Üsküp
| Üsküp | |||
| — Şehir — | |||
| Üsküp Скопjе |
|||
 En üst: Üsküp Kalesi, Sol üst: Makedonya Caddesi, Sağ üst: Milenyum Haçı, Sol alt: Makedonya Meydanı, Sağ alt: Aziz Kiril ve Metodiy Kilisesi, Alt: Fatih Sultan Mehmet Köprüsü |
|||
|
|||
.png&filetimestamp=20070918180554) |
|||
  Üsküp
|
|||
| Koordinatlar: 42°0′0″N 21°25′59″E / 42°N 21.43306°E | |||
| Ülke |  Makedonya |
||
|---|---|---|---|
| Bölge | Üsküp | ||
| Belediye | Büyük Üsküp | ||
| İdari birimler |
10 belediye
|
||
| Yönetim | |||
| - Belediye Başkanı | Kotse Trayanovski (VMRO-DPMNE) | ||
| Yüz ölçümü | |||
| - Urban | 571,46 km² (220,6 sq mi) | ||
| Rakım | 240 m (787 ft) | ||
| Nüfus | |||
| - Kent | 668,518 | ||
| - Şehir | 506,926 | ||
| (2002) [1][2] | |||
| Zaman dilimi | OAZD (+1) | ||
| - Yaz (YSU) | OAYZD (+2) | ||
| Alan kodu | (+389) 02 | ||
| Plaka kodu | SK | ||
| Website: Üsküp Belediyesi | |||
Üsküp (Makedonca: Скопје, /ˈskopje/, {Skopye}), Makedonya'nın başkenti ve en büyük şehridir. Vardar Nehri'nin iki yakasına kurulmuştur. Vardar’ın akış yönüne göre sol taraf eski Üsküp, sağ taraf ise yeni Üsküp'tür. Osmanlı dönemi eserlerinden meşhur taş köprüsü, Üsküp'ün en önde gelen tarihî eserlerinden biridir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Coğrafya
Üsküp, Makedonya’nın kuzey kesiminde, Kosova’ya yakın bir bölgede yer alır. Balkanlar’ın ortası sayılabilecek bir konumda olan şehir, Vardar Nehri’nin kenarlarında Vardar Vadisi’nde bulunur. Vardar Vadisi, birçok tepe ve dağla çevrilidir.
[değiştir] İklim
Nemli astropikal iklime sahip olan Üsküp’te yaz mevsimi sıcak ve nemli, kış mevsimi soğuk ve nemlidir. Kışları çoklukla kar yağar. Yaz aylarında ortalama sıcaklık 31 °C’dir. Bu sıcaklık bazen 40 °C’nin üstüne çıkar. İlkbahar ve güz mevsimlerinde sıcaklık 15 °C ila 24 °C arasında değişir. Kış aylarında ortalama sıcaklık 6 °C civarındadır; geceleri de sıcaklık genellikle 0 °C’nin altına düşer. Bu sıcaklık düşüşü -10 °C’ye kadar ilerleyebilir. Yıl boyunca yağışın en yoğun olduğu dönemler Ekim-Aralık ve Nisan-Haziran dönemleridir.
 Üsküp iklimi  |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aylar | Ocak | Şubat | Mart | Nisan | Mayıs | Haziran | Temmuz | Ağustos | Eylül | Ekim | Kasım | Aralık | Yıl |
| Ortalama en yüksek sıcaklık, °C | 4,3 | 8,4 | 13,8 | 18,5 | 23,7 | 27,5 | 30 | 30 | 26 | 19,3 | 10,2 | 5,1 | 12 |
| Ortalama sıcaklık, °C | 0,2 | 3,2 | 7,6 | 12,1 | 17 | 20,8 | 23,1 | 22,6 | 18,5 | 12,3 | 5,7 | 1,2 | 18,07 |
| Ortalama en düşük sıcaklık, °C | −3,4 | −1,3 | 1,9 | 5,4 | 9,9 | 13,1 | 14,9 | 14,6 | 11,3 | 6,3 | 1,3 | −2,4 | 5,97 |
| Ortalama yağış, mm | 33,6 | 37,2 | 35,8 | 40,4 | 61,8 | 45,9 | 33,6 | 31,3 | 41 | 44 | 56,3 | 46,1 | 507 |
| Kaynak: World Meteorological Organization Hong Kong Observatory | |||||||||||||
[değiştir] Hidrografi
Vardar, Gostivar yakınlarındaki kaynağından 25 kilometre sonra Üsküp’e ulaşır. Şehirdeki akımı, Selanik yakınlarında bulunan deltadaki akımına çok yakındır. Nehir, Üsküp içinde birkaç menderes yaparak akar. Üsküp’te birkaç dere, Vardar’a karışır. Bunlar içinde en uzunu 130 kilometre uzunluğundaki Treska Nehri’dir.
