Çuvaşlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Çuvaşlar
Чăваш
Vasily Chapayev 001.jpg
Bichurin.png
I Y Yakovlev.jpg
Nikolay Vasilyevich Nikolsky.jpg
Konstantin Vasilyevich Ivanov.png
Sespel Missi.png
Ovchinnikov.jpg
Andrian Nikolaev atwedding.jpg
Федоров Николай Васильевич.jpg
Kuri Vanter.png
Lenin CL.jpg
Toplam nüfus
2 milyon üzeri
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Rusya Rusya 1.637.094 [3]
Kazakistan Kazakistan 22.305 [4]
Ukrayna Ukrayna 10.593 [5]
Özbekistan Özbekistan 10.074 [6]
Türkmenistan Türkmenistan 2.281 [7]
Beyaz Rusya Belarus 2.242 [8]
Letonya Letonya 534 [9]
Moldova Moldovya 1.204 [10]
Kırgızistan Kırgızistan 848 [11]
Gürcistan Gürcistan 542 [12]
Azerbaycan Azerbaycan 489 [13]
Estonya Estonya 357 [14]
Diller

Çuvaşça-Rusça (2.Dil olarak)

Din

Ortodoks Hristiyan

İlgili etnik gruplar

İdil Bulgarları

Çuvaşlar (Çăvaşsem), Orta İdil bölgesinde özerk Çuvaşistan Cumhuriyeti'nde yaşamakta olan, Çuvaşça konuşan yaklaşık 2 milyon nüfuslu bir Türk halkıdır. Ortodoks Hristiyan olan iki Türk halkından (diğeri Gagavuzlar) biridir.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

"Çuvaş" etnoniminin kökeni ve anlamı üzerine kabul edilmiş evrensel bir karar yoktur.

Bir varsayıma göre "Çuvaş", Suvar sözcüğünün Şaz Türkçesinden Lir Türkçesine dönüşmüş şeklidir. Bir diğer teori ise Türk dillerinde ortak kullanımı olan "yavaş" sözcüğünden geldiği yönündedir. Gerard Clauson'a göre ise etnonim, bir dizi ses değişikliği ile Tabgaç sözcüğünden evrilmiş olabilir.[15]

Kökenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çuvaşların milat yıllarında Orta Asya'dan Doğu Avrupa'ya göç eden Hunlar, Hazarlar, Peçenekler, Bulgarlar gibi Türk toplulukları arasında yer aldıkları bilinmektedir.[16] Bugün Ön Bulgarlar'ın konuştuğu Ogur Türkçesi'ni (Batı Türkçesi ya da(Batı Hunca)) konuşan tek halk olan Çuvaşların kökeninin Ön Bulgarlar dağıldıktan sonra bugünkü İdil bölgesine yerleşen İdil Bulgarları'ndan geldiği düşünülmektedir. 2-4. yüzyıllardan başlayarak bölgeye yerleşen çok sayıda Türk topluluğu ile birlikte bazı yerli Fin-Ugor halklarının da Türkleşip Çuvaşların etnik kökeninde yer aldıkları düşünülüyor.[17]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1237 yılında İdil Bulgar devleti Moğol-Türk ordusu tarafından yıkılmıştır. Daha sonra aynı bölgede kurulan Altın Ordu devletinin sınırları bugünkü Çuvaşistan topraklarını kaplıyordu. 14. yüzyılda Altın Ordu devleti parçalanmaya başlamış, 15. yüzyıl sıralarında ise Kazan Hanlığı bugünkü Çuvaşistan topraklarını içine alıyordu. Daha sonra Kazan Hanlığı Rus çarı Korkunç İvan tarafından 1552'de yıkılmıştır. Çuvaş adına da ilk defa 15. yüzyılın ilk çeyreğinde, Rus kaynaklarında rastlanmaktadır.[18]

