Trieste

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 45°38′10″N, 13°48′15″E

Trieste
Comune di Trieste
Trieste görüntüleri: Piazza Unità d'Italia, Miramare Şatosu, Teatro Giuseppe Verdi ve Trieste Borsasi
Trieste görüntüleri: Piazza Unità d'Italia, Miramare Şatosu, Teatro Giuseppe Verdi ve Trieste Borsasi
Trieste
Bayrak
Trieste
Arma
Trieste'nin Italya ve Friuli-Venezia Giulia bolgesinde konumu
Trieste'nin Italya ve Friuli-Venezia Giulia bolgesinde konumu
Koordinatlar: 45°38′10″K 13°48′15″D / 45.63611°K 13.80417°D / 45.63611; 13.80417
Ülke İtalya İtalya
Bölge Friuli-Venezia Giulia
İl Trieste ili
Yüz ölçümü
 - Toplam 84 km2 (32,4 mi2)
Rakım m (7 ft)
Nüfus (30.4.2009)
 - Toplam 205.374
 - Yoğunluk 68/km² (176,1/sq mi)
Zaman dilimi OAZD (+1)
Alan kodu 040
İnternet sitesi: http://www.comune.trieste.it/


Trieste,(Slovence: Trst; Almanca: Triest; Macarca:Triesz) İtalya'nın kuzey doğusunda Friuli-Venezia Giulia bolgesinde ayni adi tasiyan Trieste ili merkezi olan bir belediye, şehir ve limandır. Slovenya sınırına doğru bulunan Trieste Adriyatik Denizi'ndeki Trieste Körfezi'nin başında yer alır. Trieste, 1867-1918 yılları arasında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun sınırları içinde Orta Avrupa'daki gösterişli bir Akdeniz limanı ve refah içindeki müzik ve edebiyat başkentiydi.

Daha sonra Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun çökmesi ve I. Dünya Savaşı'nın ardından Trieste'nin İtalya'ya verilmesi, onun ekonomik ve kültürel öneminin azalmasına yol açtı. Bugün Trieste bir sınır kentidir. Halkı komşu bölgelerin etnik bir karışımıdır. Hakim olan yerel Venedikli lehçesi İtalyanca'da Triestino olarak adlandırılır. Şehir merkezinde bu lehçe ve İtalyanca konuşulur.

İtalyan ve Sloven dilleri yerli diller olarak kabul edilir. Aynı zamanda çok sayıda Almanca konuşan vardır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Çağ ve Orta Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Trieste

Şimdiki Trieste olan yere M.Ö. 3000'lerde Hint-Avrupa soyundan gelen "carni" ler (Carso isminden gelen) yerleşti. Daha sonra İllirya'lı olan "Histri"lerin eline geçti. İ.Ö.2000 yılında "Palaes Veneti"ler gelene kadar ana uygarlık olarak kaldı. M.Ö. 177'd kadar şehir Roma Cumhuriyeti'nin hakimiyetine girdi. Trieste'nin, statüsü Jül Sezar tarafından koloni olarak değiştirildi. Roma İmparatorluğu'nun yıkılışından 476 sonra Trieste, Doğu Roma İmparatorluğu'nun önemli askeri merkezlerinden biri olarak kalmaya devam etti. 788'de Frank Krallığı'nın Piskopos'larının otoritesi altında Frank Krallığı'nın bir parçası oldu. 1081'den itibaren Akwilya (Aquilea) hükümdarlığı altında özerk hale geldi. 1369'dan 1372'ye kadar Venedik Cumhuriyeti işgali altında kaldı. Daha sonra şehir Avusturya dükü Leopold III Habsburg'a hediye edildi. 17. yüzyıla kadar belirli ölçüde özerkliğini korudu.

Modern Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Kutsal Roma sehirleri, 1648

Trieste önemli bir liman ve ticaret merkezi olarak gelişti. Trieste, imparator Charles tarafından serbest bir liman haline getirildi ve 1 Temmuz 1719'dan 1891'e kadar serbest liman olarak kaldı.

Avusturyalı Maria Theresa (13 Mayıs 1717-29 Kasım 1780: Kutsal Roma İmparatorluğu İmparatoriçesi, Bohamya ve Macaristan kraliçesi, avusturya Arşıdüşesi) döneminde şehir altın çağını yaşadı.

Şehir Napolyon Savaşları süresinde üç defa 1797, 1805, 1809 yıllarında Fransız ordularınca istila edildi. Daha sonra Napolyon tarafından İllirya bölgesine dahil edildi, özerkliğini ve serbest liman statüsünü kaybetti. İlerleyen yıllarda Küstenland olarak da bilinen Avusturya Littoral bölgesinin başkenti oldu.

Daha sonraları Avusturya'nın başlıca ticaret limanı ve tersane merkezlerinden biri haline geldi. Viyana-Trieste Avusturya Güney Demiryolu inşaası, 1857'de tamamlandı.

