Bağdat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 33°20′00″N, 44°26′00″E

Bağdat
بغداد
Baghdad collage.png
Bağdat
Bağdat
Bağdat'ın Irak'daki konumu
Koordinatlar: 33°20′00″K 44°26′00″D / 33.3333333°K 44.4333333°D / 33.3333333; 44.4333333
Ülke Irak Irak
İl Bağdat ili
Rakım 34 m (112 ft)
Nüfus
 - Toplam 7.216.040
  2011
Zaman dilimi DAZD (+3)
Bağdat 2003
Bağdat'ta aylara göre ortalama sıcaklık (kırmızi) ve yağış (mavi)

Bağdat (Arapça: بغداد, Kürtçe بەغدا, Bexda) Irak'ın başkenti. Britannica Ansiklopedisi 'na göre 2001 nüfusu 4.950.000 iken, Irak Savaşı sonrası Bağdat'ın nüfusu 2011'de 7.216.000'dir. Irak'ın en büyük kenti [1] olan Bağdat aynı zamanda Ortadoğu'da Kahire ve Tahran' dan sonra en büyük üçüncü şehirdir.[1]

Şehrin Coğrafi Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mezopotamya çanağının ortasında, Dicle Irmağının iki yakası üzerinde ve Dicle'nin Fırat'a en çok (40 km) yaklaştığı noktada, geniş bir alüvyon ovası üzerinde yer alır. Bağdat, konum olarak Irak'ın tam ortasında yer alır ve kalbi durumundadır. Bağdat'ta yazlar kuru ve çok sıcak, kışlar yumuşak ve serin geçer. Ortalama yağış yılda 130 mm dolayındadır.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

İsiminin İran kökenli olduğuna dair üzerinde bir ihtilaf olmamasına rağmen, kesin bir bilgi de mevcut olmamakla beraber; isim Farsça Bag (Tanrı) ve dād (verilen) kelimelerinin birleşmesi ile oluşmuş olup Tanrı'nın verdiği veya Tanrı hediyesi manâsına gelmekte.(Modern farsçada) Başkaca bir önde gelen iddiaya göre Bağ(bahçe) ve dad (verilen) kelimeleri ile oluşup Verilen bahçe, Tanrı hediyesi Bahçe manasına gelmektedir.[1]

Bu isimler İslam öncesi zamanlara ait olup net değildir. Abbasi Halifesi Ebu Cafer el-Mansur' a kadar politik ve ekonomik olarak büyük bir şehir olamamıştır.[1]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyaca ünlü eski medeniyet merkezleri olan Babil, Seleukia, Medain gibi şehirlerin kalıntılarının yakınında kurulan Bağdat, Aşağı Mezopotamya'da, Dicle Nehri'nin iki yakasında yer almaktadır. Abbasiler zamanında 2,5 milyon nüfusu ile İslâm Devleti'nin başkenti olan şehir, 1058 yılından sonra Selçuklu sultanlarının uğrak yeri olmuştur. Osmanlı döneminde önemli bir vilayet olmuştur.

İlk defa Abbasi Halifesi Ebu Cafer el-Mansur tarafından Bağdad adlı eski bir Sasani köyünün yerine Darüsselam adıyla kuruldu (M.S. 766). Daha sonra Medinet-üs-Selam adını alan şehir, en sonunda halk arasındaki adı olan Bağdat adını alarak gelişimini devam ettirdi. Harun Reşid devrinde (M.S. 809) büyük bir kültür merkezi ve Abbasiler'in başkenti oldu. Bundan sonraki dönemlerde de Bağdat kültür ve ticaret merkezi olarak önemini sürdürdü.

İslam dünyasının dinsel önderi konumundaki Abbasiler XI. Yüzyıldan itibaren Bağdat'ı nüfuzlarına alan Büveyhoğulları'nın siyasal baskısı altına girdi. Büyük Selçuklu SultanıTuğrul Bey, Halife Kâim'in çağrısı üzerine 15 Aralık 1055'te Bağdat'a girdi ve Büveyhoğulları'nı halifeliğin merkezinden çıkardı. Bu olayın ardından Büyük Selçukluların İslam dünyasındaki itibarı arttı.

1059'dan 1142'ye dek Büyük Selçuklular, Bağdat'ta Şahne adında Türk asıllı komutanlar bulundurdular. Bu komutanlar, Bağdat askerî valisi ve zaptiye nazırı olarak görev yaparlarken, ayrıca Halife'nin şerefini ve hayatını da koruyorlardı.

Bağdat'ın tarihindeki ilk felaket 1258'de Moğol İlhanlı hükümdarı Hülagû Han'nın istilasıyla geldi. Hülagu şehri yakıp yıkarken buradaki halifeyi de öldürttü.

Bağdat çeşitli devletlerin elinde kaldıktan sonra 1534 Kanuni Sultan Süleyman'ın Irakeyn Seferi sonucunda Safevilerden alınarak Osmanlı topraklarına katıldı. 1624'te Safeviler'in geçici işgaline uğrayan kent padişah IV. Murat'ın Bağdat Seferi sonucunda tekrar Osmanlı ordusunca fethedildi.

