Belgrad

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 44°49′14″N, 20°27′44″E

Belgrad
Београд / Beograd
—  Şehir  —
Belgrad Şehri
Град Београд / Grad Beograd
Belgrade iz balona.jpg
Belgrad
Bayrak
Belgrad
Arma
Belgrad'ın Avrupa'daki ve Sırbistan'daki konumu
Belgrad'ın Avrupa'daki ve Sırbistan'daki konumu
Koordinatlar: 44°49′14″K 20°27′44″D / 44.82056°K 20.46222°D / 44.82056; 20.46222
Ülke Sırbistan Sırbistan
Bölge Belgrad Şehri
Belediye Belgrad'ın belediyeleri
İdari birimler
Yönetim
 - Vali Siniša Mali (SPS-PUPS/DSS/SNS)
Yüz ölçümü
 - Kent 3.222,68 km2 (1.244,3 mi2)
 - Urban 359,96 km2 (139 sq mi)
Rakım 132 m (433 ft)
Nüfus (2011[2])
 - Yoğunluk 3.424/km² (8.868,1/sq mi)
 - Şehir 1,233,796[1]
 - Metropol 1,659,440
 - Metropol yoğunluğu 514/km² (1.331,3/sq mi)
Zaman dilimi OAZD (+1)
 - Yaz (YSU) OAYZD (+2)
Alan kodu (+381) 11
Plaka kodu BG
İnternet sitesi: www.beograd.rs

Belgrad (Sırpça: Београд / Beograd Ses bağlantısına git dinle ), Sırbistan'nın başkenti ve en büyük şehridir. Tuna ve Sava nehirlerinin birleştiği platoda yer almakta olup 1,2 milyonluk merkez nüfusu ve 1,65 milyondan fazla metropolitan nüfusuyla Güneydoğu Avrupa'nın en büyük şehirlerinden biri olan kentin adı Beyaz Şehir anlamına gelmektedir. İdari olarak yüz ölçümü 3.222,68 km2 olan ve ülkenin %3,6'sını kaplayan kent, ülke nüfusun yaklaşık %22,5'ini barındırır.[3]

Belgrad'ın kurulduğu alan, Prehistorik Avrupa'nın en büyük kültürlerinden olan Vinča kültürünün MÖ 6. yüzyıl dolaylarında doğduğu yerdir.[4][5] Antik dönemde kentin bulunduğu alanda bir Trak-Daç[6] kabilesi olan Singiler yerleşmişken MÖ 279'dan sonra bölgeye gelen Keltler buranın adını Singidūn olarak değiştirdi.[4] Roma İmparatoru Augustus tarafından fethedilerek 2. yüzyılın ortalarında şehir hakları ile ödüllendirilen Belgrad[7] 520'li yılların başlarında sürekli olarak Slav akınına uğradı. Stratejik konumu nedeniyle kent antik çağda sayısız Doğu ve Batı ordusunun 115 savaşına sahne oldu ve tarih boyunca 44 kez yerle bir edildi.[8] Orta Çağ süresince Bizans İmparatorluğu, Franklar, Birinci Bulgar Devleti, Macaristan Krallığı ve Sırp Despotluğu hâkimiyetine giren kent 1521'de Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyetine girerek bir sancak hâline getirildi[9] ve devletin Avrupa'daki toprakları ile tüm Avrupa'nın en büyük şehirlerinden biri oldu.[10] Kentin büyük bölümü Avusturya-Osmanlı savaşlarında zarar gördü ve bir müddet sonra hâkimiyeti Habsburg Monarşisi'ne geçti. Kentin Sırbistan'ın başkenti unvanını tekrar kazanması Sırp İsyanları sonucunda 1841'de gerçekleşse de şehrin kuzeyi Habsburg Monarşisi'nde kaldı ve 1918'de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu dağılana kadar kent 2 parça hâlinde varlığını sürdürdü. Birleşik kent 1918'de Yugoslavya'nın başkenti ilan edildi ve 2006'da ülke tamamen dağılana kadar da bu durumunu sürdürdü.

Günümüzde özerk bir yönetime sahip olan Belgrad'ın Sırbistan'ın idari yapılanmasında özel bir konumu vardır.[11] Metropolitan kent alanı 17 belediyeye ayrılır ve her biri kendine özgü bir yerel konseye sahiptir.[12]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad'ın uydu görüntüsü.

Deniz seviyesinden 116,75 metre yukarıda bulunan Belgrad, Tuna ve Sava nehirlerinin kesişme noktasında bulunur. Ülkeden geçen en büyük nehir olan Tuna'nın 60, Sava'nın ise 30 km'lik kısmı Belgrad sınırları içerisinde bulunur.[13] Kentte bulunan bu iki nehir üzerinde, en büyüğü Ada Ciganlija olmak üzere 16 ada vardır.[14] 44°49'14" kuzey, 20°27'44" doğu enlemlerindeki kentin tarihî çekirdeği Kalemegdan bu nehirlerin sağ kıyısında kurulmuştur. 19. yüzyıldan beri güney ve doğu yönünde genişleyen şehirde Sava'nın sol yakasında II. Dünya Savaşı'ndan sonra Novi Beograd kuruldu ve kent Zemun ve Krnjača ile Ovča gibi bazı kentler ve küçük yerleşimlerle birleştirildi. Tarih boyunca Batı ve Doğu dünyasının kesişme yollarında bulunan kentin merkezi 360 km2 iken tamamı 3.223 km2 alan kaplar.[13]

Şehir merkezinin en yüksek yeri 303 metre yüksekliğe sahip Torlak tepesi, en alçak noktası ise Ada Huja üzerindeki 70 metrelik alandır.[15] Güney kısımlarında 628 metrelik Kosmaj ve 511 metrelik Avala dağları vardır. Kentte bunlarla birlikte 29 tepe olmasına karşın[16] kent Sava ve Tuna boyunca birikinti ovalarıyla kaplı olduğundan genellikle düzlüktür.[17] Belgrad idari bölgesinin ortalama yüksekliği 132 metredir.[13]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad, dört mevsim düzenli yağış alarak ılıman dönencealtı (Cfa) iklim sınıflandırmasına sahiptir.[18] Sıcaklık ortalaması ocakta 1,4 °C ile temmuzda 23 °C arasında değişirken, yıllık ortalama 12,5 °C'dir. Sıcaklık, yılın 31 günü 30 °C'nin, 95 günü 25 °C üzerindedir. Yağışların en yoğun görüldüğü zamanın ilkbahar sonu olduğu kent, yılda yaklaşık 680 millimetre yağış alır. Yıllık ortalama güneşli saat sayısı 2122 olan kentte şu ana dek ölçülmüş en yüksek sıcaklık 24 Temmuz 2007'de ölçülen 43,6 °C[19] iken en düşük sıcaklık 10 Ocak 1893'te ölçülen -26,2 °C'dir.[20]

Nuvola apps kweather.svg Belgrad (1981-2010) iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek sıcaklık rekoru,  °C 20,7 23,9 28,8 32,2 34,9 37,4 43,6 40,0 37,5 20,7 28,4 22,6 43,6
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 4,6 7,0 12,4 18,0 23,5 26,2 28,6 28,7 23,9 18,4 11,2 5,8 17,4
Ortalama sıcaklık, °C 1,4 3,1 7,6 12,9 18,1 21,0 23,0 22,7 18,0 12,9 7,1 2,7 12,5
Ortalama en düşük sıcaklık, °C −1,1 −0,1 3,7 8,3 13,0 15,8 17,5 17,6 13,5 9,0 4,2 0,2 8,5
En düşük sıcaklık rekoru,  °C −26,2 −15,4 −12,4 −3,4 2,5 6,5 9,4 6,7 4,7 −4,5 −7,8 −13,4 −18,2
Ortalama yağış, mm 46,9 40,0 49,3 56,1 58,0 101,2 63,0 58,3 55,3 50,2 55,1 57,5 690,9
Kaynak: Sırbistan Cumhuriyet Hidrometeorolojik Servisi [21]



Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Vinča Leydisi (MÖ. 5500)
Ana madde: Belgrad tarihi

Tarih öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Zemun'da bulunan yontma taş aletler Belgrad civarının eski taş ve orta taş çağlarında avcı ve toplayıcı topluluklara ev sahipliği yaptığını gösterir. Bu aletlerin bir bölümü modern insanlardansa Neandertallerle özdeşleşen Mousterienlerdir. Bölgede ayrıca 50.000 ile 20.000 yıl öncesine tarihlenen Aurignacien ve Gravettien aletler bulunmuştur.[22]

Tarımla uğraşan toplulukların bölgeye ilk yerleşimi MÖ 6200 ile 5200 yılları arasında Neolitik Starčevo kültürü ile olmuştur.[23] Belgrad ve civarında kültüre ait birçok kazı alanı vardır, bunlar arasında kültürün adını taşıyan Starčevo da vardır. Starčevo kültürü MÖ 5500-4500 yılları arasında yerini adını yine bölgedeki Vinča-Belo Brdo'dan alan daha gelişmiş bir tarım kültürü olan ve Starčevo kültürünün etkisiyle ortaya çıkan Vinča kültürüne bırakmıştır. Vinča kültürü birçoğu tarih öncesi Avrupa'nın en büyüklerinden olan kurdukları büyük yerleşimlerle tanınır.[24] Vinča Leydisi adlı insan biçimli buluntu, Avrupa'nın ilk işlenmiş bakır objesi olarak bilinir.[25][26][27] Bazı bilginlere göre tarih öncesi Vinča işaretleri alfabenin bilinen ilk formudur.[28]

Antik tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih öncesi Balkanlar'daki Traklar ve Daçyalılar Roma'nın bölgeyi fethine kadar bölgeyi yönetmiştir.[29] Trako-Daçyalı Singi kabilesinin ikamet ettiği bölge, 279 yılındaki Kelt istilasında Scordisci tarafından ele geçirildi ve "Singidūn" (dūn, kale) olarak adlandırıldı.[4] 34-33 yılları arasında Silanus tarafından yönetilen Roma ordusu kente geldi. Kentin adı 1. yüzyılda Romalılarca Singidunum yapıldı, 2. yüzyılın ortalarında kent Roma otoritelerince municipium ilan edildi ve yüzyılın sonunda tam teşekküllü bir koloniye (en yüksek düzeyde Roma şehri) evrildi.[7] İlk Hristiyan Roma İmparatoru olan Büyük Konstantin olarak da bilinen I. Konstantin'in modern Sırbistan'da bir bölgede doğmuş olmasıyla birlikte[30] Hristiyanlığı dirilten Roma İmparatoru Flavius Iovianus da Singidunum'da doğmuştur.[31] Jovian selefi Julianus dönemindeki geleneksel Roma dininin yükselişine son vererek Hristiyanlığı Roma İmparatorluğunun resmî dini olarak tekrar ilan etti. 395 yılında bölge Doğu Roma İmparatorluğu hâkimiyetine geçti.[27] Singidunum'dan sonra Sava kıyısında bir Kelt şehri olan Taurunum (Zemun) bulunuyordu ve Roma ve Bizans zamanından beri "ikiz kardeş" olarak anılan kentler bir köprüyle birbirine bağlandı.[32]

Orta Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

442 yılında Hun İmparatoru Atilla tarafından tahrip edilen kent,[33] 471 yılında Yunanistan'a doğru ilerleyen Büyük Teoderik tarafından alınır.[34] Ostrogotlar'ın İtalya'ya gitmek için bölgeden ayrılmasıyla kent Gepidler tarafından alınır ve 539 yılında tekrar Bizans hâkimiyetine geçer.[35] 577 yılında 100.000 kadar Slav Trakya ve Illyricum'a akın etmiş, kentleri yağmalamış ve kentlerin bir bölümüne yerleşmiştir.[36] Kent 582 yılında Avar hükümdarı I. Bayan tarafından ele geçirilmiştir.[37] Bizans kaynağı De Administrando Imperioya göre Beyaz Sırplar ana yurtlarına dönerken Belgrad'da durmuş, strategostan toprak talep etmiş, Adriyatik'e uzanan batıda toprak edinmiş ve İmparator Heraclius'a (610-641) bağımlı olmak kaydıyla bölgeyi yönetmişlerdir.[38] Avarlar 9. yüzyılda Franklar tarafından yıkılınca, Taurunum Frank ülkesine katılıp Malevilla adını alırken, Singidunum Bizans egemenliğine geri dönmüştür.[39] 878 yılında şehir ilk kez Birinci Bulgar Krallığı tarafından Beligrad olarak anılmıştır. 4 yüzyıl boyunca şehir Bizans İmparatorluğu, Macaristan Krallığı ve Birinci Bulgar Krallığı arasında savaşlara sahne olmuştur.[40] II. Basil (976-1025) şehirde bir garnizon kurmuştur.[41] Birinci ve İkinci Haçlı seferinde orduların konakladığı kent;[42] Üçüncü Haçlı seferinde Frederick Barbarossa ve 190.000 haçlı askeri Belgrad'ı harap olmuş gördüler.[43]

