güçlü, kuvvetli ve güzel anlamlarına da gelmiştir.[42][43] Türkî-i Çeşm (Güzel Göz), Türkî-i çin (güzel güneş) terkiplerinde de gördüğümüz Türk kelimesi özellikle Fars ve Arap şiirlerinde ortaya çıkar. Bir görüşe göre de Türk kelimesi hakanlar sülalesi olan Aşinaaoğulları'nın unvanıdır ve bu sülaleye mensubiyet Türklükle anılır. Türk kelimesi ilk olarak Göktürk Devleti vasıtasıyla bir devletin adı olur ve bu devlete mensubiyeti bildirir.[44]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk tarihinin başlangıcı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünya üzerinde yaşayan insan topluluklarının milletleşme süreci onların avcı-toplayıcılıktan çiftçi-çobancılığa geçilmesi ile başlar.[45]. Türkleri oluşturacak insan topluluklarının MÖ 6000'lerde koyun yetiştiriciliğine başladığı düşünülmektedir.[46] Bu tarih atlı göçebe Türk kültürünün başlangıcı olarak kabul edilebilir. Bu değişiklikler ile ilk Türk kültürü olan Anav kültürü ortaya çıkmıştır. Ata ilk binen kavim Türklerdir.[47]

Türklerin atalarının MÖ 2500 ile MÖ 1700 yılları arasındaki Afanasiyevo kültürü ile başlayan ve MÖ 1700 ile MÖ 1200 yılları arasındaki Andronovo Kültürü ile devam eden dolikosefal mongolitlerle ortak yönleri bulunmayan Brakifesal ırka dayandıığını savunurlar. Bu ırkın savaşçı ve göçebe kültüre sahip olduğu, MÖ 1700 yılları sonrasında kitleler hâlinde Altay Dağları ile Tanrı Dağları arasındaki bölgeye yayıldığı bilinmektedir. Bilinen ilk Türk topluluğu İskitler dir.[46][48][49][50][51]

Orta Asya dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

MS 565 yılında dünya

Göktürk Kağanlığı, Gök Türkler veya Kök Türkler[52] , Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarında Old Turkic letter UK.svgOld Turkic letter R2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg(Türük) veya Old Turkic letter K.svgOld Turkic letter R2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg(Türk)[37][38] veya Old Turkic letter UK.svgOld Turkic letter R2.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter T2.svg Old Turkic letter K.svgOld Turkic letter U.svgOld Turkic letter UK.svg (Kök Türük[39][40] veya bazı yabacı kaynaklarda Türk) şeklinde geçer (Çince: 突厥 Pinyin: Tūjué; Wade-Giles: T'u-chüeh, Guangyun: dʰuət-kĭwɐt), 552-744 yılları arasında Orta Asya ve Çin'de hükümdarlık sürdüren kağanlık.

Türk adı bugün kullandığımız şekli ile ilk kez Göktürkler dönemine ait Orhun Yazıtları'nda geçmektedir. "Türk" adıyla kurulmuş ilk ve Türk adını resmî devlet ismi şekliyle kullanan ilk Türk devletidir.[53][54] Devletin kurucusu ilk önderi Bumin Kağan'dır. Bumin Kağan'ın kardeşi İstemi Kağan ülkenin batı kanadını yönetirdi. Göktürkler komşuları olan Çin, Sasani (İran) ve Bizans İmparatorluğu ile askeri, siyasi ve ekonomik ilişkiler kurdular

Oğuzlar, Oğuz Kağan Destanı'na göre 24 boydan ve Kaşgarlı Mahmud'un Divânu Lügati't-Türk eserine göre 22 boydan oluşan en kalabalık Türk boyu. Günümüzde Türk nüfusunun çoğunluğu Oğuz boyundandır. Osmanlı İmparatorluğu'nu kuran Türk boyu Oğuzlardır.

Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuz boyları; 24 Oğuz boyunu önce iki kolda (Bozoklar ve Üçoklar) daha sonra Oğuz Han'ın 6 oğluna ve son olarak da onların 4 oğluna ayırmaktadır. Listelerin kaynakları, Kaşgarlı Mahmud ve 14. yüzyılda yaşayan Reşideddin'e dayanmaktadır. Reşidüddin 24, Kaşgarlı Mahmud ise 22 boy saymaktadır.

Balkanlar dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hunlar[değiştir | kaynağı değiştir]

MS 450 döneminde Balkanlar’da Hunlar
Codex Cumanicus’tan bir sayfa

Türk boylarının Avrupa kıtasında, Balkanlardaki tarihleri MS 3. yüzyıla kadar kanıtlanmıştır. Hunlar, Gotlardan, Alanlardan ve Germen Taifallardan oluşturdukları yardımcı kuvvetlerle takviyeli olarak ilk defa 378 baharında Tuna'yı geçmişlerdir. Romalılardan karşılık görmeksizin Trakya'ya kadar ilerlemişlerdir. Roma imparatoru I. Theodosius'un ölüm yılı olan 395’te Hunlar yeniden Balkanlar’da hareketlenmişlerdir.[55] Hunlar, MS 380 yılından itibaren Balkanlar’a egemenlik kurmuşlardır. Bölgenin büyük bir kısmında hâkim olan Hunlar, Slavlardan daha önemlidir.[56]

Balkanlar’da yerleşen Hun idari yapılanması, idarede ve devlet içindeki Türk kavimlerinin yanında, birçok Ural kavmi, Germen kavimleri (Gotlar, Gepidler vb.), Slavlar, Sarmatlar gibi birçok kavmin beraber yaşadığı bir yapı olmuştur.

MS 453 yılında Attila'nın ölümü ile beraber Balkanlar’da Hun gücü zayıflamış ve sonrasında da Hunların idaresi ortadan kalkmıştır.

Tuna Bulgarları[değiştir | kaynağı değiştir]

VII. yüzyılda Türk asıllı Bulgar kabileleri, hükümdarları Asparuh'un kumandasında Tuna'yı geçerek Batı Karadeniz ile Tuna nehri arasındaki bölgeye yerleşen Slavları hâkimiyetleri altına almışlardır.[56]

Balkanlar’ın doğusuna yerleşen Bulgar boyları, devletleri içinde yaşayan büyük Slav nüfusuyla beraber yaşarken, bir süre sonra bu Slav boylarını kültürlerine doğru yönelip Slavlaşmışlardır.[56]

Doğudan, Asya içinden, Kuzey Karadeniz step bölgesi yoluyla birbiri ardından gelen atlı göçebe Türk kavimleri, ya burada Dac, Trak ve Slav aslından yerli halkla karışmış, ortadan kaybolmuş (11. yüzyılda Oğuz aslından Peçenekler ve Uzlar gibi), yahut askerî egemen sınıf olarak Kuzeydoğu Balkanlar’da güçlü devletler kurmuşlardır. Bu sonuncular arasında, bir Türk boyu olan Kutrigurların 7. yüzyılda kurmuş oldukları Bulgar Hanlığı özellikle anımsanmalıdır. Bulgarların Dobruca'da bıraktıkları kitabelerde, hükümdar, “Han” unvanı ile anılır ve On İki Hayvanlı Türk Takvimi kullanılır. Bulgar Hanları 9-11. yüzyıllarda (1018'e kadar) Balkanlar'da Bizans İmparatorluğu'nun yerini almıştır. 13. ve 14. yüzyıllarda, yine Bulgaristan'da. Kıpçak/Kuman aslından Slavlaşmış Terteri ve Şişman Hanedanları hâkim oldu.[57]

Peçenek ve Kuman Türk Boyları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgarların Balkanlara gelişinden daha sonra 11. ve 12. yüzyıllarda Peçenek, Kuman (Kıpçak) ve Uz Türkleri, Balkanlara göç etmişler ve bunların bir kısmı 15. yüzyıla kadar toplu olarak varlıklarını korumuşlardır. O dönemde Kumanlarla ticaret yapan Avrupalılar için 2500 kadar kelimeyi içine alan bir Kumanca sözlüğün (Codex Cumanicus) hazırlanmış olduğu bilinmektedir.[58]

9. yüzyılın ilk yarısında, Hazar-Oğuz ittifakı baskısına dayanamayarak, kalabalık kütleler hâlinde İdil’i geçip yurtlarından çıkardıkları Macarların yerine, Don-Kuban havalisine gelmişlerdi (860-880 sıraları). Bu, büyük göçün ilk hareketi olmuştur. Macarları önlerinden süren Peçeneklerin gerisinde Oğuzlar, onların da gerisinde Kumanlar, Karadeniz'in kuzeyinden batıya yönelmişlerdir. İmparator K. Porphyrogennetos tarafından yazılan De Administrando Imperio’da (948-952’lerde) kaydedildiğine göre, Peçenekler 8 boy hâlinde idiler.[59] 10. yüzyıl ortalarında, Karadeniz’e dökülen nehirlerin kıyılarında olmak üzere, şöyle sıralanmışlardı: Çoban (Don), Tolmaç (Don’un denize döküldüğü bölgede), Külbey (Donets), Çor (Özi Nehri doğusu), Karabay (Özi-Bug arası), Ertim (Dinyester), Yula (Prut), Kapan (aşağı Tuna). İlk üçü Uzlar, Hazarlar, Alanlar ve Kırım bölgesi ile temas hâlinde; Yula boyu Macaristan, Kapan da Tuna Bulgarları ile sınırdaş bulunuyordu.[59][60]

Osmanlı Türkleri Balkanlara girmeden önce, 12-14. yüzyıllarda Kıpçak/Kumanların bölgede üstün tarihî rolü yeterince vurgulanmamıştır. Özellikle, Dobruca'dan Akkerman'a kadar step bölgesinde yerleşmiş ve Hristiyan dinine geçmiş olan Kıpçak/Kumanlar çeşitli hanedanlar kurmuşlardır. Bunlardan bir grup, 14. yüzyıl ikinci yarısında Dobruca-Varna bölgesinde bir beylik kurmuştur (Merkezi Kalliakra); Dobrotiç ve bir Kuman adı taşıyan kardeşi Çolpan'ın Dobruca Beyliği, 1388'de I. Murad'ı metbü tanımış, 1393'te I. Bayezid bu beyliği Osmanlı ülkesine katmıştır. Özetle, Deliorman ve Varna'dan Tuna'ya kadar giden bölge daha Osmanlılardan önce gerçek bir Türk yerleşim alanı olmuştur.[57]

Anadolu'dan Türklerin geçişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Balkanlar’ın güneyinden, Anadolu'dan Türklerin Balkanlara gelip yerleşmesi, 1260'lara kadar iner. Kuzey Karadeniz bölgesinden gelen Türk orakları, zamanla Hristiyanlığı kabul edip yerli Slavlarla karıştıkları hâlde, Anadolu'dan gelen Müslüman Türkler, kendi din ve kültürlerini saklamayı başarmışlardır. İlk yerleşme, 1261'de Moğollardan kaçıp Bizans'a sığınan Selçuk Sultanı İzzeddin Keykavus'la gerçekleşmiştir. Moğol idaresinden kaçan otuz-kırk Türkmen obası, kutsal kişi Sarı Saltuk Baba ile İzzeddin Keykavus'un yanına gelmiş ve Bizans imparatoru tarafından Kuzey Dobruca’ya yerleştirilmiştir (1263). Başlangıçta, Müslüman Altın Ordu emiri güçlü Nogay'ın himayesi altına giren bu Anadolu Türkmen grubu, burada Baba-Saltuk kasabası ile başka kasabalar kurmuşlardır. 1332'de buradan geçen İbn Battuta, Baba kasabasını "Türklerin oturduğu bir şehir" olarak anar.[57]

Anadolu'da ilk dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

10. yüzyılda Orta Asya'dan, çoklukla İran üzerinden Anadolu topraklarına yerleşen Oğuz-Türkmen başta olmak üzere pek çok boy Türk adı altında toplanmıştır. Türk adı Orta Asya'da Türk ırkına mensup ve Türkçe konuşan toplulukların Göktürkler döneminden beri ortak adıdır. Anadolu'da gittikçe azalan yerli nüfus yerini Türklere bırakmaya başlamış ve 10. yüzyılda kurulan Türkmen beylikleri sayesinde tüm Anadolu'da Türkçe konuşan topluluklar egemen toplum olmuştur.

Anadolu'ya ilk olarak Hun, Sabir, Hazar gibi Türk kavimleri akın yapmış olsa da bu akınlar genelde askerî amaçlı olmuştur. Ancak 9. ve 10. yüzyılda Karadeniz'in kuzeyinden Balkanlar'a gelen Kıpçak, Peçenek, Uz adlı Türk kavimleri Anadolu'ya Bizans eliyle geçirilmiş ve yerleştirilmiştir. Asıl Anadolu'nun Türk yurdu hâline dönüşmesi, doğudan gelen Oğuz-Türkmen göçleriyle olmuştur.

