Üsküp
| Üsküp | |||
| — Şehir — | |||
| Üsküp Скопjе |
|||
 En üst: Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, sol üst: Makedonya Millî Tiyatrosu, sağ üst: Kapan Han, sol alt: MRT Merkezi, orta alt: Zafer Kapısı, sağ alt: Büyük İskender Heykeli, en alt: Üsküp Kalesi |
|||
|
|||
.png) |
|||
  Üsküp
|
|||
| Koordinatlar: 42°0′0″N 21°25′59″E / 42°N 21.43306°E | |||
| Ülke |  Makedonya |
||
|---|---|---|---|
| Bölge | Üsküp | ||
| Belediye | Büyük Üsküp | ||
| İdari birimler |
10 belediye
|
||
| Yönetim | |||
| - Belediye Başkanı | Kotse Trayanovski (VMRO-DPMNE) | ||
| Yüz ölçümü | |||
| - Urban | 571,46 km2 (220,6 sq mi) | ||
| Rakım | 240 m (787 ft) | ||
| Nüfus | |||
| - Kent | 668,518 | ||
| - Şehir | 506,926 | ||
| (2002) [1][2] | |||
| Zaman dilimi | OAZD (+1) | ||
| - Yaz (YSU) | OAYZD (+2) | ||
| Alan kodu | (+389) 02 | ||
| Plaka kodu | SK | ||
| Web sitesi: Üsküp Belediyesi | |||
Üsküp (Makedonca: Скопје, /ˈskopje/, {Skopye}), Makedonya'nın başkenti ve en büyük şehridir. Vardar Nehri'nin iki yakasına kurulmuştur. Vardar’ın akış yönüne göre sol taraf eski Üsküp, sağ taraf ise yeni Üsküp'tür. Osmanlı dönemi eserlerinden meşhur taş köprüsü, Üsküp'ün en önde gelen tarihî eserlerinden biridir.
Konu başlıkları |
Coğrafya [değiştir]
Üsküp, Makedonya’nın kuzey kesiminde, Kosova’ya yakın bir bölgede yer alır. Balkanlar’ın ortası sayılabilecek bir konumda olan şehir, Vardar Nehri’nin kenarlarında Vardar Vadisi’nde bulunur. Vardar Vadisi, birçok tepe ve dağla çevrilidir.
İklim [değiştir]
Nemli astropikal iklime sahip olan Üsküp’te yaz mevsimi sıcak ve nemli, kış mevsimi soğuk ve nemlidir. Kışları çoklukla kar yağar. Yaz aylarında ortalama sıcaklık 31 °C’dir. Bu sıcaklık bazen 40 °C’nin üstüne çıkar. İlkbahar ve güz mevsimlerinde sıcaklık 15 °C ila 24 °C arasında değişir. Kış aylarında ortalama sıcaklık 6 °C civarındadır; geceleri de sıcaklık genellikle 0 °C’nin altına düşer. Bu sıcaklık düşüşü -10 °C’ye kadar ilerleyebilir. Yıl boyunca yağışın en yoğun olduğu dönemler Ekim-Aralık ve Nisan-Haziran dönemleridir.
 Üsküp iklimi  |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aylar | Ocak | Şubat | Mart | Nisan | Mayıs | Haziran | Temmuz | Ağustos | Eylül | Ekim | Kasım | Aralık | Yıl |
| Ortalama en yüksek sıcaklık, °C | 4,3 | 8,4 | 13,8 | 18,5 | 23,7 | 27,5 | 30 | 30 | 26 | 19,3 | 10,2 | 5,1 | 12 |
| Ortalama sıcaklık, °C | 0,2 | 3,2 | 7,6 | 12,1 | 17 | 20,8 | 23,1 | 22,6 | 18,5 | 12,3 | 5,7 | 1,2 | 18,07 |
| Ortalama en düşük sıcaklık, °C | −3,4 | −1,3 | 1,9 | 5,4 | 9,9 | 13,1 | 14,9 | 14,6 | 11,3 | 6,3 | 1,3 | −2,4 | 5,97 |
| Ortalama yağış, mm | 33,6 | 37,2 | 35,8 | 40,4 | 61,8 | 45,9 | 33,6 | 31,3 | 41 | 44 | 56,3 | 46,1 | 507 |
| Kaynak: World Meteorological Organization Hong Kong Observatory | |||||||||||||
Hidrografi [değiştir]
Vardar, Gostivar yakınlarındaki kaynağından 25 kilometre sonra Üsküp’e ulaşır. Şehirdeki akımı, Selanik yakınlarında bulunan deltadaki akımına çok yakındır. Nehir, Üsküp içinde birkaç menderes yaparak akar. Üsküp’te birkaç dere, Vardar’a karışır. Bunlar içinde en uzunu 130 kilometre uzunluğundaki Treska Nehri’dir.
