Tuvalar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Tuvalar (Tuvaca: Тывалар, Tyvalar) Rusya'nın Tuva Cumhuriyeti'nde ve Moğolistan'ın kuzeyinde yaşayan bir Türk halkıdır. Dilleri Türk dilleri ailesi'nin Sibirya grubu'na ait Tuvaca'dır. Toplam nüfusları 220.000 civarındadır.

Tuva Türkleri hakkında Türkiye’de ilk ciddi çalışmayı yapan S.Gömeç, onların Kök Türkçe yazılı belgelerde adı anılan "Üç Tuglu Türk Bodun"un bir parçası olduklarını ileri sürüyor. Üç Tuglu Türk Bodun üzerinde gerçekleştirilen incelemelere göre de, bu dayanışma birliğinin bir üyesi Tuvalılardır^[1]. Tuvalılara yakıştırılan Uranhay ve Soyot gibi isimler de onların kendi adlandırmaları değil, komşu halkların verdikleri tanımlamalardır.

Konu başlıkları 1 Dağılımlar 1.1 Tuva Cumhuriyetindeki Tuvalar 1.2 Altay Tuvaları 1.2.1 Moğolistan'da 1.2.2 Kazakistan'da 2 Ayrıca bakınız 3 Notlar 4 Kaynakça

[değiştir] Dağılımlar

[değiştir] Tuva Cumhuriyetindeki Tuvalar

Ana madde: Tuva Cumhuriyeti

[değiştir] Altay Tuvaları

Altay Tuvaları, bulundukları ülkenin coğrafi konumu itibariyle çok uzun zamandan beri başta Tuva Cumhuriyetindeki Tuvalar olmak üzere diğer Tuva gruplarından ayrı ve kopuk yaşamışlardır. Bu durum Çin’in kuzeybatısındaki Cungar Tuvaları için çok geçerli değildir. Zira 20. yüzyıl ortalarına kadar Altay Tuvaları sınırın öbür yanındaki Cungar Tuvalarıyla devamlı bir ilişki içindeydiler. Bu iki grubun irtibatı, 1950 yılında başlayan sıkı sınır kontrolleriyle büyük ölçüde kopmuştur. Dolayısıyla Altay Tuvaları, bu kopukluk ve diğer Tuva gruplarından ayrı kalışın da bir sonucu olarak, gerek dilde, gerekse maddî kültür ve folklorda birçok eski öge ve özelliği koruyabilmişlerdir. Tabii burada Altay Tuvalarının başta Ruslar olmak üzere, diğer halklarla hemen hemen hiç ilişkiye girmeden yalıtılmış olarak yaşamalarının da rolü olduğunu vurgulamak gerekir.

Altay Tuvaları, kendi aralarında iki gruba ayrılırlar: Moncak veya Gök Moncak (Boncuk; Gök Boncuk) ve Soyot (Soyon); ikinci grup da kendi arasında Ak Soyot ve Xara Soyot olmak üzere yine iki alt gruba ayrılır^[2]. Altay Tuvalarını, gerek kültürü gerekse folkloru ve etnografik yapısıyla etraflıca bilim dünyasına tanıtan, Leipzig Üniversitesi Moğol Dili ve Edebiyatı uzmanı Dr. Erika Taube olmuştur.

[değiştir] Moğolistan'da

Moğolistan’ın kuzeyindeki Hövsgöl (Хөвсгөл) bölgesinin kuzeybatısında yaşayan, kendilerini Duha (Ducha) olarak adlandıran ve komşuları Moğollarca Tsaatan (geyik yetiştiricisi) olarak nitelendirilen küçük bir Tuva grubu daha vardır ki bunların sayısı yaklaşık olarak 200-250’dir.

Moğolistan’da sayıları yaklaşık 6.000 olan Tuvaların büyük bir bölümü, ülkenin en batısındaki Bayan Ölgiy (Баян-Өлгий), Hovd (Ховд) ve Uvs (Увс аймаг) illerinde yaşamaktadır. Bayan Ölgiy iline bağlı Sengel (Цэнгэл) kasabasında yaşayan Tuvalar, Altay Tuvaları olarak adlandırılmaktadır^[3] “Zur gegenwärtigenilimsel çevrelerde genelde Cungar Tuvaları (Jungar-Tuwiner) olarak bilinmektedir. Burçin, Kaba nahiyelerinde ve Kanas Gölü yöresinde Tuvalar yaşarlar.

[değiştir] Kazakistan'da

Kazakistan'nın doğusundaki Altay bölgesinde de bazı küçük Tuva grupları yaşamaktadır.

[değiştir] Ayrıca bakınız

• Türk halkları

[değiştir] Notlar

[değiştir] Kaynakça

• Ölmez, Mehmet. "Tuvalar ve Tuvaca". Çukurova Üniversitesi, 1996. web sayfası
• Taube, Erika
  • (1972). "Die Widerspiegelung religiöser Vorstellungen im Alltagsbrauchtum der Tuwiner der Westmongolei". Parareligieuses des peuples altaique. Strasbourg. 119-138.
  • (1977). "Zur Jagd bei den Tuwinern des Cengel-sum in der Westmongolei". Jahrbuch des Museums für Völkerkunde zu Leipzig 31. 37-50.
  • (1978). "Tuwinische Volksmärchen". Berlin: Akademie Verlag.
  • (1981a). "Die Tuwiner im Altai (MVR)". Kleine Beiträge des Museums für Völkerkunde Dresden 4. 34-40.
  • (1981b). "Anfänge der Seßhaftwerdung bei den Tuwinern im Westen der Mongolischen Volksrepublik". Die Nomaden in Geschichte und Gegenwart. Berlin. 97-108.