Büyük Selçuklu Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük Selçuklu Devleti’nin Melikşah dönemindeki görünümü (1092)

Göçmen Türklerde bozkırdaki ırmakları geçiş büyük önem arz ediyordu. Oğuzname'de salı keşfeden kişi boyun önemli bir atası sayılmaktadır. Hanedanın atası olan Selçuk Bey tarafından temeli atılan bu devlet Bağdat'ı kendine başkent yaparak Abbasi halifesinin koruyucusu konumuna erişti. 1092 yılında Selçuklu hükümdarı Melikşah'ın ölümünden sonra bölünmeye uğradı. Selçuklular tarafından kurulan diğer devletler Kirman Selçuklu Devleti, Irak Selçuklu Devleti, Suriye Selçuklu Devleti ve Anadolu Selçuklu Devleti'dir. 1040-1157 yılları arasında hüküm süren Büyük Selçuklular, en güçlü oldukları dönemde Harezm, Horasan, İran, Irak, Suriye, Arap Yarımadası ve Doğu Anadolu'ya egemen olmuş bir Türk devletidir. Kapladıkları alan doğuda Balkaş ve Issık Gölleri, Tarım Havzası; batıda Ege ve Akdeniz sahilleri, kuzeyde Aral Gölü, Hazar Denizi, Kafkasya, Karadeniz; güneyde Arabistan dahil Umman Denizi'ne kadar ulaşıyordu (10.000.000 km2).

Haçlı savaşları ve Moğol istilası, Anadolu'da Oğuz-Türkmen yerleşmelerini yoğunlaştırmıştır. Selçuklu döneminde Çağrı bey döneminde yapılan ilk keşif ve akınlarda yurt arayan binlerce Türkmen aşireti Doğu Anadolu'ya girip Batı Anadolu'ya doğru yerleşmeye başlamıştır.

1071 Malazgirt Savaşı ve 1099 Bizans’ın Türk bölgelerine baskınlarında Bizans emrinde olan binlerce Türk unsuru zamanla Anadolu Selçuklu saflarına geçmiştir. Anadolu Selçuklu döneminde Orta Asya ve Azerbaycan üzerinden Anadolu'ya gelen Türkmen aşiretleri Batı Anadolu'ya yerleşmeye başlamıştır.

Beylikler döneminde doğudan gelen çok sayıda Türkmen aşireti, Anadolu'da Türk nüfusunun devam etmesine neden olmuştur. Germiyanoğulları, Osmanoğulları Karesioğulları ve Hamitoğulları gibi batıdaki Türkmen beylikleri, Türkmen göçlerinden beslenmişlerdir.

1200'lü yılların başında Orta Asya'da yaşayan Harzemşah Türkmenleri Moğol baskınından kaçarak Anadolu beyliklerine sığınmıştır. Orta Asya'da Hotan, Semerkant, Kaşgar, Cent gibi şehirlerde yerleşik olarak yaşayan Türk boylarının pek çoğu Moğol istilasından kaçarak Anadolu'ya yerleşmişlerdir.

1243 yılında Anadolu'nun Moğol istilasına uğramasıyla ve Azerbaycan'da kurulan İlhanlılar devleti aracılığıyla pek çok Türk ve Moğol unsuru Anadolu'ya yerleşmiştir.

Anadolu Selçuklu Devleti[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu Selçuklu Devleti, Selçukluların Anadolu'da kurduğu devlettir.

Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi 1071’deki Malazgirt Savaşı'ndan sonra hızlandı. Özellikle Malazgirt Savaşı'ndan itibaren Müslüman Türkler Anadolu'ya akın etmiştir; ancak İslamiyet'ten önce de Anadolu ve Balkanlarda Türkler vardır.[61] Selçuklu komutanı Kutalmışoğlu Süleyman Şah Anadolu’daki fetihleri batıya yayarak 1075'te İznik’i Bizans’tan aldı ve burayı başkent yaparak bağımsızlığını ilan etti.[62] Böylece kurulan Anadolu Selçuklu Devleti, İlhanlıların son Anadolu Selçuklu sultanını tahttan indirdikleri 1308'e kadar varlığını sürdürdü.

Anadolu Türk beylikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu Beylikleri

Anadolu Beylikleri, Türklerin 1071’deki Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurdukları devletlerdir. Savaşın hemen ardından, özellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da kurulan devletlere Birinci Dönem Anadolu Türk Beylikleri, aynı dönemde; önce Anadolu'nun batı ucunda İznik'i başkent edinen, sonradan da Haçlı Seferleri nedeniyle başkentini Konya'ya taşıyarak Orta Anadolu merkezli olarak devam eden Anadolu Selçuklu Devleti’nin zayıflaması ve yıkılmasından sonra kurulan devletler ise İkinci Dönem Anadolu Türk Beylikleri olarak ifade edilebilir.

Anadolu Selçukluları, Anadolu'daki Türkmen beylerini aşiretleriyle birlikte Bizans ve Kilikya sınırlarına yerleştirmişlerdi. Böylece Anadolu Selçukluları hem devletin sınırlarını güvence altına alıyor, hem de Türkmen beylerini denetim altında tutuyorlardı. Ama 1243'teki Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilen Anadolu Selçuklu Devleti’nin Türkmenler üzerindeki denetimi zayıfladı. Bu savaşın ardından, Moğolların bir kolu olan İlhanlılar Anadolu’da denetimi ele geçirdiler. Bu süreçte uç beylikleri, önce İlhanlılara bağlı, sonra bağımsız devletlere dönüştüler. Bu beyliklerden biri olan Osmanlı Beyliği, zamanla bütün öbür beyliklerin topraklarını ele geçirdi ve bir imparatorluğa dönüştü.

Osmanlı Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs'ın Osmanlı İmparatorluğu'nda denizci olan Piri Reis tarafından Kitab-ı Bahriye adlı eserinde yer verdiği tarihi haritası.[63]
Fatih'in İstanbul'a girişi
Günümüz Türk bayrağının 1844'te kabul edilmiş Osmanlı tarzı

Osmanlı İmparatorluğu veya Osmanlı Devleti’nin[64] kurucusu ve Osmanlı Hanedanı’nın atası olan Osman Gazi, Oğuzların Bozok kolunun Kayı boyundandır.[65] Devlet, Bilecik’e yakın Söğüt’te kurulmuştur. Osmanlı Devleti'nin bağımsız bir devlet olarak tarih sahnesine çıkması 1299 yılında olmuştur. Buna karşın Prof. Dr. Halil İnalcık, Osmanlı Devleti'nin 1299'da Söğüt'te değil 1302'de Yalova'da Bizans'a karşı yaptığı Bafeus Savaşı sonrasında devlet niteliğini kazandığını iddia etmiştir.[66] Osmanlı İmparatorluğu'nun Yalova'da kurulduğu iddiasına Yalova Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Niyazi Eruslu da destek vermiştir.[67] Bu devlet, İstanbul ile sınırlı bir şehir devletine dönüşmüş olan Doğu Roma İmparatorluğu'nu yıkmış, bazı tarihçilere göre bu Yeni Çağ'ı başlatan olay olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu gücünün doruğunda olduğu 16. ve 17. yüzyıllarda üç kıtaya yayılmış ve Güneydoğu Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın büyük bölümünü egemenliği altında tutmuştur. Ülkenin sınırları batıda Cebelitarık Boğazı (ve 1553'te Fas kıyıları'na, doğuda Hazar Denizi ve Basra Körfezi'ne, kuzeyde Avusturya, Macaristan ve Ukrayna'nın bir bölümüne ve güneyde Sudan, Eritre, Somali ve Yemen'e uzanmaktaydı.[68] Osmanlı İmparatorluğu 29 eyaletten ve vergiye bağlanmış Boğdan, Erdel ve Eflak prensliklerinden oluşmaktaydı. Devlet zaman zaman denizaşırı topraklarda da söz sahibi olmuştur. Atlantik Okyanusu'ndaki kısa süreli toprak kazanımları Lanzarote[69] (1585), Madeira (1617), Vestmannaeyjar[70] (1627) ve Lundy[71] (1655) bu duruma örnek olarak gösterilebilir.

Devlet altı yüzyıl boyunca Doğu dünyası ile Batı dünyası arasında bir köprü işlevi görmüştür. Hâkimiyeti altında bulunan topraklarda yaşayan halklar zaman zaman, toplu ya da yerel ayaklanmalar ile Osmanlı iktidarına karşı çıkmışlardır. Genel olarak din, dil ve ırk ayrımından uzak durduğu için yüzyıllarca birçok devleti ve milleti hâkimiyeti altında tutmayı başarmıştır.[72] Osmanlı İmparatorluğu, eski Türk örf ve adetlerinin ve İslam kültürünün yükümlülüklerinin doğrultusunda bir yönetim şekli belirlemiştir.[73]

Osmanlı devletinin kurulmasıyla Orta Asya'dan gelen göçler kesilmemiştir. Akkoyunlu, Karakoyunlu Türkmenleri devletlerinin yıkılmasıyla Türkmen boyları Anadolu'ya yayılmışlardır. Orta Asya ve diğer bölgelerden göç Azeri Safevi Devleti’nin kurulmasına kadar sürmüştür. 1517 Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferinden sonra binlerce çadırlık Suriye, Irak, Dulkadirli Türkmenleri'nin bir kısmı Batı Anadolu'ya gönderilmiştir.[kaynak belirtilmeli]

Osmanlı Devleti dağılma dönemi Osmanlı Devleti gerileme dönemi Osmanlı Devleti duraklama dönemi Osmanlı Devleti yükselme dönemi Osmanlı Devleti kuruluş dönemi Osmanlı Devleti beylik dönemi Modern Avrupa Fransız Devrimi Rönesans Yeni Modern Avrupa Orta Çağ V. Murat IV. Mustafa III. Mustafa II. Mustafa I. İbrahim Yavuz Sultan Selim Fatih Sultan Mehmet Yıldırım Beyazid VI. Mehmet Abdülaziz III. Selim III. Osman II. Ahmet IV. Murat I. Ahmet II. Selim II. Murat I. Murat V. Mehmet Abdülmecit I. Abdülhamit I. Mahmut II. Süleyman I. Mustafa III. Murat II. Beyazid II. Murat Orhan Gazi II. Abdülhamit II. Mahmut III. Ahmet IV. Mehmed II. Osman I. Mustafa Kanuni Fatih Sultan Mehmet I. Mehmet Osman Gazi İkinci Meşrutiyet Mısır Ermeni Kırımı Tanzimat Birinci Meşrutiyet Yunan İsyanı Osmanlı-Rus Savaşları Osmanlı Devleti'nde askerî reformlar Osmanlı Devleti'nde milliyetçilik Lâle Devri II. Viyana Kuşatması Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları Çaldıran Muharebesi İstanbul'un Fethi I. Kosova Muharebesi Osmanlı padişahları listesi


Osmanlı döneminde Anadolu'da yaşayan Türkmen boylarının bir kısmı Balkanlar'a geçirilerek oralara iskân ettirilmiştir ve bunlar Balkanlar’daki bugünkü Türk grupları oluşturmuşlardır.

1856 ve 1877 Rus-Osmanlı savaşı sonucuyla Anadolu'daki Türk ve Müslüman sayısı gittikçe artmaya; Rum ve Ermeni sayısı azalmaya başladı.[kaynak belirtilmeli] Osmanlı kayıtlarına göre, bu dönemde Balkanlardan Anadolu’ya geri göç eden Türk nüfusu 3 milyon kadardır (Muhacir).[kaynak belirtilmeli] Bu nüfusa Boşnak ve Arnavut kökenliler dâhil değildir.[kaynak belirtilmeli]

1856-1877 Osmanlı-Rus savaşları ve 1 dünya savaşı sonucuyla Kafkasya bölgesinden Türk kökenli halklardan Nogaylar, Azeriler, Terekemeler, Ahıska Türkleri, Balkar, Karaçay gibi Türk topluluklarının göçü yaşanmıştır.

1792, 1860-63, 1874-75, 1891-1902 yıllarında Karadeniz'in kuzeyinde Rusların baskısı artması sonucu 2 milyona yakın Türk dili konuşan Kırım Tatarı ve Kazan Tatarları Anadolu'ya yerleşmiştir.[kaynak belirtilmeli]

1914 resmî istatistiğine göre (Kars, Ardahan ve Artvin hariç; Arap ve Kürtler dahil) çoğunluğu Türk olan 13.4 milyon Müslüman vardır.[74]

Göç[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkan topraklarına dair etnik harita (1861)
2001 Nüfus sayımına göre Türk nüfus oranı:██ %50 ve üstü██ %20 ve üstü██ %10 ve üstü

Türklerin Bulgaristan'dan Göçü (1878-1994)[75][değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Sayı Not
1878-1912 350,000[75] 93 Harbi, Balkan Savaşları
1923-33 101,507[75] 1933 Razgrad Olayları
Eylül 1934 97,181[75] 1934 Balkan Antantı
Eylül 1940 21,353[75] 1940 Craiova Anlaşması
1950 154,198[75] Kore Savaşı
1952-68 24[75]
1969-78 114,356[75]
1979-88 10[75]
1989 321,800[75] 150,000'ni 1990'larda Bulgaristan'a döndü.[75]
1991-92 50,000[75]
1993-94 70,000[75]

Türklerin Yunanistan'dan Göçü[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunanistan bölgesinden Türk göçleri birkaç şekilde gelişmiş, bu göçler sonucunda bölgede bir zamanlar hatırı sayılır nüfus oranına sahip Türkler, günümüzde sadece Batı Trakya’da kalmıştır.

