Koca Sinan Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Koca Sinan Paşa
Paşa
Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
7 Ağustos 1580 – 6 Aralık 1582
Yerine geldiği Lala Mustafa Paşa
Yerine gelen Kanijeli Siyavuş Paşa
Görev süresi
14 Nisan 1589 – 1 Ağustos 1591
Yerine geldiği Kanijeli Siyavuş Paşa
Yerine gelen Serdar Ferhat Paşa
Görev süresi
28 Ocak 1593 – 16 Şubat 1595
Yerine geldiği Kanijeli Siyavuş Paşa
Yerine gelen Serdar Ferhat Paşa
Görev süresi
7 Temmuz 1595 – 19 Kasım 1595
Yerine geldiği Serdar Ferhat Paşa
Yerine gelen Tekeli Lala Mehmed Paşa
Görev süresi
1 Aralık 1595 – 3 Nisan 1596
Yerine geldiği Tekeli Lala Mehmed Paşa
Yerine gelen Damat İbrahim Paşa
Kişi bilgileri
Doğum 1520
Debre, Arnavutluk veya
Delvina, Arnavutluk
Ölüm 3 Nisan 1596
İstanbul

Koca Sinan Paşa (1520 - 3 Nisan 1596), Osmanlı padişahları III. Murat ve III. Mehmet saltanat dönemlerinde 7 Ağustos 1580-6 Aralık 1582, 14 Nisan 1589-1 Ağustos 1591, 28 Ocak 1593-16 Şubat 1595, 7 Temmuz 1595-19 Kasım 1595 ve 1 Aralık 1595-3 Nisan 1596 dönemlerinde beş defa sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır.


Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Koca Sinan Paşa 1520 yılında Arnavutluk'ta Debre veya Delvina'da doğdu. 1586 tarihli vakfiyesinde babasının adının Ali olduğu bildirilmektedir.[1][2]

Küçük yaşta devşirme olarak seçilmiş ve eğitimi için Enderun saray okuluna alınmıştır. Kanunî Sultan Süleyman döneminde "çeşnigir (sofracı)" olarak çıkma yapmıştır.

Vezirliğe kadar görevleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kısa zamanda ilerleyerek Kanuni'nin çeşnigirbaşılığına kadar yükseldi. Malatya sancakbeyliği ile saraydan ayrıldı, sırasıyla Kastamonu, Gazze, Nablus sancakbeyliklerinde bulunduktan sonra Erzurum, Halep ve Mısır beylerbeyliklerinde bulundu(1567). [1]

Zigetvar seferi sirasinda Halep beylerbeyi idi. 1565'de Mısır beylerbeyi oldu. Bu gorevde iken Yemen'de çıkan isyan sonrasında azledilen Lala Mustafa Paşa'nın yerine vezirlikle Yemen serdarlığına getirildi. 1569'da Mekke üzerinden Yemen'e yürüyerek Aden ve çevresini asilerden temizledi. Kahire Kalesi'ni; Sana'yı ve Kevkeban kalelerini geri aldı. Yemen'i ikinci defa Osmanlı devletine bağladığı için Yemen Fatihi ünvanını kazanan Sinan Paşa, Yemen dönüşü tekrar Mısır beylerbeyliğine tayin edildi. [1]

Vezirlik ve sadrazamlık[değiştir | kaynağı değiştir]

1572'de de yedinci vezir olarak kubbe vezirliğine tayin edildi. Ertesi yıl Tunus'u İspanyollardan alarak Tunus Fatihi unvanını kazandı ve gösterdiği bu başarıdan dolayı dördüncü vezirliğe yükseldi.

1577'de açılan İran seferinin ikinci yılında, 1579'da, Şirvan'ın elden çıkması üzerine serdarlıktan azledilen ama ikinci vezir olan Lala Mustafa Paşa'nın yerine, o zaman üçüncü vezirliğe yükselmiş olan Koca Sinan Paşa 7 Ocak 1580'de Iran cephesine serdar tayin edildi.[3]

Koca Sinan Paşa İran cephesinde bulunduğu sırada, "Sultan Vekili" ünvanı ile Sadaret kaymakamı gorevi yapan ikinci vezir Lala Mustafa Paşa 7 Agustos 1580'de öldü. 25 Ağustos 1580'de III. Murad İran Serdarı olan Koca Sinan Pasa'ya "ilgar ile Istanbul'a dönmesi" haberiyle mühr-ü hümayunu gönderdi ve Koca Sinan Paşa da birinci defa olarak Sadrazam oldu.[4]>

