Avusturya-Macaristan İmparatorluğu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
Österreichisch-Ungarische Monarchie (Österreich-Ungarn)(Almanca)
Osztrák–Magyar Monarchia (Macarca)

1867-1918
Bayrak Arma
Slogan
Indivisibiliter ac Inseparabiliter
"Bölünmez ve Ayrılmaz"
Ulusal marş
Gott erhalte, Gott beschütze
1913 yılında Avusturya-Macaristan
Başkent Viyana-Avusturya,
Budapeşte-Macaristan
Dil(ler) Resmi diller:
Almanca · Macarca

Din Katoliklik(resmî), Ortodoksluk, Protestanlık, Yahudilik, İslam
Yönetim İkili Anayasal Monarşi
İmparator-Kral
 - 1848–1916 I. Franz Joseph (ilk)
 - 1916–1918 I. Karl (son)
Yasama organı Reichsrat-Avusturya,
Diet-Macaristan
Tarihi
 - Çekoslovakya'nın kuruluşu 28 Ekim 1918
 - Güney Slavları'nın bağımsızlığı 29 Ekim 1918
Yüzölçümü
 - 1914 676.615 km2
Nüfus
 - 1914 52800.000 
     Yoğunluk 78 /km2
Para birimi Gulden
Kron (1892'den itibaren)
Öncelleri
Ardılları
Avusturya İmparatorluğu
Avusturya
Macaristan Krallığı
Çekoslovakya
Sloven, Hırvat ve Sırp Devleti
Batı Ukrayna Halk Cumhuriyeti
1) St. Germain Antlaşması 10 Eylül 1919 imzalandı ve Triyanon Antlaşması 4 Haziran 1920'de imzalandı.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Orta Avrupa'da hüküm süren ve I. Dünya Savaşından sonra yıkılan bir imparatorluktur. Bu imparatorluğu Avrupa'nın birçok ülkesinde hüküm süren Habsburg Hanedanı yönetmiştir. Avusturya ve Macaristan aslında içişlerinde bağımsız olan iki ayrı ülkeydiler. Fakat dışişleri açısından tek bir Habsburg İmparatoru tarafından yönetilmekteydiler. Resmî para birimi Kron'du.

Devletin tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparatorluktan önce[değiştir | kaynağı değiştir]

Habsburgların Avusturya'daki egemenliği 1282 yılına kadar uzanır. 1806 yılına kadar Avusturya bölgesi Kutsal Roma İmparatorluğunun bir parçasıydı ve Arşidüklük olarak kabul ediliyordu. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun etkinliği azaldıkça Avusturya arşidükleri bağımsız olarak hareket etmeye başladılar. 1806 yılında, Arşidük Franz kendini imparator (kayzer) ilan etti (Avusturya İmparatorluğu).

Franz Joseph'in 1867 yılında Macaristan Kralı olarak taç giyişi

1866'da Prusya-Avusturya Savaşı yenilgisi ve Alman Konfederasyonunun dağılmasından sonra prestijini kaybeden Avusturya İmparatorluğu kesin olarak mutlakiyetçiliği terketti ve anayasal paralamenter bir hükümet kuruldu. Bununla birlikte, yıkılan monarşinin bütününü kapsayacak, içinde tüm ulusların eşitlik ve özerkliğe sahip olacağı gerçek bir federasyon kurlulacağı yerde; Macarlar'ın baskısı sonucunda, bir uzlaşma olarak 1867'de bir ikili monarşi kuruldu. Yeni devletin resmi adı Avusturya-Macaristan İmparatorluğu idi. İkili monarşi, her iki kanadı ayrı parlementoları olan anayasal monarşiler olarak örgütledi. Hükümdar, ordu ve dış politika her ikisi için ortaktı. Diğer konularda her biri bağımsızdı. Monarşinin barıdaki parçası Avusturya'da çeşitli uluslar daha geniş özgürlüklerden yararlandılar Oy hakkı giderek yaygınlaştı. Ancak uluslar sorunu sürüyordu. 1875 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli yerlerinde ve Bosna-Hersek'te ayaklanmalar oldu. Buna bağlı olarak Rusya Osmanlılara savaş açtı ve Osmanlıları yenerek onların Avrupa'daki güçlerine son verecek olan barış antlaşmasını kabuk ettirdi. 1878 Berlin Kongresi Bosna ve Hersek'i Avusturya-Macaristan'ın işgal etmesine ve yönetmesine karar verdi. Bundan sonra Avusturya-Macaristan'ın Balkanlar'daki istekleri Rusya ve Sırbistan'ın istekleri ile çelişkili bir durum aldı. Otuz yıl sonra 1908'de Avusturya-Macaristan, Bosna ve Hersek'i resmen topraklarına kattı. Bu arada 1879'da Avusturya-Macaristan , Almanya ile bağlaşıklık antlaşması imzaladı. 1882'de İtalya'nın da katılması ile genişleyen bu antlaşma Rusya'ya karşı idi. Bu bağlaşıklık Avusturya-Macaristan monarşisindeki çeşitli ulular üzerinde farklı bir etki yaptı. Almanlar ve Macarlar ittifakı desteklerken; Slav uluslar, özellikle Çekler ve Güney Slavlar 1908'de Bosna ve Hersek'in ülkeye katılmasından da rahatsız oldular. O sıralarda Sırbistan Krallığı oldukça güçlü bir duruma gelmişti ve Avusturya-Macaristan'daki Güney Slavların üzerinde etkili oluyordu.[1]

1. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Haziran 1914'de Avustuya velkiahtı Arşidük Ferdinand, Bosna'nın başkenti Sarybosna'da bir Sırp yurtseveri tarafından öldürüldü. Beş hafta sonra Avrupğa kendisini Birinci Dünya Svaşı'nın içinde buldu.[1]

Doğu Cephesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaşın hemen başında Ruslar, devletin Galiçya bölgesini ele geçirdi. Ama 1915 ve 1916 yıllarında, Alman, Osmanlı ve Bulgar desteğiyle bu bölge geri alındı.

İtalya Cephesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1914-1917 yılları arasında, iki devlet karşılıklı olarak birbirne saldırdı. Ancak, iki devletin de hiçbir kazancı olmadı. Üstüne üstlük, fazla miktarda asker kaybı yaşadılar. 1917 yılında Alman desteğinin gelmesi, Avusturyalıların cephede üstün gelmesini sağladı. Ancak 1918 yılında, İtalyanların sert saldırıları nedeniyle, Avusturya kazandığı toprakları iade etmesine neden oldu.

Dağılış[değiştir | kaynağı değiştir]

İtilaf Devletleri ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu arasında, 3 Kasım 1918 tarihinde Villa Giusti Antlaşması ile ateşkes sağlanmıştı. İmzalayanlar: Pietro Badoglio ve Viktor Weber Edler von Webenau. 11 Kasım 1918 tarihinde de Almanya ile yapılan Rethondes Antlaşması ile Batı Cephesi'nde silahlar susmuştur. Aynı sıralarda Habsburg Hanedanı tahttan çekilmiş ve 12 Kasım 1918 tarihinde Viyana'da oluşturulan Geçici Ulusal Meclis, Avusturya'da cumhuriyet ilan etmiştir. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu böylece Avusturya ve Macaristan olmak üzere bağımsız cumhuriyetler haline gelmiştir.

Villa Giusti Antlaşması, bir ateşkes antlaşmasıdır. I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Avusturya ile İtilaf Devletleri arasındaki antlaşma ise St. Germain Antlaşması'dır. Antlaşma 10 Eylül 1919 tarihinde imzalanmıştır.

Nüfus ve Din (1910)[değiştir | kaynağı değiştir]

Diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Avusturya tarihi
Juliusz Kossak Sobieski pod Wiedniem.jpeg
Macaristan tarihi
Arpadfeszty.jpg
Dil Salt Yüzde
Almanca 12.006.521 %23,36
Macarca 10.056.315 %19,57
Çekçe 6.442.133 %12,54
Lehçe 4.976.804 %9,68
Sırp-Hırvatça 4.380.891 %8,52
Ukraynaca 3.997.831 %7,78
Rumence 3.224.147 %6,27
Slovakça 1.967.970 %3,83
Slovence 1.255.620 %2,44
İtalyanca 768.422 %1,50
diğer 2.313.569 %4,51
Toplam 51.390.223 %100,00