Stephen Dragutin (1276-1282), kayınpederi Macar Kralı V. Stephen aracılığıyla kenti 1284'te boyundurluğu altına almış ve Srem Krallığı'nın başkenti yapmıştır. Dragutin tarihte Belgrad'ı yöneten ilk Sırp kralı olarak bilinir.[44] 1371'deki Çirmen Muharebesi'ni takiben 1389'da yapılan I. Kosova Muharebesi'yle birlikte Sırp İmparatorluğu, güney topraklarını fetheden Osmanlı İmparatorluğu karşısında parçalanmaya başlamıştır.[45][46] Buna karşın başkenti Belgrad olan Sırp Despotluğu yönetimindeki kuzey toprakları direnmeye devam etmiş, kent ünlü Sırp prensi Lazar Hrebeljanović'in oğlu despot Stefan Lazarević zamanında bir gelişme kaydetmiştir. Lazarević, surları ve sadece despota ait kulesi olan bir kale inşa ettirmiş ve şehrin antik surlarını onartarak Osmanlılara neredeyse 70 yıl boyunca karşı koyabilmiştir. Onun zamanında şehir Osmanlı hâkimiyetinden kaçan sayıları 40.000-50.000 olduğu düşünülen birçok Balkan kökenli insana sığınak olmuştur.[44]

1427'de Stefan'ın halefi Đurađ Branković Belgrad'ı Macarlar'a vermek zorunda kaldı ve Smederevo yeni başkent yapıldı. Hükmü süresince Osmanlı İmparatorluğu, Sırp Despotluğunun çoğu bölgesine hâkim oldu ve Belgrad başarısızlıkla sonuçlanan ilk Osmanlı kuşatmasına 1440'ta ve ikincisine 1456'da sahne oldu.[42][47] Osmanlı'nın Orta Avrupa'ya ilerlemesine engel teşkil eden Belgrad 1456'da 100.000 Osmanlı askeri tarafından kuşatılmış,[48] Hristiyan komutan János Hunyadi komutasındaki ordular şehri II. Mehmet'ten başarıyla savunmuştur.[49] Bu savaş birçokları tarafından "Hristiyanlığın kaderinin kararı"nı vermiş;[50] Papa III. Callixtus tarafından zafer anısına Hristiyan dünyası boyunca öğle çanı çalınması emredilmiştir.[42][51]

Türk hâkimiyeti ve Avusturya istilaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kent, Savoy Prensi Eugen önderliğinde 1716-1718 Osmanlı-Avusturya savaşı sırasında 1717'de Avusturya tarafından fethedildi

28 Ağustos 1521 tarihinde kent Osmanlı Sultanı Kanuni Sultan Süleyman ve 250.000 askeri tarafından fethedildi (son kuşatmadan 7 onyıl sonra). Şehir bu vesileyle yerle bir oldu ve neredeyse bütün Ortodoks Hristiyan nüfus İstanbul'a, bugün Belgrad ormanları olarak bilinen bölgeye[52] gönderildi.[42] Belgrad bu dönemde Osmanlı Avrupasında İstanbul ile birlikte 100.000 nüfusu aşan 2 şehirden biriydi ve bir sancak hâline getirildi.[48] Türk hâkimiyetiyle birlikte Osmanlı mimarisi bölgede ilk eserlerini vermeye başladı, birçok cami inşa edildi ve şehirdeki oryantal etki güçlendirildi.[53] 1594'te Banat İsyanı Türkler tarafından bastırıldı. Sadrazam Koca Sinan Paşa Vračar Yaylasındaki Aziz Sava'nın kalıntılarının ateşe verilmesini emretti ve 20. yüzyılda Aziz Sava Katedrali bunu anmak için inşa edildi.[54]

Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu prensleri II. Maximilian, Savoy Prensi Eugen[55] ve mareşal Baron Ernst Gideon von Laudon önderliğinde Habsburg Monarşisi tarafından 1688–1690, 1717–1739, 1789–1791 yılları arasında 3 kez işgal edilen Belgrad her seferinde yerle bir edilerek Osmanlılar tarafından hızlıca geri alındı.[53] Bu dönem boyunca kent iki büyük göç dalgasından etkilendi. Patrik önderliğindeki yüz binlerce Sırp, Avusturyalılar ile birlikte Habsburg İmparatorluğu sınırları içine çekilerek bugünkü Vojvodina ve Slavonya topraklarına göçtüler.[56]

Bağımsız Sırbistan'ın başkenti[değiştir | kaynağı değiştir]

Birinci Sırp Ayaklanması boyunca Sırp devrimciler kenti 8 Ocak 1807'den 1813'te Osmanlı İmparatorluğu'nun geri almasına kadar ellerinde tuttu.[57] 1815'teki İkinci Sırp Ayaklanması'ndan sonra Sırbistan 1830'da Bâb-ı Âli tarafından yarı bağımsız olarak tanındı.[58] 1841'de Prens III. Mihailo Obrenović, başkenti Kragujevac'tan Belgrad'a taşıdı.[59][60]

10 Haziran 1868'de Prens Mihailo, Belgrad'ın dışındaki Košutnjak parkında eşi Katarina ve annesi Prenses Anka ile yürürken suikastçılar tarafından vuruldu. Mihailo ve Anka ölürken Katarina yaralandı.[61]

1878'de Sırbistan Prensliği'nin tam bağımsızlığına kavuşması ile birlikte ülke 1882'de Sırbistan Krallığı adını aldı ve Belgrad bir kez daha Balkanlar'ın anahtar kenti konumuna yükselerek hızla büyüdü.[57][62] Bununla birlikte Sırbistan koşulları bir tarım ülkesi konumunu korudu ve ülkenin ikici büyük kenti Niş'e bir demiryolu hattı döşenmesine rağmen 1900'da başkentin nüfusu sadece 70.000 kadardı[63] (aynı yıl ülke nüfusu yaklaşık 1,5 milyondu). 1915'e kadar kent nüfusu 80.000'e ulaştı ve I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu yönetimindeki Zemun hariç 100.000'i aştı.[64]

Balkanların ve Orta Avrupa'nın ilk hareketli görüntüleri Haziran 1896'da Lumiere kardeşlerden Andre Carr tarafından çekildi; ancak bu film korunamamıştır.[65]

I. Dünya Savaşı ve kentin birleşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

19. yüzyılın sonlarında Knez Mihailova Caddesi

Gavrilo Princip tarafından 28 Haziran 1914'te Saraybosna'da gerçekleştirilen Saraybosna Suikastı sonucu Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand'ın ölmesiyle Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş ilan etmiş, bu da I. Dünya Savaşı'nın çıkmasına neden olmuştur. Savaşın çıkması sonucu Balkanlar'da gerçekleşen saldırıların çoğu Belgrad çevresinde gerçekleşmiştir. 29 Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan monitorları tarafından bombalanan Belgrad, 30 Kasım tarihinde Oskar Potiorek önderliğindeki Avusturya-Macaristan Ordusu tarafından alınmıştır. 15 Aralık'ta Mareşal Radomir Putnik önderliğindeki Sırbistan kuvvetleri tarafından geri alınan kent, uzun savaşlar sonucu yerle bir edilmiş ve 6-9 Ekim 1915 tarihleri arasında Feldmareşal August von Mackensen önderliğinde Alman ve Avusturya-Macaristan kuvvetlerine geçmiştir. Kent özgürlüğüne ancak Fransız Louis Franchet d'Espérey ve Sırp I. Aleksandar önderliğindeki kuvvetler tarafından 5 Kasım 1918'de kavuşmuştur. Savaştan sonra Belgrad, 1929 yılında Yugoslavya Krallığı adını alacak yeni Sırp, Hırvat ve Slovenlerin Krallığı'nın başkenti oldu. Yeni krallık alt birim olarak banovinalara bölünmüşken Belgrad, Zemun ve Pančevo ile birlikte ayrı bir idari birim oluşturdu.[66]

Bu dönemde kent hızla gelişen kayda değer bir modernizasyona sahne oldu. Kentin nüfusu Avusturya-Macaristan'dan kazanılan Zemun'un eklenmesiyle 1931 yılında 239.000'e, 1940'ta 320.000'e yükseldi. Kent nüfusu 1921-1948 yılları arasında yıllık ortalama %4,08 artış gösterdi.[67] 1927 yılında ilk havaalanına kavuşan kent, 1929'da ilk radyo istasyonu ile tanıştı. Tuna'nın iki yakasını birleştiren Pančevo köprüsü 1935 yılında açıldı.[68]

II. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kente Nazi bombalarının verdiği zarar, 1941

25 Mart 1941'de hükûmet naibi Prens Paul Yugoslavya'yı II. Dünya Savaşı'nda tarafsız tutmaya çalışırken Tripartite Paktı'nı imzalayarak Mihver Devletleri'nin yanında saf tutmuştur. Bu durum kentte protestolara neden olmuş, Hava Kuvvetleri Komutanı General Dušan Simović, II. Petar'ın yönetimi devralacak yaşa eriştiğini beyan ederek bir askerî darbe düzenlemiştir. Olaydan kısa süre sonra kent, 6 Nisan 1941'de Luftwaffe tarafından ağır bir şekilde bombalanmış, 24.000 kadar kişi ölmüştür.[69][70] Bunun ardından Yugoslavya, Nazi Almanyası, İtalya Krallığı, Macaristan ve Bulgaristan kuvvetleri tarafından işgal edilmiş, kent Zemun'a kadar olan doğusu dahil Nazi devleti Hırvatistan Bağımsız Devleti'ne katılmıştır. Belgrad böylelikle General Milan Nedić tarafından yönetilen "Nedić rejimi"nin merkezi olmuştur.

1941'in yazı ve sonbaharında gerilla kuvvetlerinin saldırılarına misilleme olarak Sırbistan Alman Askerî Valiliği Generali Franz Böhme komutasındaki Almanlar kent sakinlerine, özellikle Yahudi topluluğuna yönelik birçok katliam yapmıştır. Böhme, yönetimi öldürülen her Alman'a karşılık 100 Sırp ya da Yahudi öldürülmesi konusunda zorladı.[71] Belgrad'daki direniş 1941 ile tutuklandığı 1943 arası Žarko Todorović önderliğinde yönetilmiştir.[72]

Kent, Almanya ve Mihver Devletleri'nce iki kez bombalanan Rotterdam'daki gibi 16 Nisan 1944'te bu kez de Mihver Devletleri tarafından bombalandı ve yaklaşık 1000 kişi öldü. Bombalama Ortodoks Paskalyasına denk getirilmiştir.[73] Kentin büyük bölümü 20 Ekim 1944'te Kızıl Ordu ve Yugoslav Partizanları'nca kurtarılana dek Alman işgalinde kalmıştır. 29 Kasım 1945'te Mareşal Josip Broz Tito Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunu Belgrad'da ilan etmiş, ülkenin adı 7 Nisan 1963'te Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti olarak değiştirilmiştir.[74] Eski gizli polise göre Belgrad'da politik nedenlerle işkenceye uğrayan kişi sayısı 10.000'dir.[75]

Savaş sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş sonrası dönemde Belgrad önemli bir endüstri merkezi olarak gelişen yeni Yugoslavya'nın başkenti olarak hızla büyümüştür.[62] 1948'de Novi Beograd'ın yapımına başlanmış, 1958'de Belgrad'ın ilk televizyon istasyonu yayın yapmaya başlamıştır. 1961'deki Bağlantısızlar Hareketi konferansı Josip Broz Tito önderliğinde Belgrad'da yapılmıştır. 1962'de Belgrad Nikola Tesla Havalimanı inşa edilmiş, 1968'de Tito'ya karşı yapılan büyük öğrenci protestoları polis ve öğrenciler arasında birçok sokak çatışmasına neden olmuştur. Mart 1972'de Belgrad Avrupa'daki sonuncu büyük çiçek salgınının merkezi olmuş ve mayıs ayının sonlarına doğru zorunlu karantina ve aşılama uygulamalarına gidilmiştir.[76]

Yugoslavya'nın dağılması[değiştir | kaynağı değiştir]

9 Mart 1991'de Slobodan Milošević'in yönetimine karşı insanlar Vuk Drašković önderliğinde ayaklanmıştır.[77] Bazı medya kuruluşlarına göre 100.000 ile 150.000 arası kişi sokaklara dökülmüştür.[78] Protestolar boyunca iki kişi ölmüş, 203 kişi yaralanmış ve 108 kişi tutuklanmış, ertesi gün sokaklardaki asayişi sağlamak üzere tanklar görevlendirilmiştir.[79] Kasım 1996 ile Şubat 1997 arasında yerel seçimlere hile karıştırıldığı gerekçesiyle aynı hükûmete karşı protestolar düzenlenmiştir.[80] Bu protestolar Yugoslavya Komünistler Ligi ya da ligden sonraki oluşum Sırbistan Sosyalist Partisi'ne hiçbir zaman üye olmamış eski Belgrad Valisi Zoran Đinđić'i başa getirdi.[81]

1999'da Kosova Savaşı'nı takiben ülkenin NATO kuvvetlerince bombalanması kentte büyük yıkıma neden olmuştur. Bombalanan binalar arasında birçok bakanlık, 16 teknisyenin öldüğü Sırbistan Radyo Televizyonu binası, Hotel Jugoslavija, birçok hastane, Ušće Kulesi, Avala Kulesi ve Çin Halk Cumhuriyeti Büyükelçiliği de vardır.[82]

2000 başkanlık seçimlerini takiben kent yarım milyonun üzerinde insanın katıldığı büyük çaplı protestolara neden olmuştur. Bu protestolar Milošević'in görevinden alınmasıyla sonuçlanmıştır.[83][84]

Tarih boyunca adları[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad tarih boyunca birçok ada sahip olmuştur. Belgrad adı Sırpçada beo ("beyaz, ışık") ve grad ("kent, kasaba") sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur.

