Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti
Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija a (Shr.)

Социјалистичка Федеративна Република Југославија b (Mak./Srp.)

Socialistična Federativna Republika Jugoslavija c (Slo.)


1943-1992
Bayrak Arma
Başkent Belgrad
Dil(ler) Sırp-Hırvatça · Slovence · Makedonca
Bölgesel resmî dil(ler):
Arnavutça · Macarca · Türkçe
Yönetim Sosyalist Federal Cumhuriyet
Cumhurbaşkanı
 - 1945–1953 (ilk) Ivan Ribar
 - 1953–1980 Josip Broz Tito
 - 1991–1992 (son) Stjepan Mesić
Başbakan
 - 1945–1953 (ilk) Josip Broz Tito
 - 1989–1991 (son) Ante Marković
Tarihi
 - BM üyeliği 24 Ekim 1945
 - Anayasal reform 21 Şubat 1974
Yüzölçümü
 - Temmuz 1989 255.804 km2
Nüfus
 - Temmuz 1989 23.724.919 
     Yoğunluk 0.1 /km2
Para birimi Yugoslav dinarı
İnternet TLD .yu
Telefon kodu +38
Öncelleri
Ardılları
Yugoslavya Krallığı
Yugoslavya FC
Hırvatistan
Bosna-Hersek
Slovenya
Makedonya Cumhuriyeti
Günümüzdeki durumu  Sırbistan
 Hırvatistan
 Bosna-Hersek
 Makedonya
 Karadağ
 Slovenya
 Kosova(ihtilaflı)
a Latinik ad, devletin Latin harfli Sırp-Hırvatça adıdır.

b Kirilik ad, devletin Kiril harfli Makedonca ve Kiril Sırpça adıdır.

c Latinik ad, devletin Latin harfli Slovence adıdır.

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (Sırp-Hırvatça: Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija; Kiril Sırpça, Makedonca: Социјалистичка федеративна република Југославија; Slovence: Socialistična Federativna Republika Jugoslavija; Arnavutça: Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë; Macarca: Jugoszláv Szocialista Szövetségi Köztársaság; Türkçe: Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti), Balkanlar'da II. Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan ve 1992 yılına kadar hüküm süren sosyalist federal cumhuriyet. Devletin bulunduğu alanda bugün Bosna-Hersek, Sırbistan, Hırvatistan, Makedonya, Karadağ, Slovenya ve Kosova bulunur.

Savaş öncesi ülkenin kurulduğu topraklarda Yugoslavya Krallığı bulunuyordu. Krallık yıkıldı. Ülke adını 1943 yılında Demokratik Federal Yugoslavya, 1946'da Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti[1] ve nihayetinde 1963 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti[2] olarak değiştirdi.

Cumhuriyetin ilk başkanı Josip Broz Tito'dur. Ülke Soğuk Savaş döneminde Sosyalist olmasına rağmen tarafsız bir politika izlemiştir ve Bağlantısızlar Hareketi'nin kurucu üyelerinden biri olmuştur.

Yükselen etnik milliyetçilik hareketi 1980'li ve 90'lı yıllarda YSFC'nin üye ülkelerinin bağımsızlık talep etmelerine yol açtı. Bu hareketin gittikçe güçlenmesi ve Zenofobi'nin ortaya çıkmasıyla ülkede uzun yıllar huzursuz bir ortam vardı. 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması ve bu dağılma sonucu yaşanan Doğu Bloku'nın çözülmesi devresinde ülkede Yugoslavya iç savaşları yaşandı ve bu süreç sonucunda ülke parçalandı. Parçalanma, özerk cumhuriyetlerin var olan sınırları doğrultusunda gerçekleşti.

Ülke Adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

“Yugoslavya” ("Jugoslavija" / "Југославија") sözü Güney Slavca bir birleşik sözdür. Yapısında "Jug"/"Jуг" ve "Slavija"/"Славија" sözleri vardır. "Jug"/"Jуг" (Yug) sözü “güney” anlamına gelmektedir.[3] "Slavija"/"Славија" (Slaviya) ise “Slavlar ülkesi” anlamındadır.[4] “Yugoslavya”, Türkçede "Güney Slavları Ülkesi" anlamına gelmektedir.