İtalya'ya Katılma[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı sonrası Avusturya-Macaristan parçalandı ve Trieste İtalya'ya verildi(1920). Bunu takip eden yıllarda şehir önemini kaybetmeye başladı. İtalyanlar dışındaki etnik gruplar faşişt rejim tarafından zamanla sindirildi.

II. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı sırasında İtalya'nın müttefiki olan Almanya tarafından Gorizia ve Avusturyalı Frederick Reinerin idare ettiği Ljubljana'le beraber Adriyatik Operasyon Bölgesine dahil edildi. Nazi işgali altında İtalyan topraklarında tek imha kampı Trieste yakınlarındaki Risiera di San Sabba da 3 Nisan 1944'de inşa edilmiştir. Şehir, İtalyan partizan aktivitesinin çok yoğun olduğu yerlerden biriydi ve zaman zaman gerçekleştirilen ittifak güçleri bombardımanlarından zarar gördü.

30 Nisan 1945'de İtalyan Anti-Faşişt Ulusal Özgürlük Komitesi lideri don Marzari ve Fonda Savio ile 3500 gönüllü, Nazilere karşı ayaklanmayı teşvik etti. 1 Mayıs'ta Tito'nun Yugoslav Partizan ordusu Trieste'nin çoğunu Nazi işgalinden kurtardı. Bu sırada 2.ci Yeni Zelanda tümeni Adriyatik kuzey sahili boyunca, Trieste'ye ilerliyordu. 2 Mayıs 1945'te Trieste'ye ulaştılar ve aynı günün akşamı Alman kuvvetleri silahlarını bırakarak teslim oldu.

İtalyan Şehri[değiştir | kaynağı değiştir]

1947'de Trieste Özgür Bölgesi adı altında bağımsız bir devlet haline geldi ve iki bölgeye ayrıldı. A Bölgesi olarak adlandırılan kısım 1954'e kadar İttifak Askeri Hükümeti adına İngiliz komutan Sir Terence Airey tarafından yönetildi. B Bölgesi olarak adlandırılan kısım ise Yugoslay yönetimine bırakıldı.

1954 yılında Trieste Özgür Bölgesi dağıldı. A Bölgesi'nde bulunan Trieste şehri İtalya'ya, B Bölgesi'nin güney kısımlarıyla, A Bölgesi sınırları içinde bulunan bazı köylerse Yugoslavya'ya katıldı. Şehrin İtalya'ya katılımı resmi olarak 26 Ekim 1954'de olmuştur.

Nüfus gelişmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Trieste komününün belediye sınırları içinde nüfusunun 19. ve 20. yüzyıllarda gelişmesi sehrin degisik idareler altinda yasadigi icin kolay degildir. Cesitli kayanaklardan elede edilen nüfus tahmini ve sayımı sonuçlarına göre nüfus gelişmesi şu gösterimde özetlenmiştir:[1]

Kişi

Taşımacılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Deniz taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Trieste, sahil kıyısında yer alır. Uzun bir süre parçası olduğu, bir orta Avrupa ülkesi olan Avusturya ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun denize kıyısı olan birkaç şehrinden birisi olması, Trieste'yi önemli bir ticaret limanı haline getirdi.

19. yüzyılda, şehrin kuzeydoğusuna Porto Nuovo olarak bilinen yeni bir liman inşa edildi. İtalya'ya katılmasından sonra, İtalya'nın daha iyi konuma sahip başka limanları olması ve Slovenya'daki Koper limanına yakınlığı nedeniyle liman şehri olarak önemi azaldı. Buna rağmen hala yoğun olarak taşımacılık yapılan canlı bir liman kentidir ve taşımacılıktaki payı her geçen yıl artmaktadır.

Demiryolu taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Trieste gerçek ki merkezi Avrupa'nın büyük limanıydı. Bunun neticesi olarak insan ve malların uzak mesafelere taşınması gerekirdi ve demiryolu da erken geldi.1857 de Sadbah a ulaşan ilk hat oluyordu. Bu hat 1400 km mesafeye uzanıyordu, Livv Ukrayna, Ljubljana Slovenya yolu ile Sopran Macaristan, Viyana Avusturya ve Krakow Polonya Alp'lerin belkemiğini geçerek Graz yakınındaki Semmering Pass 'a. Bu hat Trieste'ye Villa Opicina köyü ile yaklaşıyordu. Şehir merkezden sadece birkaç kilometre uzakta fakat 300 metre yükseklikteydi. Bu yüksekliği yok etmek için hat Trieste merkezi tren istasyonunda bitmeden önce kuzeyde 32 km lik dolambaçlı yol alıyordu. Alp'lere giden ikinci hat 1906 yılında Trieste'de açıldı. Viyana'dan Jesenice ve Nova Gorica yolu ile çalışıyordu. Bu tren hattı da Trieste'ye Villa Opicina yolu ile ulaşıyordu. Fakat daha sonra güneye giden kısa bir tali hat (Trieste'nin diğer bir ana demir yolu istasyonu Trieste Compo Marzioistesyonuna ulaşan) yer aldı. Bu güney tali hattı uzun zamandır düzenli yolcu taşımacılığı yapmıyor. Campo Marzio tren istasyonu ise şimdi bir demiryolu müzesi. İki istasyon arasındaki taşıma trafiğini kolaylaştırmak için geçici bir yol olarak bilinen Rivabahn liman bölgesi boyunca 1887 yılında inşa edildi. Bu geçici hat onun yerini Galleria di Circonvallazione alana dek 1981 yılına kadar yaşadı. Bu hattın 5.7 km si toprak altı olup şehrin doğusuna ulaşır.