Şehir, Matka ve Treska adında iki yapay göle sahiptir. Bu göller, şehrin birkaç kilometre uzağındadırlar.
[değiştir] Jeoloji
Üsküp, kuzeyden Şar Dağları ile çevrilidir. Bu dağların arkasında, komşu devlet Kosova yer alır. Yine bu önemli dağ silsilesinin dışında, şehir orta yükseklikte bazı dağ ve tepelerle çevirilidir.
[değiştir] Tarih
[değiştir] Erken Tarih
Üsküp, MÖ 4000 yılına kadar götürülen bir yerleşim tarihine sahiptir. Bu veriyi şehrin kalesi de gösterir. Şehre dair gerçekçi ilk kayıt MÖ 4. yüzyıla aittir. [3]
[değiştir] Roma Dönemi
Şehrin Roma egemenliğine geçiş, Makedonya-Roma savaşları sonrasında olmuştur. Üsküp, bu savaşlar sonrasında ele geçirilmiştir. Romalı tarihçi Titus Livius, Scupi (şehrin o dönemki adı) şehrine dair ilk tarihî kaynağı yazmıştır. Jeostratejik konumu sebebiyle Üsküp, bu dönemde büyük ve özel bir konum kazanmıştır. Roma’nın Illyricum idari bölgesinin bir parçası olarak şehir, VII Lejyon askerleri tarafından Latinleştirilmiştir. 2., 3. ve 4. yüzyıllara ait Roma yazıtlarından, şehrin bu dönemlerde büyük nüfus artışına uğradığı anlaşılmıştır.[3]
300’lü yıllarda, özellikle 313 sonrasında şehirde Hristiyanlık yayılmaya başlamıştır. Bu şekilde de Üsküp’te, piskoposluk kurulur. 4., 5. ve 6. yüzyıllarda şehir Doğu Roma İmparatorluğu içinde saraylar, hamamlar, meydan ve sokaklar, su idare sistemleri ile gelişkin bir şehir olmuştur.[3]
[değiştir] Bulgar ve Sırp Dönemleri
10. yüzyılda, 972-992 yılları arasında Üsküp, Birinci Bulgar Devleti’nin başkenti olmuştur.[3][4]
1093’te Sırp jupan (bölge yöneticisi) Vukan, şehrin üstündeki Norman hâkimiyetini kesmiştir.[3] 1189 yılında şehir, Sırp krallığı içinde yer almıştır.[5]
Üsküp, 11. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar sık sık el değiştirmiştir. Bu el değiştirmelerde genelde Bulgarlar, Sırplar ve Doğu Romalılar mücadele içinde olmuşlardır.