Avusturya'daki Diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyâlet En çok konuşulan dil diğer diller
Bohemya Çekçe (%63,2) Almanca (%36,8)
Dalmaçya Hırvatça (%96,2) İtalyanca (%2,8)
Galiçya andac ca sevde (%58,6) Ukraynaca (%40,2)
Aşağı Avusturya Almanca (%95,9) Çekçe (%3,80)
Yukarı Avusturya Almanca (%99,7)
Bukovina Ukraynaca (%38,4) Rumence (%34,4), Almanca (%21,2), Lehçe (%4,6)
Karintiya Almanca (%78,6) Slovence (%21,2)
Krayn Slovence (%94,4) Almanca (%5,4)
Salzburg Almanca (%99,7)
Silezya Almanca (%43,9) Lehçe (%31,7), Çekçe (%24,3)
Steiermark Almanca (%70,5) Slovence (%29,4)
Moravya Çekçe (%71,8) Almanca (%27,6)
Tirol Almanca (%57,3) İtalyanca (%42,1)
Küstenland Slovence (%37,3) İtalyanca (%34,5), Hırvatça (%24,4), Almanca (%2,5)
Vorarlberg Almanca (%95,4) İtalyanca (%4,4)

Dinler[değiştir | kaynağı değiştir]

Din haritası (Andrees Allgemeiner Handatlas)
Din/Mezhep Avusturya-Macaristan Avusturya Macaristan Bosna-Hersek
Katolikler %76,6 %90,9 %61,8 %22,9
Protestanlık %8,9 %2,1 %19 %0
Sırp Ortodoksları %8,7 %2,3 %14,3 %43,5
Yahudilik %4,4 %4,7 %4,9 %0,6
İslam %1,3 %0 %0 %32,7







Eyâletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Avusturya-Macaristan
Austria-Hungary map.svg
1. Bohemya, 2. Bukovina, 3. Karintiya, 4. Krayn, 5. Dalmaçya, 6. Galiçya, 7. Küstenland, 8. Aşağı Avusturya, 9. Moravya, 10. Salzburg, 11. Silezya, 12. Steiermark, 13. Tirol, 14. Yukarı Avusturya, 15. Vorarlberg; 16. Macaristan Krallığı, 17. Hırvatistan ve Slovenya Krallığı; 18. Bosna-Hersek
Avusturya-Macaristan 1914
Cisleytanya 1910
Eyâlet Başkent Yüzölçümü (km²) Nüfus
Bohemya Kraliyeti Prag (224.000) 51.948 6.769.000
Dalmaçya Kraliyeti Zara/Zadar (14.000) 12.833 646.000
Galiçya ve Lodomerya Kraliyeti Lemberg (206.000) 78.493 8.025.000
Aşağı Avusturya Arşidukalığı Viyana (2.031.000) 19.822 3.532.000
Yukarı Avusturya Arşidukalığı Linz (71.000) 11.981 853.000
Bukovina Dukalığı Czernowitz (87.000) 10.442 800.000
Karintiya Dukalığı Klagenfurt (29.000) 10.327 396.000
Krayn Dukalığı Laibach (47.000) 9.955 526.000
Salzburg Dukalığı Salzburg (36.000) 7.153 215.000
Yukarı ve Aşağı Silezya Dukalığı Troppau (31.000) 5.147 757.000
Steiermark Dukalığı Graz (152.000) 22.426 1.444.000
Moravya Margravyası Brünn (126.000) 22.222 2.622.000
Tirol Prens Kontluğu Innsbruck (53.000) 26.683 946.000
Küstenland Trieste (161.000) 7.969 895.000
Vorarlberg Bregenz (9.000) 2.601 145.000
Transleytanya 1910
Eyâlet Başkent Yüzölçümü (km²) Nüfus
Macaristan Krallığı Budapeşte (882.000) 282.297 18.265.000
Hırvatistan ve Slovenya Krallığı Zagreb (80.000) 42.534 2.622.000
Fiume Fiume (39.000) 21 48.800
Birlikte Yönetim 1910
Eyâlet Başkent Yüzölçümü (km²) Nüfus
Bosna-Hersek Saraybosna (52.000) 51.082 1.932.000

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]


  1. ^ a b Büyük Ansiklopedi, Milliyet, 1990. Cilt 2. Sayfa 512.