Şehir, Matka ve Treska adında iki yapay göle sahiptir. Bu göller, şehrin birkaç kilometre uzağındadırlar.
Jeoloji [değiştir]
Üsküp, kuzeyden Şar Dağları ile çevrilidir. Bu dağların arkasında, komşu devlet Kosova yer alır. Yine bu önemli dağ silsilesinin dışında, şehir orta yükseklikte bazı dağ ve tepelerle çevirilidir.
Tarih [değiştir]
Erken tarih [değiştir]
Üsküp, MÖ 4000 yılına kadar götürülen bir yerleşim tarihine sahiptir. Bu veriyi şehrin kalesi de gösterir. Şehre dair gerçekçi ilk kayıt MÖ 4. yüzyıla aittir. [3]
Roma dönemi [değiştir]
Şehrin Roma egemenliğine geçiş, Makedonya-Roma savaşları sonrasında olmuştur. Üsküp, bu savaşlar sonrasında ele geçirilmiştir. Romalı tarihçi Titus Livius, Scupi (şehrin o dönemki adı) şehrine dair ilk tarihî kaynağı yazmıştır. Jeostratejik konumu sebebiyle Üsküp, bu dönemde büyük ve özel bir konum kazanmıştır. Roma’nın Illyricum idari bölgesinin bir parçası olarak şehir, VII Lejyon askerleri tarafından Latinleştirilmiştir. 2., 3. ve 4. yüzyıllara ait Roma yazıtlarından, şehrin bu dönemlerde büyük nüfus artışına uğradığı anlaşılmıştır.[3]
300’lü yıllarda, özellikle 313 sonrasında şehirde Hristiyanlık yayılmaya başlamıştır. Bu şekilde de Üsküp’te, piskoposluk kurulur. 4., 5. ve 6. yüzyıllarda şehir Doğu Roma İmparatorluğu içinde saraylar, hamamlar, meydan ve sokaklar, su idare sistemleri ile gelişkin bir şehir olmuştur.[3]
Bulgar ve Sırp dönemleri [değiştir]
10. yüzyılda, 972-992 yılları arasında Üsküp, Birinci Bulgar Devleti’nin başkenti olmuştur.[3][4] 1093’te Sırp jupan (bölge yöneticisi) Vukan, şehrin üstündeki Norman hâkimiyetini kesmiştir.[3] 1189 yılında şehir, Sırp krallığı içinde yer almıştır.[5]
Üsküp, 11. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar sık sık el değiştirmiştir. Bu el değiştirmelerde genelde Bulgarlar, Sırplar ve Doğu Romalılar mücadele içinde olmuşlardır.
