Türkiye Türkleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Bu madde ya da bir kısmı, Vikipedi standartlarına uygun değildir ve bu nedenle düzenlenmesi gerekmektedir. Maddeyi Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyip, geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. NOT:Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. Bu madde Haziran 2009 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir.

Türkiye Türkleri
Soldan sağa Ziya Paşa • Namık Kemal • Osman Hamdi Bey • Tevfik Fikret Fevzi Çakmak • M.K. Atatürk • Halide Edip • Makbule Atadan Hatı Çırpan • Yörük Ali Efe • Zülfü Livaneli • Orhan Pamuk
Toplam Nüfus
Tahminen: 65-70 milyon (dünya nüfusunun % 1.01'i civarında) (ayrıca bakınız Türk azınlıklar)
Önemli Bölgeler
Türkiye 42 992 230 (%66,7)[1] 56.993.475 (% 78,1) (1) - 64.218.000 (% 88) (2) [2][3] Almanya 1.976.869 (% 2,4) (1) - 2.700.000 (2) [4][5][6][7] Irak 600.000 (1) - 2.500.000 (2) [8][9][10] Bulgaristan 746.664 1 - 763.000 2 [11], [12] Fransa 400.000 [13] Hollanda 372.714 [14] Birleşik Krallık 250.000 1 - 500.000 2 [15][16], [17] Orta Asya 200.000 [18] Suriye 190.000 [19] ABD 171.818 [20] Yunanistan 130.000 [21][22] Avusturya 127.226 [23] Belçika 125.000 [24] Avustralya 120.000 [25][26] Rusya 95.430 [27] Suudi Arabistan 80.000 [28] İsviçre 79.000 [29] Makedonya 78.000 [30] Danimarka 70.000 Romanya 44.500 [31] Kanada 43.700 [32] Azerbaycan 43.400 [33] Romanya 44,500 [34] Azerbaycan 43,400 [35] Mısır 38,000 [36] Kosova 22,000 [37] Norveç 15,000 [38] İtalya 13,500 [39] Ukrayna 9,180 [40] Dünyanın geri kalanı 3.000.000 kadar
Dil(ler)
Türkçe ve Anadolu dilleri
Din(ler)
İslam {Sünni% 82 Alevi% 15[kaynak belirtilmeli]}, Ateist %3.2[kaynak belirtilmeli]

Türkiye Türkleri^{[kaynak belirtilmeli]} veya Türkler,^{[kaynak belirtilmeli]} Avrupalıların 12. yüzyıldan beri^{[kaynak belirtilmeli]}. Türkiya veya Türkiye olarak hitap ettikleri eski Osmanlı Devleti'nin Rumeli ve Anadolu kısımlarında yani bugünkü Türkiye Cumhuriyeti'nde yaşayan, Türkiye Türkçesi veya buna yakın ağız ve şivelerini konuşan, ortak Türk kültürünü ve ortak kimliğini benimseyip kendini Türk olarak tanıyan ve tanıtan etnik gruptur. ^{[kaynak belirtilmeli]}

Konu başlıkları 1 Türk Etnisitesi[kaynak belirtilmeli] 1.1 Siyasi yaklaşım 2 Tarih 2.1 Türkmen Göçünden Önce Anadolu 2.2 Türkmen Göçleri Sırasında İstanbul 2.3 Gelen Türkmen Kitlelerin Sayısı 2.4 Türkmenlerin Anadolu'ya Yerleşmesi 3 Günümüzde Anadolu ve Rumeli'de yaşayan Türk halkları[kaynak belirtilmeli] 4 Din 5 Kültür 6 Bakınız 7 Referanslar

[değiştir] Türk Etnisitesi^{[kaynak belirtilmeli]}

Balkanlar ile Anadolu'ya yerleşen ve 10. yüzyıldan beri Anadolu'da yaşayan Türkmen Oğuz boyları'na yabancılar, 11. yüzyıldan itibaren kökenleri Orta Asya Türkleri'ne dayandığından Türki yani Türk demeye başlamışlar ve Bizans topraklarında yaşamaya başlayan Gök Tanrı inançlı Türki boyları Türk olarak tanımlamışlardır. Yabancılar tarafından Anadolu'daki Türki boylara verilen bu ad, Osmanlı döneminde kurucu unsurun adı olarak etnik grubu tanımlamaya başlamıştır. ^{[kaynak belirtilmeli]}