[değiştir] Osmanlı İmparatorluğu Dönemi
“Üsküp şehrinden selam” notu ile
19 Ocak 1392 tarihinde Üsküp, Osmanlı Türklerinin egemenliğine girmiştir. Şehir, bu tarihten sonra “Üsküp” (اسكوب) adını almıştır. Aziz Teodor Manastırı’ndaki bir rahip, şehrin Türklerin hükmüne geçişini şu şekilde kayda almıştır: “69’uncu yılın (1392) 6’ncı gününde (19 Ocak) Türkler şehri ele geçirdiler”. 1392 yılından itibaren ekonomik ve idari bakımdan şehirde büyük değişiklikler olmaya başlamıştır. Coğrafi konumunun sonucu olarak şehir, Türklerin sonraki fetihleri için merkez olmuştur. Şehir, Osmanlı İmparatorluğu egemenliği sonrasında politik ve ekonomik açıdan çok güçlü bir hâle gelmiştir.[3]
XVI. yüzyılda Üsküp’ün nüfusuna dair bilgiyi Evliya Çelebi vermiştir. Bu ünlü Türk seyyaha göre şehirde 10.160 hane bulunmaktadır. Şehrin gelişimi 1689 yılında aniden kesilmiştir. 1683-1699 Osmanlı-Avusturya Savaşları sırasında Avusturya ordusu birlikleri General Piccolomini önderliğinde, Balkanlar’daki Osmanlı İmparatorluğu topraklarına girmiştir. Uzun bir yarma hareketi ile Kaçanik Kalesi’nin ele geçirilmesi sonrasında Üsküp önlerine gelinmiştir. 25 Ekim 1689 tarihinde Avusturya birlikleri Üsküp’ü büyük direnişle karşılaşmadan ele geçirmiş ve şehirde büyük ve zararlı faaliyetlerde bulunmuştur. General Piccolomini’nin emriyle şehir ateşe verilmiştir. Bu yangın ve yıkım, 26 ve 27 Ekim olarak iki gün sürmüştür. Bu büyük yıkımda birçok dükkân ve ev yok edilmiş, en büyük zarar da şehrin Yahudi mahallesinde görülmüştür.[3] Bu zarar verici saldırılar, Osmanlı Ordusu’nun karşı saldırısı ile püskürtülmüş ve devletin Avusturya ordusu geldiği gibi, Osmanlı topraklarından çıkartılmıştır.
1873 yılında Selanik-Üsküp tren hattı açılmıştır. Bu hattın açılması ve sonrasında Mitroviça yönünde gelişmesi, Üsküp’ü gelişiminde büyük katkı sahibi olmuştur. Bu tarihler aynı zamanda Balkanlar’da Osmanlı İmparatorluğu’na karşı girişilen isyanların artmaya başladığı dönemdir.
Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Üsküp, Kosova Vilayeti’nin başkenti olmuştur. 1900-1908 tarihleri arasında Hafız Paşa, şehirde birçok bina yaptırmıştır. Bunlar Islahhane, İdadiye, Vardar ve Serava akarsularının ıslahı gibi imar çalışmaları gerçekleştirilmiştir.[3]
1912-1913 Balkan Savaşları, Üsküp’te Osmanlı egemenliğinden son bulduğu tarihlerdir. Bu tarihler sonrasında, çeşitli saldırılar ve yıldırma çalışmaları sebebiyle şehrin en büyük nüfus oranına sahip Türk nüfusu içinden Türkiye yönünde gelişen büyük göç hareketleri yaşanmıştır.[6]
[değiştir] Osmanlı Sonrası Dönem
Üsküp, Osmanlı egemenliği sonrasında Sırp egemenliğine geçmiştir. Bu idare altında Morava Bölgesi içinde yer almıştır. 1913 yılında yapılan Londra Antlaşması ile Makedonya bölgesi Sırbistan’ın kontroluna bırakılmıştır.[7]
I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesinden sonra şehir Bulgarların kontroluna geçmiştir. 1918’de ise şehir, 1939 yılına kadar Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı’nın egemenliğinde kalmıştır.
7 Nisan 1941 tarihinde Üsküp, Alman işgalinde Bulgar güçlerinin kontroluna girmiştir ve.[8]
1944 yılında şehir, yeni kurulan Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin çatısı altında, özerk Makedonya cumhuriyetinin başkenti olmuştur.
[değiştir] Makedonya Cumhuriyeti Dönemi
1991 yılında Makedonya’nın Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nden bağımsızlığını ilan etmesiyle Üsküp, bağımsız Makedonya Cumhuriyeti’nin başkenti olarak bugününe gelmiştir.
[değiştir] Günümüzde Üsküp
Bugün Üsküp, Balkanlar’ın ortası sayılabilecek bir konumda, Makedonya’nın başkenti ve en büyük şehridir. Bu merkezî özelliğinin sonucunda çok etnikli, tarihî mirası çok olan bir Balkan şehridir. Üsküp Havalimanı ile şehir, birçok uluslararası uçuşun noktalarından biridir. Otoyol hattı ile de Yunanistan, Kosova ve Sırbistan hatlarının kesişim yerinde konumlanır.