Ancak Koca Sinan Paşa 1582'de çıktığı İran Seferi'nden başarısızlıkla ve İran'la barışı sağlayamadan Temmuz'da döndü. Safevilerin hücumları ile Gürcistan ve Şirvan da tehlikeye girdi. İran'dan istenilen yerleri İran Şahı'nın terkedeceği hakkında Sadrazam Koca Sinan Pașa'nın Sultan'a verdiği sözler de asılsız çıktığı için 6 Aralık 1582'de sadaretten azledilerek Malkara'ya sürüldü. Selanikî tarihi bu sürgün hakkında Sultan III. Murat'ın "İstanbul zahiresine siklet vermesin, Malkara otlu ve sulu bir yerdir, anda karar edersin" dediğini bildirmektedir.[1]

Malkara'da dört yıl kaldıktan sonra affedilerek 1586'da Şam beylerbeyliği görevi verildi. 14 Nisan 1586'da Siyavuş Paşa'nın ikinci sedaretinden azli üzerine ikinci kez sadarete getirildi. "Haremi humayun kadınları ve harem ağalarına vermiş olduğu 100.000 altın sayesinde evvela Şam valiliğine ve oradan da tekrar vezir-i azamlığa" getirildiği söylenmiştir.[1] 1 Ağustos 1591'de tekrar azledilerek Malkara'ya gönderildi.

Kapıkulu ocaklılarının isyanı üzerine 28 Ocak 1593'te tekrar üçüncü defa sadrazam oldu. 29 Haziran 1593'de Bosna ve Macaristan beylerbeyleri ordusu Kulpa'da Avusturyalılar tarafından baskınla bozguna uğratıldı ve Bosna Valisi Telli Hasan Paşa, sancakbeylerinden Sultanzade ve diğer bazı beyler bu bozgunda şehit oldular.[3]. Bu bozgun haberinden dolayı sadrazam III. MuradAvusturya'ya savaş açmaya ikna etti ve Avusturya elçisi Yedikule'ye hapise atıldı. 19 Temmuz'da Serdar-ı Ekrem olarak Koca Sinan Paşa Avusturya seferi için harekete başladı. Macaristan'a erişen ordu Kasım'da birkaç küçük kaleyi (Vespirem ve Polata) ele geçirdi ise de 4 Kasım 1593'te İstolni Belgrad muhaberesinde yenilip Budin'e çekildi[3] ve kış dolayısıyla ordu İstanbul'a döndü.

5 Mayıs 1594'de ordu Serdar-ı Ekrem Sadrazam Koca Sinan Paşa komutanlığında "Hünkar Tepesi"'nden "Sirem Sahrası"na geçip yeni bir Avusturya Seferi başladı. Bu ordu Mayıs sonunda Macaristan'a yetişip Avusturya'lılar tarafından kuşatma altında bulunan Estergon ve Hatvan kalelerini kuşatmadan kurtardı. [3]Sonra Kırım Hanı'nın da sefere katılması ile sınırda bulunan kalelerin alınmasına başlandı. Temmuz 1594'de Osmanlı orduları Avusturyalılardan Tata, sonra (Eylül'de) Yanıkkale (Almanca:Győr) ve Komaron kalelerini ele geçirdiler. Bu sırada Papalık desteği ile 6 Kasım'da Eflak Voyvodası olan Mihail başta olmak üzere ile Erdel Prensi ve Bogdan voyvodası arasında bir "Kutsal İttifak" anlaşması yapıldı. Bu bölgelerde yaşayan müslüman halkı katliamdan geçirilmeye başlandı; bu bölgelerden, Silistre ve Rusçuk'tan parasız, pulsuz yoksul müslüman olanlar göçe başladılar ve İstanbul bile bu göçmenlerle dolmaya başladı. 1 Ocak 1595'da Eflak Prensi güçleri İbrail kalesine hücum edip şehri yaktılar.[3]

Serdar-ı Ekrem olan Koca Sinan Paşa hala cephede bulunmakta olduğu bir sırada 15 Ocak 1595'de çok şiddetli bir kış havası altında İstanbul'da III. Murad öldü. Yerine geçen oğlu III. Mehmed Manisa'dan gelip 27 Ocak'ta tahta geçti. Şubat 1595'te Koca Sinan Paşa'yı cephede iken Sadrazamlıktan azledip yerine Serdar Ferhat Paşa sadrazamlığa getirildi. Yeni sultan, cepheden İstanbul'a dönen Koca Sinan Paşa'ya İstanbul'a girmemesi ve sürgüne Malkara'ya gitmesi için buyruk gönderdi.[4] Fakat Koca Sinan Paşa maruzatı olduğu beyanıyla Halkalı'ya kadar geldi; uzerine asker gönderilip Koca Sinan Paşa buradan sürgün yeri olan Malkara'ya götürüldü.