Etnik grup olarak Türk adı, Türkmen ve Türki kelimelerinden gelmektedir. Zira 12. yüzyıldan beri bu ülkeye Turchia ve Turcomenia denmektedir ^{[kaynak belirtilmeli]}

Türk kelimesi aslında, Orta Asya'dan Anadolu'ya kadar uzanan bir bölgede yaşayan Türki grupların genel adıdır ancak tarih içerisinde Anadolu'da yaşayan kısmına mal edilmiştir. Türk kelimesi'nin sadece Anadolu'da yaşayan Türkmen gruplarının adı olarak kalması, Orta Asya'daki devletlerin uzun yıllar boyunca Moğol işgali altında yaşamaları, daha sonradan Rus işgaline girmeleri, Batılılar tarafından geç tanınmaları, Türk kelimesinin Selçuklu ve Osmanlı ile özdeşleştirilmesi gibi nedenlere dayanmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]}

Dünya tarafından "Türk" isminin Anadolu Türkleri'ni tarif etmede kullanılması, diğer Türki grupların başka şekilde adlandırılmasına zemin hazırlamıştır. Öte yandan diğer Türk kökenli kavimler, 16. yüzyıldan sonra bu ismi bir şekilde artık kullanmamaya başlamışlardır. Türk adı; Anadolu'da ve Balkanlar'da yaşayan Türki gruplara yadigar kalmıştır. ^{[kaynak belirtilmeli]}

Anadolu'da yaşayan Türki gruplar Osmanlı'nın orta dönemlerinden itibaren ve yoğunlukla geç Osmanlı döneminde Türkmen, Avşar, Oğuz gibi isimlerden çok Türk adını kullanmaya başlamışlardır.^{[kaynak belirtilmeli]}

1900'lü yıllarda Pantürkist akımların önem kazanması, Rusya içlerinde ve Türkistanda Türk bilincinin oluşması ve Türk tarihinin ortaya çıkarılmasından sonra Osmanlı devleti'nde de Türk adının daha sıklıkla kullanılmasına neden olmuştur. Rusya içindeki Türklerin, Tatar, Kazak gibi uluslara ayrılmasından sonra da Türk etnik kimliği tamamen Anadolu'ya mal olmuştur.^{[kaynak belirtilmeli]}Türkiye Cumhuriyeti'nde yaşayan herkese Türk denilmesi ve uluslaşma sonucunda Türk adı, etnik veya ırksal anlamdan uzaklaşarak bir ulus adı niteliği kazanmakla beraber, bir etnik grubun adı olmaya devam etmektedir.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Siyasi yaklaşım

Mustafa Kemal Atatürk'ün ilkelerine göre; "Türkiye Cumhuriyeti dâhilinde Türk dili ile konuşan, Türk kültürü ile yetişen, Türk ülküsünü benimseyen her kişi Türktür."^[41]

[değiştir] Tarih

[değiştir] Türkmen Göçünden Önce Anadolu

Bizans'ın yani Doğu Roma'nın parlak bir dönem yaşadığı 4.yy - 8.yy arası Fırat Nehrinin batısında kalan Anadolu halkları farklı kökenlere sahip olsalar da Rum ve Hristiyan kimliği altında birleşmişlerdi. 10. yüzyıldaki Fırat nehrinin batısındaki Anadolu halkının nüfusunun 3 milyon civarında olduğu ve Haçlı seferleri sonunda bu nüfusun bir milyonun altına düştüğü belirtilmektedir^{[kaynak belirtilmeli][42]}.

9. yy'la birlikte Anadolu'daki etkinliğini kaybetmeye başlayan Bizans'ın ekonomik yetersizliği, Haçlı seferlerinin hristiyan halkını olumsuz etkilemesi, Bizans ordusunun güçten düşmesi ve başta Rumca olmak üzere çeşitli diller konuşan Hristiyan halkın omuzlarındaki vergi yükünün fazla olması, ayrıca Frenklerin, Cenevizli (Cenova) ve Venediklilerin ticari baskıları halkın yeni gelen göçebe Türklere baş kaldırmasını önlemiştir. Özellikle Anadolu'nun girişinde bulunan Ermeniler de Türkler'e karşı savunmaya girişmemiş, siyasi gücü eline geçirmesine karışmamıştır. Gregoryan olan Ermeniler, Rumca konuşan ve Rum Ortodoks olan Bizans'ın hem uzak hem de kendilerini anında savunamayacak olması nedeniyle böyle bir pragmatik eylem sergilemiş olabilir. Rum kiliseleri; Bizans devleti ve ordusuyla derin bağlar taşıdıgı için, Türklere görece daha sert ve karşı bir tutum izlemiştir.^{[kaynak belirtilmeli][43]}