Batı Trakya’nın 1923 yılındaki nüfusu 191.699’dur. Batı Trakya nüfusunun 129.120’si Türk (%67), 33.910’u Yunan (%18), 28.669’u Bulgar, geri kalan nüfusunu ise Ermeni ve Yahudi topluluğu oluşturmaktaydı.[76]

1923 Yılında Batı Trakya Nüfusu[77]
Şehirler Türk Yunan Bulgar Yahudi Ermeni
Gümülcine 59.967 8.834 9.997 1.007 360
Dedeağaç 11.744 4.800 10.227 253 449
Sofulu 14.736 11.542 5.490 - -
İskeçe 42.671 8.728 522 220 114
Toplam 129.120 33.910 26.266 1.480 923

Osmanlı Devleti’nin yıkılma süreciyle birlikte yaşanan büyük savaşlarla gelen Türk ve Müslüman göçler Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte devam etmiş Türk-Yunan nüfus mübadelesi, Bulgaristan’dan Türklerin sürgün hareketleri, Kıbrıs’ta yaşanan olaylar ve sonucunda yaşanan savaş sonucuyla Kıbrıs'ta oluşan Türk göçü ve Balkanlar, Kafkasya, Orta Asya ve Orta Doğu bölgelerinden savaşlar ve ekonomik sebeplerle Türk toplumlarının önemli göç hareketleri olmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk

Türkiye, resmî adıyla Türkiye Cumhuriyeti, başkenti Ankara olan ve Eski Dünya karaları denilen Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada bulunan ülkedir. Ülke topraklarının bir bölümü Anadolu Yarımadası'nda, bir bölümü ise Balkan Yarımadası'nın uzantısı olan Trakya'da bulunur.

Türkiye, Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı sonunda yenilmesinden sonra, Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine kurulan ardıl devletler içinde tek bağımsız devlet olarak[78][79] devletin Türk nüfus çoğunluğuna sahip toprakları üzerinde Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki halkın büyük mücadelesi ile kurulmuştur. Arnold Joseph Toynbee gibi bazı tarihçiler ise Türkiye'nin (başlıca ardıl olmak bir yana) tek ardıl devlet sayılması gerektiğini savunurlar.[80] 29 Ekim 1923 tarihinde cumhuriyeti ilan eden Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye Cumhuriyeti devletinin kurucu iradesinin sahibidir.

Türklerin ve Türkçülüğün yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Atatürk; Sofya Ataşemiliteri iken, verilen kostümlü baloya yeniçeri kıyafeti ile gitmiş ve etrafında derin bir hayranlık uyandırmıştır.

1939 tarihinde yayımlanan Yurt Bilgisi ders kitabından; "Türk ırkı Brakisefal’dir. Dünya üzerinde büyük bir tarih ve medeniyet yaratmış ve yaşatmış olan Türk ırkı benliğini en ziyade korumuş bir millettir. Türkler, tarihten önceki ve sonraki zamanlarda, yayıldıkları, göçtükleri geniş ülkelerde rast geldikleri ve yurtlarına komşu oldukları ırklarla karışmak mecburiyetinde kalmışlardır. Fakat bu karışmalar Türk ırkının kendine mahsus benliğini, vasfını kaybettirmemiştir. Ancak uzun zamanlar çokluk olan ırkların arasına karıştıkları vakit -bazı yerlerde- o ırkların içinde adlarını sanlarını ve dillerini unutmuşlardır. Türk Milleti bu suretle karıştığı ırkları yükseltmiş ve ilerletmiştir. Büyük Türk ırkı, kendine mahsus ad ve sanile ve ortaklaşa (müşterek) dili, kültürü, tarihi, anı (hatıra) larıyla, bugünkü millet tarifine uygun büyük bir varlıktır."[kaynak belirtilmeli]

Eski Türkler içerisinde en kalabalık boy olan Oğuzların, büyük ölçüde bugünkü Azerbaycan ve Anadolu Türklerine benzediğine inanılmaktadır. Genellikle beyaz-buğday tenli, brakisefal (yuvarlak başlı), elmacık kemikleri gelişkin ama Mongoloid (Sarı) ırktaki gibi de çıkık değil. Göz kapaklarında ise çekikliğe rastlanmaz ve Mongoloid tipte bir çekiklik yoktur.[kaynak belirtilmeli]

"Uzun boylu, uzun beyaz simalı, düz veya kemerli ince burunlu, muntazam dudaklı ve göz kapakları çekik değil, badem gözlü bir ırk”.[81]

Ziya Gökalp,Türkçülüğün Esasları adlı eserinde şu bilgileri vermiştir: Bu milletin yakın zamana kadar kendisine mahsus bir adı yoktu. Tanzimatçılar ona: 'Sen yalnız Osmanlısın. Sakın başka milletlere bakarak sen de milli bir ad isteme! Milli bir ad istediğin dakikada Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasına sebep olursun' demişlerdi. Zavallı Türk, vatanımı kaybederim korkusu ile, 'Vallahi Türk değilim. Osmanlılıktan başka hiçbir içtimai zümreye mensup değilim' demeye mecbur edilmişti.(s.34)[kaynak belirtilmeli]Amerikalı Türkolog, Carter V. Findley, Dünya Tarihinde Türkler adlı eserinde, bugünkü Anadolu Türklerini; Orta Asya steplerinde başlayan ve Ankara'da son bulan bir otobüs yolculuğuna benzetir. Otobüs, Ankara'ya gelene kadar pek çok ara durakta durmuş ve bu ara duraklarda yolcuların kimileri inmiş ya da bazı yeni yolcular binmiş. Bu duraklarda Türkler pek çok kültürel etkileşime girmişler, yeni dinler tanımışlar fakat en önemli mirasları olan Türkçeyi korumayı başarabilmişlerdir. Türkçe, Anadolu Türklerinin ve Milleti'nin anlamlandırılmasında temel etkenlerin başında gelmektedir. İkincisi otobüs pek çok durakta durmuş olsa da Orta Asya'da kurulan medeniyetin getirdiği sağlam kültürel birikim ve miras, kimliklerini korumak için dayanak olmuştur.[kaynak belirtilmeli]

Nüfus yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

“Türk” tabiri bugün temelde iki düzeyi belirtir. İlk kısımda veya dar anlamıyla eski Osmanlı İmparatorluğu topraklarında ve yeni göçlerle çeşitli kıtalarda yaşayan Türkler (Türkiye Türkleri, Osmanlı Türkleri) belirtilir. İkinci kısımda veya geniş anlamıyla ise dünyadaki bütün Türk gruplarını belirtir. Bu ikinci kısım asli olarak Doğu Avrupa, Balkanlar, Türkiye, Orta Doğu, Kafkaslar, İran, Orta Asya, Sibirya, Doğu Türkistan, Moğolistan bölgesinde yaşar.

Burada, “Türkler” tabiri dar anlamıyla ele alınmıştır.

Asli unsur[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu’nun eski topraklarında yaşayan ve Oğuz Türkleri merkezinde ortaklaşan Türk grubu bugün Balkanlar, Ege Adaları, Türkiye, Kıbrıs Adası ve Orta Doğu'da yerleşik bir halk ve asli unsur olarak yaşarlar.

Bu Türkler içinde Balkanlar’da yaşayanlar Türkiye Türkçesinin Rumeli kolunda yer alan ağızları; Ege Adaları, Türkiye, Kıbrıs Adası, Kafkaslar ve Orta Doğu'da yaşayanlar da Türkiye Türkçesinin Anadolu kolunda yer alan ağızları konuşurlar.

Yeni Göçler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra, 20. yüzyılda çeşitli sebeplerle başta Avrupa (Batı Avrupa) olmak üzere, Amerika, Avustralya ve Asya kıtalarındaki çeşitli ülkelere göç eden Türkler vardır.

Avrupa'ya Türkiye’den göç ederek yerleşmiş olan Türk göçmen toplulukları genellikle Batı Avrupa kısmında, özellikle Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda, Avusturya, Belçika ve Lihtenştayn'da bulunanlar. Bölgeye ilk göçlerinden günümüze birkaç kuşak geçmiştir. Amerika ve Avustralya'daki Türk göçmenler de yine 20. yüzyıldan itibaren bu kıtalara göç etmişlerdir.

20. yüzyılda başlayan göçlerle birçok kıtaya göç eden Türkler, Türkiye merkezli bir Türk grubudurlar ve Türkiye Türkçesinin Anadolu kolunun içinde yer alan çeşitli ağızlar konuşurlar.

Türkiye’de Etnik Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

2007 yılında Milliyet Gazetesi'nin Konda Araştırma Şirketine yaptırdığı ve şirketin denekler ile tüm Türkiye çapında 47958 kişiyle evlerinde yüz yüze yaptığı bir anket neticesinde Türkiye'nin etnik yapısı deneklerin kendilerini tanımlamalarına göre şu şekilde ortaya çıkmıştır:[82]

Viyana Kuşatması esnasında bir sipahi
Araştırmada kullanılan kimlik grupları Toplamda % Deneklerin Söyledikleri Kimlik kategorileri Toplamda %
Türk 81,33 Türk 81,33
Yerel kimlik 1,54 Manav 0,59
Laz 0,28
Türkmen 0,24
Yurt içi bölge adı 0,22
Yörük 0,18
Anadolu Türk boyları 0,03
Asya Türkleri 0,08 Tatar 0,04
Azeri 0,03
Orta Asya Türk boyları 0,01
Kafkas kökenliler 0,27 Çerkes 0,19
Gürcü 0,08
Çeçen 0,004
Balkan kökenliler 0,22 Balkan ülkelerinden 0,12
Boşnak 0,06
Bulgaristan Türkü 0,04
Göçmenler 0,4 Muhacir 0,22
Balkan Göçmeni 0,16
Yurt dışı bölge adı 0,02
Müslüman Türk 1,02 Müslüman 0,58
Müslüman Türk 0,44
Alevi 0,35 Alevi 0,35
Genel tanımlayanlar 0,36 Türkiyeli 0,23
Dünyalı 0,12
Osmanlı 0,01
Kürt-Zaza 9,02 Kürt 8,61
Zaza 0,41
Arap 0,75 Arap 0,75
Müslüman olmayanlar 0,1 Ermeni 0,08
Rum ve Hıristiyan 0,01
Yahudi 0,004
Süryani 0,004
Roman 0,03 Roman 0,03
Diğer ülkelerden 0,05 Avrupalı 0,02
Diğer Asya Ülkelerinden 0,01
Rus 0,01
İranlı 0,004
Amerika-Afrika 0,004
TC vatandaşı 4,45 TC Vatandaşı 4,45
Toplam 100 100

Avrupa'da Yaşayan Türkler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti etnik gruplar haritası (2002 yılı)
Kosova etnik gruplar haritası
Türkmeneli
Ülke Toplam Türk Nüfusu Ayrıntılı Bilgi Nüfus Türü
Arnavutluk Arnavutluk
Andorra Andorra
Avusturya Avusturya 300,000-350,000[83] Avusturya Türkleri
Azerbaycana[›] Azerbaycan 110,000[84] Azerbaycan Türkleri
Beyaz Rusya Belarus 154
Belçika Belçika 200,000[85][86] Belçika Türkleri
Bosna-Hersek Bosna-Hersek 50,000 Bosna Hersek Türkleri
Bulgaristan Bulgaristan 746,664[87][88] Bulgaristan Türkleri Asli Nüfus
Hırvatistan Hırvatistan 300[89] Hırvatistan Türkleri
Kıbrıs Cumhuriyeti Kıbrıs
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kuzey Kıbrıs
2,000[90]
260,000[91]
Kıbrıs Türkleri Asli Nüfus
Çek Cumhuriyeti Çek Cumhuriyeti 1,700[92]
Danimarka Danimarka 70,000[93] Danimarka Türkleri
Estonya Estonya 24[94]
Finlandiya Finlandiya 7,000 Finlandiya Türkleri Asli Nüfus
Fransa Fransa 500,000[95][96] Fransa Türkleri
Gürcistanc[›] Gürcistan 2,500 Gürcistan Türkleri Asli Nüfus
Almanya Almanya 3,500,000 [97][98][99][100] Almanya Türkleri
Yunanistan Yunanistan
Batı Trakya
Atina
Rodos ve İstanköy
Selanik
Toplam nüfus bilinmiyor.
150,000[101][102]
10,000[103] to 15,000[104]
5,000[105][106]
5,000[104]
Girit Türkleri
Batı Trakya Türkleri
Atina Türkleri
Oniki Ada Türkleri
Selanik Türkleri
Asli Nüfus
Macaristan Macaristan 1,700[107] Macaristan Türkleri
İzlanda İzlanda 68[108]
İrlanda İrlanda 3,000[109] İrlanda Türkleri
İtalya İtalya 17,651[110] İtalya Türkleri
Kazakistand[›] Kazakistan 150,000[84] Kazakistan Türkleri
Kosova Kosova 50.000-80.000[23][24][111] Kosova Türkleri Asli Nüfus
Letonya Letonya 38 Letonya Türkleri
Lihtenştayn Lihtenştayn 1,000[112] Lihtenştayn Türkleri
Litvanya Litvanya 35[113]
Lüksemburg Lüksemburg 450[114] Lüksemburg Türkleri
Makedonya Cumhuriyeti Makedonya 77,959[115][116] -
200,000 [117][118]
Makedonya Türkleri Asli Nüfus
Malta Malta 53[119]
Moldova Moldova 1,000 Moldova Türkleri
Monako Monako
Karadağ Karadağ Karadağ Türkleri
Hollanda Hollanda 400,000-500,000[120] Hollanda Türkleri
Norveç Norveç 16,000[121] Norveç Türkleri
Polonya Polonya 2,500[122] Polonya Türkleri Asli Nüfus
Portekiz Portekiz 250[123]
Romanya Romanya 55,000[124] Romanya Türkleri Asli Nüfus
Rusyaf[›] Rusya 100,000 Rusya Türkleri Asli Nüfus
San Marino San Marino
Sırbistan Sırbistan 20,000 Sırbistan Türkleri Asli Nüfus
Slovakya Slovakya 150[125]
Slovenya Slovenya 259[126]
İspanya İspanya 4,000[127] İspanya Türkleri
İsveç İsveç 70,000[128] İsveç Türkleri
İsviçre İsviçre 100,000[129] İsviçre Türkleri
Ukrayna Ukrayna 10,000[130] Ukrayna Türkleri
Birleşik Krallık Birleşik Krallık 500,000[131] Büyük Britanya Türkleri
Total 6,965,936 - 8,853,936

