Azak

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Azak Denizi'nin en kuzey ucunda özellikle XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Osmanlı Devleti ve Rusya arasında birçok mücadeleye sahne olmuş kale. Bugün Rusya Federasyonu topraklarında olup, günümüzdeki adı Azov'dur. Kale bugün yıkılmış, Azov şehri de yanıbaşındaki Rostov şehrinin ve limanının gelişmesiyle geçmişteki önemini yitirmiştir.

[değiştir] Tarihi

Daha önceleri "Tana" adıyla bilinen Azak, XIII. yüzyıldan itibaren Karadeniz ticaretinin en önemli kenti haline geldi. Aynı yüzyılda Altınordu egemenliğne giren kale 1395'te Timur tarafından yıkıldı. Cenevizliler tarafından yeniden inşa edilen kale 1475'e kadar bu denizci gücün elinde kaldı.

Azak Kalesi Fatih Sultan Mehmet döneminde, 1475 yılında Gedik Ahmet Paşa'nın komutasındaki deniz ve kara kuvvetlerinin Kırım'ı fethi sırasında Türk ordusunca ele geçirildi ve buradaki Ceneviz kolonilerine son verildi. Don Nehri'nin Karadeniz'e döküldüğü noktada kurulu kale, bu stratejik önemiyle uzun yıllar Osmanlı Devleti'nin en önemli kuzey şehri oldu.

1637'de Kırım'da başgösteren karışıklıklardan faydalanan Kazaklar Rusların da yardımıyla kaleyi ele geçirdilerse de Osmanlı Padişahı İbrahim'in (1640-48) Rusya'ya verdiği ültimatoma savaşla karşı veremeyecek durumda olan Rusya, 1642'de kaleyi teslim etti.

İkinci Viyana Kuşatması'nı (1683) takip eden savaşlar sırasında Osmanlı Devleti'nin birçok cephede harp halinde olmasından faydalanmak isteyen Rus Çarı Deli Petro 1695 yılında ani bir baskınla kaleyi almak istediyse de onbeşbin deniz, altmışbin kara askeri ve üç yüz toptan mürettep Rus ordusu Azak Sancakbeyi Mustafa Bey'in ve takviyeye gelen Trabzon Beylerbeyi Ali Paşa'nın emri altındaki Türk birlikleri karşısında ağır kayıplar vererek doksan altı günlük bir kuşatmadan sonra geri çekilmek zorunda kaldılar.

1695-96 kışını Don üzerindeki Voronej kentinde kurulan tersanede nehir donanması oluşturmakla geçiren ve kalenin bulunduğu bölgeye daha büyük yığınak yapan Çar Petro komutasındaki Rus ordusu 3 Haziran 1696'da taarruza geçti. İki aydan fazla bir süre dayanan Türk kuvvetleri 6 Ağustos 1696'da teslim olmak zorunda kaldılar.

Bu suretle Ruslar Karadeniz'in kilidi sayılabilecek bu kaleyi ele geçirmişlerdi. Keyfiyet Karlofça Antlaşması'ndan bir yıl sonra Rusya ile ayrı imzalanan 13 Haziran 1700 tarihli İstanbul Antlaşması ile onaylandı ve kale Rus Çarlığı'na terkedildi.

Prut Savaşı sonrasında imzalanan 1713 tarihli Edirne Antlaşması ile kale tekrar Osmanlıların eline geçerken, 1736-39 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ruslar tekrar kaleyi zaptettiler ve 1739 yılında imzalanan Belgrad Antlaşması ile kale yıkılmak şartıyla tekrar Rusya'ya bırakıldı. 1774 yılında Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın da kaybedilmesiyle Azak Kalesi'ni geri alma umudu da kalmadı.