Koca Sinan Paşa Temmuz 1595'te dördüncü kez sadarete getirildi. Bu sedareti sırasında Eflak'ta çıkan Eflak Voyvodası II. Mihal (Cesur Mihal) isyanını bastırmak üzere Eflak'a sefere çıktı. Ama Eflak Prensinin gerilla savaşları ve Erdel Prensi Sigismund Batori'den destek görmesi ile bu sefer kış yaklaştıkça zorlaştı. 27 Ekim 1595'de Osmanlı güçleri Tuna Nehri'nin yakınlarında [5]"II. Mihal'in nisbeten ufak Eflak gücünün bir baskınına uğrayıp yüksek sayıda Osmanlı askeri zayiatı vererek mağlup oldu. [6]Ama II. Mihal'in güçsüz ordusu dolayısıyla Osmanlı ordusu Bükreş'i eline geçirdi. Bu başarısızlık ve mağlubiyetten dolayı Koca Sinan Paşa serdarlıktan ve 4 ay 13 günlük süren beşinci sadaretten 19 Kasım 1595'te azledildi. Tekrar Malkara'ya sürüldü. [1]

Ancak yerine getirilen Tekeli Lala Mehmed Paşa'nın 10 gün sonra vefatı üzerine 1 Aralık 1595'te beşinci kez sadrazam oldu. ş

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

III. Mehmed'in Eğri seferinin hazırlıklarını yaparken 90 yaşını geçmiş olduğu halde 3 Nisan 1596 tarihinde vefat etti. Parmakkapı'da inşa ettirmiş olduğu türbesine defnedildi.

Değerlendirilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sicill-i Osmani onu şöyle değerlendirir:[2]

Cesur ve gayretli olup savaşlarda iyi hizmeti görülmüştür. Serveti ve hayırlari çoktur.

Uzunçarşili onu değerlendirmesinde şunlari belirtmiștir.[1]

Sinan Pașa .. seferlerden mühim başarılar temin etmiş, çok para ve eşya sahibi olmuştur. Müflis bir vezirin makamını ișgal etmesinin doğru olmayacağı kanaatinde olup her işin para ile yapılacağına kaildi. (Batılı tarihçiler ve kendisyle görūșen yabancı elçiler) Sinan Paşa'nın inatcı, hodkam ve pek zalim olduğunu yazarlar. (Olaylar incelenince) Sinan Paşa'nın haris ve garezkar ve inatçı olduğu (görülmektedir).

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sarayburnu sahilinde III. Murad'a hediye ettiği İncili Köşk adı ile de anılan Sinan Paşa Köşkü'nü kendi kaynaklarını kullanarak inşaa ettirmiştir. Hasırcılar'da bir cami yaptırmıştır. Bundan başka Osmanlı ülkesinin birçok merkezinde cami, medrese, han, hamam, çeşme vb. birçok hayır eseri bulunmaktadır. Atayı Tarihi'ne göre 100 mevkide kendi yaptırdığı camileri bulunmaktadır.[1]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1954) Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım , XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna kadar), Ankara: Türk Tarih Kurumu (Altıncı Baskı 2011 ISBN:978-975-16-0010) say.340
  2. ^ a b * Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.III s.109-110 [1]
  3. ^ a b c d e Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı Sultan III. Murad Kronolojisi
  4. ^ a b Sakaoğlu, Necdet, (1999), Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak say. 165.
  5. ^ Rumenlerin Neajlov Çayı adı verdikleri bir akarsu uzerindeki geçitte
  6. ^ Say.81

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1954) Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım , XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna kadar), Ankara: Türk Tarih Kurumu (Altıncı Baskı 2011 ISBN:978-975-16-0010) say.340-343
  • Tektaş, Nazim (2002), Sadrâzamlar Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı, İstanbul:Çatı Yayınevi (Google books: [2]
  • Buz, Ayhan, (2009) Osmanlı Sadrazamları, İstanbul: Neden Kitap, ISBN978-975-254-278-5
  • Yılmaz, Mehmet, "Sinan Paşa (Koca)" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlilar Ansiklopedisi, C.2 s.544-545, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN:975-08-0071-01.
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.III s.109-110 [3]


Önce gelen:
Lala Mustafa Paşa
Sadrazamlik-nisanlari.svg
Osmanlı Sadrazamı
1. kez

7 Ağustos 1580 - 6 Aralık 1582
Sonra gelen:
Kanijeli Siyavuş Paşa
Önce gelen:
Kanijeli Siyavuş Paşa
2. kez
14 Nisan 1589 - 1 Ağustos 1591
Sonra gelen:
Serdar Ferhat Paşa
Önce gelen:
Kanijeli Siyavuş Paşa
3. kez
28 Ocak 1593 - 16 Şubat 1595
Sonra gelen:
Serdar Ferhat Paşa
Önce gelen:
Serdar Ferhat Paşa
4. kez
7 Temmuz 1595 - 19 Kasım 1595
Sonra gelen:
Tekeli Lala Mehmed Paşa
Önce gelen:
Tekeli Lala Mehmed Paşa
5. kez
1 Aralık 1595 - 3 Nisan 1596
Sonra gelen:
Damat İbrahim Paşa