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul, Büyükçekmece'de bulunan bir Yunus Emre heykelciği

Amerika kuruluşlu Pew Araştırma Merkezi tarafından yapılan bir araştırmaya göre Türkiye'nin nufüsunun %98.6'sını müslümanlar oluşturmaktadır.[132] Yine, Türkiye'nin müslüman nüfusunun %80'ı Hanefi, %10'u Alevi ve %10'u Şafi mezheplerine bağlı olduğu tahmin edilmektedir.[133] Milliyet gazetesinin 2007 senesinde yayınladığı geniş çaplı ankete göre, bu oran %82'si Sünni-Hanefi %5.73'ü ise Alevi-Şii olarak dağılmış ve yine nüfusun %9.06'sı Sünni-Şafiilerden oluşuyor.[134] Türkiyede Zaza-Kürt-Türk-Türkmen-Arap Alevi toplulukları bulunmaktadır. Dünyadaki Türkiye Türklerinin inançlı olanları Müslüman’dırlar. Müslümanlığın çeşitli mezheplerine bağlıdırlar.

Türkiye Türklerinin hâricinde Türk boyları içinde bugün İslamiyet dışında, Ortodoksluk, Şamanizm, Budizm, Musevilik gibi inançlar da görülür.

Dinsel Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Türklerin dinî hayatını kısaca İslamiyet öncesi ve sonrası olmak üzere iki ana kısma ayırabiliriz. İslamiyet’i kabul etmeden önce Tengricilik dinine tabi olan bu Asya topluluğu, önce yönetici kesiminin, daha sonra da halk tabakasının Müslümanlığı kabul etmesiyle İslam'ı inanç dünyalarının merkezine yerleştirmişlerdir. Örneğin: Muhammed Peygamberin, Türkler hakkında "أتركوا الترك ما تركوكم" (Uturkû al-Turka ma tarakûkum) yani "Türkler size dokunmadıkça siz de onlara dokunmayın," dediği rivayet edilir.[135][136] Böylece Türklerin İslamiyetin koruyucusu olan bir millet haline geleceği yönündeki inanç bu Hadis-i Şerif'e dayanarak öne sürülür. Bu hadis bazı kaynaklarda "Habeşliler sizinle uğraşmadıkça siz de onlara uğraşmayınız. Ve Türkler size dokunmadıkça siz de Türkler’e dokunmayınız!" (دَعُوا الْحَبَشَةَ مَا وَدَعُوكُمْ ، وَاتْرُكُوا التُّرْكَ مَا تَرَكُوكُمْ) şeklinde yer alır.[137][138][139]

Ancak buna karşın değişik kaynaklarda gerçek (sahih) olmadığı veya gerçekliği (sahihliği) kanıtlanamadığı halde Muhammed Peygamberin söylediği iddia edilen, Hadis olduğu öne sürülen pek çok söz bulunur. Örneğin Kaşgarlı Mahmud "Divânu Lügati't-Türk"te Türkleri öven pek çok hadise yer vermiştir. Ancak bunların neredeyse hiçbirisi hadis kaynaklarında yer almaz. Bunlardan bir tanesi şöyledir: "Türk dilini öğreniniz, çünkü onlar için uzun sürecek egemenlik vardır."[140] Bu cümleden önce şöyle bir açıklama bulunur: "And içerek söylüyorum, ben Buhara'nın, sözüne güvenilir imamlarından birinden ve başkaca Nişabur'lu bir imamdan işittim."[141][142] Ancak bu hadis güvenilir (hatta yeterince güvenilir bile olmayanlar dahil) hiçbir hadis kaynağında yer almaz, dolayısıyla sahih kabul edilemez.[143]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Türkçe
Atatürk’ün bulunduğu bir Türk Dili Kurultayı 29 Ağustos 1929

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün yaklaşık 220 milyon konuşuru bulunan Türk dili, Moğol ve Mançu-Tunguz dillerinin de yer aldığı Altay dil ailesinin en fazla konuşura sahip koludur. 19’uncu yüzyıl sonlarına doğru yoğunluk kazanan araştırmalarla Altay dilleri olarak adlandırılan Türk, Moğol, Mançu-Tunguz, Japon ve Kore dilleri ile Fin-Ugor dilleri olarak anılan Fin, Macar ve Samoyed dillerinin Ural-Altay adında bir dil ailesi oluşturduğu düşüncesi, dünyada genel kabul görmüş bir kuramdı. Ancak, 20’nci yüzyılın ikinci yarısından itibaren yürütülen dil bilimi araştırmalarıyla Ural ve Altay dillerinin bir dil ailesi oluşturamayacağı düşüncesi yaygınlaşmaya başladı. Fin, Macar ve Samoyed dilleri ile Türk, Moğol, Mançu-Tunguz, Japon ve Kore dilleri arasında benzerlikler bulunuyordu ama bu benzerlikler bir dil ailesi oluşturmaya yetecek ölçüde bir kaynak dilden miras kalan ortak dil ögesi icermiyordu.[144]

Birbirinden ses, bicim ve söz varlığı özellikleri bakımından ayrılan sekiz ayrı lehçesiyle Çincenin, pek çok lehçesinin yanı sıra Urduca ile birlikte Hintçenin tek dil kabul edildiği ve buna göre dünyada en fazla konuşuru bulunan diller sıralamasında Çincenin birinci, Hintçenin dördüncü dil kabul edilmesi karsısında Türk dili de 220 milyona ulasan konuşuruyla sıralamada tek bir dil olarak kabul edilmelidir. Bu ölçütlerle Türk dili dünyada en fazla konuşuru bulunan diller arasında beşinci sırada yer almaktadır.[144] Bu geniş Türk dili ailesi içinde Türkiye Türkçesi, eski Osmanlı coğrafyasında konuşulmaktadır.

Divânu Lügati't-Türk adlı eser, Kaşgarlı Mahmud tarafından Bağdat'ta 1072-1074 yılları arasında yazılan Türkçe-Arapça bir sözlüktür. Türkçenin bilinen en eski sözlüğü olup, o dönemde yaşamış Türk boylarının dil özellikleri, Türk dilinin yaygınlığı hakkında güzel bilgiler veren kapsamlı ve önemli bir eserdir.

Türkiye Türkçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Türkçesi dünya genelinde çok yaygın kullanılan önemli bir dildir. Avrupa Birliği kurumları tarafından yapılan araştırmaya göre dünyada 77 milyonun ana dili, ikinci dil olarak konuşanlarla birlikte 83 milyonun insanın konuştuğu bir dildir.[kaynak belirtilmeli]

Türkiye Türkçesinde Arapça, Farsça, Fransızca vs. dillerden geçmiş kelimeler bulunurken, Türkçeden; Arapçaya, Farsçaya, Boşnakçaya, Yunancaya, Sırpçaya, Ermeniceye, İbraniceye, Bulgarcaya, İngilizce, Fransızca gibi dillere de geçen birçok kelime olmuştur.[145]

Osmanlı döneminden beri geleneksel bir hâl alan Türkiye Türkçesi yazı dili, İstanbul ağzından temel almıştır. Bu ağzın özellikleri, yazı dili olarak klasikleşmiştir.

Türkçenin Anadolu'da kullanılmasında öncülük eden beylerden Karamanoğlu Mehmet Bey'in fermanı önemlidir. Beyliğinde fermanı şöyledir:

« Bugünden sonra divanda, dergahta, mecliste ve meydanda Türkçeden başka dil kullanılmayacaktır[146]»

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Türkçesi, varlığı tam olarak ispatlanamamış ortak Altay dil ailesine bağlı Türk dillerinin Oğuz öbeğine üye bir dildir.[147] Türkiye Türkçesi dünyada en fazla konuşulan 15. dildir.

Resmî durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Türkçesi Türkiye, Kıbrıs, Irak, Balkanlar, Orta Asya ve Orta Avrupa ülkeleri başta olmak üzere geniş bir coğrafyada konuşulmaktadır. Ayrıca bu dil, Türkiye Cumhuriyeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin resmî; Romanya, Makedonya, Kosova ve Irak'ın ise tanınmış resmî bölgesel dilidir.

Aynı öbek olan Oğuz öbeğinde bulunan Azerice ve Türkmence, İran, Azerbaycan, Afganistan, Gürcistan ve Türkmenistan'da konuşulur.

Lehçe ve ağızlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün Türk dilinin birçok lehçesi vardır. Sovyetler Birliği döneminde bu devletin sınırları içindeki Türk halklarının her birinin kullandığı ağızlar, yazı dili yapılmıştır. Böylece bir yapay uygulama ile birçok “dil” kurulmuştur. Bu şekilde oluşturulanlarla beraber bugün dünyada şu yazı dilleri vardır:

Türkiye Türkçesi bölgesi temelde iki ağız bölgesine ayrılır: Anadolu ağızları ve Rumeli ağızları. Anadolu ağızları, Anadolu toprakları ve civarındaki Türkçe ağızlarını kapsar, Rumeli ağızları Balkanlar’daki Türkçe ağızlarını kapsar.

Alfabe[değiştir | kaynağı değiştir]

Türklerin icadı olan Orhun (Göktürk) alfabesi

Tarihte Türkler, Orhun, Uygur, Arap, Mani, Brahmi, Süryani, Grek, İbrani, Kiril, Latin alfabelerini kullandılar. Türkiye'de 1928'den beri Latin alfabesi kaynaklı Türk alfabesi kullanılmaktadır.

Türkiye'de Türk Dil Kurumu, Mustafa Kemal Atatürk tarafından 1932 yılında Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla bağımsız bir kurum olarak kurulmuştur. Türk Dil Kurumu dilin yalınlaşması, Türkçe ile ilgili bilimsel araştırmaların yapılması, yabancı kökenli sözcüklerin değiştirilmesi ile ilgili çalışmalar yapmıştır. Ancak 1983'te çıkarılan bir yasayla Türk Dil Kurumu, Atatürk'ün vasiyetine karşın kapatılarak aynı ad altında Başbakanlığa bağlı bir devlet dairesi kurulmuştur.[148]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

18.yüzyılda Anadolu'da diyar diyar gezen bir aşık.
Karagöz (sağ) ile Hacivat (sol).
Ana madde: Türk kültürü

Altay dil grubuna mensup bir dil konuşan Türklerin kültürünün temeli, Orta Asya menşelidir.[kaynak belirtilmeli] Anadolu uygarlıkları ve İslam uygarlıklarından gelen kültürün de birleşmesiyle Anadolu’daki Türk kültürü gelişmiştir. Selçuklu ve Osmanlı dönemiyle beraber melez bir kültür ortaya çıkmıştır. 1923 yılından itibaren Türkler, Batı ilede yakınlaşmışlardır.[kaynak belirtilmeli]

Türk dilinin ve edebiyatının tespit edilebilen en eski yazılı metinleri VII. Asrın sonlarına ve VIII. Asrın ilk yarısına ait olan dikili taşlardır. Bunlar arasında yer alan 732'de Kültigin, 735'de Bilge Kağan, 720'de Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları gerek muhtevaları, gerekse mükemmel dil ve üsluplarıyla Türk dili ve edebiyatının ve tarihinin şahaserleri arasında yer almaktadır. Bu dönemden günümüze ulaşan Türk destanları arasında Yaratılış, Saka, Oğuz Kağan, Göktürk, Uygur, Manas destanları sayılabilir. XIV. asırda yazıya geçirilen "Dede Korkut Kitabı" destan döneminin hatıralarını saklayan, gerek muhteva gerekse dil ve üslup mükemmeliyeti bakımından önem arz eder.

Müzik alanında Türk halk müziği, Türk sanat müziği, Türk pop müziği gibi türler vardır.