Ülkenin adı altı Güney Slav halkının (Sırplar, Hırvatlar, Slovenler, Boşnaklar, Karadağlılar ve Makedonlar) birleşimine istinaden verilmiştir. Devletin resmî adı ise 1943’ten 1992’ye dek, dönemden döneme değişiklik göstermiştir.[5] Ülke adının veriliş şekli Slavları merkeze alır şekilde olmakla beraber, Yugoslavya topraklarında Slav olmayan birkaç millet de yaşamıştır. Arnavutlar, Macarlar, Türkler, Rumenler, ülkenin Slav olmayan milletleri olmuşlardır.

Kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya adına sahip ikinci devlet olarak tarihte görünen siyasi yapı olan devletin kuruluş adı Yugoslavya Demokratik Federal Cumhuriyeti’dir (veya Demokratik Federal Yugoslavya). 1946 yılında devletin adı Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti[1] şeklinde belirlenmiştir. Devletin adı son değişiklikle 1963 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti olmuştur.[2]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Yugoslav Cephesi
II. Dünya Savaşı sırasında Demokratik Federal Yugoslavya bayrağı
II. Dünya Savaşı sırasında Demokratik Federal Yugoslavya arması

Yugoslavya 1941 yılında Almanlar tarafından işgal edildi. Ülke içinde gerilla harpleri baş gösterdi. Yugoslavya Krallığı ordusundan artakalan bazı birlikler, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi bozgundan hemen sonra Albay Draža Mihailović'in önderliğinde Çetnikler olarak bilinen çeteleri kurdular. Karadağ'da kukla hükümetin ilanıyla birlikte yerel ayaklanmalar başladı. İşgale karşı bir başka direniş odağı da Josip Broz Tito yönetimindeki Yugoslavya Komünist Partisi'nin Temmuz 1941'de başlattığı silahlı ayaklanmayla ortaya çıktı. Partizanlar olarak anılan komünist gerillalar Eylül 1941'de Užice kentini ele geçirdikten sonra Sırbistan ve Bosna'nın bazı yörelerini içine alan bir cumhuriyet oluşturdular. Bütün ülkeyi Büyük Sırbistan çevresinde yeniden birleştirme hedefini güden Çetniklerin izlediği strateji Müttefiklerin bölgede başlatacağı bir harekâtı temel alıyordu. Federal bir cumhuriyet programıyla ortaya çıkan Partizanlar ise direnişi bütün ülkeye yayacak bir stratejiyi öngörüyordu. Bu nedenle Mihver kuvvetlerinin direniş hareketini ezmek için Ekim 1941'de başlattığı saldırı karşısında eşgüdüm sağlanamadığı gibi, Çetnikler ve Partizanlar arasında sert ve kanlı bir çatışma kaçınılmaz hâle geldi.

Bağımsızlık mücadelesi ve zafer[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya Antifaşist Ulusal Kurtuluş Konseyi’nin Yugoslavya SFC’nin gelecekte nasıl olacağına dair ilanı (29 Kasım 1943)


Mihver Devletleri saldırısı üzerine Bosna'ya çekilerek İşçi Tugayları'na dayalı yeni bir savaş taktiğini seçen Partizanlar, İtalyan, Alman, Ustaşa ve Çetnik birliklerinin Mart 1942'de giriştiği harekâttan sonra Bosna'nın kuzeybatı kesimini üs edindi. Tito'nun Kasım 1942'de topladığı Yugoslavya Antifaşist Ulusal Kurtuluş Konseyi (AVNOJ) direniş harekâtının bütün Yugoslav halklarını birleştirecek bir siyasal programa kavuşmasını sağladı.