[değiştir] Politika
[değiştir] İdari Bölünme
 |
Numara | Belediye |
|---|---|---|
| 1 | Merkez | |
| 2 | Gazi Baba | |
| 3 | Aerodrom | |
| 4 | Çayır | |
| 5 | Ekşisu | |
| 6 | Butel | |
| 7 | Şuto Orizari | |
| 8 | Karpoş | |
| 9 | Gorçe Petrov | |
| 10 | Saray |
[değiştir] Nüfus
2002 sayımlarına göre Üsküp’ün toplam nüfusu 506.926 kişidir. Şehirdeki nüfusun etnik dağılımı şu şekildedir: Makedonlar 338.358; Arnavutlar 103.891; Romanlar 23.475; Sırplar 14.298; Türkler 8.595; Boşnaklar 7.585 ve diğerleri…[1]
[değiştir] Kardeş Şehirler
Üsküp'ün toplam 16 tane kardeş şehri vardır:[9]
- 1961 :
Bradford, Birleşik Krallık - 1961 :
Dijon, Fransa - 1967 :
Dresden, Almanya - 1971 :
Tempe, Arizona, Amerika Birleşik Devletleri - 1973 : Roubaix, Fransa
- 1974 :
Waremme, Belçika - 1982 : Nürnberg, Almanya
- 1983 :
Şelf, Cezayir - 1985 :
Nançang, Çin Halk Cumhuriyeti - 1985 :
Manisa, Türkiye - 1985 :
Süveyş, Mısır - 2001 : Pittsburgh, Pennsylvania, Amerika Birleşik Devletleri
- 2003 : İstanbul, Türkiye
- 2007 :
Ljubljana, Slovenya - 2008 :
Podgorica, Karadağ - 2008 :
Zaragoza, İspanya
[değiştir] Bazı Üsküplüler
- Yahya Kemal Beyatlı: Ünlü Türk şair ve yazar.
- Rahibe Teresa (Agnes Gonca Boyacı): Nobel Barış Ödülü sahip olan Osmanlı devrinde yaşamış Arnavut kökenli bir rahibe.
- Nikola Gruevski: Makedonya Cumhuriyeti'nin şu anki başbakanı.
- Filiz Ahmet: Türk sinema ve tiyatro oyuncusu.
- Elena Risteska: şarkıcı ve şarkı yazarı, 2006 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Makedonya'yı temsil etti.
- Şarık Tara: Enka Şirketler Grubu fahri başkanı olan inşaat yüksek mühendisi.
- Alev Süleyman: Kayseri şehrine atanan ilk diplomat. Makedonya ticaret ataşesi.
[değiştir] Resimler
-
Üsküp’ün gece görünümü
-
Üsküp Kalesi’nden Mustafa Paşa Camii
-
Aziz Kiril ve Metodiy Üniversitesi Kampüsü
-
Bir sokak
[değiştir] Kaynakça
- ^ a b 2002 nüfus sayımı sonuçları Makedonya Cumhuriyeti Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca) (İngilizce)
- ^ Üsküp - Makedonya Cumhuriyeti’nin Başkenti 2006 sayım rakamı hk. (İngilizce)
- ^ a b c d e f g h History Üsküp Belediyesi resmî sitesi (İngilizce)
- ^ Пламен Павлов, Цар Самуил и “Българската епопея”, 2002 (Bulgarca)
- ^ World and Its People: Western Balkans (İngilizce)
- ^ Sacit Kutlu, Milliyetçilik ve Emperyalizm Yüzyılında Balkanlar ve Osmanlı Devleti, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2007
- ^ Treaty of Peace between Greece, Bulgaria, Montenegro, Serbia on the one part and Turkey on the other part. (London) May 17/30, 1913 (İngilizce)
- ^ Gerhard Schreiber, Stegemann, Bernd ve Vogel, Detlef, Germany and the Second World War, Vol. 3., 1995 The Mediterranean, south-east Europe, and North Africa - Oxford Clarendon Press, Oxford, England, s. 504, not 38 (citing a Werhmacht report), ISBN 0-19-822884-8
- ^ Збратимени градови Üsküp Belediyesi resmî sitesi (Makedonca)
[değiştir] Dış Bağlantılar
|
|||||||
|
|||||||||||||||||||