Öte yandan başka bir kitapta, 10. yüzyıldaki Fırat nehrinin batısındaki Anadolu halkının nüfusunun 10 milyon civarında olduğu yönündedir^{[kaynak belirtilmeli][44]}. 10 milyon rakamı abartılı olabilir. Zira, Osmanlı döneminde bile Anadolu nüfusu 10 milyon civarını geçmemişti. ^{[kaynak belirtilmeli]}

Kitaba göre, gelen Türk boyları kırsal alanda Türkleşmeyi derhal sağlarken, kentlerde başarılı olamamış, Türklerin beraberinde getirdikleri İranlı öğeler kentlerde baskın kültür kurmuş ve Türklüğü hor görmüşlerdi.^{[kaynak belirtilmeli]} Fakat kentlerin Türkleşmesi de daha sonraki Moğol saldırıları sırasında tamamlanmıştır. Türk - yerli evlilikleri genellikle Türklerin lehine sonuçlanmıştır. Yerlilerle evlenen yeni yerleşimcilere iğdiş adı verilirdi. İğdişlerin büyük çoğunluğu doğal olarak yerli kadınlarla evlenen göçmen erkeklerdir^{[kaynak belirtilmeli][45]}.

[değiştir] Türkmen Göçleri Sırasında İstanbul

O zamanki adıyla Konstantinapolis'in nüfusu 300 bin kadar olup, Bizans'ın en önemli merkeziydi^{[kaynak belirtilmeli][46]}. İstanbul'un o dönemki nüfusu Anadolu nüfusuna ışık tutabilecek temel veri olmasından ötürü önemlidir.^{[kaynak belirtilmeli]} Haçlı seferlerinin gerçekleştiği rota üzerinde kalan büyük Bizans şehirlerinin hepsi tahrip edilmiş ve yağmalanmıştı. Bunda Türkmenlerin de etkisi vardır.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Gelen Türkmen Kitlelerin Sayısı

Büyük İslam Ansiklopedisi'ne göre, Orta Asya'dan gelen nüfusun ise 2-2,5 milyon kadar olduğu tahmin edilmektedir.^{[kaynak belirtilmeli]} 15. yy'la kadar bu sayı 4 milyon kadarı bulmaktadır. Anadolu'da 10. yy öncesi bizzat Bizans eliyle de Şaman veya Hristiyan Türkler yerleştirilmişti ve asıl din değiştirenler bu tayfalardı^{[kaynak belirtilmeli][47]}.

Batılı bir tarihçinin bu konuda verdiği sayı, bir milyon civarıdır^{[kaynak belirtilmeli][48]}.

[değiştir] Türkmenlerin Anadolu'ya Yerleşmesi

1000li yıllarla birlikte doğudan gelen Türkmen boyları Anadolu'ya yerleşmeye başlamışlar ve Türkiye Türkleri'nin oluşmasının temelini atmışlardır. Bu yıllarda münferit olaylar ve küçük çaplı din değiştirmeler dışında Anadolu'nun yerli halkı ile Türkmenler birbirine karışmamıştır. Buna dair tarihçilerin görüşleri şu şekildedir:

Son dönemin önemli tarihçilerinden Prof. Dr. İlber Ortaylı'ya göre 1000'li yıllarda başlayan Türk göçleri esnasında Anadolu'da yaşayan Rum, Anadolu ve Ermeni tebaa ile karışım başta din olmak sebebiyle en az olmuştur. Osmanlı döneminin sonuna kadar ayrı olarak yaşamışlardır. Bundaki diğer referanslar ise göçebe bir toplumun yerleşik ve gelişmiş bir toplumu ekarte edemeyeceği ve dilini benimsetemeyeceği görüşüdür ^[49].

Anadolu'ya Türklerin gelmesi:

1. Büyük Türkmen Göçü Öncesi Türk yerleşmeleri^{[kaynak belirtilmeli][50]}

Anadolu'ya ilk olarak Hunlar, Sibirler, Hazarlar döneminde Türk kitlelerinin göçtüğü Bizans kaynaklarında belirtilmektedir^[51].

