Altay Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Altay Cumhuriyeti
Республика Алтай
Алтай Республика
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Konum
Altay Cumhuriyeti
Altay Cumhuriyeti
Yönetim
Ülke:  Rusya
Federal Bölge: Sibirya
Ekonomik Bölge: Batı Sibirya
Başkent: Gorno-Altaysk
Cumhurbaşkanı: Aleksandr Berdnikov (Alexander Berdnikov)
Yasama organı: Duma
Genel bilgiler
Yüzölçüm:  92.600 km² (35.753 sq mi)
 - Rusya içinde: 35.
Nüfus: 206.168 
 - Yoğunluk: 2 /km² (6 /sq mi)
Diğer bilgiler
Dili: Altay Türkçesi, Rusça
Kuruluş tarihi: 3 Temmuz 1991
(1 Temmuz 1922)
Kodu: 04
Resmi
internet sayfası
:
[1]

Altay Cumhuriyeti (Rusça: Респу́блика Алта́й / Respublika Altay; Altay Türkçesi: Алтай Республика / Altay Respublika), Rusya Federasyonu'un en güneyinde yer alan, federasyona bağlı bir özerk cumhuriyet.

Orta Asya'da Asya kıtasının coğrafî merkezinin hemen kuzeyinde ve Güney Sibirya'da yer almaktadır. Batı'da Kazakistan, kuzeyde Rusya Federasyonu, doğuda Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri, güneyde Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşudur.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Altay Özerk Cumhuriyeti, Rusya Altay Cumhuriyeti Bayrağı
2006 itibarı ile:
bölge adedi 10
şehirleri/kasabaları 1
şehir yerleşimleri adedi -
kırsal okrugları 90

İdari bölgeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Altay Cumhuriyetinin illeri
Belediye bölgesi Yönetim merkezi
1 Koş Agaç Koş Ağaç
2 Mayma bölgesi Mayma
3 Ondoy bölgesi Ondoy
4 Turaçak bölgesi Turaçak
5 Ulagan bölgesi Ulagan
6 Kan Oozı bölgesi Kan Oozı
7 Köksuu bölgesi Köksuu
8 Çamal bölgesi Çamal
9 Çoya bölgesi Çoya
10 Şebalin bölgesi Şebalin
  • Bölgeler:
    • Çamal (Чамал аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
    • Çoya (Чоя аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
    • Koş-Agaç (Кош-Агаш аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 12 selsovet ile
    • Mayma (Майма аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
    • Ondoy (Оҥдой аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 10 selsovet ile
    • Şebalin (Шебалин аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
    • Turaçak (Турачак аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile
    • Ulagan (Улаган аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
    • Kan Oozı (Кан-Оозы аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
    • Köksuu (Кöк-Суу аймак)
      • Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile

Beşeri durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel kıyafet giyen erkek.
Geleneksel kıyafet giyen kadın.

Son nüfus istatistiklerine göre Altay Cumhuriyetinin toplam nüfusu 211.564 kişidir.[1]

1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010
Altay 39.285 (%24,2) 38.019 (%24,2) 46.750 (%27,8) 50.203 (%29,2) 59.130 (%31) 67.995 (%33,5) 69.963 (%34,5)
Rus 114.209 (%70,4) 109.661 (%69,8) 110.442 (%65,6) 108.795 (%63,2) 115.188 (%60,4) 116.510 (%57,4) 114.802 (%56,6)
Kazak 4.280 (%2,6) 4.745 (%3) 7.170 (%4,3) 8.677 (%5) 10.692 (%5,6) 12.108 (%6) 12.524 (%6,2)
Diğer 4.405 (%2,7) 4.736 (%3) 3.899 (%2,3) 4.365 (%2,5) 5.821 (%3,1) 6.334 (%3,1) 5.447 (%2,7)

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede 193 ortaokul, 3 teknikum ve 1 üniversite bulunmaktadır. Altay Türkçesi ile yılda 37 kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. Ortaokullarda 35 bin, teknikumlarda 43 bin, ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir.[kaynak belirtilmeli]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Relyef[değiştir | kaynağı değiştir]

Beluça dağı - Sibirya'nın en yüksek doruğu

Cumhuriyetin toprakları dağlık bir görünüm arz eder. Çok sayıda akarsu ve göller görülür. En yüksek dağ — (Rusça:Beluha ) olarak söylenen yöre Türk dillerinde ise (Altayca: (Üç-Sümer (3 tepeli), Kadınbajı), (Kazak Türkçesi: (Muztav Şını)[2][3]) — 4506 m, Sibirya coğrafyasının en yüksek noktasıdır.

Akarsu ve gölleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tungur köyünden Katun akarsuyu

Altay Cumhuriyeti'ndeki en büyük akarsular Altay Türkçesinde kadın diye söylenen Katun Biy-su (Bey suyu) iken en büyük gölTeles (Altın-köl) su yüzeyi alanı 230,8 km² ve derinliği 325 metredir.

"Manas" destanında Altay hakkında[değiştir | kaynağı değiştir]

Altay (al — ruh, mukaddes; tay — dağ)— Kutsal dağ ya da Altındağ denilen bir manada söylenilmiştir. Dünyanın en uzun destanı olan«Manas» destanının bütün varyantlarında geleneğe göre korunan ve özlenen bir yerin adıdır. Destanın metinlerinde «Ertış, Orkun — iki akarsudur. Gerek tarihi kaynaklarda gerek destan metinlerinden anlaşıldığı kadarıyla Altay bölgesinde belirli bir süre Moğol soylu Kalmak (Kalmık) topluluğu hakim olmuştur. Kırgızlar, Altaylar, Hakaslar başta olmak üzere Türk soylu halklara çok eziyet yapmışlardır. Metinlerde düşman veya zarar veren ulus diye bahseder. Destanda bazı toponomler boyunca bilgiler verir. Manas'n doğum yeri hakkında:

Adamdın cetpes dabaası,
Altaydın Salkın-suunda
Anda tuulgan neme deyt,
Kırgızdın kıraan Manası.
Ertıştın suun cerdegen,
eregişken adamdar
Egerde anı cenbegen[4] (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 1790-инв., 360-б.).
Özü Altayda tuuldu,
Bilsen Kadır tün keldi.
Bul Altaydın tüzünö[5]

— diye yazılmaktadır.[6]

Altay Cumhuriyeti'nden görünümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul.xls
  2. ^ http://www.stat.kz/publishing/20111/Ежегодник_2011.pdf
  3. ^ Горная страна Алтай | В Походе
  4. ^ (Sagımbay Orozbakov, Kol Cazmalar fondusu, 1790-inv., 360-s.).
  5. ^ Sayakbay Karalayev, 1. 155
  6. ^ http://ky.wikipedia.org/wiki/Алтай_Республикасы

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]