Kafkasya Avarları
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Avar МагIарулал |
|---|
| Toplam Nüfus |
|
757,100[1] |
| Önemli Bölgeler |
| Dil(ler) |
| Avarca, Rusça |
| Din(ler) |
| İslam (Ehl-i Sünnet) |
Avarlar veya Kafkasya Avarları, (Avarca: МагIарулал, Rusça: Аварцы) Kafkasya’nın bugünkü halklarından biridir. Çoğunluğu Dağıstan'da yaşmakta ve Dağıstan nüfusunun % 29.6'sıyla en yaygın etnik grubunu oluşturmaktadır. Avarların dili Kuzeydoğu Kafkas dilleri'ne (Nah-Dağıstan dilleri) bağlı bir dil olan Avarca'dır.
Günümüzde Dağıstan da yaşayan yerli Kafkas dilli Avarlar; tarihte ki Türk kökenli Avarlar(Asya Avarlar)ın'dan dil ve kültür yönünden tam olarak ayrıdırlar. Ancak bu halkın Asya Avarları ile genetik bağının bulunup bulunmadığı konusunda az da olsa ihtilaflar mevcuttur. Bazı bilim adamlarına göre Kafkas Avarları ile Hunlar ve tarihteki Avarlar arasında baglantı bulunmaktadır. Dil ve kültür bilim adamı Harald Haarmann'a göre tarihte ki Avarların bir kısmı Kafkaslar da kalıp dil ve kültürleri yerli halklarla karısmış ve bugünkü Avarları oluşturmuşlardır.
Kafkaslarda kurulan Avar Hanlığının merkezi geleneksel olarak Hunzak'tır.
[değiştir] Avar Lehçeleri
- 1) Avar (Mağharula),
- 2) Andi (Ku’anni),
- 3) Dido (Tsuntal/Tsez).
Bu 3 ana lehçe içinde Avarca çeşitli yörelerde 14 ayrı diyalegle temsil olunur:
- 1) Avar,
- 2) Andi,
- 3) Ahkvakh,
- 4) Bagulal,
- 5) Botlikh,
- 6) Kharata,
- 7) Çhamalal,
- 8) Ğodoberi,
- 9) Tindi,
- 10) Khunzib (Kapuçi),
- 11) Bezhta,
- 12) Dido,
- 13) Hinuk,
- 14) Khvarşi.
Bu lehçe/diyaleglerden ilki resmi ve yaygın çoğunluk lehçesi iken, son 5 diyaleg Dido, geri kalanları da Andi grubu kapsamındadır.
Dağıstan’daki Avarların çoğunluğu dağlık kesimlerde yaşar. Bir bölümü ovalık kesimlere (Buynakskiy, Hasav'yurtovskiy ve diğer bölgeler) yerleşmiştir. Çeçenya, Kalmıkya ve Rusya Federasyonu’nun diğer bölgelerinde, Azerbaycan’da (Kah, Belokan ve Zakatala rayonları da içinde olmak üzere) toplam yaklaşik 180.000 kişi, Gürcistan'da (Kvareli Avarları) yaşayan 20.000 kişi vardır.
2007 yılı tahmini verilerine göre Avarların nüfusu; 840.000’i Dağıstan’da olmak üzere Rusya’da 1.050.000.'nun üzerinde Avar yaşamaktadır. Bu rakama Rusya dışında ki diğer eski Sovyet Cumhuriyetlerinde ki 300.000 Avar'ı eklersek, eski Sovyet toprakları üzerinde sayılarının 1.350.000'i bulmaktadır. Ayrıca çoğunluğu Türkiye'de olmak üzere çeşitli (Suriye, Ürdün, Irak, Mısır, Suudi Arabistan, Lübnan, ABD, Almanya, Fransa vb.) ülkelerde toplam 180.000 ile 200.000 kadar Avar yaşadığı tahmin edilmektedir. Avarlar arasında en ünlü kişiler Şeyh Şamil, Hacı Murat ve Resul Hamzatov’dur.