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk şair, yazar ve düşünür Namık Kemal
Ana madde: Türk edebiyatı

Türk edebiyatı, Türk dilinde yazılmış sözlü ve yazılı metinlerdir. Türklerin İslamiyet’i kabullerine kadar birçok alfabede yazılan eserler söz konusudur. İslamiyet’in birçok Türk boyunda yayılması ve gelişmesiyle beraber Arap alfabesine bazı harflerin eklenmesiyle oluşturulan alfabe ile Orta Asya, Anadolu ve Balkanlar’da birçok değerli eser meydana getirilmiştir. Arap asıllı alfabenin kullanılması Osmanlı döneminin öncesinde başlamıştır. Bu yeni dönemle beraber Arapça ve Farsça bilmek de Türkler arasında yayılmaya başlamış, bunun sonucunda bazı tabirler Türk diline taşınmıştır. Ancak, Türk dili geniş coğrafyasında yüzyıllarca hep kendi yapısıyla kullanılagelmiştir.

Orta Asya ve civarında Çağatay Türkçesi, Anadolu ve Balkanlar’da Osmanlı Türkçesi merkezinde oldukça değerli eserler yazılmıştır.

Türk edebiyatının tarihi yaklaşık 1500 yıl öncesine dayanmaktadır. Bilinen en eski Türk yazıları 8. yüzyıldan kalma Orta Moğolistan'daki Orhun Irmağı vadisinde bulunan Orhun Yazıtları'dır.[149] Türklerin İslam'ı kabul ettikten sonraki edebiyat metinleri şiir, nesir, lügatler, fıkıh eserleri, peygamberler tarihi, şecere türü yapıtlardır. 15. yüzyılda Dede Korkut Kitabı ile devam eden destan türüne ek olarak, mektuplar, menakıplar, tarihler, tezkireler nesir türünün biçimleridir.

Türk halk edebiyatı, âşık ve tekke kollarıyla eski çağlardan beri süregelir. Halk edebiyatının bilmece, destan, masal, efsane, hikâye, atasözü, fıkra, menkıbe, deyim, oyun biçimleri vardır. Tekke edebiyatının nefes, ayin, ilahi, naat, mevlit, münacat kalıplarıyla gelen kolları günümüze ulaşmıştır. Halk edebiyatı yanında klasik edebiyat denilen Divan edebiyatı gelişmiştir. Batı'da roman türünün yaygınlaşmasıyla Türk edebiyatı da telif ve tercümelerle 1800'lerden başlayarak bu yöne eğilmiştir.[150]

Türkiye'de Cumhuriyet döneminin ilk devrinde Millî Edebiyat hâkimdir. Halk diliyle yazan ve Genç Kalemler dergisinde toplanan yazarlar eserlerinde Türklüğü, vatanı, kurtuluş mücadelesini anlatmışlar; kendilerinden önceki bireye dönük Edebiyat-ı Cedidecileri eleştirmişlerdir. Bu devrin en önemli yazarlarına örnek olarak Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Halide Edip Adıvar verilebilir. Millî Edebiyat'ın milliyetçi görünümü sonraki devirde Anadoluculuk ve halkçılık olarak edebiyata yansımıştır.[151] Bu dönemde Beş Hececiler ve Yedi Meşaleciler grupları kurulmuştur.[152] Daha sonra II. Dünya Savaşı ve savaşın siyasi etkileriyle toplumculuk ve köycülük akımları güçlenmiştir.[153] Âşık ve tekke edebiyatı, modernleşmenin etkisiyle gücünü kaybetmiştir. Divan edebiyatından ise Dil Devrimi, Türkçenin ön plana çıkarılması ve değişen edebiyat akımlarıyla, Osmanlı'ya ait bir tür olarak vazgeçilmiştir.

Modern Türk edebiyatı öykü, roman, eleştiri, deneme, şiir ve tiyatro eseleri gibi hemen her türde örnekler içermektedir. Genellikle modernist bir çizgide seyretmekte olsa da postmodernizmin etkileri de yoğun olarak görülmektedir.

Müzik[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Türk müziği

Türk müziği, Türklerin yüzlerce yıldan beri geliştirdikleri, bugünkü özellikleri Selçuklu ve Osmanlı döneminde belirginleşen müziktir. Musiki, Osmanlı döneminde halk ve üst kültür çevrelerinde birbiriyle ilişkili, fakat karakterleri farklı iki ana dal olarak gelişmiştir. Osmanlı'nın son dönemindeki modernleşme hareketleriyle Batı etkisi görülmeye başlanmış, bu etki Cumhuriyet döneminde daha da artmıştır.

Türklerin İslamiyet'i kabullerinden çok önce dinî törenleri yöneten şaman, kam ya da baksı, elinde belirli sesler çıkaran demir parçalarının bağlı bulunduğu bir değnekle topluluğu etkiliyordu. Bu törenlerde davulun da önemli bir yeri vardır.

Hun Türklerinde, Uygur Türklerinde, Selçuklularda ve Osmanlılarda müziğe büyük yer ve önem veriliyordu. Ozanları ve kopuzcuları olmayan hiçbir Selçuklu ordusu yoktur.

Eski Türk hakanlarının saraylarında ve ordugâhlarında musiki takımları 9 kök denilen eserleri her gün çalardı.

Geleneksel Türk Müziği[değiştir | kaynağı değiştir]

Halk müziği ve klasik Türk müziği arasında çok önemli bir bağ vardır. Nitekim türkülerin pek çoğunda klasik musiki makamları kullanılmıştır. Aynı şekilde, türkü, köçekçe, oyun havası, sirto, vb. halk musikisi formları klasik Türk musikisinde kullanılmıştır. İsmail Dede Efendi, Şakir Ağa, Şevki Bey gibi büyük klasik musiki bestekarlarının hemen hepsinin halk musikisi formlarını kullandıkları gözlemlenir.

  • Şehirlerde, saray çevresinde ve konaklarda
Kâr, beste, semai, şarkı
  • Köylerde
Türkü, bozlak, uzun hava, zeybek, oyun havası
  • Kışlalarda
Mehter müziği

Klasik Türk Müziği[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu yalnız musiki sanatına değil musiki ilmine de büyük önem vermiştir. Türk müziğinin Arap, Acem, eski Yunan ve Bizans asıllı olduğunu ileri sürenler vardır. Ancak Klasik Türk Müziği genel nitelikleri bakımından Türk asıllıdır. Osmanlı uygarlığı her alanda büyük bir sentez geliştirdiği gibi, Türk müziği potasında yerel pek çok renk bu müziğin parçası haline gelmiş ve bunun karşılığında da Osmanlı musikisi devletin kapsadığı topraklar ve ötesine büyük etkilerde bulunmuştur.

Türk Halk Müziği[değiştir | kaynağı değiştir]

Halk türkülerinin ölçülü olanına kırık hava, ölçüsüz olanına uzun hava denir. Uzun havalar Anadolu'nun değişik bölgelerinde “bozlak, türkmani, maya, hoyrat, divan, ağıt” gibi adlarla anılır. Bunlar genellikle Karacaoğlan, Emrah, Ruhsati, Sümmani ve daha birçok tanınmış halk ozanının deyişleri üzerine yakılmıştır.

Klasik Batı Müziği[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de Cumhuriyet döneminde girişilen devrim hareketleri sanat konularına da yöneldi. Daha çok Klasik Batı müziğine önem verildi.

1924'te Ankara'da Musiki Muallim Mektebi kuruldu. Osmanlı sarayındaki müzik topluluğu başkente getirilerek Riyaseti Cumhur Filarmoni Orkestrası adıyla konserler vermesi sağlandı.

Popüler Müzik[değiştir | kaynağı değiştir]

1970'lerden sonra geniş halk kitlelerine hitap eden müziktir. Şu kategorilere ayrılır:

Sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultanahmet Camii iç görünüşü, İstanbul

Mimaride dinî yapılar anıtsaldır. Yakın Çağ’a kadar temel üslup Koca Sinan'da belirginleşmiştir. Resimde ve heykelde din kültürünün etkisiyle gelişme olmamıştır ancak minyatür ve süsleme sanatlarında olmuştur. Türk sanatı çini, hat, ebru, seramik, tezhip ve halıcılıkta gelişmiştir. Müzik gerek sivil gerek askerî müzikte sanat müziğinden hafif müziğe çevrilir. Dinî müzik Türk müziğinin önemli unsurudur. Halk müziği, klasik ve arabesk özelliktedir. Türk sanat müziği çağdaş bir sesle, hafif müzik klasik ve pop müzikle gelişmektedir.

Türk edebiyatı şiir, hikâye, deneme, mizah, eleştiri dallarında eski ve yeni formatlarda dünya dillerine çevrilen eserler üretmektedir. Sözlü edebiyat geleneği, dini edebiyat formunda yaygındır ve en meşhuru kandillerde okunan mevlittir. Halk edebiyatında dünya kültürüne Nasreddin Hoca tanıtılmış, halk danslarıyla ve seyirlik sanatlarla tarihi kültür yapıları yaşatılmıştır

Mimari[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken dönem Anadolu Türk mimarisi Türk kavimlerinin Anadolu’ya göç etmeye başladığı dönem ile Osmanlı Beyliği’nin kurulduğu dönem arasındaki mimariyi inceler. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi mimarileri de özel bir önem arz etmektedir.

Türklerin çok değişik coğrafi koşullar, değişik kültür çevreleri içinde, uzun zaman aralığında oluşturduğu mimari eserler söz konusu edildiğinde, Anadolu Türk mimarisine özel bir yer tutmaktadır

Beylikler Mimarisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Selçuklu Mimarisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu Selçuklu Mimarisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı Mimarisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nusretiye Camii, Ortaköy Camii,Dolmabahçe Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Sadullah Paşa Yalısı, Kuleli Kışlası,Pertevniyal Valide Sultan Camii, Laleli Camii, Fatih Mezarı,Topkapı Sarayı,Sultanahmet Camii,Selimiye Camii,Sokullu Mehmet Paşa Camii,Drina köprüsü,Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü,Fatih Camii

Türk Geleneksel Mutfağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk mutfağı

Türk mutfağı Türklerin millî mutfağıdır. Osmanlı kültürünün mirasçısı olan Türk mutfağı hem Balkan ve Ortadoğu mutfaklarını etkilemiş hem de bu mutfaklardan etkilenmiştir. Ayrıca Türk mutfağı yörelere göre de farklılıklar gösterir. Karadeniz mutfağı, Güneydoğu mutfağı, Orta Anadolu mutfağı gibi birçok yöreler kendilerine ait zengin bir yemek haznesine sahiptirler.

Yörelere göre Türk mutfağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Kahvesi

Osmanlı kültürünün mirasçısı olan Türk mutfağı kendi içerisinde yörelere göre bir takım farklılıklar barındıran çok zengin bir yemek yelpazesini içerir:

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk spor tarihi Yaşar Doğu, Tanju Çolak, Cemal Kamacı, Naim Süleymanoğlu, Hamza Yerlikaya, Halil Mutlu, Nevin Yanıt, Nurcan Taylan, Süreyya Ayhan gibi millî sporcuların başarılarına rağmen toplumda (özellikle Türkiye’de) spor yapma yaygınlığı ve spora ayrılan bütçe çok geridir. En kabul gören spor futboldur. Geleneksel yağlı güreşi, cirit ve at yarışları ata sporu olarak sürerken avcılık, binicilik, kılıç, okçuluk, boks, atletizm, halter de dünya ve olimpiyat dallarında uluslararası başarı gösterilmektedir.

Türk Diasporası[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu hesaplamalara Türkiye'de ya da daha önceden Osmanlı bölgesi olan Irak, Suriye, Bulgaristan, Kıbrıs, Yunanistan, Makedonya ve Kosova'da yaşayan insanlar dahil edilmemiştir.