Osmanlı İmparatorluğu dönemi [değiştir]
“Üsküp şehrinden selam” notu ile
19 Ocak 1392 tarihinde Üsküp, Osmanlı Türklerinin egemenliğine girmiştir. Şehir, bu tarihten sonra “Üsküp” (اسكوب) adını almıştır. Aziz Teodor Manastırı’ndaki bir rahip, şehrin Türklerin hükmüne geçişini şu şekilde kayda almıştır: “69’uncu yılın (1392) 6’ncı gününde (19 Ocak) Türkler şehri ele geçirdiler”. 1392 yılından itibaren ekonomik ve idari bakımdan şehirde büyük değişiklikler olmaya başlamıştır. Coğrafi konumunun sonucu olarak şehir, Türklerin sonraki fetihleri için merkez olmuştur. Şehir, Osmanlı İmparatorluğu egemenliği sonrasında politik ve ekonomik açıdan çok güçlü bir hâle gelmiştir.[3]
XVI. yüzyılda Üsküp’ün nüfusuna dair bilgiyi Evliya Çelebi vermiştir. Bu ünlü Türk seyyaha göre şehirde 10.160 hane bulunmaktadır. Şehrin gelişimi 1689 yılında aniden kesilmiştir. 1683-1699 Osmanlı-Avusturya Savaşları sırasında Avusturya ordusu birlikleri General Piccolomini önderliğinde, Balkanlar’daki Osmanlı İmparatorluğu topraklarına girmiştir. Uzun bir yarma hareketi ile Kaçanik Kalesi’nin ele geçirilmesi sonrasında Üsküp önlerine gelinmiştir. 25 Ekim 1689 tarihinde Avusturya birlikleri Üsküp’ü büyük direnişle karşılaşmadan ele geçirmiş ve şehirde büyük ve zararlı faaliyetlerde bulunmuştur. General Piccolomini’nin emriyle şehir ateşe verilmiştir. Bu yangın ve yıkım, 26 ve 27 Ekim olarak iki gün sürmüştür. Bu büyük yıkımda birçok dükkân ve ev yok edilmiş, en büyük zarar da şehrin Yahudi mahallesinde görülmüştür.[3] Bu zarar verici saldırılar, Osmanlı Ordusu’nun karşı saldırısı ile püskürtülmüş ve devletin Avusturya ordusu geldiği gibi, Osmanlı topraklarından çıkartılmıştır.
1873 yılında Selanik-Üsküp tren hattı açılmıştır. Bu hattın açılması ve sonrasında Mitroviça yönünde gelişmesi, Üsküp’ü gelişiminde büyük katkı sahibi olmuştur. Bu tarihler aynı zamanda Balkanlar’da Osmanlı İmparatorluğu’na karşı girişilen isyanların artmaya başladığı dönemdir.
Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Üsküp, Kosova Vilayeti’nin başkenti olmuştur. 1900-1908 tarihleri arasında Hafız Paşa, şehirde birçok bina yaptırmıştır. Bunlar Islahhane, İdadiye, Vardar ve Serava akarsularının ıslahı gibi imar çalışmaları gerçekleştirilmiştir.[3]
1912-1913 Balkan Savaşları, Üsküp’te Osmanlı egemenliğinden son bulduğu tarihlerdir. Bu tarihler sonrasında, çeşitli saldırılar ve yıldırma çalışmaları sebebiyle şehrin en büyük nüfus oranına sahip Türk nüfusu içinden Türkiye yönünde gelişen büyük göç hareketleri yaşanmıştır.[6]
Osmanlı sonrası dönem [değiştir]
Üsküp, Osmanlı egemenliği sonrasında Sırp egemenliğine geçmiştir. Bu idare altında Morava Bölgesi içinde yer almıştır. 1913 yılında yapılan Londra Antlaşması ile Makedonya bölgesi Sırbistan’ın kontroluna bırakılmıştır.[7]
I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesinden sonra şehir Bulgarların kontroluna geçmiştir. 1918’de ise şehir, 1939 yılına kadar Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı’nın egemenliğinde kalmıştır.
7 Nisan 1941 tarihinde Üsküp, Alman işgalinde Bulgar güçlerinin kontroluna girmiştir ve.[8]
1944 yılında şehir, yeni kurulan Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin çatısı altında, özerk Makedonya cumhuriyetinin başkenti olmuştur.
Makedonya Cumhuriyeti dönemi [değiştir]
1991 yılında Makedonya’nın Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nden bağımsızlığını ilan etmesiyle Üsküp, bağımsız Makedonya Cumhuriyeti’nin başkenti olarak bugününe gelmiştir.