Bu Türkler genellikle Kuzeydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerine iskan edilmişlerdir. Karadeniz'in kuzeyini dolaşarak Balkanlar'a gelen Avar, Bulgar, Kıpçak, Oğuz, Peçenek Türkleri'nin pek çoğu Bizanslılar tarafından askere alınarak ve Anadolu'ya geçirilerek doğudan gelen akınlara karşı kullanıldılar ve Anadolu'ya iskan ettirildiler^{[kaynak belirtilmeli][52]}. Bizans kaynaklarına göre henüz Müslüman-Türk boyları Anadolu'ya gelmeden yüzbinlerce Türkçe konuşan unsur Anadolu'da yaşamaktaydı.

2. Selçuklu Dönemi ve Türkmen Göçleri^{[kaynak belirtilmeli][53]}

Haçlı savaşları ve Moğol istilası Anadolu'da Türk yerleşmelerini yoğunlaştırmıştır.

Selçuklu döneminde Çağrı bey döneminde yapılan ilk keşif ve akınlarda yurt arayan binlerce Türkmen aşireti Doğu Anadolu'ya yerleşmeye başlamıştır. 1071 Malazgirt Savaşı ve 1099 Bizansın Türk bölgelerine baskınlarında Bizans emrinde olan binlerce Türk unsuru saf değiştirerek Anadolu Selçuklu saflarına geçmiştir. Anadolu Selçuklu döneminde Orta Asya ve İran üzerinden Anadolu'ya gelen Türkmen aşiretleri Batı Anadolu'ya yerleşmeye başlamıştır^{[kaynak belirtilmeli][54]}. Beylikler döneminde çok sayıda Türkmen aşiretlerinin Germiyanoğulları, Karesioğulları ve Hamitoğulları'na barındığı bilinmektedir. Yine Beylikler döneminde Balkanlar üzerinden Anadolu'ya gelen Sarı Saltuk Türkmenleri İsfendiyaroğulları, Osmanoğulları, Karesioğulları beyliğine sığınmışlardır. 1200lü yılların başında Orta Asya'da yaşayan Harzemşah Türkmenleri Moğol baskınından kaçarak Anadolu beyliklerine sığındılar. Orta Asya'da Hotan, Semerkant, Kaşgar, Cent gibi şehirlerde yerleşik olarak yaşayan Türk boylarının pekçoğu Moğol istilasından kaçarak Anadolu'ya yerleşmişlerdir.^{[kaynak belirtilmeli][55]}

3.Moğol İstilası Sonrası Dönem^{[kaynak belirtilmeli][56]}

1243 yılında Anadolu'nun Moğol egemenliğine geçmesiyle ve İran'da kurulan İlhanlılar devleti aracılığıyla pekçok Türk ve Moğol unsuru Anadolu'ya yerleşmiştir. Osmanlı devletinin kurulmasıyla Orta Asya'dan gelen göçler kesilmemiştir. Akkoyunlu, Karakoyunlu Türkmenleri devletlerinin yıkılmasıyla Anadolu'ya yayılmışlardır. 1402 Ankara Savaşı sonucu pekçok Timurlu soylu Türk Anadolu'ya yerleşmiştir. Orta Asya ve diğer bölgelerden göç Safevi devletinin kurulmasına kadar sürmüştür. 1517 Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferinden sonra binlerce çadırlık Suriye, Irak, Dulkadir Türkmenleri'nin bir kısmı Batı Anadolu'ya gönderilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli][57]}

4. Osmanlı döneminde durum

5. 17.yy'dan sonra durum ^{[kaynak belirtilmeli]}

Osmanlı kayıtlarına göre, 1800 yıllarında Anadolu'nun nüfusu 12 milyon kadardır. Bu nüfusun 3 milyon kadarı Rum, 2 milyon kadarı Ermeni, 1 milyon kadarı Kürt, 5 milyon kadarı Türktür. Diğer bir ifadeyle toplam nüfusun yüzde 45'i kadarı Türktür. Bu zamanlarda Balkanlar'da ise 10 milyon kadar insan yaşamaktaydı ve bunların 3 milyon kadarı Türktür (Boşnak-Arnavut kökenliler hariçtir).^{[kaynak belirtilmeli]}