Ülke ya da bölge Türk vatandaşları
(2004)[164]
Türk vatandaşları
(2006)[165]
Toplam Türk nüfusu Ülke ya da bölge toplam
Nüfusu (2009)[166]
% Turkish Daha fazla bilgi
Almanya 1,924,154 1,738,831 2,812,000[167] 4,000,000[168] 82,329,758 3.4%-4.8% Almanya Türkleri
Fransa 341,728 423,471 500,000[95] 64,057,792 0.78% Fransa Türkleri
Birleşik Krallık 90,000 52,893 500,000[131] 61,113,205 0.81% Birleşik Krallık Türkleri
Birleşik Devletler 220,000 250,000 500,000[169] 307,212,123 0.16% ABD Türkleri
Hollanda 330,728 364,333 400,000[170] 16,715,999 2.3% Hollanda Türkleri
Avusturya 130,703 113,635 300,000[171] 8,210,281 3%-3.65% Avusturya Türkleri
Belçika 45,866 39,664 200,000[85][86] 10,414,336 1.92% Belçika Türkleri
Suudi Arabistan 100,000 120,000 200,000[172] 28,686,633 0.69% Suudi Arabistan Türkleri
Avustralya 56,261 64,500 150,000[173] 21,262,641 0.70% Avustralya Türkleri
Kazakistan 6,000 9,593 150,000[174] 15,399,437 0.58%-0.71% Kazakistan Türkleri
Azerbaycan 16,000 16,000 110,000[174] 8,832,000 0.50%-1.21% Azerbaycan Türkleri
Rusya 18,000 22,808 100,000[175][176] 140,041,247 0.07% Rusya Türkleri
İsviçre 79,470 73,861 100,000[177] 7,604,467 1.31% İsviçre Türkleri
Libya 3,200 1,350 80,000[178] 6,173,579 1.26% Libya Türkleri
İsveç 31,894 63,580 70,000[179] 9,059,651 0.77% İsveç Türkleri
Danimarka 31,978 54,859 70,000[179] 5,500,510 1.1% Danimarka Türkleri
Brezilya - - 58,973[180] 198,739,269 0.03%
Kırgızistan 3,200 3,380 55,000[174] 5,431,747 1.01% Kırgızistan Türkleri
Kanada 40,000 41,000 50,000[181] 140,000[182] 33,487,208 0.15%-0.41% Kanada Türkleri
İsrail 22,000 30,000 30,000 7,233,701 0.30% İsrail Türkleri
Venezuela - - 28,000 26,814,843 0.10%
İtalya 5,284 14,124 16,255[183] 58,126,212 0.02% İtalya Türkleri
Norveç 10,915 15,356 16,000[184] 4,660,539 0.33% Norveç Türkleri
Japonya 2,424 6,309 10,000[185] 127,078,679 0.007% Japonya Türkleri
Özbekistan 700 - 10,000-15,000[174] 27,606,007 0.03%-0.05% Özbekistan Türkleri
Ukrayna 550 - 8,844[186] 10,000[174] 45,700,395 0.02% Ukrayna Türkleri
Finlandiya 1,981 7,000 7,000 5,322,588 0.10% Finlandiya Türkleri
Katar 1,348 - 7,000[187] 833,285 0.8% Katar Türkleri
Türkmenistan 5,000 7,000 7,000[188] 4,884,887 0.10% Türkmenistan Türkleri
Birleşik Arap Emirliği - 5,484 5,500 4,798,491 0.11% Birleşik Arap Emirliği Türkleri
Afganistan - 4,500 4,500 28,396,000 0.01% Afganistan Türkleri
Kuveyt 1,922 3,260 3,262[189] 2,691,158 0.11% Kuveyt Türkleri
Meksika - - 3,100[190] 111,211,789 0.002%
Dubai - 3,000 3,000 2,262,000 0.13%
Ürdün 1,600 2,500 2,500 6,342,948 0.025% Ürdün Türkleri
Polonya - 2,500 2,500[191] 38,482,919 0.002% Polonya Türkleri
İspanya 1,289 - 2,500[192] 40,525,002 0.006% İspanya Türkleri
İrlanda - - 2,000-3,000[109] 4,203,200 0.05%-0.07% İrlanda Türkleri
Çek Cumhuriyeti - - 1,700[193] 10,211,904 0.006%
Macaristan - - 1,700[194] 9,905,596 0.004% Macaristan Türkleri
Arjantin - - 1,364[195] 40,913,584 0.003%
Güney Afrika 1,100 - 1,100 49,052,489 0.002% Güney Afrika Türkleri
Şili - - 1,000[196] 16,601,707 0.005% Şili Türkleri
Liechtenstein 809 - 894[112] 34,761 2.57% Liechtenstein Türkleri
Fas - - 853 34,859,364 0.002%
Uruguay - - 695[197]
Yeni Zelanda - - 600[198] 4,213,418 0.01% Yeni Zelanda Türkleri
Moldova 1,000 - 464[199] 4,320,748 0.01% Moldova Türkleri
Lüksemburg 287 - 450[200] 480,222 0.06% Lüksembourg Türkleri
Tacikistan 400 - 400 7,349,145 0.005%
Hırvatistan - - 300[201] 4,489,409 0.006% Hırvatistan Türkleri
Hong Kong - - 260[202] 7,055,071 0%
Slovenya - - 259[203] 2,023,358 0.01%
Portekiz - - 250[204] 10,707,924 0%
Endonezya - - 250[205] 240,271,522 0%
Kongo Cumhuriyeti - - 228 4,012,809 0.005%
Belarus 154 - 154 9,648,533 0%
Slovakya - - 150[206] 5,463,046 0.002%
Moğolistan - - 134 3,041,142 0.003%
Hindistan - - 126[207] 1,166,079,217 Hindistan Türkleri
Tayvan - - 100-499 22,974,347 0.002%
İzlanda - - 68[208] 306,694 0.02%
Malta 53[119] 405,165
Porto Riko - - 44[209] 3,994,259 0.001%
Litvanya - - 35[210] 3,555,179 0%
Cezayir - - 31 34,178,188 0%
Estonya - - 24[211] 1,299,371 0%
Letonya - - 9 2,231,503
Grönland - - 8[212] 57,600 0.013%
Güney Kore - - 8 (1991) 48,508,972 0.001%
Bahamalar - - 4 309,156 0.001%
Bolivya - - 2 9,775,246 0.003%
Diğer bilinmiyor 35,375 bilinmiyor bilinmiyor bilinmiyor
Toplam 3,518,726 3,693,121
Alt bağlı
Üst bağlı

Kökenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Y-DNA haplogruplarına bakılırsa,Türkler'in %49,2'si E3b, G, J, I gibi Avrupalı ve Yakın Doğulu haplogrupları taşırken,%36'sı L, N, K, C, Q, O, R1a ,R1b gibi Orta Asya kökenli haplogruplara sahip.Ayrıca Türkler'in %1,5'u R2 ve H gibi Hint yarımadası kökenli haplogrupları taşımakta iken ,%1'i' de A, E3*, E3a gibi Afrika kökenli haplogruplara sahiptir.[kaynak belirtilmeli]

J1=9% - Arap Yarımadası insanları arasında

J2=24% - Güneydoğu Avrupa ve Güneybatı Asya halkları arasında

R1a=6.9% - Doğu Avrupalılar ve Orta Asyalılar arasında

I=5.3% - Orta Avrupalılar ve Balkan halkları arasında

R1b=14.7% -Orta Asya ve Batı Avrupalılar arasında

G=10.9% - Kafkas halkları arasında

E1b1b=11.3% - Balkan nüfusu arasında

N=3.8% - Sibirya ve Altay nüfusu arasında

T=2.5% - Akdeniz ve Güney Asya nüfus

K=4.5% - Asya nüfus arasında

L=4.2% -Hindistan ve Horasan nüfuslarında

Q=1.9% - Kuzey Altay nüfusunda

iGENEA'ya göre Türk Y-DNA'sı: G 28 %(İskit geni, Türk ve Kafkas halklarında görülür) R1b 21 %(Batı Avrupalı Keltler ile bazı Orta Asyalılarda görülür) J 16 %(Ortadoğu geni) F 11 %(Uzakdoğu ve Orta Asya'da yaygındır) K 11 %(Kuzey Afrika geni) R1a 9 %(Kurgan geni,Türkler ve Slavlarda yaygındır) I2a 4 %(Nordik,Arnavut ve Cermenlerde görülür)[kaynak belirtilmeli]

İsveçli Linnaeus (1735), “İri yapılı, beyaz tenli, güzel Osmanlı”yı, beyaz Kafkas ırkından -yani Avrupalı- saymıştı. Fizyonomist Lavrater (1854)’e göre Türkler, soylu Küçük Asya kanı ile Tatar (Mongoloid, sarı) ırkın maddi özelliklerinin melezi idi. Blumenberg (1865), antropolojik sınıflamasına göre, Türkler beyaz ırktandı. Garn (1964),Orta Asya steplerinin yerleşik ya da göçebe hayvancılarının fizik özelliklerini, doğal seçilim sonucu ortaya çıkan değişmelerle açıklamaya çalışır. Hazar Denizi ile Pamir Yaylası arasını yurt edinmiş insanlar, ne tam beyaz ne de sarı idi, öteki ırklarla karışmış, zamanla değişikliğe uğramışlardı.[213]

Wallois’e göre, Türk, Türk-Tatar veya Turan ırkının bazı fiziksel (görünür) beden özellikleri Moğol ırkına benzediği için, çoğu araştırmacılar, Turanlıları sarı ırktan saymışlardı. Oysa Turanlıları beyaz (Kafkas) ırkın Orta Asya’ya doğru uzanan dalı veya kolu saymak daha doğru olurdu. Turan (Orta Asya) düzlüklerinde göçebelik yapan Türklerin, Moğollarla karışmış bulunmaları olasıydı. Weiner (1971), Anadolu ırkının Küçük Asya'dan Pamir'e kadar uzanan vadilerde yaşadığını, Ermeni veya Kafkas ırkının alt gurubu olan Dinarik ırkla benzerlikleri nedeniyle Avrupa kökenli sayıldıklarını söylemektedir.[213]

Afet İnan, yaptığı çalışmalarda; Anadolu (Türk) ırkının %75 oranında Brakisefal, düz ince burunlu, kahverengi saçlı, sonuç olarak "Dinarik" ile karışmış Alpli yani "Beyaz-Ari" olduğu sonucuna varmıştı.[214] Moğolların oranı % 5'ten azdı. Gerçi fenotipik (görünür) özellikler böyleydi; ama kan grupları gibi genotipik (laboratuarda saptanan görünmez) bazı özellikler Türkler'in, Sarı Asyalılarla, Beyaz Avrupalılar arasında bulunduğu görüşünü desteklemektedir.[214]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahıska Türkleri
Bulgaristan Türkleri
Irak Türkleri
Kıbrıs Türkleri
Kosova Türkleri
Makedonya Türkleri
Romanya Türkleri
Suriye Türkleri
Yunanistan Türkleri
Almanya'daki Türkler
ABD'deki Türkler
Avustralya'daki Türkler
Birleşik Krallık'taki Türkler
Fransa'daki Türkler
Kanada'daki Türkler