Ad Notlar
Singidūn(o)- Keltik bir kabile olan Scordisciler tarafından adlandırılmıştır. dūn(o)- 'arzetme, muhafaza, kale' anlamına gelirken 'singi' sözcüğünün üzerine iki teori vardır. Birincisi sözcüğün Keltçe yuvarlak anlamına gelmesinden dolayı kentin anlamının "yuvarlak kale" olmasıyken ikinci teori Scodorscilerin gelmesinden önce bölgeyi işgal eden Trakyalı bir kabile olan Paleo-Balkan kökenli 'singi'lerdir.[85] Başka bir teoriye göre de Keltik ad kentin adının bugünkü anlamı olan Beyaz Kale (kasaba)dır.
Singidūnum Romalıların kente gelmesiyle Keltik sözcüğü Romanlaştırması sonucu oluşan ad.
Beograd, Београд İlk kez 878 yılında Papa VIII. John tarafından Bulgar kralı Boris'e yazılan bir mektupta sözü geçirilen "beyaz kent/kale" anlamına gelen Slavik sözcük.[86]
Alba Graeca "Alba" Latince "Beyaz" demekken "Graeca" "Yunan" anlamında iyeliktir.
Alba Bulgarica Kent Bulgar hâkimiyeti altındaykenki Latince adı.[86]
Griechisch-Weißenburg Almanca "Beyaz Yunan kenti" anlamına gelen çeviri. Günümüz Almancasında Belgrad olarak kullanılır.[86]
Castelbianco İtalyanca "Beyaz Şato" anlamına gelen çeviri. Günümüz İtalyancasında Belgrado olarak kullanılır.[86]
Nandoralba, Nándorfehérvár, Lándorfejérvár Orta Çağ Macaristanında kent için kullanılan sözcükler. "Fehérvár" beyaz şato anlamına gelir. Günümüz Macarcasında Belgrád olarak kullanılır.[86]
Veligradh(i)on ya da Velegradha/Βελέγραδα Kentin Bizantik adı. Günümüz Yunancasında Veligradi (Βελιγράδι) olarak kullanılır.
Dar-ül-Cihad Osmanlı İmparatorluğu döneminde kentin Arapça adı.
Prinz-Eugenstadt Kentin II. Dünya Savaşı sonrası için Nazi Almanyasınca planlanan adı. Yeni ad kenti 1717'de Türklerden alan Avusturyalı ordu komutanı Savoy Prensi Eugen'in adına ithafen belirlenmiştir.[87]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kent Meclisine ev sahipliği yapan Eski Saray.

Belgrad, Sırbistan'daki diğer idari bölümlerden farklı olarak özerk bir yönetime sahiptir.[11] Kent Meclisi 4 yıllığına seçilen 110 üyeden oluşur.[88] Belediye başkanı ve yardımcısı tarafından atanan 13 üyeli Kent Konseyi ise kent yönetiminin kontrol ve denetiminden sorumludur.[89]

II. Dünya Savaşı'ndan sonra demokratik biçimde gerçekleştirilen ilk seçimler olma niteliği taşıyan 1996 seçimleri sonrasında Belgrad Belediye Başkanlığı görevine Demokrat Parti'den Zoran Đinđić geçti. Bu tarihten sonra çeşitli partilere bağlı belediye başkanları görevde bulundu. 2004'ten günümüze kadar olan süreçte belediye başkanlığında Demokrat Parti'ye bağlı isimler görev yaptı. Eylül 2013'te koalisyon partileriyle yaşanan anlaşmazlık sonucu belediye başkanı Dragan Đilas görevinden ayrıldı.[90] Aralık 2013 itibarıyla bir belediye başkanı olmayan Belgrad, başında Siniša Mali'nin bulunduğu geçici bir yönetim tarafından idare edilmektedir.

2013 bütçesi 82,8 milyar dinar (yaklaşık 1 milyar dolar) olan kent[91] ayrıca başkent olarak Sırbistan Ulusal Meclisi ve Sırbistan Hükûmeti ile 75 ülkenin elçiliğine ev sahipliği yapar.[92]

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kent 17 belediyeye ayrılmıştır.[12] Önceleri 10 merkezi (tamamı ya da bir bölümü kent sınırları içinde bulunan) ve 7 banliyö belediyesi ve bunların merkezi olan daha küçük kasabalara ayrılan kent,[93] 2010 yılında Surčin dışındaki banliyölerin inşaat, altyapı ve kamu hizmeti ile ilgili belli özerk güçleri olması şartıyla eşit bir statü edindi.[12] Belediyelerin çoğu Sava ve Tuna nehirlerinin güneyindeki Šumadija bölgesinde yer alır. 3 ilçe (Zemun, Yeni Belgrad ve Surčin) Sava'nın kuzeyindeki Srem bölgesinde, Palilula ilçesi de Šumadija ve Banat bölgelerinin ikisinde de bulunur.

Belgrad'ın belediyeleri haritası.
Belediye Yüzölçümü (km2) Nüfus (2002) Nüfus (2011) Sınıflandırma
Barajevo 213 24.641 27.110 banliyö
Čukarica 156 168.508 181.231 kentsel
Grocka 289 75.466 83.907 banliyö
Lazarevac 384 58.511 58.622 banliyö
Mladenovac 339 52.490 53.096 banliyö
Novi Beograd 41 217.773 214.506 kentsel
Obrenovac 411 70.975 72.524 kentsel
Palilula 451 155.902 173.521 kentsel
Rakovica 31 99.000 108.641 kentsel
Savski Venac 14 42.505 39.122 kentsel
Sopot 271 20.390 20.367 banliyö
Stari Grad 5 55.543 48.450 kentsel
Surčin 285 38.695 43.819 kentsel
Voždovac 148 151.768 158.213 kentsel
Vračar 3 58.386 56.333 kentsel
Zemun 154 136.645 168.170 kentsel
Zvezdara 32 132.621 151.808 kentsel
TOPLAM 3227 1.576.124 1.659.440
Kaynak: Sırbistan İstatistik Ofisi[94]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihî nüfus
Yıl Nüfus
Roma İmp. Singidunum, MÖ. 170 8000[95]
Macaristan Fehervar, 1284 25,000
Sırbistan Beograd, 1426 50.000[96]
Osmanlı İmp. Dar-ül-Cihad, 1683 100.000[96]
Avusturya Weissenburg, 1738 40,000
Sırbistan Beograd, 1878 50,000
1914 100.000[97]
1941 340.000[97]
1965 1.000.000[97]
1981 1.480.000[97]
2002 1.576.124[98]
2011 1.659.440[99]

2011 resmî sayım sonuçlarına göre Belgrad 1.344.844 kişilik metropolitan nüfusa sahipken şehrin idare bölgesinde 1.659.440 kişi yaşamaktadır. Aynı sayım sonuçlarına göre kentteki milletlerin dağılımı şöyledir: Sırplar (1.505.448), Romani (27.325), Karadağlı (9.902), Yugoslav (8.061), Hırvat (7.752), Makedon (6.970) ve Müslümanlar (3.996).[100]

2 Ağustos 2008'de şehrin bilgi ve istatistik enstitüsü oy hakkına sahip 1.542.773 kişi olduğunu tahmin etmiştir. Bu sayı 2002 yılındaki nüfusun tamamının boyutuna ulaşarak kent nüfusundaki ani artışı göstermektedir.[101] Belgrad eski Yugoslavya'dan gelen birçok etnik gruba ev sahipliği yapar. Birçok kişi ekonomik nedenlerle kente küçük kasabalardan gelirken diğer yüz binlerce kişi 1990'lardaki Yugoslav Savaşları sonucu Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Kosova'dan gelmiştir.[102]

Kentte 1990ların ortasındaki göç akınıyla gelen 10.000 ila 20.000 arası Çinlinin yaşadığı tahmin edilmektedir.[103] Yeni Belgrad'daki 70. blok halk tarafından Çin mahallesi olarak bilinir.[104][105] 1970'ler ve 1980'ler boyunca özellikle Suriye, İran, Ürdün ve Irak'tan okumak için gelen birçok Orta Doğulu kentte kalmış ve aileleriyle yaşamaya başlamıştır.[106][107] Son zamanlarda kente Afganistan ve Irak'tan Kürtler de gelmeye başlamıştır.[108]

Belgrad'da tarihte birçok değişik dinî grup yaşarken günümüzde kentin dinî unsurları genel olarak homojendir. 1.429.170 kişiyle Sırp Ortodoks topluluğu kentteki en büyük dinî unsurdur. Sırp Ortodokslardan başka kentte 20.366 Müslüman, 16.305 Katolik, ve 3.796 Protestan bulunur. Kentte her zaman önemli bir Yahudi topluluğu bulunmuşken II. Dünya Savaşı'ndaki Nazi işgali sonrası sayıları 10.000'lerden 2.200'e düşmüştür.[109]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad 17.000.000 m² ofis alanıyla[110] Sırbistan'ın ve Güneydoğu Avrupa'nın finans merkezidir ve ülkenin Ulusal Bankası'na ev sahipliği yapar. Kentte 120.286 şirket, 22.600 işletme ve 50.000 mağazada 600.000'den fazla kişi çalışır.[111][112] Kentte Jat Havayolları, Telekom Srbija, Telenor Sırbistan, Komercijalna banka ve Pošta Srbije gibi birçok önemli Sırp şirketinin genel merkezleri bulunur. Bunun yanında AXA,[113] Société Générale, Motorola, Samsung, Kraft Foods,[114] Carlsberg,[115] Unilever, General Electric,[116] Japan Tobacco, Procter & Gamble[117] ve birçok uluslararası şirketin bölge merkezlerini barındırır.[118]

Kent 6.924 şirketle bölgenin önemli bir bilişim teknolojileri merkezidir.[111] Kentte bir Microsoft Geliştirme Merkezi vardır ve merkez açıldığı zaman şirketin dünyadaki beşinci geliştirme merkeziydi.[119] Asus,[120] Intel,[121] Dell,[122] Cisco Systems, SAP AG, Hewlett-Packard ve Huawei gibi birçok bilişim teknolojileri şirketi de kentte bir bölge merkezi bulundurur ya da kenti şirketlerinin Avrupa merkezi yapar.

Yeni Belgrad ülkenin ve Güneydoğu Avrupa'nın finans merkezlerindendir. Yeni oteller, Sava Centar gibi kongre salonları, Belgrad Arena gibi spor tesisleri, Ušće gibi alışveriş merkezleri, A ve B sınıfı ofis binaları ve Airport City Belgrade gibi iş bölgeleriyle belediye hızlı bir gelişmeye sahne olmuştur.

Sırbistan'ın 1990'ların ortasında enflasyon problemini aşmasıyla Belgrad hızlı bir büyümeye sahne olmuştur. 2009 rakamlarına göre kent, ülke GSYİH'sinin %40'ını karşılar ve ülke iş gücünün %31,4'üne sahiptir.[123] Haziran 2009 rakamlarına göre kentteki ortalama aylık net maaş 52.500 RSD (€473, $631) iken brüt maaş €694, $925 seviyesindedir.[124] Eurostat'a göre kent nüfusunun %53'ü bilgisayar sahibidir.[125][126] Aynı araştırmaya göre nüfusun %66,2'si internet sahibidir; bu veriler Sofya, Bükreş ve Atina gibi bölge başkentlerine oranla oldukça yüksektir.[127]

2013 verilerine göre kentin satın alma gücü paritesine göre gayrisafi yurt içi hasılası $31,86 milyardır ki bu rakam kişi başı $19.008 seviyesine denk gelir. Belgrad dünyanın en pahalı 86. kentidir.[128]

1978'de inşa edilen Sava Centar Kongre Merkezi.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

1922'de inşa edilen Sırp Bilim ve Sanatlar Akademisi binası.

Belgrad birçok geleneksel uluslararası kültürel etkinliğe sahiptir. Bunlar arasında Film Festivali, Tiyatro Festivali, Müzik Festivali, Kitap Fuarı ve Bira Festivali önemli yer tutar.[129] Nobel ödüllü yazar Ivo Andrić en ünlü eseri Drina Köprüsü'nü burada yazmıştır.[130] Belgradlı diğer önemli yazarlar Branislav Nušić, Miloš Crnjanski, Borislav Pekić ve Milorad Pavić'tir.[131][132][133] Sırbistan'ın film endüstrisi Belgrad üzerine şekillenmiştir. Dünyaca tanınan Belgradlı oyuncular Marina Abramović ve Milovan Destil Marković'tir.

