F-16 Fighting Falcon

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
F-16 Fighting Falcon
F-16 Fighting Falcon.jpg
Türü Çok Amaçlı Jet
Ulusal köken  ABD
Üretici General Dynamics
Lockheed Martin
İlk uçuş 2 Şubat 1974
Hizmete giriş 17 Ağustos 1978
Durumu Etkin hizmette
Ana kullanıcı ABD Hava Kuvvetleri
Diğer kullanıcılar Türk Hava Kuvvetleri
İsrail Hava Kuvvetleri
Mısır Hava Kuvvetleri
Üretim sayısı 4,500+
Program maliyeti 1978-
Birim maliyeti F-16A/B: US$ 14.6 milyon (1998)
F-16C/D: US$ 18.8 milyon (1998)
Değişimleri General Dynamics F-16XL
Mitsubishi F-2

F-16 Savaşan Şahin Lockheed Martin üretimi çok amaçlı, tek motorlu jet savaş uçağı. General Dynamics şirketi tarafından, ABD Hava Kuvvetleri için geliştirilmiştir. Hafif avcı olarak tasarlanmış, başarılı birçok amaçlı avcı uçağıdır. Geniş kullanım alanı, olağanüstü manevra kabiliyetiyle kendini kanıtlamış ve başarısıyla birçok ülkeye ihraç edilmiştir. F-16 büyük Batı kökenli avcı projesi sonucunda üretimi 1976 yılında onaylanmıştır. 2. Dünya Savaşı sonrası uçaklar içinde MİG-21'den (10,000+) sonra en çok üretilen savaş uçağıdır. En güncel bilgilere göre 4.400 adetten fazla üretilmiştir.[1]

Genel Bilgiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün dünyada 24 ülkenin hava kuvvetleri F-16 savaş uçağının değişik modellerini kullanmaktadır.[2] Günümüzde ABD Hava Kuvvetleri için olmasa da ihracat için geliştirilmiş sürümleri üretilmektedir. 1993 yılında General Dynamics uçak üretim hakkını Lockheed firmasına satmış, Lockheed firması, Martin Marietta firması ile birleşerek Lockheed Martin adını almıştır.

F-16 it dalaşı için sayısız yenileştirmeye girmiş, daha iyi bir görüş için kanopi su damlası şeklinde yapılmış, yüksek G kuvvetiyle yapılan dönüşlerde pilota kolaylık sağlaması için kontrol kolu sağa alınmış ve pilota etki eden G kuvvetini azaltmak için pilot koltuğu arkaya doğru eğik yapılmıştır. Silahları gövde içindeki M61 Vulcan top ve on bir yükleme noktasına takılabilen çeşitli füzelerden oluşmaktadır. Ayrıca 9G'ye dayanabilen ilk avcı uçağıdır. İtiş-ağırlık oranı 1'den yüksek olmamak koşuluyla güçlü tırmanabilmekte ve gerektiğinde dik olarak da hızlanabilmektedir. F-16'nın resmi adı Savaşan Şahin olmasına rağmen, pilotlar ondan Viper diye bahsederler.

F-16'nın ABD Hava Kuvvetleri'nde 2025 yılına kadar serviste kalması düşünülmektedir. F-16'lar ile değiştirilecek F-35 Lightning II uçakları 2011'de servise girmeye başlayacak ve kademeli olarak F-16'lar, F-35 Lightning II uçaklarıyla yer değiştirecektir.

Sovyet Hava Kuvvetleri'ne bağlı Su-27 Flanker, bir hava şovuna katıldıktan sonra ABD'nin Montana Hava Ulusal Muhafızı'na bağlı F-16C Fighting Falcon tarafından refakat edilerek Kanada sınırına doğru uçarken (Washington eyaletinin Paine Field Havaalanı üzerinde, 1 Ağustos 1990)
Türk Hava Kuvvetlerine ait Solotürk adlı F-16 gösteri uçağı uçuş esnasında

F-16 çok amaçlı bir av-bombardıman uçağıdır. Silahlarını hava ve kara hedeflerine çok yüksek hassasiyetle sevk edebilir. F-16 nın yapımında F-15 ve F-111 gibi kendini ispatlamış uçakların teknolojilerinden yararlanılmıştır. F-16 güçlü radarı sayesinde alçaktan uçan uçakları bile tespit edebilir. F-16 dünyada ilk Elektronik Kumandalı Uçuş (İngilizce: Fly By Wire) yani uçuş kontrol mekanik aksamı elektronik sistemlerle yönetilen ilk savaş uçağıdır. F-16'nın manevra kabiliyeti çok yüksek ve atiktir. Bu da F-16'yı kullanımı zor uçaklar kategorisine sokar. F-16'da HUD, HOTAS, "Cam" Kokpit gibi özellikler de kullanılmıştır. F-16 tam yüklü olarak yaklaşık 9g'ye dayanabilir (hava yer görevlerinde azami 5.5g).

Çok yönlü taktik ve avcı uçağı olan F-16 uçakları havadan havaya ve havadan yere savaş kabiliyetine sahiptir. F-16C serisi tek kişilik F-16D serisi ise çift kişiliktir. F-16 uçağında turbofanlı tek motor mevcuttur. Hava alığı yere çok yakın olduğu için YAMAHA (motora giren yabancı maddelerin yarattığı hasar) alması çok kolaydır. Bu nedenle uçağın bulunduğu ve taksi yaptığı yerlerin en ufak maddelerden dahi arındırılması gerekir. Ayrıca bu hava alığı uçak üzerinde çalışan personel için son derece tehlikelidir. Uçak en düşük seviyede çalışırken bile motor bir insanı çekebilecek kadar emiş gücü oluşturup bir kazaya neden olabilir. Bu tür kazalar ülkemizde de yaşanmıştır ve maalesef ölümle sonuçlanmıştır.