1856 ve 1877 Rus-Osmanlı savaşı sonucuyla Anadolu'daki Türk ve müslüman sayısı gittikçe artmaya; Rum ve Ermeni sayısı azalmaya başladı. Osmanlı kayıtlarına göre, bu dönemde Balkanlardan Anadoluya geri göç eden Türk nüfusu 2 milyon kadardır (Muhacir). Bu nüfusa Boşnak ve Arnavut kökenliler dahil değildir.^{[kaynak belirtilmeli]}

1792, 1860-63, 1874-75, 1891-1902 yıllarında Karadeniz'in kuzeyinde Rusların baskısı artması sonucu 2 milyona yakın Kırım Tatarı ve Kazan Tatarları Anadolu'ya sığınmıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

1900 yıllarında Anadolu'daki toplam nüfusun 8 milyon kadarı Türk kökenlidir.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Günümüzde Anadolu ve Rumeli'de yaşayan Türk halkları^{[kaynak belirtilmeli]}

Günümüzde Anadolu ve Rumeli'de yaşayan çeşitli Türki gruplar, Türk etnisitesini oluşturur.^{[kaynak belirtilmeli]}

Türkmen - Oğuz Kökenli Gruplar^{[kaynak belirtilmeli]}:

Avşar, Yörük, Manav, Türkmen, Tahtacı, Terekeme, Gacal, Azeri, Çepni, Oğuz, Karapapak, Ahıska, Karakeçili, Sarıkeçili, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Torlak, Kasap, Kıvırcık, Peçenek, Kıpçak, Yerli, Pallık, Dadaş, Gakkoş, Efe, Abdal, Aydınlı, Aşiret, Sıraç, Nalcı, Çaylak, Teber, Beydili, Barak, Şirvan, Karabağlı, Şaman, Oratakçı, Amuca, Bedrettinli, Karamanlı, Eybek, Zeybek.

Osmanlı Döneminde Gelen Türki Gruplar^{[kaynak belirtilmeli]}:

Tatar, Nogay, Gagavuz, Muhacır, Kırım Tatarı, Göçmen, Çıtak, Dobrucalı, Kırımçak.

SSCB Topraklarından Anadolu'ya Sonradan Gelen Türki Gruplar:^{[kaynak belirtilmeli]}

Kırgız, Özbek, Harzem, Karaçay, Balkar, Kazak, Kumuk, Karakalpak, Uygur, Salurlu, Yakut, Hazar.

Türkiye Türkleri veya Türkler; Kürt, Zaza, Arap, Laz, Gürcü, Çerkez, Çingene, Boşnak, Arnavut ve Gayrimüslim gibi Gayri-Türk grupların dışında kalan Türk kökenli veya Türk dili konuşan halktır.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Din

Türk etnisitesini oluşturan grubun büyük çoğunluğu İslam'ın Hanefi mezhebindendir (%82 civarında). İkinci büyük grubu, Alevi mezhebine bağlı olanlar (%15 civarında) oluşturur. Türk etnisitesinin içinde yer alan Azeriler'in büyük çoğunluğu da Şii'dir. Çok küçük oranda Hristiyan ve Yahudi Türkler de vardır. Herhangi bir dine mensup olmayanlar da bulunmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Kültür

Ana madde: Türk kültürü

Altay dil grubuna mensup bir dil konuşan Türkler'in kültürünün temeli, Orta Asya menşelidir. Anadolu uygarlıkları ve İslam uygarlıklarından gelen kültürün de birleşmesiyle Anadolu Türk Kültürü ortaya çıkmıştır. Hitit, Frig gibi Anadolu uygarlıklarının ve Doğu Roma gibi bir büyük uygarlığın etkisi derindir. Selçuklu ve Osmanlı dönemiyle beraber melez bir kültür ortaya çıkmıştır. 1923 yılından itibaren yapılan reformlarla Türkler, Batılı yaşam tarzını benimsemişlerdir. Toplum hayatında ve gündelik hayatta din ile toplum ilişkileri birbirinden ayrılmıştır.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Bakınız

• Oğuzlar
• Türk azınlıklar (Diğer ülkelerdeki Türkiye Türkleri)

[değiştir] Referanslar

Bu maddede belirtilen kaynaklar {{cite web}}, {{dergi belirt}}, {{ansiklopedi belirt}}, {{gazete belirt}}, {{kitap belirt}} ya da {{kaynak viki}} şablonlarına göre düzenlenmeli. Gerekli düzenlemeler yapıldıktan sonra bu şablon kaldırılmalıdır.

Wikimedia Commons'da Türkiye Türkleri ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.