Prens Mihailo heykeli önünde çalan bir Sloven orkestrası

Kent, 1980'lerdeki Yugoslavya'daki Yeni Dalgan hareketinin önemli merkezlerinden biri olmuştur. Ekatarina Velika, Šarlo Akrobata ve Električni Orgazam gibi isimlere ek olarak Riblja Čorba, Bajaga i Instruktori ve Partibrejkers gibi önemli rock grup ve vokalleri Belgrad çıkışlıdır.[134][135] Bugünse kent, Beogradski Sindikat, Škabo, Marčelo gibi etkenler nedeniyle Sırp hip-hop müziğinin merkezine dönüşmüştür.[136][137]

Kentte Belgrad Ulusal Tiyatrosu, Terazije Tiyatrosu ve Atelje 212 başta olmak üzere birçok tiyatro bulunur. Sırp Bilim ve Sanatlar Akademisi ve Sırbistan Ulusal Kütüphanesi, kentin kültür yaşamında önemli bir yer tutar. Diğer bir önemli kütüphane olan Belgrad Üniversitesi Kütüphanesi'ne ek olarak kent, Ulusal Tiyatro ve Madlenianum adlarında iki opera binasına sahiptir.

Belgrad, Knez Mihailova Caddesi üzerinde bulunan İspanyol Instituto Cervantes,[138] Alman Goethe-Institut[139] ve Fransız Institut français[140] ile birlikte kentin değişik bölgelerine dağılmış American Corner,[141] Avusturya Kültür Ofisi,[142] British Council,[143] Konfiçyüs Enstitüsü,[144] Kanada Kültür Merkezi,[145] Helenik Kültür Vakfı,[146] Istituto Italiano di Cultura,[147] İran Kültür Merkezi,[148] Azerbaycan Kültür Merkezi[149] ve Rossotrudnichestvo[150] gibi birçok yabancı kültür merkezine sahiptir. Bunlara ek olarak Avrupa Birliği Ulusal Kültür Enstitülerinden bir küme AB'den faaliyet göstermektedir.[151]

Kent Marija Šerifović'in 2007 Eurovision Şarkı Yarışması'ndaki birinciliğini takiben 2008'deki yarışmaya ev sahipliği yapmıştır.[152]

Müzeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Demiryolu şirketi genel merkezinde bulunan Demiryolu Müzesi.

Belgrad'ın en önde gelen müzelerinden Sırbistan Ulusal Müzesi 1844 yılında kurulmuş olup Hieronymus Bosch, Titian, Rubens, Anthony van Dyck, Cézanne, Giovanni Battista Tiepolo, Renoir, Monet, Picasso, Gauguin, Van Gogh, Mondrian gibi birçok yabancı isim ve Miroslav İncili gibi önemli eserlerin de dahil olduğu 5.600'den fazla resim ve 8.400'den fazla çizim, toplamda 400.000'den fazla eserin sergilendiği bir yapıdır.[153] 1901'de kurulan Etnografya Müzesi ise büyük bölümü eski Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'ni meydana getiren ülkelere ait olmak üzere, Balkanlar'a ait 150.000'den fazla köy ve kent kültürü ögesi barındırır.[154]

Kentteki Çağdaş Sanatlar Müzesi, Avrupa'nın ilk çağdaş sanatlar müzesidir.[155] 1958'de kurulan müze 1900'den sonrasına ait, Roy Lichtenstein, Andy Warhol, Joan Miró, David Hockney, Ivan Meštrović gibi isimlerin eserlerinin de dahil olduğu yaklaşık 35.000 ögelik bir koleksiyona sahiptir.[156]

Askerî Müze, Roma İmparatorluğu zamanlarına kadar giden 25.000'den fazla öge ve Sırp Ordusu tarafından düşürülen F-117 parçalarının sergilendiği bir müzedir.[157][158] Bunun yanında Belgrad Havacılık Müzesi, Fiat G.50 gibi bir bölümünün dünyada kendi türlerinde kalan son örnekler olduğu 200'den fazla hava aracına sahiptir ve bunların 50 kadarı sergilenmektedir. Müze aynı zamanda bombardımanlarında düşürülen ABD ve NATO'ya ait F-117 ve F-16 gibi savaş uçaklarının parçalarını da barındırır.[159]

Nikola Tesla Müzesi, 1952'de Tesla biriminin mucidi Nikola Tesla'nın kişisel eşyalarını sergilemek üzere kurulmuştur. Müzede 160.000 kadar orijinal belge ve 5.700 kadar kişisel eşya sergilenir.[160] Belgrad'ın önemli müzelerinin sonuncusu Vuk ve Dositej Müzesi'dir. 19. yüzyıl Sırp edebiyat dili reformisti Vuk Stefanović Karadžić ve Sırbistan'ın ilk Eğitim Bakanı Dositej Obradović'in hayatları, işleri ve geride bıraktıklarına dair ögeler barındırır.[161] Belgrad, ayrıca 1977'de Batı Afrika'ya ait büyük bir koleksiyona sahip Afrika Sanatı Müzesi'ne sahip olmuştur.[162]

Belgrad, 95.000 kadar ulusal ve uluslararası kopya barındırarak bölgenin en büyük, dünyanın en büyük 10 film koleksiyonundan birine sahip olan Yugoslav Film Arşivi'ne ev sahipliği yapar.[163] Kurum ayrıca içinde sinema ve sergi salonu bulunan Yugoslav Film Arşivi Müzesi'ni bünyesinde barındırır. Arşiv'in uzun vadeli depolama sorunu, 2007'de yeni bir depo açılarak çözülebilmiştir.[164] Arşiv, Charlie Chaplin'in bastonu ve Auguste ve Louis Lumière'e ait ilk filmlerden birini sergilemektedir.[165]

Mimari[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad, tipik Orta Avrupa kenti görünümünde mimari özelliklere sahip Zemun kent merkezinden[166] modern mimari özellikleri sergileyen Yeni Belgrad'a kadar birçok farklı mimarinin buluştuğu bir kent olma özelliği taşır. En eski mimari ögeler Kalemegdan'da bulunmakla birlikte Kalemegdan dışındaki en eski bina coğrafi konumu ve birçok savaş ve yıkımın gerçekleştiği kentte ancak 18. yüzyıla aittir.[167] Kentteki en eski kamu binası eski bir Türk türbesiyken en eski ev 18. yüzyılın sonlarından kalma, Dorćol'da bulunan bir evdir.[168] 19. yüzyılda başlayan Batı etkisiyle kentteki binalar neoklasisizm, romantizm ve akademik sanatların üsluplarıyla oryantal bir yapıdan çağdaş bir yapıya bürünmüştür. Sırp mimarlar 19. yüzyılın sonlarında yabancı mimarlardan etkilenerek Ulusal Tiyatro, Eski Saray, St. Michael Katedrali'ni, 20. yüzyılın başında ise art nouveau etkisiyle Ulusal Meclis ve Ulusal Müze'yi inşa etmişlerdir.[167] Neo-Bizans mimarlığı'na ait ögeler Kosovska caddesindeki eski posta binası, Vuk Vakfı binası ve Azis Mark Kilisesi ve Aziz Sava Katedrali gibi dinî yapılarda gözlemlenir.[167]

Komünist dönemde binalar II. Dünya Savaşı'ndan sonra kırsal kesimden gelen insan akınını karşılamak amacıyla oldukça hızlı ve ucuz biçimde inşa edilmiş ve bu Yeni Belgrad çevresinde bloklaşmaya yol açmıştır. Sosyalist gerçekçilik ile birlikte sendika binası gibi binalar kentte inşa edilmeye başlandı.[167] Nihayet 1950'lerin sonuyla birlikte hâlâ kentte hâkim olan modernizm akımı mimariye hâkim olmaya başladı.[167]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Kentin tarihî binaları ve alanları önemli turistik alanlardır. Skadarlija, Sırbistan Ulusal Müzesi ve bitişiğindeki Belgrad Ulusal Tiyatrosu, Zemun, Nikola Pašić Meydanı, Terazije, Öğrencilerin Meydanı, Kalemegdan parkı, Knez Mihailova Caddesi, Sırbistan Ulusal Meclisi, Aziz Sava Tapınağı ve Eski Saray bu yapılara verilebilecek örneklerdendir. Bunlarla birlikte kentin iki yakasında birçok park, anıt, müze, kafe, restoran ve mağaza bulunur. İsimsiz Kahraman Anıtı şehrin panaromik manzarasının görülebileceği bir mekândır.

Kuća Cveća (Çiçeklerin Evi) olarak da adlandırılan Josip Broz Tito'nun mozalesi ve yakınındaki Topčider ve Košutnjak parkları özellikle Eski Yugoslavya'dan gelen turistler arasında oldukça popülerdir.

Beli dvor ya da 'Beyaz Saray', kraliyet ailesi Karađorđevićlerin evidir ve ziyarete açıktır. Saray birçok önemli sanat eserine sahiptir.[169]

Kalemegdan parkı

Ada Ciganlija Sava Nehri üzerinde bulunan eski bir adadır ve Belgrad'ın en büyük spor ve rekreasyon alanıdır. Bugün ada iki geçitle Sava'nın sağ yakasına birleştirilmiş ve yapay bir göl oluşturulmuştur. Sıcak yaz günlerinde ada Belgradlıların en uğrak yerlerinden biridir. Adada 7 kilometre boyunca plajlar ve golf, futbol, basketbol, voleybol, rugby, baseball ve tenis oynanabilecek birçok spor tesisi bulunmaktadır.[170]

Adada bungee jumping, su kayağı ve paintball gibi extreme sporları yapmak mümkündür.[170] Ada ayrıca bisiklet sürmek, yürüyüşe çıkmak ya da koşu için uygun bir alana sahiptir.[170] Bu adadan başka Belgrad'da 16 ada daha bulunur.[171] Bunların çoğunda hâlâ yerleşim yoktur. Bunlarla birlikte Sava'nın kesişme noktasında bulunan Büyük Savaş Adası, özellikle kuşlar olmak üzere doğal yaşamın korunduğu bir alandır.[172] Bu alanlar yakındaki Küçük Savaş Adası ile birlikte kent yönetimi tarafından doğa koruma alanı ilan edilerek korunmaktadır.[173]

Belgrad'ın 2012'de turizmden elde ettiği gelir 500 milyon Euro kadardır.[174] 2013 yılında kente gelen turist sayısı bir önceki yıla göre %24 artarak[175] 660.000 olmuştur ve bunun 520.000'ini yabancı turistler oluşturur.[176] Bu turistlerin 70.000'i kente nehir kruvaziyerleriyle gelmiştir.[177]

Gece hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad gün ağarana kadar açık birçok kulübe sahiptir ve canlı bir gece hayatına sahip olmasıyla bilinir. En önemli gece hayatı mekânları Sava ve Tuna nehirlerinin kıyılarına kurulu dubalardır (splav).[178][179][180]

Belgrad nehir kulüplerinde gece hayatı.

Bosna-Hersek, Hırvatistan ve Slovenya gibi ülkelerden hafta sonları gelen ziyaretçiler, daha arkadaş canlısı atmosfer, büyük kulüp ve barlar, ucuz içkiler, dil zorluğu çekilmemesi ve gece hayatına yönelik düzenlemelerin daha hafif olması gibi düşünceleri nedeniyle kentin gece hayatını kendi ülkelerinin başkentlerindekilere yeğler.[181][182]

Akademija ve KST (Klub Studenata Tehnike) gibi ünlü alternatif kulüpler, Belgrad Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Fakültesi'nin bodrum katında bulunur.[183][184][185] Alternatif kültürel etkinliklerin gerçekleştiği, kentin ünlü mekânlarından SKC (Öğrenci Kültür Merkezi) Belgrad'ın yüksek katlı yapısı Beograđanka'nın hemen karşısında bulunur. Ünlü yerli ve yabancı grupların konserleri genellikle bu merkezde olur. Merkez ayrıca çeşitli sanat sergilerinin ve çeşitli halka açık tartışmaların gerçekleştirildiği bir mekândır.[186]

Skadarlija, kentin eski Bohem köşesi.

Kuzey Sırbistan'a özgü daha geleneksel bir gece eğlencesi türü olan Starogradska (Eski kasaba müziği), 19. yüzyıl ve 20. yüzyılın başlarında daha çok şairlerin ve sanatçıların yerleştiği kentin Bohem mahallesi Skadarlija'da oldukça baskındır. Skadar Caddesi (Skadarlija'nın merkezi) ve çevre mahallelerde Belgrad'ın bu döneme tarihlenen en eski geleneksel restoranları (Sırpça'da kafana) bulunur.[187] Caddenin sonunda 19. yüzyılın ilk yarısında kurulmuş olan Belgrad'ın ilk bira fabrikası bulunur.[188]

The Times'a göre Avrupa'nın en iyi gece hayatı Belgrad'ın uğultusunda bulunabilir.[189] Lonely Planet'in 2009 "1000 Mükemmel Deneyim" rehberinde Belgrad dünyanın en iyi 10 parti şehri arasında 1 numaradır.[190]

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

6 kez Profesyonel Tenisçiler Birliği Grand Slam'ın 1 numarası olan Sırp tenisçi Novak Đoković Belgrad'da doğmuştur.