Günümüzde Üsküp [değiştir]
.jpg)
Bugün Üsküp, Balkanlar’ın ortası sayılabilecek bir konumda, Makedonya’nın başkenti ve en büyük şehridir. Bu merkezî özelliğinin sonucunda çok etnikli, tarihî mirası çok olan bir Balkan şehridir. Üsküp Havalimanı ile şehir, birçok uluslararası uçuşun noktalarından biridir. Otoyol hattı ile de Yunanistan, Kosova ve Sırbistan hatlarının kesişim yerinde konumlanır.
2000’li yıllarda süregelen inşaat çalışmalarıyla Makedonya hükümeti "Üsküp 2014" projesi çerçevesinde başkent Üsküp'ün merkezini yeni bir görünüme kavuşturmak adına, büyük çalışmalar yürütüyor. İnşa edilen yeni binalarla, eski binalar üzerindeki yenileme çalışmalarıyla ve değişik heykellerle, Üsküp'ün merkezi adeta görkemli antik bir kente benzetilmeye çalışıyor. Heykeller içinden en çok dikkat çekeni ise, Büyük İskender heykeli. Üsküp 2014 projesinin maliyeti açıklanmıyor ise de, tahminler 200-500 milyon Avro aralığında yapılıyor. Halkın bir kısmı, işsizlik oranının yüzde 33'ü aştığı ve vatandaşların yaklaşık üçte birinin yoksulluk sınırının altında yaşadığı ülkede heykellere yüklü harcamaların yapılmasına karşı çıkıyor. Ülkedeki azınlıklar ise, Üsküp 2014 projesiyle sadece Makedon ve Ortodoks Hristiyan kültürüne yatırım yapılıyor olmasından rahatsız oluyor. Büyük İskender'i kendi ataları olarak gören Yunanlar ise Makedonya'nın bu projesini tahrik edici buluyor. Bulgarlar da Çar Samuil'in bugünkü Makedonya tarihinin kahramanı olarak gösteriliyor olmasından rahatsız. Genel olarak Yunanlar Gruevski hükümetini, Makedon ulusunun yeni tarihini yapay bir şekilde yaratmaya çalışmakla suçluyor. Gerçi bazı Makedon asıllı entelektüeller de, Makedonya hükümetinin Makedon etnik kimliğini reform etmeye çalıştığını ve bu amaçla Üsküp 2014 projesini geliştirdiğini itiraf ediyor. Gerçekten de, Büyük İskender'in antik devleti ile bugünkü Makedonya arasında tarihsel bağlantılar kurmak, dolaylı yoldan Makedonların Slav kökenini reddetmek anlamına geliyor. Uluslararası Kriz Grubu tarafından hazırlanan 11 Ağustos 2011 tarihli raporda, Gruevski hükümetinin Makedon milliyetçiliğini tırmandırdığına dikkat çekiliyor. Bir milliyetçilik her zaman başka milliyetçilikleri de kışkırtır. Bu kapsamda, Makedonya'daki Arnavut ve Türkler, Üsküp 2014 projesinin kendi tarihlerine ve kültürlerine ait değerleri yansıtmıyor olmasından dolayı rahatsızlıklarını dile getiriyor. Makedonya'nın çok uluslu ve çok kültürlü bir devlet olduğunu gerekçe gösteren Arnavut ve Türkler, kendi tarihine ait kahramanların heykellerinin de Üsküp'ü süslemesini talep ediyor.[9]
Politika [değiştir]
İdari bölünme [değiştir]
 |
Numara | Belediye |
|---|---|---|
| 1 | Merkez | |
| 2 | Gazi Baba | |
| 3 | Aerodrom | |
| 4 | Çayır | |
| 5 | Ekşisu | |
| 6 | Butel | |
| 7 | Şuto Orizari | |
| 8 | Karpoş | |
| 9 | Gorçe Petrov | |
| 10 | Saray |
Nüfus [değiştir]
