Özbekçe
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Özbekçe O`zbek tili |
|
| Konuşulduğu ülkeler | Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Tacikistan, Afganistan |
|---|---|
| Konuşan kişi sayısı | 25.000.000 |
| Sıralama | 45 |
| Dil grubu sınıflandırması | Altay Dil Ailesi
|
| Resmî durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler | Özbekistan |
| Dili düzenleyen kurum | * |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | uz |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Vikipedi'nin Özbekçe sürümü | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Özbekçe veya Özbek Türkçesi(ortaçağ döneminde Çağatay Türkçesi olarak biliniyor) Türk dillerinden Karluk grubuna ait bir dil.
Özbekistan'ın resmî dili olup Orta Asya genelinde konuşulan Türk dilleri arasında en çok konuşulan dildir. Özbekçe, Kıpçak, Karluk ve Oğuz şivelerine ait unsurları bünyesinde birleştiren tek Türki dildir. Özbekistan'ın Fergana vadisi, Taşkent ve etrafı ile Semerkant, Buhara, Karşı, Şehrisebz ve Termez şehirlerinde Karluk lehcesi, Surhanderya, Kaşkaderya, Semerkant vilayetlerinde Kıpçak lehcesi, Harezm vilayetinde ise Oğuz lehçesinde konuşulmasına rağmen, Özbek edebi dilinde ağırlıklı olarak Fergana ve Taşkent şivelerinin ağırlık kazandığı Karluk lehçesi hakimdir. Orta Çağ'da Orta Asya'nın en önemli kültür ve bilim dili olmuştur.
Özbek Türkçe'si Türkistan coğrafyasında Özbekistan dışına yayılmış olan Özbek Türkleri arasında; Kırgızistan, Kazakistan, Tacikistan, Afganistan, Türkmenistan Cumhuriyetleri'nde de kullanılır. Söz konusu bazı bölgelerde, bölgenin resmi dilinden de çok kullanılır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Yazı sistemi
1904'ten önce, bütün Orta Asya dilleri Arap yazısı ile yazılırdı. 1924-1940 arasında resmî Özbekçe, Stalin idaresi tarafından Kiril alfabesi dayatılıncaya kadar Latin alfabesi ile yazılmıştır. 2002 yılına kadar Özbekler Kiril alfabesini kullanmaya devam ettiler, fakat şimdi Kiril alfabesi hâlâ yaygın olmasına rağmen Latin alfabesi resmî olarak kabul edilmiştir.
- Kiril:
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | О о |
| П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф | Х х | Ц ц |
| Ч ч | Ш ш | Ъ ъ | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я | Ў ў |
| Қ қ | Ғ ғ | Ҳ ҳ |
- Latin:
| А а | B b | V v | G g | D d | Е е | Yo yo | J j |
| Z z | I i | Y y | K k | L l | М m | Н n | О о |
| P p | R r | S s | Т t | U u | F f | X x | Ts ts |
| Ch ch | Sh sh | ' | - | E e | Yu yu | Ya ya | O' o' |
| Q q | G' g' | H h |
[değiştir] Metin örneği
| Latin | Kiril | sözcüğü sözcüğüne aktarım | Türkçe |
|---|---|---|---|
| Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'iladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari bilan birodarlarcha muomala qilishlari zarur. | Барча одамлар эркин, қадр-қиммат ва ҳуқуқларда тенг бўлиб туғиладилар. Улар ақл ва виждон соҳибидирлар ва бир-бирлари ила биродарларча муомала қилишлари зарур. | Varca ademler erkin, kadir-kıymet ve hukuklarda denk olup doğulurlar. Onlar akıl ve vicdan sahibidirler ve bir-birleri ile biraderlerce muamele kılışları zaruri. | Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahipler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. |
[değiştir] Dilbilgisi
- Ana madde: Özbekçe Dilbilgisi
- Ana madde: Özbekçe İfadeler
[değiştir] Dış bağlantılar
|
|
|
|---|---|
| Ogur | Bulgar · Çuvaşça · Hun dili · Hazarca · Avarca |
| Uygur | Eski Türkçe · Ainice² · Çağatayca · İli Turki · Lop · Uygurca · Özbekçe |
| Kıpçak | Altayca · Baraba dili · Başkurtça · Kırım Tatarcası¹ · Kumanca · Karaçay-Balkarca · Karayca · Karakalpakça · Kazakça · Kıpçakça · Kırımçakça · Kumukça · Kırgızca · Nogayca · Eski Tatarca · Tatarca · Urumca¹ |
| Oğuz | Afşarca · Azerice · Kırım Tatarcası¹ · Gagavuzca · Balkan Gagavuzcası · Horasanca · Osmanlı Türkçesi · Peçenekçe³ · Kaşgayca · Salarca · Türkiye Türkçesi · Türkmence · Urumca¹ |
| Argu | Halaçça |
| Sibirya | Çulımca · Dolganca · Fuyü Gırgıs dili · Hakasça · Şorca · Tofaca · Tuvaca · Batı Yugurca · Yakutça |
| Notlar: ¹İki tane öbekte bulunan diller, ²Karma diller, ³Tartışmalı İtalik yazılanlar ölü dillerdir. |
|
Türk dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