Belgrad'da birçoğu bütün seviyelerde sporculara hizmet veren yaklaşık bin spor tesisi vardır.[191] Kent 2005 Avrupa Basketbol Şampiyonası, 2005 Avrupa Erkekler Voleybol Şampiyonası, 2007 Avrupa Gençlik Olimpik Oyunları ve 2009 Dünya Üniversite Yaz Oyunları gibi birçok uluslararası spor organizasyonuna ev sahipliği yapmıştır.[192]

Novi Beograd'da bulunan Belgrad Arena 25.000 kişilik kapasitesiyle Avrupa'nın en büyük kapalı mekânlarındandır.[193]

Kent Sırbistan'ın en büyük ve en başarılı iki futbol kulübü FK Kızılyıldız ve FK Partizan'a ev sahipliği yapar. Bunlardan Kızılyıldız 1990-91 Şampiyon Kulüpler Kupası'nı kazanarak büyük bir başarıya imza atmıştır. Bu iki takım arasındaki rekabet dünya futbolundaki en sert rekabetlerden kabul edilir[194] ve ülkede Sonsuz Derbi olarak adlandırılır.[195] Kentin en önemli iki stadyumu Kızılyıldız Stadyumu (Marakana) ve Stadion Partizana'dır.[196]

Avrupa Arenalar Birliği'ne göre Belgrad Arena 25.000 kişilik kapasitesiyle Avrupa'nın en büyük arenasıdır.[193] Arena birçok basketbol ve voleybol etkinliğiyle birlikte 2010'da Davis Kupası'na ev sahipliği yapmış, 2008'de Eurovision Şarkı Yarışması'nın düzenlendiği yer olmuştur.[197] Diğer bir mekân Pionir Hall ise KK Kızılyıldız ve 1992 Euroleague şampiyonu KK Partizan'ın ana mekânıdır.[198][199]

Son yıllarda Belgrad Ana Ivanović, Jelena Janković ve Novak Đoković gibi birçok dünya çapında başarılı tenisçinin yetişmesine imkân tanımıştır. Ivanović ve Đoković sırasıyla Grand Slam sahibi ilk Sırp kadın ve erkek tenisçilerdir. Sırp millî takımı, Belgrad Arena'da oynanan final maçında Fransız takımını yenerek 2010 Davis Kupası'nı kazanmıştır.[200]

Moda[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad'da 1996 yılından beri[201] yılda iki kez (ilkbahar/yaz ve sonbahar/kış) moda haftaları düzenlenir. Birçok Sırp ve uluslararası tasarımcı ve moda markası moda haftası boyunca gösteriler düzenler. Belgrad Moda Haftası "dünyanın en önemli 40 moda haftası"ndan biridir.[202]

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Sırp radyo ve televizyon kanalı B92'nin Novi Beograd'daki genel merkezi.

Belgrad Sırbistan'ın en önemli medya merkezidir. Kent ülkenin ulusal kanalı aynı zamanda bir kamu kurumu olan Sırbistan Radyo Televizyonu'nun genel merkezini barındırır.[203] En büyük özel yayıncı, eğlence programlarıyla tanınan RTV Pink ve en popüler "alternatif" ticari yayıncı televizyon ve radyo kanalıyla birlikte müzik ve kitap yayınlama kolları da olan B92'nin genel merkezleri de kentte bulunur.[204][205] Kentteki diğer önemli TV kanalları 1Prva (önceleri Fox televizija), Košava ve sadece kent merkezinde yayın yapan Studio B olarak sıralanabilir. Şehir ayrıca SOS channel (spor), Metropolis (müzik), Art TV (sanat), Cinemania (film) ve Happy TV (çocuk programları) gibi belirli alanlarda yayın yapan kanallara sahiptir.

Politika, Blic, Večernje novosti, Kurir ve Danas gibi yüksek tirajlı birçok günlük gazete Belgrad merkezlidir. Sportski žurnal ve Sport adında iki spor, Privredni pregled adında bir ekonomi gazetesiyle birlikte ücretsiz dağıtılan 24 sata Belgrad'ın diğer yüksek tirajlı gazeteleridir. Playboy, Cosmopolitan, Elle, National Geographic, Men's Health, The Best Shop, Grazia gibi birçok uluslararası derginin Sırbistan versiyonlarının merkezleri de kentte bulunur.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad iki devlet üniversitesi ve beş özel üniversiteye sahiptir. Belgrad Üniversitesi 1808 yılında "Büyük Okul" olarak kurulmuş ve Balkanlar'ın ilk yükseköğretim kurumu olmuştur.[206] 19. yüzyılda şehrin gelişmesi ile birlikte bazı üniversite binaları da Belgrad'ın mimari ve kültürel birikimini artırmıştır. Kayıtlı 90.000 öğrencisi ile üniversite Avrupa'nın en büyüklerindendir.[207] Üniversiteler dışında 1871'de kurulan Sırp Bilim ve Sanatlar Akademisi,[208] Polis Akademisi ve Askeri Akademi de kentin eğitim hayatına önemli yerlere sahiptir.

Belgrad'da 195 ilkokul, 85 ortaokul vardır. İlkokulların 162'si normal, 14'ü özel alanlar, 15'i sanat ve 4'ü yetişkinler içindir. Ortaokullardan ise 51'i meslek, 21'i spor, 8'i sanat ve 5'i özel ilgi alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Kentte 230.000 öğrenci 22.000 eğitim çalışanı bulunur. Eğitim yaklaşık 500 bina ve 1.000.000 m² alanda yapılır.[209]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad raylı sistem ağı. Metro ağları 1982 Belgrad Metrosu ulaşım grubu verilerine dayanılarak önerilmiştir.

Belgrad 118'i kent merkezi içinde 300'ü banliyölerde olmak üzere 418 otobüs hattı, 12 tramvay ve 8 troleybüs hattı ile geniş bir toplu taşıma ağına sahiptir.[210] Kentin toplu taşıma ağı GSP Beograd ve SP Lasta şirketleri ve belli başlı hatlarda birkaç özel şirketin yönetiminde idare edilmektedir. Şubat 2012'den beri temassız akıllı kartların kullanılmaya başladığı kentteki bilet sistemi BusPlus olarak adlandırılır. Kent ayrıca Beovoz olarak adlandırılan, kent yönetimi tarafından işletilen bir banliyö treni hattına sahiptir. Belgrad'daki ana tren garı kentin Sırbistan'ın diğer kasabaları ve diğer Avrupa başkentleri ile ulaşımını sağlar. Sırbistan'ın başkenti olan kent ayrıca Belgrad Otogarından birçok otobüs hattıyla ülkenin diğer noktalarına ve birçok Avrupa hattına ulaşımı sağlar.

Kent X. ve VIII. Pan-Avrupa koridorları üzerinde bulunur.[211] Otoyol ağı kuzeyde Novi Sad ve Budapeşte'ye, güneyde Niš'e ve batıda Zagreb'e kadar uzanır. Sava ve Tuna gibi iki önemli nehrin kesişme noktasında bulunan Belgrad, Branko ve Gazela gibi 7 köprüye sahiptir. Kentin hızlı bir şekilde büyümesi ve araç sayısının artması trafik tıkanıklığı problemini doğurmuşsa da E70 ve E75 ağlarını birleştiren bir bypass yolunun kentin problemlerini çözmesi beklenmektedir.[212] Bunun yarında Sava üzerinde bulunan Ada Köprüsü de dahil yeni bir "iç majistral yarı halka", Gazela ve Branko köprülerindeki trafiğin azalması, dolayısıyla kentin trafik problemine bir çözüm bulunması noktasında önerilmiştir.[213]

Tuna üzerinde bulunan Belgrad Limanı kentte nehir yoluyla ticareti mümkün kılar.[214] Bunun yanında Belgrad Nikola Tesla Havalimanı kentte ulaşımı ve ticareti kolaylaştıran etkenlerdendir. Kent merkezinin 12 km batısında bulunan, Surčin yakınlarındaki havalimanı 1986'da 3 milyon yolcuya ulaşım imkânı sağlayarak zirve noktasını görse de 1990'larda yolcu trafiği bir nebze düşmüştür.[215] 2000'lerdeki yenilemeye bağlı olarak 2004 ve 2005'te 2 milyon yolcu rakamına ulaşan havalimanı,[216] 2008'de 2.6 milyon,[217] 2011'de 3 milyonun üzerinde yolcu rakamına ulaşmıştır.[218]

Beovoz kentin banliyölerle olan ulaşımını sağlayan bir toplu taşıma ağıdır. Sırp Demiryolları tarafından işletilen ağ[219] 1992'de ulaşıma açılmıştır ve 2 bölgede 5 hatta hizmet veren 41 istasyonla ulaşımı kolaylaştırır.[220]

Belgrad Avrupa'da nüfusu bir milyonu aşan kentler arasında bir metro ağına sahip olmayan kentlerden biridir. Belgrad metrosu ülkede inşa edilen yollar ve demiryollarından sonra ülkenin en önemli üçüncü projesi olarak kabul edilir. Diğer iki projenin en önemli ayakları ise Belgrad bypass ve Pan-Avrupa Koridor X'dir.

Uluslararası iş birlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad'ın kardeş kentleri ve diğer iş birliği yaptığı kentler:

Ülke Kent Yıl Çeşit
Yunanistan Korfu 2010
Resmî kardeş kentler[221][222][223][224][225]
Birleşik Krallık Coventry[226][227] 1957
Amerika Birleşik Devletleri Chicago 2005
Pakistan Lahor 2007
Slovenya Ljubljana[228] 2010
Makedonya Cumhuriyeti Üsküp 2012
İsrail Tel Aviv 1990
Avusturya Viyana 2003
Diğer iş birlikleri:
Yunanistan Atina 1966 Arkadaşlık ve İşbirliğine Dair Anlaşma
Bosna-Hersek Banja Luka 2005 İşbirliğine Dair Anlaşma[229]
Bosna-Hersek Prnjavor 2005 İşbirliğine Dair Anlaşma
Çin Halk Cumhuriyeti Pekin 1980 İşbirliğine Dair Anlaşma[230]
Almanya Berlin 1978 Arkadaşlık ve İşbirliğine Dair Anlaşma
Almanya Düsseldorf 2004 İşbirliğine Dair Anlaşma
Ukrayna Kiev 2002 İşbirliğine Dair Anlaşma
İspanya Madrid 2001 İşbirliğine Dair Anlaşma
İtalya Milano 2000 Anlaşma Memorandumu, Kentten Kente Programı
Rusya Moskova 2002 İşbirliğine Dair Anlaşma
İtalya Roma 1971 Arkadaşlık ve İşbirliğine Dair Anlaşma
Çin Halk Cumhuriyeti Shenzhen 2009 İşbirliğine Dair Anlaşma[231]
Küba Havana Arkadaşlık Anlaşması[232]

Belgrad Fransız Légion d'honneur (21 Aralık 1920'de; Belgrad, Liège, Luxembourg ve Volgograd ile birlikte bu nişanı Fransa dışında alan 4 kentten biridir), Çekoslovak Savaş Haçı (8 Ekim 1925'te), Yugoslav Karađorđe'nin Yıldızı Nişanı (18 Mayıs 1939'da) ve Yugoslav Halkın Kahramanı Nişanı (20 Ekim 1974'te, Nazi Almanyası işgalinden kurtuluşun 30. yıldönümünde) gibi birçok ulusal ve uluslararası nişana layık görülmüştür. [233] Bu nişanların hepsi kente I. ve II. Dünya Savaşı'ndaki çabaları sonucu takdim edilmiştir.[234]

2006'da Financial Times' dergisi Foreign Direct Investment kenti Güneydoğu Avrupa'nın Gelecek Kenti ödülüne layık görmüştür.[235][236]