Liman bölgesinde yük hizmeti, kuzey İtalya'ya ve Budapeşte'ye konteyner taşımacılığı ile, Salzburg ve Frankfurt'a karadan kamyonlar ile sağlanır.

Trieste'den Venedik' e giden rahat yolcu treni hizmetleri vardır. Bu trenler Roma, Milano, Mestre bağlantılı olup, çok azı Roma ve Milano'ya gider.

Hava Taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Friuli-Venezia Giulia hava limanı Trieste Körfezi başındaki Monfalcone yakınında olup, Trieste'ye en yakın havalimanı konumundadır.

Yerel taşımacılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Trieste'deki yerel taşımacılık hizmetleri, 60 otobüs ve 2 vapur güzergahında seferleri bulunan Trieste trasporti tarafından verilir. Dik bir tepe üzerinde kurulu bulunan Opicina'ya yolcu taşıyan bir de tramvay bulunur. Bu tramvay hybrid olarak adlandırılan bir sistemle çalışır. Tramvay dik yamacın başına geldiğinde onu yukarı çekecek olan çelik halatlara bağlanarak raylı sistem üzerinde ilerler. Karaköy/İstanbul'daki tünel benzeri bir sistemdir.

Başlıca tarihi yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Miramari[değiştir | kaynağı değiştir]

Miramare 19. yüzyıl şatosudur. İtalyanca anlamı denize bakan göz demektir. Avusturya Arşidükü Maximilian ve onun eşi Charlotte Belcika için Trieste körfezinde Trieste yakınında inşa edilmiştir. İtalya'nın kuzey doğu kısmında yer alır. İnşaası 1856-1860 yılları arasındadır. Arşidük Maximilian'ın emriyle mimar Carl Junker tarafından dizayn edilmiştir.

Saray bahçelerinin çeşitli ağaçların göze çarpan özellikleri vardır. Ağaçlar Maximilian'ın emriyle seçilmiş ve ekilmiştir. Bugün harikulade vir kolleksiyon yaparlar. Saray bahçesi içinde bir de ufak bir ev bulunur.Bahçe içinde Maximilian 'ın bronz bir heykeli vardır. Bahçelerin belirli alımlı özellikleri içinde iki havuz bulunur birisi kuğusu ile diğeri de lotus çiçekleri ile meşhurdur. Saray bir giriş ile 22 adet salon içerir. Bunlardan V. salon bir kütüphanedir. XI. salon şapel (dua edilen yer)dir. XX. salon bir taht salonu olup en geniş olan salondur. Salonlar çok değerli tarihi eşyaları içerir. Bunların başında İmparator, İmparatorice yağlı boya tabloları yer alır.

San Guisto Sarayı[değiştir | kaynağı değiştir]

Önceki sarayların kalıntısı üzerine dizayn edilmiştir. İnşası yaklaşık iki yüzyıl almıştır. Saray pek çok oda içerir. Halka açık olan yerde tarihi silahların sergilendiği bir müze vardır. Bu silahlar önemli olaylarda,açık hava şovlarında düzenli olarak kullanılır. Kale surlarına yürüyüş ve kale burçları Trieste şehrinin mükkemmel manzarasını, tepelerini ve denizi görme imkânı veir.

Kiliseler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • San Guisto klisesi
  • Sırp ortodoks tapınağı ( 1869 )
  • San Silvestro Basilikası ( 11.yüzyıl )
  • Santa Maria Maggiore Klisesi ( 1682 )
  • San Nicola dei Greci Klisesi ( 1787 ).Binanın ön yüzünün her iki tarafında çan kuleleri vardır,Avusturya geç Barok stilini takip eden.
  • İsrail Sinagogu ( 1912 )

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

Pek çok meşhur yazar yaşadı ve büyük eserlerini Trieste'de yarattı.

İtalyan yazarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Alman yazarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sloven yazarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer yazarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Trieste şu kentlerle kardeş şehir bağlantısı kurmuştur:

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kaynak: Fransızca ve Italyanca Wikipedia
  2. ^ "Twin Towns - Graz Online - English Version". www.graz.at. http://www.graz.at/cms/beitrag/10045157/606819/. Erişim tarihi: 2010-01-05. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]