Müttefiklerin Balkanlar'a çıkarma yapmasından önce Yugoslavya'daki Partizan hareketini boğmak isteyen Nazi yönetimi, 1942-1943 kışında toptan imhayı hedef alan yeni bir harekât düzenlediler. Öncelikle Çetnikleri saf dışı ederek konumlarını sağlamlaştıran Partizan kuvvetleri, ardından Alman kuşatmasını yararak Karadağ'ın Durmitor bölgesine geçtiler. Mayıs 1943'te bu bölgeye yönelik ikinci Alman kuşatma harekâtı da boşa çıktı. Üstün Alman birlikleriyle şiddetli çarpışmalardan sonra sarp bir geçidi aşan Partizan kuvvetleri sonunda Bosna'nın orta kesimine ulaşmayı başardı. Yugoslavya'nın bağımsızlık mücadelesinde bir dönüm noktası sayılan bu zafer, aynı zamanda Partizan hareketine Müttefiklerin siyasi ve askerî desteğini sağladı. İtalya'nın Müttefiklere teslim olmasından sonra Partizanların denetimine giren geniş kıyı şeridi, silah ve askerî gereç almak için önemli bir kapı durumuna geldi. Bu arada Kasım 1943'te ikinci toplantısını yapan AVNOJ, bir geçici hükümet oluşturduğunu ilan etti.

Mayıs 1944'te Tito'nun karargâhına yönelik son Alman saldırısını da atlatan Partizanlar, sonraki aylarda işgal kuvvetlerini Sırbistan'a doğru geriletmeye başladı. Aynı sıralarda bozgun içindeki Alman ordularını izleyen Sovyet Kızıl Ordusu Romanya ve Bulgaristan sınırlarına dayanmış bulunuyordu. Daha önce bağımsız bir çizgide direttiği için Stalin'in tepkisini çekmiş olmakla birlikte Moskova'ya giderek Sovyet ileri harekâtıyla belirli bir eşgüdümü sağlayan Tito, bir yandan da Londra'daki sürgün hükümetiyle görüşmelere oturdu. Tito'ya önemli bir siyasi ağırlık kazandıran görüşmeler sonunda kurtarılmış bölgelerde kurulan ulusal kurtuluş komiteleri geçici yönetim organları olarak kabul edildi. Çetniklerle iç savaş biçimini alan Sırbistan'daki Partizan ilerleyişi, Alman ordularının geri çekildiği sonbahara doğru büyük ölçüde başarıya ulaştı. Partizan kuvvetleri ile Sovyet birliklerinin ortak harekâtıyla Ekim 1944'te Belgrad ele geçirildi. Sürgün hükümetinin başbakanı Ivan Subasić'in Belgrad'a dönmesinden sonra koalisyon niteliğinde bir geçici hükümet oluşturuldu. Bütün Yugoslavya toprakları Partizanların denetimine girerken, son Çetnik kalıntıları da temizlendi.

Kasım 1945'teki seçimlerde, komünistlerin önderliğindeki Halk Cephesi'nin kazandığı büyük zaferin ardından, 2 Aralık 1945'te Yugoslavya Demokratik Federal Cumhuriyeti’nin kurulduğu ilan edildi, böylece kâğıt üstünde de olsa devam eden monarşi resmen sona erdi.Ocak 1946'da federal bir cumhuriyet yapısını öngören yeni anayasa yürürlüğe kondu.

Yugoslavya: Farklı bir Sosyalizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Tito, Stalin'den farklı bir sosyalist siyaset takip etti. 1968 Çekoslovak hareketinde, SSCB’ye muhalefet etti. Batılı ülkelerle ticari münasebetler içine girdi. 1972 yılında Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti’nde olaylar çıktıysa da kısa sürede bastırıldı. Tito, 1979 yılında yapılan altı zirve toplantısı neticesinde Fidel Castro ile olan mücadelesini kazandı ve Üçüncü Dünya diye bilinen bağlantısızlar teşkilatını Sovyetler Birliği’nin nüfuzundan kurtardı.