Belgrad'ın Kalemegdan'dan çekilmiş panaromik görüntüsü.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Bibliografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Starost%20i%20pol-Age%20and%20sex.pdf
  2. ^ (Sırpça) PRVI REZULTATI, Konferencija za novinare, Sırbistan Cumhuriyeti İstatistik Ofisi, 15 Kasım 2011, ss. 11, http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/repository/documents/00/00/49/86/Prvi_rezultati_Konferencija.pps 
  3. ^ "2011 sayımı ilk tahminleri". http://www.b92.net/biz/vesti/srbija.php?yyyy=2011&mm=10&dd=19&nav_id=550626. Erişim tarihi: 19 Ekim 2011. 
  4. ^ a b c "Discover Belgrade". City of Belgrade. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  5. ^ Tasic N, Srejovic D, Stojanovic B (1990). Vinca, Centre of the Neolithic culture of the Danubian region. Project Rastko - E-library of Serb Culture. http://www.rastko.rs/arheologija/vinca/vinca_eng.html. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  6. ^ "Belgrade Fortress history". Public Enterprise "Belgrade Fortress". http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Belgrade-Fortress-history_2178-74_2176. Erişim tarihi: 2011-01-18. 
  7. ^ a b Rich, John (1992). The City in Late Antiquity. CRC Press. ss. 113. ISBN 978-0-203-13016-2. http://books.google.com/?id=_uMP91pRf0UC&pg=PA113&lpg=PA113. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  8. ^ Robert Nurden (2009-03-22). "Belgrade has risen from the ashes to become the Balkans' party city". Londra: Independent. http://www.independent.co.uk/travel/europe/belgrade-has-risen-from-the-ashes-to-become-the-balkans-party-city-1651037.html. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  9. ^ "The History of Belgrade". BelgradeNet Travel Guide. http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  10. ^ "Turkish and Austrian Rule". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  11. ^ a b "Assembly of the City of Belgrade". Belgrad şehri. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  12. ^ a b c "Urban Municipalities". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201906. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  13. ^ a b c "Geographical Position". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201029. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  14. ^ Ana Nikolov (2005-07-29). Beograd – grad na rekama. Institut za Arhitekturu i Urbanizam Srbije. http://www.ekapija.com/website/sr/page/17516. Erişim tarihi: 2007-06-05. 
  15. ^ "The perception of decision-makers to climate change adaptation in urban and peri-urban forests of Belgrade" (İngilizce). Avrupa Orman Enstitüsü Ortadoğu ve Güneydoğu Avrupa Bölgesel Ofisi. 2013. ss. 26. http://www.eficeec.efi.int/files/attachments/eficeec/library/reports/ivana_g_thesis_eficeec_format.pdf. Erişim tarihi: 11 Kasım 2013. 
  16. ^ "Beograd na 29 brežuljaka" (Sırpça). Staribeograd.com. http://www.staribeograd.com/tekstovi/clanci/lat/beograd-na-29-brezuljaka.htm. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  17. ^ "Natural Features". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201033. Erişim tarihi: 12 Aralık 2012. 
  18. ^ Peel, M. C., Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification". Hydrol. Earth Syst. Sci. (11): 1641. http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf. .
  19. ^ m&c News (24 Temmuz 2007). "Record-breaking heat measured in Belgrade". http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1334095.php/Record-breaking_heat_measured_in_Belgrade. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2007. 
  20. ^ "İklim". Resmi websitesi. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201193. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  21. ^ "1981-2010 döneminde aylık ve yıllık ortalamalar, maksimum ve minimum değerlerin meteorolojik elementleri-Belgrad" (Sırpça). Sırbistan Cumhuriyet Hidrometeorolojik Servisi. Eylül 2010. http://www.hidmet.gov.rs/eng/meteorologija/stanica_sr.php?moss_id=13274. Erişim tarihi: 8 Eylül 2012. 
  22. ^ DOI:10.2298/STA0858009S
    Bu alıntı, sonraki birkaç dakika içinde otomatik olarak tamamlanacaktır. Siz de kuyruğun önüne geçebilir ya da elle açıklayabilirsiniz
  23. ^ Chapman, John (2000). Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects. Londra: Routledge. ss. 236. ISBN 978-0-415-15803-9. 
  24. ^ Chapman, John (1981). Güneydoğu Avrupa'nın Vinča kültürü: kronoloji, ekonomi ve toplum üzerine çalışmalar (2 cilt). BAR International Series. 117. Oxford: BAR. ISBN 0-86054-139-8. 
  25. ^ DOI:10.1016/j.jas.2010.06.012
    Bu alıntı, sonraki birkaç dakika içinde otomatik olarak tamamlanacaktır. Siz de kuyruğun önüne geçebilir ya da elle açıklayabilirsiniz
  26. ^ Nikola Tasić (1990). "Vinča and its Culture". Vladislav Popović. Vinča: Centre of the Neolithic culture of the Danubian region. Smiljka Kjurin (translator). Belgrad. http://www.rastko.org.rs/arheologija/vinca/vinca_eng.html#_Toc504111710. Erişim tarihi: 2006-10-28. 
  27. ^ a b "History (Ancient Period)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  28. ^ Kitson, Peter (1999). Year's Work in English Studies Volume 77. Wiley-Blackwell. ss. 5. ISBN 978-0-631-21293-5. http://books.google.com/?id=iWlpqkVMX2YC&pg=PA5&lpg=PA5. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  29. ^ "Belgrad kalesi tarihi". Public Enterprise "Belgrade Fortress". http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Belgrade-Fortress-history_2178-74_2176. Erişim tarihi: 18 Ocak 2011. 
  30. ^ "Constantine I - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. http://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009. 
  31. ^ "Philologic Results-". Artfl.uchicago.edu. http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  32. ^ "City of Belgrade - Ancient Period". Beograd.rs. 5 Ekim 2000. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009. 
  33. ^ The Rome that did not fall: the survival of the East in the fifth century, p.67'
  34. ^ Roy E. H. Mellor, Eastern Europe: a geography of the Comecon countries, p. 43. Google Book
  35. ^ Procopius, De Bello Gothico, III:34, quoted in Pohl 1997, pp. 89–90
  36. ^ J. B. Bury (2009) [1889]. History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene Vol. II. New York: Cosimo Classics. ss. 117. ISBN 978-1-60520-405-5. http://books.google.com/?id=wDIJNvWb48YC. Erişim tarihi: 15 Eylül 2011. 
  37. ^ Warriors of the Steppe: a military history of Central Asia, 500 B.C. to 1700, p. 76
  38. ^ Bohlau, 1964, Slavistische Forschungen, Volume 6, p. 103. University of California.
  39. ^ "History of Zemun". Geocities.com. 1914-07-28. 2009-10-24 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20091024203240/http://geocities.com/kadezi/zemunhistory.html. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  40. ^ "The History of Belgrade". Belgradenet.com. http://www.belgradenet.com/belgrade_history_ancient.html. Erişim tarihi: 2010-11-16. 
  41. ^ Byzantium in the year 1000
  42. ^ a b c d "How to Conquer Belgrade - History". Beligrad.com. 1934-12-16. http://www.beligrad.com/history.htm. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  43. ^ "The History of Belgrade". Belgradenet.com. http://www.belgradenet.com/belgrade_history.html. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  44. ^ a b "History (Medieval Serbian Belgrade)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201247. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  45. ^ "Battle of Maritsa". Encyclopaedia Britannica. http://www.britannica.com/eb/article-9050991/Battle-of-the-Maritsa-River. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  46. ^ "Battle of Kosovo". Encyclopaedia Britannica. http://www.britannica.com/eb/article-9046112/Battle-of-Kosovo. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  47. ^ Ćorović, Vladimir (1997). "V. Despot Đurađ Branković" (Sırpça). Istorija srpskog naroda. Banja Luka / Belgrad: Project Rastko. ISBN 86-7119-101-X. http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/4_5_l.html. Erişim tarihi: 2007-07-17. 
  48. ^ a b "The History of Belgrade". Belgradenet.com. http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  49. ^ Tom R. Kovach. "Ottoman-Hungarian Wars: Siege of Belgrade in 1456". Military History dergisi. http://www.historynet.com/magazines/military_history/3030796.html. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  50. ^ "Romanian Heritage | Heritage / JohnHunyadi". Wiki.viitorulroman.com. 2006-10-15. 16 Nisan 2008 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080416055137/http://wiki.viitorulroman.com/pmwiki.php/Heritage/JohnHunyadi. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  51. ^ "Hungary: A Brief History". Mek.oszk.hu. http://www.mek.oszk.hu/02000/02085/02085.htm. Erişim tarihi: 2010-11-16. 
  52. ^ "The Rough Guide to Turkey: Belgrade Forest". Rough Guides. http://www.roughguides.co.uk/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=104&xid=idh573385336_0211. Erişim tarihi: 2009-05-05. 
  53. ^ a b "History (Turkish and Austrian Rule)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  54. ^ Aleksov, Bojan (Aralık 2003). "Nationalism In Construction: The Memorial Church of St. Sava on Vračar Hill In Belgrade". Balkanologie VII (47): 52–53. http://balkanologie.revues.org/index494.html?file=1. Erişim tarihi: 2010-09-15. 
  55. ^ "Belgrade Fortress: History". Razgledanje.tripod.com. 2004-08-23. http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm. Erişim tarihi: 2009-07-07. 
  56. ^ Medaković, Dejan (1990). Oči u oči. Belgrad: BIGZ (online reprint by Serbian Unity Congress library). ISBN 978-86-13-00903-0. 2007-09-30 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070930183543/http://www.suc.org/culture/library/Oci/tajne-poruke-svetoga-save-16-03-03.html. Erişim tarihi: 2007-05-17. 
  57. ^ a b "History (Liberation of Belgrade)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201255. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  58. ^ Pavkovic, Aleksandar (2001-10-19). Nations into States: National Liberations in Former Yugoslavia. Ulusal Avustralya Üniversitesi. 
  59. ^ "History". Kragujevac kenti resmi sitesi. http://www.kragujevac.rs/History-152-2. Erişim tarihi: 2010-09-15. 
  60. ^ "History (Important Years Through City History)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201239. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  61. ^ Celia Hawkesworth, Voices in the Shadows: Women and Verbal Art in Serbia and Bosnia, Google Books, 2000. Retrieved 16 June 2010.
  62. ^ a b "History (The Capital of Serbia and Yugoslavia)". Official website. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201259. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  63. ^ Jan Lahmeyer (2003-02-03). "The Yugoslav Federation: Historical demographical data of the urban centers". www.populstat.info. http://www.populstat.info/Europe/yugoslft.htm. Erişim tarihi: 2007-05-17. 
  64. ^ Şablon:Ws
  65. ^ Kosanovic (1995). "Serbian Film and Cinematography (1896-1993)". The history of Serbian Culture. Porthill Publishers. ISBN 1-870732-31-6. http://www.rastko.org.rs/isk/dkosanovic-cinematography.html. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  66. ^ ISBN 86-17-09287-4: Kosta Nikolić, Nikola Žutić, Momčilo Pavlović, Zorica Špadijer: Историја за трећи разред гимназије, Belgrade, 2002, pg. 144
  67. ^ Petrović, R (2001). "Industrija i urbani razvoj Beograda" (PDF). Industrija (1–4): 87–94. ISSN 0350-0373. http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&redirect=ft. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  68. ^ "Twentieth Century - Innovations in Belgrade". Serbia-info.com (Sırbistan Hükûmeti sitesi). 2008-01-18 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080118092237/http://www.serbia-info.com/g3/images/1930-50-e.htm. Erişim tarihi: 2007-07-21. 
  69. ^ Stevenson, William (1976). A Man Called Intrepid, The Secret War. New York: Ballantine Books. ss. 230. ISBN 0-345-27254-4. 
  70. ^ "Part Two the Yugoslav Campaign". The German campaign in the Balkans (Spring 1941). United States Army Center of Military History. 1986 [1953]. CMH Pub 104-4. 19 Haziran 2009 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/20_260_2.htm. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009. 
  71. ^ Rubenstein, Richard L; Roth, John king (2003). Approaches to Auschwitz: The Holocaust and Its Legacy. Westminster John Knox Press. ss. 170. ISBN 0-664-22353-2. http://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp. 
  72. ^ Zbornik dokumenata vojnoistorijskog instituta: TOM XIV, Knjiga 1
  73. ^ "Anniversary of the Allied Bomb Attacks Against Belgrade". Sırbistan Radyo Televizyonu. 17 Nisan 2008. http://www.spc.rs/eng/anniversary_allied_bomb_attacks_against_belgrade. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  74. ^ "Tekstovi (Textler)". Napredniklub.org. http://www.napredniklub.org/tekstovi.php?subaction=showfull&id=1255532834&archive=&start_from=&ucat=1&. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010. 
  75. ^ "Izmedju Srpa i Cekica (Between the hammer and sickle)". Scribd.com. 20 Nisan 2009. http://www.scribd.com/doc/14429469/Izmedju-Srpa-i-Cekica. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010. 
  76. ^ "Bioterrorism: Civil Liberties Under Quarantine". NPR. 2001-10-23. http://www.npr.org/news/specials/response/anthrax/features/2001/oct/011023.quarantine.html. Erişim tarihi: 2007-05-19. 
  77. ^ "Prvi udarac Miloševićevom režimu" (Sırpça). Danas. 9 Mart 2006. http://www.danas.rs/20060309/hronika1.html. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  78. ^ James L. Graff (25 Mart 1991). "Yugoslavia: Mass bedlam in Belgrade". TIME. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972607-1,00.html. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  79. ^ "Srbija na mitinzima (1990–1999)" (Sırpça). Vreme. 21 Ağustos 1999. 19 Haziran 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070619005413/http://www.vreme.com/arhiva_html/450/2.html. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  80. ^ "History (Disintegration Years 1988–2000)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201267. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  81. ^ Jane Perlez (23 Şubat 1997). "New Mayor of Belgrade: A Serbian Chameleon". The New York Times. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616F83B5A0C708EDDAB0894DF494D81&n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fPeople%2fD%2fDjindjic%2c%20Zoran. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007. 