Bu tarihten sonra ellerindeki bütün topraklarını yitiren ve Ruslara haraç ödemek zorunda kalan yoksul Çuvaş köylüleri, daha önce uğraşmakta oldukları çiftçiliklerini bırakıp işçilik ve taşımacılık yapmaya başlamışlardır. İş arayan Çuvaşların bir bölümü de Türkiye'ye göç etmiştir.[19] 1650 yılında Moskova ve Çuvaşistan birleşmiş, Çuvaşistan toprakları 17. yüzyılda Simbirsk ve Kazan eyaletleri arasında paylaşılmıştır.[20]

Hristiyanlaşma[değiştir | kaynağı değiştir]

9. yüzyılla birlikte ve daha sonra Altın Ordu devleti sıralarında çoğu müslüman olan Çuvaşlar, Rus egemenliği altında girdikten sonra hızla hristiyanlaşmışlardır. Tatarların tersine Çuvaşların çoğu vaftiz olmuştur. Ruslar bu bölgede misyonerlik amacı ile İncil'i Çuvaşça'ya çevirmeye çalışmış, misyonerlere Çuvaşça gramer eğitimi vermek amacıyla 1769'da ilk Çuvaşça gramer hazırlanmıştır. Kazan Üniversitesi "Doğu dilleri fakültesi" dil alanındaki çalışmalara öncülük yapmış, 1836'da V. P. Vishnevskiy'in gramer ve sözlüğü yayımlanmıştır.

Çuvaş Cumhuriyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

20. yüzyılın başlarında bugünkü Çuvaşistan bölgesinde hükümet karşıtı gelişmelerin yaşanması ile birlikte 1917'nin Mart ayında Çeboksarı'da bir Sovyet gücü oluşturulup 1918 yılının Mayıs ayında bütün Çuvaşistana yayıldı. Karşıt görüşler sivil savaş boyunca bu bölgede sürekli çatışma halindeydi ve sonunda Bolşevikler kontrolü kazandı. Bunun sonucunda 24 Haziran 1920 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği içerisinde Çuvaş Özerk Bölgesi oluşturuldu. 1925'te de adı Çuvaş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne (Çuvaş ASSR) dönüştürüldü.[21] 1990'dan sonra Sovyetler birliğinin dağılmasının ardına Rusya Federasyonu içerisinde Çuvaş Cumhuriyeti adını aldı.

Görseller[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Lenin: A Biography, Robert Service
  2. ^ Origin of Lenin: Kalmyks, Chuvashi, Jews, Germans, Swedes... (Походження Леніна: калмики, чуваші, євреї, німці, шведи...) Ukrayinska Pravda, April 22, 2012
  3. ^ 2002 Russian Census (Rusça)
  4. ^ 1989 Soviet Census in Kazakh SSR (Rusça)
  5. ^ 2001 Ukrainian Census (Rusça)
  6. ^ Atlas of Uzbekistan's Ethnic Minorities (Rusça)
  7. ^ 1989 Soviet Census in Turkmen SSR (Rusça)
  8. ^ 1999 Belarusian Census (Rusça)
  9. ^ [1] (Letonca)
  10. ^ 1989 Soviet Census in Moldavian SSR (Rusça)
  11. ^ 1999 Kyrgyzstani Census (Rusça)
  12. ^ 1989 Soviet Census in Georgian SSR (Rusça)
  13. ^ 1989 Soviet Census in Azerbaijan SSR (Rusça)
  14. ^ 2011 Estonian Census (İngilizce)
  15. ^ Clauson, Routledge, 2002, p. 23.
  16. ^ Emine Yılmaz, “Çuvaşlar ve Çuvaşça”, Türkler, c. 20, 110-118, Yeni Türkiye yay., Ankara2002.
  17. ^ A. N. Kurat 1949a: 782.
  18. ^ Türkler: "Çuvaşlar ve Çuvaşça", Yeni Türkiye yayınları.2002
  19. ^ Sh. Akiner 1983: 71.
  20. ^ J. R. Krueger 1961: 8-10.
  21. ^ Sh. Akiner 1983: 71.