F-16 uçağının tek motorlu olması nedeniyle uçağa elektrik ve hidrolik takat gelmediği zamanlarda acil olarak takat sağlayan ünite (EPU) devreye girer. Bu sistemde yakıt olarak kullanılan Hidrazin insan vücuduna temas ettiğinde veya buharına maruz kalındığında sağlık açısından zararlı etkilere sahiptir. Bundan dolayı kaza/kırım olaylarında ya da acil durumlarda uçağa yaklaşmadan önce uçağın sağ yan tarafında bulunan gösterge ve dedektörler iyice kontrol edilir, uçağa herhangi bir müdahelede bulunmadan önce EPU sistemi emniyet pimi takılarak ve pilot kabininden OFF edilerek devreden çıkartılır.

Türkiye ve F-16[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Hava Kuvvetleri'ne ait bir F-16 Fighting Falcon
NATO görevi kapsamındaki, Türk F-16 savaş uçağı.

Türkiye'nin kullandığı F-16'lar Blok30, Blok40, Blok50 olup Block50'lerin 16 tanesi D ve 14 adedi ise C tipi olmak üzere toplam 30 adet F-16 Block 50 +(Block 50 M) uçağı TAI Tesislerinde montajları gerçekleştirilerek 1.72(ABD)$ Milyar Dolarlık bir bütçe ile üretilmiştir.

F-16 uçakları Türk Hava Kuvvetleri envanterine girmiş, yüksek teknolojinin en son ürünlerindendir.Türk Hava Kuvvetleri'nde C ve D serisi kullanılmaktadır. C serisi tamamen av ve bombardıman görevleri için imal edilmiştir. D serisi ise hem savaş hem de eğitim amacıyla kullanılmaktadır. Block 30 ve 40 modelleri için modernizasyon çalışmaları başlatılmıştır. Bazı F-16 filoları "LANTIRN" hedefleme podlarıyla ile donatılmıştır. Yeni nesil F-16'lar ASELPOD (Gece Hedefleme ve Kızılötesi Işın) ile donatılmıştır.

Ayrıca, Öncel Barış 3 kapsamında Block 30 konfigurasyonuna sahip F-16 hariç Block 50+ seviyesine güncellenmektedir.

Fiyatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Birim Maliyeti: 1,976,428

  • F-16A/B: US$14.6 milyon (1992)
  • F-16C/D: 28.520 milyon TL(1998)
  • F-16E/F: 26.9 milyon US$ (2005)
  • F-16I: ~895.256tl(2006)

Kullanan Ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

██ F-16'yı üreten ülkeler██ F-16'yı kullanan ülkeler██ F-16'nın türevleri üreten ülke (Japonya, Mitsubishi F-2).
██ 50 adetten fazla F-16'ya sahip ülkeler ██ 50 adetten az F-16'ya sahip ülkeler ██ F-16 siparişi vermiş, verecek veya iptal etmiş ülkeler
Japonya'nın Hava Öz Savunma Kuvvetleri'ne ait Mitsubishi F-2 (Hyakuri Hava Üssü, 30 Ocak 2009)

Teknik Özellikleri (F-16C Blok 40)[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD ve Güney Kore F-16'ları pist üzerinde fil sürüsü formasyonunda.
Hollanda Kraliyet Hava Kuvvetleri'nin akrotimi Solo Display Team'e ait F-16, Polonya'nın Radom şehrinde düzenlenmiş Air Show 2009 öncesindeki eğitim uçuşu sırasında iniş yaklaşımında.
Polonya Hava Kuvvetlerine ait bir F-16C Block 52+
  • Boyut Doneleri
    • Uzunluk: 15.03 m (49.31 ft)
    • Kanat Genişliği: 9.45 m (31.00 ft)
    • Yükseklik: 5.09 m (16.70 ft)
    • Kanat Alanı: 27.88 m2 (300 ft2)
  • Ağırlık Doneleri
    • Boş Ağırlık: 8.495 kg (18.725 lb)
    • Tipik Yükleme: 10.780 kg (23.765 lb)
    • Azami Ağırlık: 17.010 kg (37.500 lb)
    • Yakıt Kapasitesi :
      • Dahili: 3.105 kg (6.846 lb)
      • Harici: 3.066 kg (6.760 lb)
    • Azami Faydalı Yük: 7.800 kg (17.200 lb)
  • Güç Kaynağı
    • Motor: 1 x General Electric F110-GE-100
    • Motor Gücü: 17.155 lbf (76.3 kN)
  • Performans
    • Azami Hız:
      • 12.000 metrede 2.175 km/s (1.350 mph) - 2.05 Mach
      • Deniz Seviyesinde 1.460 km/s (915 mph) - 1.2 Mach
    • Tırmanma Hızı: 254 m (834 ft) /sn
    • Servis Tavanı: 15.240 m (50.000 ft)
    • Menzil:
      • Yüksüz ve azami yakıt ile 3.890 km (2.100 nm)
      • Tipik yükleme ile 1.000 km (540 nm)
    • Kanat Hücum Açışı: 40°
    • Kanat Açıklık Oranı: 3.0
    • Planlanan Hizmet Ömrü: 8.000 saat
  • Personel
    • F-16A/C/E: 1 Pilot
    • F-16B/D/F: 2
    • F-16I : 1 Pilot + 1 Silah/Radar Sistem Operatörü

Silah Sistemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]