I. Dünya Savaşı'na kadar Osmanlıların elinde olan Bağdat, 1917'de İngiliz kuvvetlerince işgal edildi ve 1921'de kurulan bağımsız Irak Krallığının başşehri oldu. Bu durum Türkiye tarafından da Lozan Antlaşması ile (1923) resmen kabul edildi.

II. Dünya Savaşı sonrasında petrol gelirlerindeki büyük artış, Bağdat'ın gelişmesinde büyük rol oynadı. Irak sanayiinin çoğu buradadır. Deri eşya, ipek ve pamuklu dokuma, tuğla, çimento, hurma, tütün mamüllerinin yanı sıra petrol rafinerileri, demiryolu atölyeleri ve bir de demir çelik fabrikası vardır.

Bağdat'ta eski şark pazarlarından, cam ve selih binalara kadar her çeşit mimari yapı görülebilir. Şehrin eski manzarası değişmekle beraber, pek çok eski bina, kaldırım kahveleri, eski tarz minare ve camiler bugün de durmaktadır. Kazımeyn'deki 19. yüzyıl yapısı altın kubbeli görkemli cami ile yüzü aşkın başka cami ve minare, şehrin mimari güzelliğine ayrı bir hava vermektedir.

Irak'ın başlıca devlet kurumlarının merkezleri yine Bağdat'tadır. 1958'de kurulmuş olan Bağdat Üniversitesinden başka El-Mustansır Üniversitesi, Teknoloji Üniversitesi ve birkaç yüksek okul vardır. Saddam Hüseyin yönetiminin 1990'da Kuveyt'i işgal etmesi üzerine başlayan Körfez Savaşı'nın ardından kurulan ve Amerika Birleşik Devletleri önderliğindeki BM Gücü, 1991 Ocak ayından itibaren Bağdat'ı bombaladı. İki ay süren bombardıman neticesinde şehir harab oldu. 2003 yılındaki Irak savaşı sırasında 9 nisan tarihinde Amerika Birleşik Devletleri tarafından işgal edildi.

iklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağdat'ta yazlar kuru ve çok sıcak, kışlar yumuşak ve serin geçer. Ortalama yağış yılda 130 mm dolayındadır.

Nuvola apps kweather.svg Bağdat iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek sıcaklık rekoru,  °C 24,8 27,1 30,9 38,6 43,5 48,8 50,0 49,9 47,7 40,2 35,6 25,3 50
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 15,5 18,5 23,6 29,9 36,5 41,3 44,0 43,5 40,2 33,4 23,7 17,2 30,6
Ortalama sıcaklık, °C 9,7 12 16,6 22,6 28,3 32,3 34,8 34 30,5 24,7 16,5 11,2 22,77
Ortalama en düşük sıcaklık, °C 3,8 5,5 9,6 15,2 20,1 23,3 25,5 24,5 20,7 15,9 9,2 5,1
En düşük sıcaklık rekoru,  °C −11 −10 −5,5 −0,6 8,3 14,6 22,4 20,6 15,3 6,2 −1,5 −8,7 −11
Ortalama yağış, mm 27,2 19,1 22,0 15,6 3,2 0 0 0 0 3,3 12,4 20,0 122,8


Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağdat'ın iklim şartları, düzlük ve Çöl yapısı nedeniyle, ilde bitki örtüsü olarak çöl ağaçları olan Palmiye ve hurma ağaçları bulunur.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağdat'ın'in ekonomisini tarım, turizm, alışveriş ve petrol ihracatı oluşturmaktadır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağdat, Irak ve Mezopotamya kültürü İslam dini ve geleneksel Arap kültürü etrafında biçimlenmiştir. Buna karşın, Bağdat şehri çeşitlilikler içinde yüksek bir kozmopolit toplum ve canlı bir kültüre sahiptir. İslam etkisi Arap kültürünün mimari, müzik, giyim, mutfak ve yaşam tarzında görülebilmektedir.

Bağdat mutfağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Irak mutfağı

Arap mutfağı oldukça tutulmakta olup kentin her yerinde döner lokantalarından Bağdat otellerinin lüks lokantalarına kadar her yerde bulunabilmektedir. Hızlı yiyecekler, Arap, Kürt ve Batı mutfakları da oldukça popüler olup geniş miktarda bulunabilmektedir. Bağdat mutfağı Kürt ve Araplarla binlerce yıllık etkileşimle günümüze gelmiş gayet zengin ve farklı bir mutfaktır. Mutfağın temel malzemeleri kuzu eti, yöresel baharatlar, pirinç ve bulgurdur. Bu nedenle Bağdat mutfağı ağır yemeklerden oluşur. Mutfağın temel bileşenleri Kebaplar, lahmacunlar, etli yemekler ve hamurlu tatlılar olup dünyanın her yerinde tanınmakta ve tercih edilmektedir. Fast-Food tarzı Batı kültürünün de arttığı bu devirlerde, fast-food'la yarışabilir hızlı hazırlanabilen bir mutfaktır.

Giyim ve kurallar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağdat'da insanların birçoğu yöresel Arap elbisesi olan kandura giyerler.

Görüntüler[değiştir | kaynağı değiştir]


Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]