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "55 milyon kişi 'etnik olarak' Türk" (Türkçe). Milliyet gazetesi. 6 Haziran 2008. http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=SonDakika&Kategori=yasam&ArticleID=873452&Date=07.06.2008&ver=16. Erişim tarihi: 2009-04-26. 
  2. ^ (2.) Helen Chapin Metz, ed. Turkey: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1995. Turks.
  3. ^ Turkish 70-75% (2008 tahmin) CIA World Fact Book. 72 milyon 561 bin 312 x %70
  4. ^ http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=18274
  5. ^ (1.) Germany 81.757.600 x % 2,4 = 1.962.282 (İngilizce). CIA World Factbook.
  6. ^ (2.) Today's Zaman (PDF) (İngilizce). Todayszaman.com.
  7. ^ (2.) Turkish Migrants in Germany, Prospects of Integration (İngilizce). İuee.eu.
  8. ^ (2.) M1 Behçet's disease in Patients of German and Turkish Origin (İngilizce). Google.co.uk.
  9. ^ Национален статистически институт. Окончателни резултати от Преброяване 2001. Население към 01.03.2001 по области и етническа група.
  10. ^ 1. Turkey's policy towards northern Iraq
  11. ^ [1], 2010
  12. ^ a b c d e f g h [2]
  13. ^ BBC Voices: Multilingual Nation 100,000 Turkish+130,000 Cypriot Turk
  14. ^ The Federation Of Turkish Associations In UK
  15. ^ ethnologue
  16. ^ [3]
  17. ^ The Human Rights Watch:Destroying Ethnic Identity: The Turks of Greece
  18. ^ The Human Rights Watch:Turks Of Western Thrace
  19. ^ [4]
  20. ^ 2002 Russian census - Nationality report
  21. ^ [5]
  22. ^ 2002 nüfus sayımı sonuçları Makedonya Cumhuriyeti Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca) (İngilizce)
  23. ^ a b Thomas Goltz, Minority Within a Minority- For Ethnic Turks, Serbian War is Another Chapter in a 600 Year Old Story (05-20-99) (İngilizce)
  24. ^ a b Can Karpat, Kosovalı Türkler Balkan İncileri
  25. ^ Central Intelligence Agency
  26. ^ Turkish Canadian Relations
  27. ^ http://www.joshuaproject.net/peoples.php T harfinden Turks Maddesi
  28. ^ Norway; Statistik sentralbyra
  29. ^ Italian Census 2006
  30. ^ [6]
  31. ^ Sevan Nişanyan, Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü, İstanbul, 2009 ISBN : 9789752896369
  32. ^ Abdulkadir İnan, Urartu yazıtında ve Romalı Plinius'un tarihinde «Türk Adı» var mı? Belleten, TTK, Cilt. XlI, S. 45, 1948, s. 277 - 278
  33. ^ dile Ayda, Une Theorle Sur L'Orlglne Du Mot «Türk», «Türk» kelimesinin Menşei Hakkında Bir Nazariye, TTK, Belleten. Cilt. XL., No. 158, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Nisan 1976, s. 229 - 247
  34. ^ Hamit Koşay, ldil - Ural bölgesindeki Türkler'In Menşei Hakkında, V. Türk Tarih Kongresi: 12-17 Nisan 1956, TTK. Basımevi. Ankara 1960. s. 232-243
  35. ^ Laszlo Rasonyi, Dünya'da Türklük, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. Ayyıldız Matbaası, Ankara 1974
  36. ^ Prof. Dr. Ercümend Kuran, Türk Adı ve Türklük Kavramı, Türk Kültürü Dergisi, Yıl, XV, S. 174, Nisan 1977. s. 18-20.
  37. ^ a b Kultegin's Memorial Complex, TÜRIK BITIG (İngilizce)
  38. ^ a b Bilge Kagan's Memorial Complex, TÜRIK BITIG (İngilizce)
  39. ^ a b Muharrem Ergin-Orhun Abideleri,s-78,Boğaziçi yayınları 1978(7'nci baskı)
  40. ^ a b Orhun Abideleri M.E.B. 1970
  41. ^ http://kisi.deu.edu.tr/sadik.acar/dosyalar/TS.pdf
  42. ^ Genel Türk Tarihi, 1 Cilt, (Hasan Celâl Güzel, Ali Birinci), Yeni Türkiye Yayınları, 2002
  43. ^ S. Frederick Starr, Xinjiang: China's Muslim Borderland, M.E. Sharpe, 2004
  44. ^ Sadi BAYRAM, Tarihte Türk Adı Ne Zaman Ortaya Çıktı, Milli Kültür Dergisi, S.5, 1977 ,Mayıs 1977
  45. ^ Jared Diamond Tüfek, Mikrop ve Çelik, TÜBİTAK Yayınları ISBN 975-403-271-81997
  46. ^ a b Mirfatih Zekiyev, Türklerin ve Tatarların Kökeni, Selenge Yayınları, 2007, s. 143-178.
  47. ^ Balaban, Ayhan. İskit, Hun ve Göktürklerde Sosyal ve Ekonomik Hayat. T.C. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eski Çağ Tarihi Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. 2006. URL:http://fef.kafkas.edu.tr/sosyb/tde/halk_bilimi/makaleler/kultur_med/kultur_med%20(20).pdf. Erişim tarihi: 11.12.2011. (Archived by WebCite® at http://www.webcitation.org/63rPeTJL1)
  48. ^ Tarhan, M. Taner, “Ön Asya Dünyası'nda İlk Türkler Kimmerler ve İskitler”, Türkler Ansiklopedisi, C. I, Ankara 2002, s. 597.
  49. ^ Kazi Laypanov/ İsmail Miziyev, Türk Halklarının Kökeni, Selenge Yayınları, 2008 s. 77-101.
  50. ^ Ali Güler, Türklük Bilgisi, Tamga Yayıncılık, Ankara 2001, s. 34.
  51. ^ Ekrem Memiş, İskitler’ in Tarihi, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya 1987, s. 79-80.
  52. ^ Osman Nedim Tuna, "Ekin Ara İdi Oksuz Kök Türk Anca Olurur Ermiş (KT; D; 2-3) İbaresi Üzerine", Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1993, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1995 s. 77-81.
  53. ^ Ahmet Taşağıl, Göktürkler, C. 1, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Basımevi, 1995
  54. ^ Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1977, s. 27.
  55. ^ Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2003, s. 72-73, ISBN 975-437-236-5
  56. ^ a b c İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, Cilt 5, s. 28
  57. ^ a b c Halil İnalcık, “Türkler ve Balkanlar”, BAL-TAM Türklük Bilgisi 3, Balkan Türkoloji Araştırmaları Merkezi, Prizren 2005, s. 20-21.
  58. ^ İslam Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı), Cilt 5, s. 28-29.
  59. ^ a b Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2003, s. 179-180., ISBN 975-437-236-5
  60. ^ Gyula Györffy, Sur la question de l’établissement des Pétchenégues en Europe, s. 283-292
  61. ^ Cin, T.. Yunanistan'ın "Pontus Soykırım" İddiaları ve Türkiye. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 8, Sayı: 2, s.27-89, 2006. URL:http://web.deu.edu.tr/hukuk/dergiler/DergiMiz8-2/pdf/tcin.pdf. Erişim tarihi: 8.12.2011. (Arşiv: WebCite® http://www.webcitation.org/63lQ0ljbi)
  62. ^ Kılıç, İhsan; Nihat Koç,Ruhi Sarıkaya,Osman Karaaslan,Leyla Karabulut,Ahmet Balıbey (27 Ekim 2008). [www.final.com.tr Türkiye Selçuklu Devleti]. ss. 34-37. 1306-9756-0-3. www.final.com.tr. Erişim tarihi: 2009-03-19. 
  63. ^ Metin Soylu, Piri Reis Haritası'nın Şifresi, Truva Yayınları, İstanbul, Temmuz 2005, s.133.
  64. ^ Ekmeleddin İhsanoğlu (2004). Osmanlı askerlik literatürü tarihi. İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi. ss. 741. 
  65. ^ atilim.edu.tr "Osman Gazi". http://ttp.atilim.edu.tr/osmangazi.htm atilim.edu.tr. Erişim tarihi: 2009-04-21. 
  66. ^ Prof. İnalcık: Osmanlı 1302'de kuruldu
  67. ^ Bilim.org - ""Osmanlı İmparatorluğu Söğüt'te değil Yalova'da kurulmuştur". 23 Mayıs 2009 tarihinde erişilmiştir.
  68. ^ Osmanlı İmparatorluğu'nun En Geniş Sınırlarını Gösteren Harita
  69. ^ Directholidays - Lanzarote
  70. ^ "Discover South Iceland - Vestmannaeyjar". http://www.south.is/attractions/Interesting-Nature-sites/Vestmannaeyjar--The-Westman-Islands/602/default.aspx. Erişim tarihi: 2009-04-21. 
  71. ^ Tripatlas - Lundy
  72. ^ Osmanlı'da Hoşgörü
  73. ^ Osmanlı Yönetim Anlayışı
  74. ^ 1914 Resmî Nüfus İstatistiği Memalik-i Osmaniye'nin 1330 [1914] Senesi Nüfus İstatistiki, Dahiliye Nezareti Sicil İdare-i Umumiyesi, Hilal Matbaası, 1336 [1920].
  75. ^ a b c d e f g h i j k l m Eminov, Ali, Turks and Other Muslim Minorities in Bulgaria, New York, Routledge, 1997, Hoepken, W., "Modernnisierung und Nationalismus: Sizialgeschichtliche Aspeckte der Bulgarischen Minder hertenpolitik gegennüber den Türken", Schönfeld, R., ed, Nationalitätenprobleme in Südosteuropa, Munich, Oldenbourg, 1997, p. 255-303, Erdinç, Didar, "Bulgaristan'daki Değişim Sürecinde Türk Azınlığın Ekonomik Durumu", Türkler, Ankara, 2002, s.394-400.
  76. ^ Whitman 1990, 1
  77. ^ Öksüz 2004, 255.
  78. ^ "M. Murat Baskıcı, Sevr ve Lozan Antlaşmalarının Başlıca İktisadi Hükümlerinin Karşılaştırılması, Mülkiye Dergisi, Cilt:XXVIII, Sayı:242, s.124". http://www.mulkiyedergi.org/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=53&Itemid=61. Erişim tarihi: 8 Eylül 2009. 
  79. ^ Lozan Antlaşması tam metni Türk Tarih Kurumu
  80. ^ E. J. Brill (1974). "The Ottoman state and its place in world history". Brill Academic Publishers. ss. s. 18. 
  81. ^ Dr. Reşit Galip, “Türk Irk ve Medeniyet Tarihine Umumi Bir Bakış”, I. Türk Tarih Kongresi, Konferanslar ve Müzakere Zabıtları, Ankara 1933
  82. ^ Konda Araştırma ve Danışmanlık, Rapor-Toplumsal Yapı Araştırması-Biz kimiz, 2006, s. 14.
  83. ^ BBC. "Turkey's ambassador to Austria prompts immigration spat". http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11725311. Erişim tarihi: 2010-11-10. 
  84. ^ a b Aydıngün et al. 2006, 13.
  85. ^ a b King Baudouin Foundation 2008, 5.
  86. ^ a b Kaya & Kentel 2007, 27.
  87. ^ Karpat 2002, 424
  88. ^ Vachudová 2005, 53
  89. ^ Croatian census 2001. "Populatıon By Ethnıcıty, By Towns/Munıcıpalıtıes, Census 2001". http://www.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_02_02/E01_02_02.html. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  90. ^ Hatay 2007, 40.
  91. ^ TRNC Prime Ministry State Planning Organization 2006, 1.
  92. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Czech Republic". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-czech-republic.en.mfa. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  93. ^ DR Online. "Tyrkisk afstand fra Islamisk Trossamfund". http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2008/02/21/071316.htm. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  94. ^ Eesti Statistika 2008. "POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, MOTHER TONGUE AND CITIZENSHIP". http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC225&ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+MOTHER+TONGUE+AND+CITIZENSHIP&path=../I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  95. ^ a b Hunter 2002, 6.
  96. ^ Türkiye Büyük Millet Meclisi 2009, 3.
  97. ^ Embassy of the Federal Republic of Germany London. "Turkey: strategically important partner". http://www.london.diplo.de/Vertretung/london/en/03/__Political__News/Westerwelle/Tuerkei__Seite.html. Erişim tarihi: 2010-09-08. 
  98. ^ The Local. "'Learn the language,' Turkish minister tells countrymen in Germany". http://www.thelocal.de/national/20101012-30425.html. Erişim tarihi: 2010-10-28. 
  99. ^ New Europe. "Erdogan, Merkel discuss terrorism, EU accession". http://www.neurope.eu/articles/Erdogan-Merkel-discuss--terrorism-EU-accession/103324.php. Erişim tarihi: 2010-10-28. 
  100. ^ The Globe and Mail. "Germany's multiculturalism dilemma a cautionary tale for Canada". http://www.theglobeandmail.com/news/world/europe/germanys-multiculturalism-dilemma-a-cautionary-tale-for-canada/article1762783/. Erişim tarihi: 2010-10-27. 
  101. ^ Western Thrace Minority University Graduates Association 2009, 2.
  102. ^ Ergener & Ergener 2002, 106.
  103. ^ Madianou 2005, 36-37.
  104. ^ a b Pettifer & Nazarko 2007, 68.
  105. ^ Western Thrace Minority University Graduates Association 2009, 6.
  106. ^ Clogg 2002, 84.
  107. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Hungary". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-hungary.en.mfa. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  108. ^ Statistics Iceland. "Population by origin, citizenship and country of birth". http://www.statice.is/?PageID=1174&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=MAN12103%26ti=Population+by+country+of+birth%2C+sex+and+age+1+January+1998%2D2009++++++%26path=../Database/mannfjoldi/Faedingarland/%26lang=1%26units=Number. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  109. ^ a b Lacey 2007, 2.
  110. ^ Statistiche Demografiche ISTAT. "Resident Population by sex and citizenship (Middle-East Europe)". http://demo.istat.it/str2009/index_e.html. Erişim tarihi: 2010-10-27. 
  111. ^ Warrander & Knaus 2008, 32.
  112. ^ a b Fürstentum Liechtenstein 2007, 6.
  113. ^ Statistics Lithuania RSS. "Population by place of birth and sex". http://www.stat.gov.lt/en/pages/view/?id=1762. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  114. ^ du Grand-Duché de Luxembourg. "Etat civil et population du Luxembourg: Ventilation par nationalité du répertoire". http://www.ecp.public.lu/repertoire/stats/. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  115. ^ Central Intelligence Agency. "The World Factbook; Macedonia". https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/mk.html. Erişim tarihi: 2008-07-09. 
  116. ^ "Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia". Republic of Macedonia State Statistical Office. 2002. http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf. Erişim tarihi: 2008-07-09. 
  117. ^ University College London. "Religion and Politics of Sufi Turks in Macedonia A pre-field proposal". http://www.ucl.ac.uk/mariecuriesocanth/research_Dosyas/Poster_Oustinova.pdf. Erişim tarihi: 2009-03-26. 
  118. ^ Ethnologue languages. "Turkish". http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tur. Erişim tarihi: 2009-03-25. 
  119. ^ a b Amore 2005, 15.
  120. ^ Türkiye Büyük Millet Meclisi 2008, 11.
  121. ^ Statistics Norway. "Persons with immigrant background by immigration category and country background 1 January 2010". http://www.ssb.no/innvbef_en/tab-2010-04-29-04-en.html. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  122. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Poland". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-poland.en.mfa. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  123. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Portugal". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-portugal.en.mfa. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  124. ^ Phinnemore 2006, 157.