Yugoslavya’nın dağılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya'nın dağılış sürecinin kronolojisi
██ Yugoslavya SFC (1943-1992) ██ Hırvatistan (1991-) ██ Hersek-Bosna Hırvat Cumhuriyeti (1992-1994) ██ Sırbistan-Karadağ (1992-2006) ██ Sırp Cumhuriyeti (1992-) ██ Krayina Sırp Cumhuriyeti (1991-1995) ██ Bosna-Hersek (1992-1998) ██ Makedonya (1991-) ██ Slovenya (1991-)
Hırvatistan’ın batısında Vukovar’da Sırp saldırısı sonrası indirilen Yugoslavya bayrağı ve civardaki hasar (29 Kasım 1991)
Yugoslavya’nın dağılmasında ağır hasarlar alan Saraybosna’nın Grbavica semti (19 Mart 1996)

Başkan Tito, 1980 yılında ölünce yerine Kollektif Başkanlık idaresi geldi. 1984 yılında devlet başkanlığı Veselin Djuranović'e verildi. 1989'da görülen ekonomik ve siyasal bunalım, Hırvatistan ve Slovenya cumhuriyetleri arasında ilişkilerin bozulmasına sebep oldu. Aynı yıl Doğu Bloku’nda görülen yenileşme hareketleri Yugoslavya'ya da yansıdı ve 1990'da çok partili düzene geçildi.

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nin dağılma süreci öncelikle ekonomik-politik değişimin başlangıcı ile ilintilidir. Özellikle Yugoslav resmî tezi olan Özyönetim ve bu sayede ileri bir aşamada gerçekleşmesi tasarlanan Marksizm’in ön gördüğü "özgür üreticilerin birliği" fikri, ekonomik sistemin uluslararası sermayeye açılması ile dengesini kaybetmiştir. Yugoslav siyasi yapısının "Özyönetimci Sosyalizm"den "Pazar Sosyalizmi"ne kayışı, coğrafi esasa göre oluşturulmuş Yugoslav özyönetim modelinin neo-liberal politikalar ekseni ile dönüşüm sürecine girmesini ifade etmektedir. Sosyalist federal yapının köşe taşları olan özyönetim birimleri, ekonomi-politik dönüşüm süreci ile birlikte otonom statülere açık özerk birimler durumuna gelmiştir.[6][7]

Yugoslavya, 1990’ların başıyla beraber birçok iç çatışma ve tartışmalara sahne olmuştur. Ülkenin federal yapısındaki dengesizleşme, bu ülkede kendi özerk cumhuriyetlerinde yaşayan halkların seslerini azar azar yükseltmelerine sebebiyet vermiştir. Yugoslavya’nın olumsuz gidişi ve yükselen Sırp milliyetçiliği karşısında diğer halklarda kıpırdanmalar görülmüştür.

Yugoslavya içinde özerk cumhuriyet liderleri ve yöneticileri arasındaki anlaşmazlıklar, çeşitli bölgelerde küçüklü büyüklü çatışma ve savaşların çıkmasına sebep olmuştur. Bu çatışma ve savaşların sonrasında federal cumhuriyeti oluşturan Slovenya Sosyalist Cumhuriyeti; Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti; Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti ve Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti (1991’den 1995 sürecine dek) bağlı oldukları Yugoslavya federasyon yapısından ayrılıp bağımsızlık ilan etmişlerdir. Bu ilk ayrılma dalgasında en büyük acıyı nüfusunun büyük kısmı Müslüman olan Bosna-Hersek görmüştür. Eski Yugoslav Halk Ordusu’nun (JNA) teçhizatıyla donatılmış Sırbistan ordusu ve milis güçlerinin saldırıları ve bunların yanında küçük çaplı Hırvat saldırıları ile Bosna-Hersek, insanlık dışı olaylara sahne olmuştur. Sırp tarafı eski Yugoslavya askerî yapısının büyük kısmını donanarak güçlenmiş, Hırvat tarafı çeşitli destekler ve özellikle Almanya gibi devletlerin açık-gizli destekleri ile (siyasi, askerî vb.) güçlenmiş ve kendilerini savunabilecek, hatta saldırı yapabilecek duruma kavuşmuşlardır. Boşnak tarafı ise ellerinden alınan Yugoslavya askerî gücü, yaşadıkları alanların çevrelenmiş olması ve dış desteğin olmaması gibi sebeplerle savaşın başlarında oldukça güçsüz bir durumda kalmıştır.