2002 sayımlarına göre Üsküp’ün toplam nüfusu 506.926 kişidir. Şehirdeki nüfusun etnik dağılımı şu şekildedir: Makedonlar 338.358; Arnavutlar 103.891; Romanlar 23.475; Sırplar 14.298; Türkler 8.595; Boşnaklar 7.585 ve diğerleri…[1]
Kardeş Şehirler [değiştir]
Üsküp'ün toplam 18 tane kardeş şehri vardır:[10]
- 1961 :
Bradford, Birleşik Krallık - 1961 :
Dijon, Fransa - 1967 :
Dresden, Almanya - 1971 :
Tempe, Arizona, Amerika Birleşik Devletleri - 1973 : Roubaix, Fransa
- 1974 :
Waremme, Belçika - 1982 : Nürnberg, Almanya
- 1983 :
Şelf, Cezayir - 1985 :
Nançang, Çin Halk Cumhuriyeti - 1985 :
Manisa, Türkiye - 1985 :
Süveyş, Mısır - 2001 : Pittsburgh, Pennsylvania, Amerika Birleşik Devletleri
- 2003 : İstanbul, Türkiye
- 2007 :
Ljubljana, Slovenya - 2008 :
Podgorica, Karadağ - 2008 :
Zaragoza, İspanya - 2011 :
Zagreb, Hırvatistan - 2012 :
Belgrad, Sırbistan
Bazı Üsküplüler [değiştir]
- Yahya Kemal Beyatlı: Ünlü Türk şair ve yazar.
- Rahibe Teresa (Agnes Gonca Boyacı): Nobel Barış Ödülü sahip olan Osmanlı devrinde yaşamış Arnavut kökenli bir rahibe.
- Nikola Gruevski: Makedonya Cumhuriyeti'nin şu anki başbakanı.
- Filiz Ahmet: Türk sinema ve tiyatro oyuncusu.
- Elena Risteska: şarkıcı ve şarkı yazarı, 2006 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Makedonya'yı temsil etti.
- Şarık Tara: Enka Şirketler Grubu fahri başkanı olan inşaat yüksek mühendisi.
- Alev Süleyman: Kayseri şehrine atanan ilk diplomat. Makedonya ticaret ataşesi.
Resimler [değiştir]
-
Üsküp’ün gece görünümü
-
Üsküp Kalesi’nden Mustafa Paşa Camii
-
Aziz Kiril ve Metodiy Üniversitesi Kampüsü
-
Bir sokak
-
Davut Paşa Hamamı ve devamında meşhur Türk Çarşısı
Kaynakça [değiştir]
- ^ a b 2002 nüfus sayımı sonuçları Makedonya Cumhuriyeti Devlet İstatistik Enstitüsü (Makedonca) (İngilizce)
- ^ Üsküp - Makedonya Cumhuriyeti’nin Başkenti 2006 sayım rakamı hk. (İngilizce)
- ^ a b c d e f g h History Üsküp Belediyesi resmî sitesi (İngilizce)
- ^ Пламен Павлов, Цар Самуил и “Българската епопея”, 2002 (Bulgarca)
- ^ World and Its People: Western Balkans (İngilizce)
- ^ Sacit Kutlu, Milliyetçilik ve Emperyalizm Yüzyılında Balkanlar ve Osmanlı Devleti, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2007
- ^ Treaty of Peace between Greece, Bulgaria, Montenegro, Serbia on the one part and Turkey on the other part. (London) May 17/30, 1913 (İngilizce)
- ^ Gerhard Schreiber, Stegemann, Bernd ve Vogel, Detlef, Germany and the Second World War, Vol. 3., 1995 The Mediterranean, south-east Europe, and North Africa - Oxford Clarendon Press, Oxford, England, s. 504, not 38 (citing a Werhmacht report), ISBN 0-19-822884-8
- ^ Erhan Türbedar, “Üsküp 2014: Makedon Kimliğinin Uyanışı”, Ufuk Dergisi, Sayı 15, Eylül-Ekim 2011, Üsküp 2011, s. 6-7.
- ^ Збратимени градови Üsküp Belediyesi resmî sitesi (Makedonca)
Dış bağlantılar [değiştir]
|
|||||||
|
||||||||||||||||||
