Çuvaşça
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Çuvaşça {{{Kendi dilindeki adı}}} |
|
| Konuşulduğu ülkeler | Rusya, Çuvaşistan Özerk Cumhuriyeti |
|---|---|
| Konuşan kişi sayısı | 1,800,000 kişi |
| Sıralama | İlk 100'ün içinde değil. |
| Dil grubu sınıflandırması | Altay dilleri (tartışmalı)
|
| Resmî Durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler | Çuvaşistan'ın ikinci resmi dilidir. |
| Dili düzenleyen kurum | - |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | cv |
| ISO 639-2 | chv |
| SIL | cvh |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Vikipedi'nin Çuvaşça sürümü | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri | |
Çuvaşça (Çuvaşça: Чӑвашла / Çavaşla), Rusya’nın orta kesiminde, Ural Dağlarının batısında konuşulur ve Türk dillerinden biridir. Türk dillerinin Ogur-/Bolgar grubu öbeğinden varlığını korumuş tek dilidir. Çuvaşça, Çuvaşların anadili ve Çuvaşistan’ın resmi dilidir. Yaklaşık iki milyon kişi tarafından konuşulur. 2002 verilerine göre Çuvaşya’da bu dili konuşan nüfusun % 92 etnik olarak Çuvaş, % 8’i ise başka etnik kökenlidir.
Çuvaşça, okullarda eğitim dili olmasına ve medyada kullanılmasına karşın, Rusça’nın yaygın kullanımından dolayı tehlike altında olan bir dildi.
Konu başlıkları |
[değiştir] Yazı Sistemi
- А Ӑ Б В Г Д Е Ё Ӗ Ж З И Й К Л М Н О П Р С Ҫ Т У Ӳ Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
- а ӑ б в г д е ё ӗ ж з и й к л м н о п р с ҫ т у ӳ ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я
- а, ӑ, бӑ, вӑ, гӑ, дӑ, е, ё, ӗ, жӑ, зӑ, и, йӑ, кӑ, лӑ, мӑ, нӑ, о, пӑ, рӑ, сӑ, ҫӑ, тӑ, У, ӳ, фӑ, хӑ, цӑ, чӑ, шӑ, щӑ, хытӑлӑхпалли, ы, ҫемҫелӗхпалли, э, ю, я
[değiştir] Ses Bilgisi
[değiştir] Ünsüzler
Çuvaşçanın ünsüzleri şunlardır: /p/ (п), /t/ (т), /k/ (к), /č/ (ч), /š/ (ш), /ś/ (ç), /χ/ (х), /v/ (в),/ m/ (м), /n/ (н), /l/ (л), /r/ (р), /y/ (й).
[değiştir] Ünlüler
| İnce | Kalın | |||
|---|---|---|---|---|
| Düz | Yuvarlak | Düz | Yuvarlak | |
| Yüksek | i (и) | y (ӳ) | ɯ (ы) | u (у) |
| Alçak | e (е) | ø̆ (ĕ) | а (а) | ŏ (ă) |
[değiştir] Özellikler
Günümüzde diğer Türkî dillere en uzak olan Çuvaşça’nın önemli ses değişimleri vardır:
- Ş>L dönüşümü: “Taş” sözcüğündeki ş, “l” harfine dönüşmüştür: çul (burada ayrıca t>ç ve a>u değişimleri de vardır.)
Gümüş sözcüğünün Çuvaşçası “kĕmĕl” şeklindedir.
- A>U dönüşümü: Örneğin “at” sözcüğü Çuvaş Lehçesinde ut şeklindedir.
- Z>R dönüşümü: Örneğin “biz” kişi zamiri Çuvaşça’da epir şeklindedir.
'Örnekler: Türkiye Türkçesi “sekiz”, Çuvaşça’da sakăr. “Siz” kişi zamiri Çuvaşça’da “esir”. “Buzağı” sözcüğü Çuvaşça’da “păru”
- D>R dönüşümü: Örnekler: “ayak” sözcüğünün eski Türkçesi “adak” şeklindedir. Çuvaşça’da ayak sözcüğü a’nın u’ya, d’nin y’ye ve k harfinin yumuşak g’ye dönüşmesiyle şöyle bir gelişme izlemiştir: adak>urak>urağ>ura. Çuvaşça’da “ura” ayak anlamındadır.
- Koymak sözcüğünün eski Türkçesi (kod-) şeklindedir. Bugünkü Çuvaşça’da o’nun u’ya, k’nin de sert h (x)’ye dönüşmesiyle (xur-) şeklindedir.
- T>Ç dönüşümü: Bazı sözcüklerde olmayabilir. Bu değişime şu örneği verebiliriz: “taş” sözcüğünün Çuvaşçası çul şeklindedir. Bazı fiillerde bu tip değişmelere rastlamayabiliriz; dolmak fiilinin Çuvaşçası (tul-) şeklindedir.
- K>Y dönüşümü: k>ğ>y şeklinde gelişmiştir. Bazı sözcüklerde vardır: “kan” sözcüğünün Çuvaşçası “yun” şeklindedir.
Ben:Epĕ (Эпĕ) Sen:Esĕ (Эсĕ) O:Văl (Вăл) Biz:Epir (Эпир) Siz:Esir (Эсир) Onlar:Vĕsem (Вĕсем)
Çuvaşlar oldukça değişik bir Kiril alfabesinde okuyup yazarlar.
[değiştir] Dış Bağlantılar
- Çuvaşça-Türkçe Sözlük
- E. Čaušević: Tschuwaschisch. in: M. Okuka (Hg.): Lexikon der Sprachen des europäischen Ostens. Klagenfurt (= Wieser Enzyklopädie des europäischen Ostens 10) 2002. S. 811.
Türk dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.|
|
|
|---|---|
| Ogur | Bulgar · Çuvaşça · Hun dili · Hazarca · Avarca |
| Uygur | Eski Türkçe · Ainice² · Çağatayca · İli Turki · Lop · Uygurca · Özbekçe |
| Kıpçak | Altayca · Baraba dili · Başkurtça · Kırım Tatarcası¹ · Kumanca · Karaçay-Balkarca · Karayca · Karakalpakça · Kazakça · Kıpçakça · Kırımçakça · Kumukça · Kırgızca · Nogayca · Eski Tatarca · Tatarca · Urumca¹ |
| Oğuz | Afşarca · Azerice · Kırım Tatarcası¹ · Gagavuzca · Balkan Gagavuzcası · Horasanca · Osmanlıca · Peçenekçe³ · Kaşgayca · Salarca · Türkiye Türkçesi · Türkmence · Urumca¹ |
| Argu | Halaçça |
| Sibirya | Çulımca · Dolganca · Fuyü Gırgıs dili · Hakasça · Şorca · Tofaca · Tuvaca · Batı Yugurca · Yakutça |
| Notlar: ¹İki tane öbekte bulunan diller, ²Karma diller, ³Tartışmalı İtalik yazılanlar ölü dillerdir. |
|