1991'de başlayan cumhuriyetler arasındaki iç savaşın neticesinde aynı senenin sonlarında Slovenya, Hırvatistan, Makedonya ve Bosna-Hersek, bağımsızlıklarını ilan ettiler. Savaşın sonunda söz konusu devletler ayrı birer siyasi yapı oldular. Karadağ ve Sırbistan birleşerek yeni Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’ni oluşturdu. Yeni federasyon, Sırbistan ve Karadağ özerk cumhuriyetleri ve Sırbistan’a bağlı Kosova ve Voyvodina özerk bölgelerinin bütünlüğüyle oluşmuştur. Söz konusu devlet zamanla “Sırbistan-Karadağ” adını aldı. Böylece “Yugoslavya” adı tarihe karışmış oldu. 3 Haziran 2006’da Karadağ’ın referandum sonucunda bağımsızlık ilan etmesiyle bu son federatif devlet de dağılmıştır.

Eski Yugoslavya topraklarındaki son parçalanma ise Kosova Cumhuriyeti’nin Sırbistan’dan kopması ile gerçekleşmiştir.

Kısa kronoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafi yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya genel haritası

Yugoslavya, Balkanlar’ın batısında yer almıştır. Ülkenin Adriyatik Denizi kıyılarında uzun sayılabilecek bir yayılımı olmuştur. Coğrafi yapı bakımından dağlık alanlar, ovalar, göller, akarsulara sahip bir devletti.

Komşuları; kuzeybatıda İtalya ve Avusturya, kuzeydoğuda Macaristan, doğuda Romanya ve Bulgaristan, güneyde Yunanistan, güneybatıda Arnavutluk idi. Batı yönü Adriyatik Denizi ile çevrili idi. Ülkenin toplam yüzölçümü 255.804 km2 olmuştur.

Siyasi yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Anayasa[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya Federal Meclisi binası

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti anayasası 1963 ve 1974 yılında düzenlenmiştir.

Yugoslavya Komünistleri Birliği ülkedeki ilk seçimi kazanmış ve ülke çapında siyasi gücünü konumlandırmıştır. Bu dağılış, federasyondaki bütün anayasal cumhuriyetlerde gerçekleşmiştir. Parti, kendi siyasi durumunu parti kongresi ile düzenlemiş, bu kongre de her cumhuriyetin oylaması ile kurulmuştur. Son parti kongresi 1990 yılında yapılmıştır.

Belgrad’da bulunmuş olan Yugoslavya Federal Meclisi, bugün Sırbistan meclisi olarak görevini sürdürür. Federal Meclis, ülke çapındaki komünist üyelerden oluşturulmuştur.

Devletin siyasi lideri Josip Broz Tito olmuştur; devlet bir nevi onunla özdeş olmuştur. Tito’nun ölümü sonrasında ülkede birçok lider ortaya çıkmıştır.

1974 Yugoslavya Anayasası ülkede yeni düzenlemeler getirmiştir. Bunlar içinde, Sırbistan idari yapısında gerçekleşen değişikliklerdir. Söz konusu değişiklikler, Sırbistan içinde Kosova Özerk Sosyalist Cumhuriyeti ve Voyvodina Özerk Sosyalist Cumhuriyeti’nin oluşturulması ve bunlara kendi yönetimlerine dair haklar vermesidir. Ancak bu özerk bölgeler üst çatı bakımından Sırbistan Sosyalist Cumhuriyeti’ne bağlıydılar.

Federal yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya federasyon yapısı, 1944 yılında oluşturulan altı anayasal sosyalist cumhuriyete ve iki özerk sosyalist bölgeye sahip olmuştur. [8] Federal başkent Belgrad olan federasyonun cumhuriyet ve bölgeleri şunlar olmuştur:

Ad
Başkent
Bayrak
Arma
Konum
Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti Saraybosna
Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg
Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg
Locator map Bosnia and Herzegovina in Yugoslavia.svg
Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti Zagreb
Flag of SR Croatia.svg
Coat of Arms of the Socialist Republic of Croatia.svg
Locator map Croatia in Yugoslavia.svg
Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti Üsküp
Flag of the SR Macedonia.svg
Coat of arms of Macedonia (1946-2009).svg
Locator map Macedonia in Yugoslavia.svg
Karadağ Sosyalist Cumhuriyeti Titograd, bugün Podgorica
Flag of SR Montenegro.svg
Coat of Arms of the Socialist Republic of Montenegro.svg
Locator map Montenegro in Yugoslavia.svg
Sırbistan Sosyalist Cumhuriyeti
Kosova Özerk Sosyalist Bölgesi
Voyvodina Özerk Sosyalist Bölgesi
Belgrad
Priştine
Novi Sad
Flag of SR Serbia.svg
SR Serbia coa.png
Locator map Serbia in Yugoslavia.svg
Slovenya Sosyalist Cumhuriyeti Ljubljana
Flag of SR Slovenia.svg
Coat of Arms of the Socialist Republic of Slovenia.svg
Locator map Slovenia in Yugoslavia.svg

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya’nın simgelerinden Zastava 850 (Fiço)
Adını Yugoslavya’dan alan ülke otomobili: Yugo (İhracatı yapılan bir model)

Etnik yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya SFC, “milletler” ve “milliyetler” kavramlarını ayrı ayrı kabul etmiştir. Ülkede toplam olarak 26 bilinen etnik grup olduğu belirtilmiştir. Ülke ile beraber ortaya çıkan “Yugoslav” kavramı da, bir üst kimlik olarak kullanımda olmuştur. Yugoslav tabiri, ülke vatandaşları içinde genelleyici bu üst kimlikle belirtmek isteyenler tarafından kullanılmıştır. Karışık etnikli aileler için özellikle tercih edilmiştir.

Sırplar, Hırvatlar, Boşnaklar, Macarlar, Arnavutlar, Slovenler, Türkler, Rumenler, Romanlar, Ulahlar ülkenin çeşitli kesimlerinde yaşamış olan etnik gruplardır.

Diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya nüfusu genel olarak Sırp-Hırvatça[A], Slovence ve Makedonca konuşmuştur.[9] Sırp-Hırvatça, 1980’lerin sonunda federal cumhuriyetler Sırbistan SC, Hırvatistan SC, Bosna-Hersek SC ve Karadağ SC’de toplam olarak 12,390,000 kişi tarafından konuşulmuştur. Slovence, Slovenya SC’deki yaklaşık 1,400,000 kişi tarafından, Makedonca, Makedonya SC’deki 1,210,000 kişi tarafından konuşulmuştur.[9]

Bu diller dışında Arnavutça ve Türkçe, Kosova ÖSB, Makedonya SC ve civardaki Sırbistan SC, Karadağ SC topraklarında konuşulmuştur. Macarca, Voyvodina ÖSB’de; Rumence, Sırbistan SC’de, Romanca da ülke genelinde birçok cumhuriyetin çeşitli kısımlarında konuşulmuştur.

Göç[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya, ülke içinde 1980’lere kadar genellikle süren olumlu yaşam şartlarına rağmen özellikle 1960’lar ve 1970’lerde ülke dışına göç vermeye başlamıştır. Bu göçler, ülkenin siyasi, idari ve ekonomik olarak zayıfladığı dönemde artarak devam etmiştir. Göçün yönü İsviçre, Almanya gibi Avrupa ülkeleriyle Kuzey Amerika şeklinde olmuştur.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Üniversiteler[değiştir | kaynağı değiştir]

Belgrad Üniversitesi Hukuk Fakültesi
1974 Dünya Kupası’nda millî takım golü (Yugoslavya 9 – 0 Zaire)

Belgrad Üniversitesi (kuruluş tarihi 1808) ve Zagreb Üniversitesi (kuruluş tarihi 1669), Yugoslavya oluşturulmadan önce kurulan üniversitelerdir.