  82. ^ "NATO bombing". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201271. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2007. 
  83. ^ "Parties, citizens mark October 5". B92. 5 Ekim 2007. 18 Nisan 2009 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20090418190114/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=05&nav_category=90&nav_id=44315. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2009. 
  84. ^ "October 5, 2000". Belgrad Kenti. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201275. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2009. 
  85. ^ "Ancient Period". Official website. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172. Erişim tarihi: 2009-01-31. 
  86. ^ a b c d e "History (Byzantine Empire)". Official website. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201243. Erişim tarihi: 2007-05-17. 
  87. ^ "Opasno neznanje ili nešto više". Danas. http://www.danas.rs/vesti/dijalog/opasno_neznanje_ili_nesto_vise.46.html?news_id=145464. Erişim tarihi: 2008-12-29. 
  88. ^ "Assembly of the City of Belgrade". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014. Erişim tarihi: 4 Kasım 2013. 
  89. ^ "City Council". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201898. Erişim tarihi: 4 Kasım 2013. 
  90. ^ Councilors vote to remove Belgrade mayor from office, B92, 24 Eylül 2013, http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2013&mm=09&dd=24&nav_id=87773, erişim tarihi: 4 Kasım 2013 
  91. ^ (Sırpça) Usvojena Odluka o rebalansu budžeta Beograda za 2013. godinu, Resmi site, 25 Haziran 2013, http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1559014, erişim tarihi: 12 Aralık 2012 
  92. ^ (Sırpça) Ambasade i konzularna predstavništva u Beogradu, Sırbistan Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı, http://www.mup.gov.rs/cms_lat/sadrzaj.nsf/ambasade.h, erişim tarihi: 12 Aralık 2012 
  93. ^ B. Č. Bačić (1 Ekim 2008). "Najveći problem izjednačavanje statusa gradskih i prigradskih opština" (Sırpça). Danas. http://www.danas.rs/danasrs/srbija/beograd/najveci_problem_izjednacavanje_statusa_gradskih_i_prigradskih_opstina_.39.html?news_id=141062. Erişim tarihi: 9 Şubat 2010. 
  94. ^ "2011 Yılı Sırbistan Cumhuriyeti hane, konut ve nüfus sayımı: Yerleşim yeri yaş ve cinsiyet verileri" ((İngilizce)). Sırbistan Cumhuriyeti İstatistik Ofisi, Belgrad. 2012. ISBN 978-86-6161-023-3. http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Starost%20i%20pol-Age%20and%20sex.pdf. Erişim tarihi: 2013-09-11. 
  95. ^ http://www.blic.co.rs/beograd.php?id=53230
  96. ^ a b The History of Belgrade
  97. ^ a b c d The YUGOSLAV FEDERATION : urban population
  98. ^ Град Београд – Насловна
  99. ^ [1]
  100. ^ "Bilgiler (Nüfus)". Resmi websitesi. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201201. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  101. ^ "Birački spisak" (Serbian). Zavod za informatiku i statistiku Grada Beograda. 2007. https://zis.beograd.gov.rs/spisak.php. 
  102. ^ Refugee Serbs Assail Belgrade Government: The Washington Post, Salı, 22 Haziran 1999.
  103. ^ "Stranci tanje budžet". Novosti.rs. http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=14&status=jedna&vest=120710&datum=2008-05-06. Erişim tarihi: 2010-11-16. 
  104. ^ "Kinezi Marko, Miloš i Ana" (Serbian). Kurir. 2005-02-20. http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/februar/19-20/B-01-19022005.shtml. Erişim tarihi: 2007-07-18. 
  105. ^ Biljana Vasić (2001-01-15). "Kineska četvrt u bloku 70" (Serbian). Vreme. http://www.vreme.com/arhiva_html/471/10.html. Erişim tarihi: 2007-07-18. 
  106. ^ Vesna Peric Zimonjic (2005-12-07). "A unique friendship club in Belgrade". Dawn - International. 2007-09-27 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070927225101/http://www.dawn.com/2005/12/07/int17.htm. Erişim tarihi: 2007-07-17. 
  107. ^ Francesca Ciriaci (1999-04-11). "Government, public diverge in assessment of Kosovo crisis". Jordan Times. http://www.jordanembassyus.org/041199003.htm. Erişim tarihi: 2007-07-18. 
  108. ^ "Chinese and Iraqi immigrants receive quiet welcome". international. 2007-05-31. http://ins.onlinedemocracy.ca/index.php?name=News&file=article&sid=9214. Erişim tarihi: 2007-10-04. 
  109. ^ "Jevrejska verska zajednica". Grad Beograd. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1408. Erişim tarihi: 16 Şubat 2007. 
  110. ^ http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/ekonomija/aktuelno.239.html:443796-Lokale-nece-ni-dzabe
  111. ^ a b "Biz - Vesti - U Beogradu radi 120.000 firmi". B92. http://www.b92.net/biz/vesti/srbija.php?yyyy=2013&mm=04&dd=23&nav_id=707793. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  112. ^ "Privredna komora Beograda". Docstoc.com. 2011-10-04. http://www.docstoc.com/docs/97908871/Privredna-komora-Beograda. Erişim tarihi: 2013-03-12. 
  113. ^ "Svjetski lider u osiguranju Aksa odabrao Beograd za centar regiona". Trazimkredit.com. 17 Haziran 2011. http://www.trazimkredit.com/novosti/1783-svjetski-lider-u-osiguranju-aksa-odabrao-beograd-za-centar-regiona.html. Erişim tarihi: 15 Eylül 2011. 
  114. ^ "Beograd će biti regionalni centar:: emportal:: Ekonomske vesti iz Srbije". Emportal.rs. http://www.emportal.rs/vesti/srbija/40020.html. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010. 
  115. ^ "Beograd konkuriše Beču". Politika. 21 Şubat 2008. http://www.politika.rs/rubrike/Ekonomija/Beograd-konkurishe-Bechu.lt.html. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  116. ^ [2]
  117. ^ "Procter&Gamble Belgrade". Pgbalkans.com. http://www.pgbalkans.com/yu/contact.asp. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010. 
  118. ^ "JTI u Srbiju ulaže oko $100 mil" (Sırpça). B92 Biz. 24 Nisan 2007. 24 Mayıs 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.b92.net/biz/vesti/srbija.php?yyyy=2007&mm=04&dd=24&nav_id=243493&fs=1. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  119. ^ "Microsoft Geliştirme Merkezi Sırbistan". Microsoft.com. 2011-04-01. http://www.microsoft.com/serbia/mdcs/default.aspx. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  120. ^ "Asus otvorio regionalni centar u Beogradu:: emportal:: Ekonomske vesti iz Srbije". Emportal.rs. http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html. Erişim tarihi: 16 Kasım 2010. 
  121. ^ "Centar kompanije 'Intel' za Balkan u Beogradu – Srbija deo 'Intel World Ahead Program'". E kapija. http://www.ekapija.com/website/sr/page/140159. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009. 
  122. ^ Ana Vlahović, Beograd (2011-09-25). "Press Online :: Vesti dana - politika, skupstina, Srbija, Tadić, vlada, premijer :: Srbija centar IT industrije". Pressonline.rs. http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html. Erişim tarihi: 2013-03-12. 
  123. ^ "Privreda Beograda" (Sırpça). Economic Chamber of Belgrade. http://www.kombeg.org.rs/Komora/centri/CentarZaEkonomskuPolitiku.aspx?veza=3014. Erişim tarihi: 19 Haziran2010. 
  124. ^ u 19:13. "RTV5 :: Politika :: Prosečna zarada u Srbiji u junu bila 42.335 dinara". Rtv5.rs. http://www.rtv5.rs/politika/3488/prosecna-zarada-u-srbiji-u-junu-bila-42.335-dinara.html. Erişim tarihi: 2013-03-12. 
  125. ^ "U Srbiji sve više računara". Politika.rs. http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/U-Srbiji-sve-vishe-rachunara.lt.html. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009. 
  126. ^ Almost 98% of companies in Serbia are computerised – Economy.rs
  127. ^ "45,7% domaćinstava poseduje internet priključak". Blog Httpool.rs. http://blog.httpool.rs/2012/10/04/45-domacinstava-poseduje-internet-prikljucak. Erişim tarihi: 2013-03-12. 
  128. ^ [3]
  129. ^ "Culture and Art (Cultural Events)". Official website. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201299. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  130. ^ "The biography of Ivo Andrić". The Ivo Andrić Foundation. http://www.ivoandric.org.rs/html/biography.html. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2007. 
  131. ^ "Borislav Pekić – Biografija" (Sırpça). Project Rastko. http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/nauka_knjiz/pekic-biograf.html. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  132. ^ Joseph Tabbi (26 Temmuz 2005). "Miloš Crnjanski and his descendents". Electronic Book Review. http://www.electronicbookreview.com/thread/internetnation/sumatrism. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  133. ^ "Meša Selimović – Biografija" (Boşnakça). Kitabhana.net. http://www.xs4all.nl/~eteia/kitabhana/Selimovic_Mehmed_Mesa/Biografija.html. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  134. ^ "Beogradska rock scena je otišla u ilegalu" (Sırpça). Glas.ba. http://www.glas.ba/index.php?p=2&clid=3342&kadid=71&otv=13&pg=1. Erişim tarihi: 18 Ocak 2011. 
  135. ^ John Shepherd (2005). Continuum encyclopedia of popular music of the world. 3–7. Continuum. ss. 142. ISBN 978-0-8264-7436-0. 
  136. ^ Aleksandar Pavlić (9 Şubat 2005). "Beogradski Sindikat: Svi Zajedno" (Sırpça). Popboks magazine. http://www.popboks.com/albumi/beogradskisindikat.shtml. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2007. 
  137. ^ S. S. Todorović (30 Ocak 2004). "Liričar među reperima" (Sırpça). Balkanmedia. http://www.balkanmedia.com/m2/doc/3184-1.shtml. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2007. 
  138. ^ "El Instituto Cervantes de Belgrado". Belgrado.cervantes.es. http://belgrado.cervantes.es/es/sobre_nosotros_centro_espanol.htm. 
  139. ^ "Goethe-Institut Belgrad - Über uns". Goethe.de. http://www.goethe.de/ins/cs/bel/uun/deindex.htm. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  140. ^ Jasmina Konstantinovic. "Institut français de Serbie - Qui sommes-nous ?". Institutfrancais.rs. http://www.institutfrancais.rs/fr/01b.html. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  141. ^ American Corners In Serbia (2003-05-16). "ac beograd - american corners in serbia". Americancorners-sam.net. http://www.americancorners-sam.net/modules.php?name=News&file=categories&op=newindex&catid=1. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  142. ^ "Das Kulturforum Belgrad". Bmeia.gv.at. http://www.bmeia.gv.at/kultur/belgrad/das-kulturforum.html. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  143. ^ "British Council Serbia". Britishcouncil.org. 2012-03-03. http://www.britishcouncil.org/serbia.htm. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  144. ^ "Confucius Institute in Belgrade". Konfucije.fil.bg.ac.rs. http://konfucije.fil.bg.ac.rs/about%20us.html. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  145. ^ "City of Belgrade Cultural Centers and Organizations". Beograd.rs. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201042. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  146. ^ "Hellenic Foundation for Culture - Belgrade Branch". HFC Belgrade. http://www.hfc-belgrade.com/wmt/webpages/index.php?pid=5&lid=2. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  147. ^ "Istituto Italiano di Cultura di Belgrado". Iicbelgrado.esteri.it. http://www.iicbelgrado.esteri.it/IIC_Belgrado/Menu/Istituto/Chi_siamo/. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  148. ^ Iranski kulturni centar - O nama[ölü/kırık bağlantı]
  149. ^ "Azerbejdžanski kulturni centar". Azerbejdzan.rs. http://www.azerbejdzan.rs/. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  150. ^ "О Русском Доме - Русский Дом в Белграде". Ruskidom.rs. http://www.ruskidom.rs/ru/istorijat. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  151. ^ "EUNIC cluster in Belgrade". Eunic-online.eu. http://www.eunic-online.eu/node/51/og-panel/2. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  152. ^ "Serbian ballad wins Eurovision Song Contest – Belgrade hosts in 2008". Helsingin Sanomat. 14 Mayıs 2007. http://www.hs.fi/english/article/Serbian+ballad+wins+Eurovision+Song+Contest+-+Belgrade+hosts+in+2008+/1135227223254. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  153. ^ Tatjana Cvjetićanin. "From the history of the National Museum in Belgrade". Sırbistan Ulusal Müzesi. http://www.narodnimuzej.rs/code/navigate.php?Id=75. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2007. 
  154. ^ "Museums 3". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201167. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  155. ^ [4]
  156. ^ "Museums 2". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201055. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  157. ^ "Museums". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201283. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  158. ^ "Military Museum". Lonely Planet. http://www.lonelyplanet.com/serbia/belgrade/sights/museum/military-museum. Erişim tarihi: 18 Ocak 2010. 
  159. ^ "Lična karta Muzeja ratnog vazduhoplovstva" (Sırpça). Museum of Air force Belgrade. 28 Mayıs 2006 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20060528075833/http://www.muzejrv.org/istorija/istorija.html. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  160. ^ "Müze hakkında". Nikola Tesla Müzesi. 10 June 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.tesla-museum.org/meni_en/nt.php?link=muzej/m&opc=sub2. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  161. ^ "City of Belgrade – Museums 1". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201051. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  162. ^ "Cultural institutions: Museum of African Art". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=202308. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  163. ^ "Action programme 2006 for Serbia: Support to the Yugoslav Film Archive" (PDF). European Agency for Reconstruction. 1 Ocak 2006. 2 Ağustos 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.ear.europa.eu/serbia/main/documents/2006Media.pdf. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  164. ^ "New Depository for the Yugoslav Film Archive's treasure". SEECult.org, Culture Portal of Southeastern Europe. 7 Temmuz 2007. 11 Ekim 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20071011202918/http://seecult.org/english/module-News-display-sid-211.html. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  165. ^ [5]