  125. ^ Statistical Office of the Slovak Republic. "Long-term immigration by country of last residence and age in 2006". http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=4191. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  126. ^ Statistical Office Of The Republic Of Slovenia. "Population by ethnic affiliation, Slovenia, Census 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 and 2002". http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  127. ^ Hürriyet Daily News. "Turkey 'more democratic' under Erdoğan, says Spanish Muslim leader". http://hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkey-more-democratic-under-erdogan8217s-rule-2010-03-26. Erişim tarihi: 2010-07-14. 
  128. ^ Zaman, Erdoğan’s visit to Stockholm and Turkish-Swedish relations, http://www.todayszaman.com/tz-web/yazarDetay.do?haberno=138098, erişim tarihi: 2010-06-03 
  129. ^ The Federal Authorities of the Swiss Confederation. "Bilateral relations between Switzerland and Turkey". http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/eur/vtur/biltur.html. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  130. ^ Aydıngün 2006, 14.
  131. ^ a b Federation of Turkish Associations UK 2008, 1.
  132. ^ Haber Merkezi (27 Ocak 2011). "Müslüman Türk Sayısı, 2030'da 89 Milyon Olacak" (Türkçe). netpano.com. http://www.netpano.com/haber/4664/M%C3%BCsl%C3%BCman/T%C3%BCrk/Say%C4%B1s%C4%B1/2030da/89/Milyon/Olacak/. Erişim tarihi: 1 Eylül 2011. 
  133. ^ R.K.KURT. "TÜRKİYE`NİN GELECEĞİNDE ALEVİ MÜSLÜMANLIK MI ALİ`SİZ ALEVİLİK Mİ?" (Türkçe). http://www.turkmeclisi.org/?Sayfa=Temel-Bilgiler&Git=Bilgi-Goster&Baslik=turkiye-nin-geleceginde-alevi-muslumanlik-mi-ali-siz-alevilik-mi-&Bil=645. Erişim tarihi: 1 Eylül 2011. 
  134. ^ "'Aleviyim' diyenlerin sayısı 4.5 milyon" (Türkçe). milliyet. 21 Mart 2007. http://www.milliyet.com.tr/2007/03/21/guncel/agun.html. Erişim tarihi: 1 Eylül 2011. 
  135. ^ El-Cüveyni; Tarih-i Cihan-güşa, 1, s:11
  136. ^ İmam Taberani (Mu’cem’ül-Kebir ve Mu’cem’ül Evsat)
  137. ^ (Sünen-i Davud, IV.s:112)
  138. ^ Câmi'u's-Sahîh, 3884
  139. ^ Ebû Davud , Melâhim: 8.
  140. ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt-1, Sayfa:3
  141. ^ Divânu Lügati't-Türk, Kaşgarlı Mahmud, Trc. Besim Atalay, I, XVII, TDK Ankara
  142. ^ Türklerin Araplarla Münasebetleri, Sami Baskın, ODÜ, Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi
  143. ^ KARAHANLI DÖNEMİ TÜRKÇESİNDE SÖZÜN ETKİLİ KULLANIMI, Ramazan Çakır, Mevlana Üniversitesi
  144. ^ a b Şükrü Haluk Akalın, Türk Dili: Dünya Dili Türk Dil Kurumu
  145. ^ Günay Karaağaç, Türkçe Verintiler Sözlüğü
  146. ^ 13.05.1277 Tarihli.[kaynak belirtilmeli]
  147. ^ Türk Dilleri
  148. ^ Dil Derneği
  149. ^ Vilhelm Thomsen, Les inscriptions de l’Orkhon dechiffrees, Helsingfors, 1896
  150. ^ Nihat Sami Banarlı, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, M.E.B. Yayınları, 1997
  151. ^ Şükran Kurdakul, Çağdaş Türk Edebiyatı, Broy Yayınları, İstanbul, 1986
  152. ^ Temel Britannica – 40. sayfa. Temel Britannica. 1993. 
  153. ^ Gündüz Akıncı, Türk Romanında Köye Doğru, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fak. Yayınları, Ankara 1961
  154. ^ Unesco'nun Divriği Ulu Camii hakkındaki sayfası
  155. ^ Bayrak, Orhan M. (1994). Türkiye Tarihi Yerler Rehberi. İnkılâp Kitabevi. ISBN 975-10-0705-4.
  156. ^ Yivli Minaret Complex, Archnet.org
  157. ^ Sivas Gökmedrese web sayfası
  158. ^ Faruk Pekin, Hayri Fehmi Yılmaz (Türkçe). 100 Köprü / Türkiye'nin Kültür Mirası. NTV Yayınları. ISBN 978-605-5813-10-9. 
  159. ^ "Kentler ve Şehirler Rehberi - Ankara". Kentler.com. http://www.kentler.com/il_ankara.php. Erişim tarihi: 21 Mayıs 2009. 
  160. ^ Karatay Medresesi'ndeki (Çini Müzesi) Kubad-Abad Sarayı Çinileri
  161. ^ Anadolu Selçukluları Devrinde Aksaray Şehri, Yrd. Doç.Dr. Nevzat Topal, Aksaray Valiliği Yayınları
  162. ^ * FERİT, M., MESUT, M., (1934), Selçuk Veziri Sahip Ata ile Oğullarının Hayat ve Eserleri, Türkiye Matbaası, İstanbul.
  163. ^ BAYRAM, S. and KARABACAK, A. H. (1981), Sahib Ata Fahrü’d-din Ali’nin Konya, İmaret ve Sivas Gök Medrese Vakfiyeleri, Vakıflar Dergisi, (vol.13) sayfa 31-69.
  164. ^ Council of Europe 2007, 130-131.
  165. ^ Rep. of Turkey Ministry of Labour and Social Security. "YURTDISINDAKI VATANDASLARIMIZLA ILGILI SAYISAL BILGILER". http://www.calisma.gov.tr/article.php?article_id=371. Erişim tarihi: 2009-10-27. 
  166. ^ CIA-The World Factbook. "Country Comparison:Population". https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html?countryName=China&countryCode=ch&regionCode=eas&rank=1#ch. Erişim tarihi: 2009-10-27. 
  167. ^ Berlin-Institut 2009, 26.
  168. ^ Zouboulis 2003, 55.
  169. ^ Encyclopedia of Cleveland History. "Immigration and Ethnicity: Turks". http://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=TIC. Erişim tarihi: 2008-07-09. 
  170. ^ Centraal Bureau voor de Statistiek. "CBS Statline". http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37325&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=232&D6=0,4,9,12-13&HDR=G2,G1,G3,T&STB=G4,G5&VW=T. Erişim tarihi: 2009-11-27. 
  171. ^ Minority Rights Group International. "Turks". http://www.minorityrights.org/1907/austria/turks.html. Erişim tarihi: 2009-01-15. 
  172. ^ Karpat 2004, 12.
  173. ^ Consulate General of Turkey, Sydney, Australia. "Consul General's Message". http://www.sydney.cg.mfa.gov.tr/AmbassadorsMessage.aspx. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  174. ^ a b c d e Council of Europe 2006, 23.
  175. ^ Centre For Russian Studies. "2002 Nationality report". http://www2.nupi.no/cgi-win//Russland/etnisk.exe?total. Erişim tarihi: 2008-07-09. 
  176. ^ Демоскоп Weekly. "Всероссийская перепись населения 2002 года.". http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php. Erişim tarihi: 2009-08-04. 
  177. ^ The Federal Authorities of the Swiss Confederation. "Bilateral relations between Switzerland and Turkey". http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/eur/vtur/biltur.html. Erişim tarihi: 2008-12-16. 
  178. ^ Harzig, Juteau & Schmitt 2006, 67.
  179. ^ a b DR Online. "Tyrkisk afstand fra Islamisk Trossamfund". http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2008/02/21/071316.htm. Erişim tarihi: 2009-02-08. 
  180. ^ James 2007, 282.
  181. ^ The Federation of Canadian Turkish Associations. "Purpose". http://www.canturkfed.net/en/home_en.html. Erişim tarihi: 2009-02-23. 
  182. ^ The Federation of Canadian Turkish Associations. "Kanada-Türk Toplumu İstatistikleri". http://www.canturkfed.net/tr/kanadaTurk_toplum_tr.html. Erişim tarihi: 2009-02-24. 
  183. ^ Statistiche Demografiche ISTAT. "Resident Population by sex and citizenship (Middle-East Europe)". http://demo.istat.it/str2008/index_e.html. Erişim tarihi: 2009-02-25. 
  184. ^ Statistics Norway. "Persons with immigrant background by immigration category and country background 1 January 2010". http://www.ssb.no/innvbef_en/tab-2010-04-29-04-en.html. Erişim tarihi: 2010-05-04. 
  185. ^ "Japonya Türk Toplumu (Turkish Community of Japan)" (Turkish). Embassy of Turkey in Japan. http://www.turkey.jp/tr/konsoloslukjaptoplum.htm. Erişim tarihi: 2008-06-11. 
  186. ^ State Statistics Committee of Ukraine. "The distribution of the population by nationality and mother tongue". http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20&n_page=6. Erişim tarihi: 2008-07-09. 
  187. ^ Turkish Embassy, Doha, Qatar. "Ambassador's Message". http://doha.emb.mfa.gov.tr/AmbassadorsMessage.aspx. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  188. ^ Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. "Türkmenistan". http://www.diyih.gov.tr/article.php?article_id=69. Erişim tarihi: 2009-10-28. 
  189. ^ Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. "Kuveyt". http://www.diyih.gov.tr/article.php?article_id=61. Erişim tarihi: 2009-10-28. 
  190. ^ CONAPO. "CONAPO (2005) census". http://www.conapo.gob.mx/. Erişim tarihi: 2008-10-29. further information on Immigration to Mexico
  191. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Poland". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-poland.en.mfa. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  192. ^ Instituto Nacional de Estadística. "Instituto Nacional de Estadística: Population (Spaniards/Foreigners) by Country of birth, Sex and Year". http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?type=pcaxis&path=/t20/e245/p08/l1/&file=01006.px. Erişim tarihi: 2008-11-04. 
  193. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Czech Republic". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-czech-republic.en.mfa. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  194. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Hungary". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-hungary.en.mfa. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  195. ^ CELADE-Division de Poblacion. "TURQUÍA: (Nacimiento): Argentina 2001". http://www.eclac.org/migracion/imila/seleccion.asp?parametro=TURQUÍA. Erişim tarihi: 2009-11-08. 
  196. ^ Embassy of Chile in Turkey (15 May 2008 Cnn Turk tv program, Turks in Chile.)
  197. ^ CELADE-Division de Poblacion. "TURQUÍA: (Nacimiento)". http://www.eclac.cl/migracion/imila/seleccion.asp?parametro=TURQUÍA. Erişim tarihi: 2009-11-08. 
  198. ^ The Encyclopedia of New Zealand. "Facts and figures By Country Of Birth". http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/NewZealandPeoples/MiddleEasternPeoples/5/en. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  199. ^ National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. "Distribution of immigrants by nationality and purpose of arrival, in 2007". http://www.statistica.md/pageview.php?l=en&idc=334&id=2340. Erişim tarihi: 2009-10-31. 
  200. ^ du Grand-Duché de Luxembourg. "Etat civil et population du Luxembourg: Ventilation par nationalité du répertoire". http://www.ecp.public.lu/repertoire/stats/. Erişim tarihi: 2009-09-07. 
  201. ^ Croatian census 2001. "POPULATION BY ETHNICITY, BY TOWNS/MUNICIPALITIES, CENSUS 2001". http://www.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_02_02/E01_02_02.html. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  202. ^ Consulate General of Turkey-Hong Kong, China. "Consul General's Message". http://hongkong.cg.mfa.gov.tr/AmbassadorsMessage.aspx. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  203. ^ Statistical Office Of The Republic Of Slovenia. "Population by ethnic affiliation, Slovenia, Census 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 and 2002". http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  204. ^ Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs. "Turkey's Political Relations with Portugal". http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-portugal.en.mfa. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  205. ^ Turkish Embassy-Jakarta, Indonesia. "Turkish –Indonesian Economic and Commercial Relations". http://jakarta.emb.mfa.gov.tr/ShowInfoNotes.aspx?ID=565. Erişim tarihi: 2009-10-24. 
  206. ^ Statistical Office of the Slovak Republic. "Long-term immigration by country of last residence and age in 2006". http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=4191. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  207. ^ Census India 2001. "POPULATION CLASSIFIED BY PLACE OF BIRTH AND SEX". http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/D-Series/D-Series_link/D1_India.pdf. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  208. ^ Statistics Iceland. "Population by origin, citizenship and country of birth". http://www.statice.is/?PageID=1174&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=MAN12103%26ti=Population+by+country+of+birth%2C+sex+and+age+1+January+1998%2D2009++++++%26path=../Database/mannfjoldi/Faedingarland/%26lang=1%26units=Number. Erişim tarihi: 2009-05-26. 
  209. ^ US Census Bureau. "Puerto Rico Ancestry:2000". http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?-geo_id=04000US72&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&-ds_name=DEC_2000_SF3_U. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  210. ^ Statistics Lithuania RSS. "Population by place of birth and sex". http://www.stat.gov.lt/en/pages/view/?id=1762. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  211. ^ Eesti Statistika 2008. "POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, MOTHER TONGUE AND CITIZENSHIP". http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC225&ti=POPULATION+BY+ETHNIC+NATIONALITY%2C+MOTHER+TONGUE+AND+CITIZENSHIP&path=../I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/&lang=1. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  212. ^ Nordic Statbank. "Population 1 January by reporting country, time, citizenship, sex and age.". http://80.80.6.48/pxwebnordic/Dialog/varval.asp?ma=CITI01&path=../DATABASE/2.%20Population/Population%20size%20and%20changes/&lang=1. Erişim tarihi: 2008-10-29. 
  213. ^ a b Bozkurt Güvenç, Türk Kimliği, 4. Basım, Remzi Kitabevi, ISBN 975-14-0504-1, s. 24.
  214. ^ a b Güvenç, a.g.e, s. 25.