1918-1992 dönemi arasında ülke çapında kurulan üniversiteler şunlardır:[10]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 24.2 milyar $ (2000 verileri) GSYİH - reel büyüme: %15 (2000 verileri) GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %20 endüstri: %50 hizmet: %30 (1998 verileri) Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %42 (1999 verileri) İş gücü: 1.6 milyon (1999 verileri) İşsizlik oranı: %30 (2000 verileri) Endüstri: Makineler, metalürji, madencilik, tüketim malları, elektronikler, petrol ürünleri, kimyasallar ve ecza ürünleri Endüstrinin büyüme oranı: %-22 (1999 verileri) Elektrik üretimi: 34.455 milyar kWh (1999) Elektrik tüketimi: 33.006 milyar kWh (1999) Elektrik ihracatı: 960 milyon kWh (1999) Elektrik ithalatı: 1.923 milyar kWh (1999) Tarım ürünleri: Meyve, sebze, tütün, zeytin, sığır, keçi, koyun İhracat: 1.5 milyar $ (1999) İhracat ürünleri: Sanayi malları, gıda ve canlı hayvanlar, hammaddeler İhracat ortakları: Bosna - Hersek, İtalya, Makedonya, Almanya (1998) İthalat: 3.3 milyar $ (1999) İthalat ürünleri: Makine ve parça, yakıtlar, sanayi malları, kimyasallar, gıda ve canlı hayvanlar, hammaddeler İthalat ortakları: Almanya, İtalya, Rusya, Makedonya (1998) Dış borç tutarı: 14.1 milyar $ (1999 verileri) Para birimi: Yeni Yugoslav Dinarı (YUM) (1999) Para birimi kodu: YUM Mali yıl: Takvim yılı

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Yugoslavya, atletizmde ve futbol, basketbol, hentbol, sutopu ve voleybol gibi takım oyunlarında dünya çapında başarıya, güce sahip olmuştur.

Ülkenin dünya çapında öne çıkan futbol takımı Kızıl Yıldız olmuştur. Onu Partizan Belgrad ve diğer takımlar izlemiştir. Futbol takımları dışında, yetiştirdiği futbolcularla da ülke, ciddi bir üne sahip olmuştur. Yetişen futbolcular ülke içinde ve ülke dışında çeşitli takımlarda oynamışlardır.

Basketbolda Drazen Petrović ve Vlade Divać önderliğindeki genç kadroyla 90'lı yılların Avrupa ve Dünya'daki en iyi takımlarından biri olmuş ve Zagreb'te düzenlenen Avrupa Şampiyonasında Yunanistan'ı yenerek şampiyon olmuşlardır.Dünya Şampiyonasında(1990) SSCB'yi yenerek şampiyon olup,1992 Olimpiyat finalinde(Barcelona) Rüya takım ABD'ye kafa tutmuşlar ama yenememişlerdir.Ayrıca kendi evinde düzenlenen Dünya Şampiyonasını kazanan tek ülke Yugoslavya'dır(1970).

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

A.   Boşnakça, ülke içinde Sırp-Hırvatça kapsamında değerlendirilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b [1] Proclamation of Constitution of the Feredative People’s Republic of Yugoslavia, 31. 1. 1946.
  2. ^ a b Yugoslav Terra.es
  3. ^ “Jug” Wiktionary (İngilizce)
  4. ^ “Yugoslavia” Wiktionary (İngilizce)
  5. ^ Leslie Benson, Yugoslavia: a Concise History; Palgrave Macmillan, 2001 ISBN 0-333-79241-6 (İngilizce)
  6. ^ Tanıl Bora, Milliyetçiliğin Provokasyonu, Birikim Yayınları, İstanbul 1995, s. 71.
  7. ^ Alpaslan Işıklı, Kuramlar Boyunca Özyönetim ve Yugoslavya Deneyi, Alan Yayıncılık, İstanbul 1983, s. 142-143.
  8. ^ "New Power" Time - 4 Aralık 1944 (İngilizce)
  9. ^ a b Arnold M. Rose, Institutions of Advanced Societies, University of Minnesota Press, 1999 ISBN 0-8166-0168-2 (İngilizce)
  10. ^ Enciklopedija Jugoslavije, 2. Ausg., Band 6, Artikel Jugoslavija, Abschnitt Nauka, S. 510 s.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.


Koordinatlar: 42°47′K 19°28′D / 42.783°K 19.467°D / 42.783; 19.467