  166. ^ Nicholas Comrie, Lucy Moore (2007-10-01). "Zemun: The Town Within the City". B92 Travel. http://www.b92.net/eng/travel/index.php?nav_id=38986. Erişim tarihi: 2007-05-17. 
  167. ^ a b c d e Zoran Manević. "Architecture and Building". MIT website. http://web.mit.edu/most/www/ser/Belgrade/zoran_manevic.html. Erişim tarihi: 2007-05-19. 
  168. ^ Prof. Dr. Mihajlo Mitrović (2003-06-27). "Seventh Belgrade triennial of world architecture". ULUS. http://www.ulus.org.rs/ENGLISH/Exhibitions/TriennialA/TriennialA.htm. Erişim tarihi: 2007-05-19. 
  169. ^ Laura Wolfs (2010-06-21). "A Palacial Tour". Balkan Insight. http://old.balkaninsight.com/en/main/life_and_style/28895/. Erişim tarihi: 2011-09-18. 
  170. ^ a b c "Ada Ciganlija". Tourist Organization of Belgrade. http://www.tob.co.rs/eng/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=281. Erişim tarihi: 2010-09-15. 
  171. ^ Ana Nikolov (2005-07-29). Beograd – grad na rekama. Institut za Arhitekturu i Urbanizam Srbije. http://www.ekapija.com/website/sr/page/17516. Erişim tarihi: 2007-06-05. 
  172. ^ "Zbogom, oazo!" (Sırpça). Kurir. 2006-05-23. http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2006/maj/23/B-01-23052006.shtml. Erişim tarihi: 2007-06-05. 
  173. ^ Beoinfo (2005-08-04). "Prirodno dobro "Veliko ratno ostrvo" stavljeno pod zaštitu Skupštine grada" (Sırpça). Ekoforum. http://www.ekoforum.org/index/vest.asp?vID=181. Erişim tarihi: 2007-06-05. 
  174. ^ "Beogradu od turizma gotovo pola milijarde evra". Rs.seebiz.eu. http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/. Erişim tarihi: 3 Aralık 2013. 
  175. ^ "Beograd vole mlađi strani turisti" (Sırpça). Sırbistan Radyo Televizyonu. 27 Eylül 2013. http://www.bizlife.rs/vesti/62079-beograd-vole-mladji-strani-turisti. Erişim tarihi: 4 Kasım 2013. 
  176. ^ [6]
  177. ^ "Beograd kroz dvogled turiste" (Sırpça). RTS. 3 Ağustos 2013. http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/Dru%C5%A1tvo/1371762/Beograd+kroz+%22dvogled%22+turiste.html. Erişim tarihi: 4 Kasım 2013. 
  178. ^ Eve-Ann Prentice (10 Ağustos 2003). "Why I love battereBelgrade". Londra: The Guardian Travel. 15 Mayıs 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://travel.guardian.co.uk/article/2003/aug/10/observerescapesection1. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  179. ^ Seth Sherwood (16 Ekim 2005). "Belgrade Rocks". The New York Times. http://www.nytimes.com/2005/10/16/travel/16belgrade.html?ex=1287115200&en=4cd8ccf41a41542c&ei=5088. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  180. ^ Barbara Gruber (22 Ağustos 2006). "Belgrade's Nightlife Floats on the Danube". Deutsche Welle. 16 Haziran 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2129528,00.html. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  181. ^ "Slovenci dolaze u jeftin provod" (Sırpça). Glas Javnosti. 21 Aralık 2004. http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2004&mm=12&dd=21&nav_id=158386. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  182. ^ "U Beograd na vikend-zabavu" (Hırvatça). Večernji list. 6 Ocak 2006. 6 Ocak 2006 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2006&mm=01&dd=08&nav_id=184523. Erişim tarihi: 15 Haziran 2007. 
  183. ^ Gordy, Eric D. (1999). "The Destruction of Musical Alternatives". The Culture of Power in Serbia: Nationalism and the Destruction of Alternatives. Penn State Press. ss. 121–122. ISBN 0-271-01958-1. http://books.google.com/?id=WqoZsrmYZQIC&dq=Belgrade+KST. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  184. ^ "Intro". Club "Akademija". http://www.akademija.net/remote/?call=2&lg=2. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  185. ^ "Klub Studenata Tehnike – O nama" (Sırpça). http://www.kst.org.rs/. 
  186. ^ David Galić (22 Şubat 2010). "Studentski Kulturni Centar". Balkan Insight. http://www.balkaninsight.com/en/article/studentski-kulturni-centar. Erişim tarihi: 19 Ocak 2011. 
  187. ^ "Skadarlija". Tourist Organisation of Belgrade. http://www.tob.rs/en/see.php?kat=9. Erişim tarihi: 19 Ocak 2011. 
  188. ^ "Beogradska Industrija Piva AD". SEE News. 26 Nisan 2009 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20090426083313/http://www.seenews.com/profiles/companies/cs_bip_beogradska_industrija_piva/. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  189. ^ Scurlock, Gareth (4 Kasım 2008). "Europe's best nightlife". Londra: Resmi site. http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/holiday_type/music_and_travel/article5082856.ece. Erişim tarihi: 11 Nisan 2008. 
  190. ^ "The world's top 10 party towns". The Sydney Morning Herald. 9 Kasım 2009. 10 Nisan 2010 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html. Erişim tarihi: 16 Mart 2010. 
  191. ^ "Sport and Recreation". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201508. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  192. ^ "Universiade 2009 (Belgrade)". FISU. 9 Şubat 2008 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080209234741/http://www.fisu.net/site/page_1068.php. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  193. ^ a b "Belgrad Arena Profili". Belgrad Arena. http://www.arenabeograd.com/en/page/61/Arena+Profile. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012. 
  194. ^ Matt Fortune (2009-11-27). "THE LIST: The greatest rivalries in club football, Nos 10–1". Dailymail.co.uk. http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1214200/THE-LIST-The-greatest-rivalries-club-football-Nos-10-1.html. 
  195. ^ Bojanic, Zivko (2007). BSK - Jugoslavija the first eternal derby. ISBN 9788685627071. http://books.google.com/?id=J4lNKB5Apx4C&printsec=frontcover&dq=Bsk+-+Jugoslavija+Se%C4%87anja+Na+Prvi+Beogradski+Ve%C4%8Diti+Derbi#v=onepage&q&f=false. Erişim tarihi: 12 Mat 2011. 
  196. ^ "Sport and Recreation (Stadiums)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201754. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  197. ^ "Welcome to Belgrade Arena.". Eurovision.TV. 2007-05-13. http://www.eurovision.tv/index.php?option=com_content&task=view&id=899&Itemid=239. Erişim tarihi: 2007-05-14. 
  198. ^ "Sport and Recreation (Sport Centers and Halls)". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201758. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  199. ^ "Venues". EYOF Belgrade 2007. http://www.beograd2007.org/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=131&limit=1&limitstart=3&lang=en. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2007. 
  200. ^ "Tipsarevic sends Serbia into first Davis Cup final". Davis Kupası resmi sitesi. 19 Eylül 2010. http://www.daviscup.com/en/news/articles/tipsarevic-sends-serbia-into-first-davis-cup-final.aspx. Erişim tarihi: 20 Eylül 2010. 
  201. ^ "O nama" (Sırpça). Belgrade Fashion Week. http://www.belgradefashionweek.com/srpski/onama.php. 
  202. ^ "Nagrade za kraj" (Sırpça). Press. 9 Kasım 2008. http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/185819/Nagrade+za+kraj.html. 
  203. ^ "Medijski javni servis građana" (Sırpça). Sırbistan Radyo Televizyonu. 13 Kasım 2008. http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/RTS+50/story/251/I+danas/27294/Medijski+javni+servis+gra%C4%91ana.html. 
  204. ^ Jared Manasek (2005-01). "The Paradox of Pink". Columbia Journalism Review. 30 Eylül 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070930033327/http://www.cjr.org/issues/2005/1/manasek-paradox.asp. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  205. ^ "B92 na 8.598. mestu na svetu" (Sırpça). B92. 1 Eylül 2006. http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=09&dd=01&nav_category=15&nav_id=210237&fs=1. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  206. ^ "The University of Belgrade – The Seedbed of University Education". Faculty of Law of University of Belgrade. http://www.ius.bg.ac.rs/eng/university_of_belgrade.htm. Erişim tarihi: 2007-05-18. 
  207. ^ "Word by the Rector". University of Belgrade. http://www.bg.ac.rs/eng/uni/en_recrektora.php. Erişim tarihi: 2011-01-19. 
  208. ^ "Short history of the Academy" (İngilizce). Belgrad: Sırp Bilim ve Sanatlar Akademisi resmi sitesi. http://www.sanu.ac.rs/English/Clanstvo/Istorija.aspx. Erişim tarihi: 6 Kasım 2013. 
  209. ^ "Education and Science". Official website. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201008. Erişim tarihi: 2007-07-10. 
  210. ^ "Statistics". Public Transport Company "Belgrade". http://www.gsp.rs/english/statistic.htm. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  211. ^ "Why invest in Belgrade?". Belgrad Şehri. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1299561. Erişim tarihi: 2010-10-11. 
  212. ^ "Belgrade Bypass, Serbia". CEE Bankwatch network. 4 Mart 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070304135012/http://www.bankwatch.org/project.shtml?w=147584&s=1961998. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2007. 
  213. ^ "1. faza prve deonice Unutrašnjeg magistralnog poluprstena" (Sırpça) (PDF). Belgrade Direction for Building and Real Estate Land/EBRD. 1 Temmuz 2005. 9 Ağustos 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070809064808/http://www.ebrd.com/projects/eias/34913s.pdf. Erişim tarihi: 15 Eylül 2007. 
  214. ^ "Luka Beograd AS – Istorijat [History of the Port of Belgrade]" (Sırpça). Port of Belgrade. http://www.lukabeograd.com/ONama/Istorijat.html. Erişim tarihi: 11 Ekim 2010. 
  215. ^ "Airports and Flying fields". Aviation guide through Belgrade. http://www.vazduhoplovnivodic.rs/eng/eng_letelista.htm. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  216. ^ "Regionalni centar putničkog i kargo saobraćaja" (Sırpça). Danas. 20 Mayıs 2005. http://www.danas.rs/20050520/ekonomija1.html. Erişim tarihi: 10 July 2007. 
  217. ^ "www.beg.aero | Nikola Tesla Belgrade Airport | News". Airport-belgrade.rs. http://www.airport-belgrade.rs/code/navigate.php?Id=63. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2009. 
  218. ^ "Aerodrom Nikola Tesla | News". Beg.aero. http://www.beg.aero/media/news.63.html?newsId=879. Erişim tarihi: 2013-03-12. 
  219. ^ "Železnice Srbije – Red voznje za Beovoz i BG:VOZ". Serbian railways. http://www.srbrail.rs/redvoznje1/Beovoz.aspx. 
  220. ^ "Grad Beograd – Beovoz". Beograd.rs. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1686. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  221. ^ "International Cooperation". Official website. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1225698. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  222. ^ "Beograd: Međunarodni odnosi". Stalna konferencija gradova i opština Srbije. 27 Eylül 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070927021427/http://www.skgo.org/php/opstine/detalji.php?Id=12&IdSvojstva=MO. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2007. 
  223. ^ "Council okays peace committees: Lahore and Chicago to be declared twin cities". The Post. 28 Ocak 2007. http://thepost.com.pk/Arc_CityNews.aspx?dtlid=79932&catid=3&date=01/28/2007&fcatid=14. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2007. 
  224. ^ "Bratimljenje Beograda i Krfa". B92. http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2010&mm=02&dd=25&nav_category=12&nav_id=414000. Erişim tarihi: 25 Şubat 2010. 
  225. ^ "Gradonačelnici Beograda i Ljubljane potpisali sporazum o bratimljenju dva glavna grada". Beograd.rs. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1422497. Erişim tarihi: 2013-05-15. 
  226. ^ Griffin, Mary (2011-08-02). "Coventry's twin towns". Coventry Telegraph. http://www.coventrytelegraph.net/news/local-news/what-point-coventrys-twin-towns-3038605. Erişim tarihi: 2013-08-06. 
  227. ^ "Coventry - Twin towns and cities". Coventry City Council.. 2013-04-14 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130412062545/http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities. Erişim tarihi: 2013-08-06. 
  228. ^ "Medmestno in mednarodno sodelovanje" (Slovence). Mestna občina Ljubljana (Ljubljana City). http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/. Erişim tarihi: 2013-07-27. 
  229. ^ "Градови партнери [City of of Banja Luka - Partner cities]" (Sırpça). Administrative Office of the City of Banja Luka. 2011-09-17 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20110917132032/http://www.banjaluka.rs.ba/front/category/64/. Erişim tarihi: 2013-08-09. 
  230. ^ "Sister Cities". Beijing Municipal Government. http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/. Erişim tarihi: 23 Eylül 2008. 
  231. ^ "Saradnja Beograda i Šendžena". B92. http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&mm=07&dd=11&nav_category=12&nav_id=370774. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2009. 
  232. ^ "Invitation for fraternization of Havana and Belgrade". Mfa.gov.rs. http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b290507_e.html#N10. Erişim tarihi: 17 Nisan 2010. 
  233. ^ "Received Decorations". Resmi site. http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201227. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2007. 
  234. ^ "Beograd – grad heroj". RTV Pink. 6 Kasım 2009. http://www.rtvpink.com/vesti/vest.php?id=26907. Erişim tarihi: 15 Kasım 2009. 
  235. ^ "European Cities of the Future 2006/07". fDi magazine. 6 Şubat 2006. 27 Eylül 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070927004828/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 
  236. ^ Aleksandar Miloradović (1 Eylül 2006). "Belgrade – City of the Future in Southern Europe" (PDF). TheRegion, magazine of SEE Europe. 8 Ağustos 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.seeurope.net/files2/pdf/rgn0906/13_Belgrade_CityOfTheFutureInSEE.pdf. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2007. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]