Josip Broz Tito

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 44°47′12″K 20°27′06″D / 44.78667°K 20.45167°D / 44.78667; 20.45167

Mareşal
Josip Broz Tito
1. Yugoslavya Devlet Başkanı
Görev süresi
14 Ocak 1953 – 4 Mayıs 1980
Başbakan Kendisi (1953-1963)
Petar Stambolić (1963-1967)
Mika Špiljak (1967-1969)
Mitja Ribičič (1969-1971)
Džemal Bijedić (1971-1977)
Veselin Đuranović (1977-1982)
Yerine geldiği Ivan Ribar
Yerine gelen Lazar Koliševski
22. Yugoslavya Başbakanı
Görev süresi
29 Kasım 1943 – 29 Haziran 1963
Devlet Başkanı Ivan Ribar (1945–1953)
Kendisi (1953–1963)
Yerine gelen Petar Stambolić
1. Federal Halk Savunma Bakanı
Görev süresi
29 Kasım 1945 – 14 Ocak 1953
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Yerine gelen Ivan Gošnjak
1. Bağlantısızlar Hareketi Genel Sekreteri
Görev süresi
1 Eylül 1961 – 10 Ekim 1964
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Yerine gelen Cemal Abdülnasır
Kişi bilgileri
Doğum 7 veya 25 Mayıs 1892
Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Kumrovec, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
Ölüm 4 Mayıs 1980 (87 yaşında)
Flag of SFR Yugoslavia.svg Ljubljana, Slovenya,
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti
Milliyeti Yugoslav
Partisi Yugoslavya Komünistler Ligi(SKJ)
Eşi Pelagija Broz (1919-1939), boşandı
Herta Haas (1940-1943)
Jovanka Broz (1952-1980)
Çocukları Zlatica Broz, Hinko Broz, Žarko Leon Broz ve Aleksandar Broz
Dini Yok (Ateist)
İmzası
Askeri hizmeti
Bağlılığı Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti
Branşı Yugoslav Halk Ordusu
Rütbesi Mareşal
Komutası Yugoslav Partizanlar
Yugoslav Halk Ordusu
Çatışma/savaşları I. Dünya Savaşı
İspanya İç Savaşı
II. Dünya Savaşı
Ödülleri 119 Devlet Nişanı ve Ödül

Josip Broz Tito, (7 Mayıs 1892, Kumrovec, Hırvatistan - 4 Mayıs 1980 Ljubljana, Slovenya) Yugoslav devlet ve siyaset adamı. On beş çocuklu fakir bir köylü ailesinin yedinci çocuğudur. Babası Hırvat, annesi Sloven’dir.


Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Gençliği[değiştir | kaynağı değiştir]

On üç yaşlarındayken Sisak kasabasına yerleşti. Burada çilingir çırağı olarak çalışmaya başladı. Gençlik yıllarında Trieste, Avusturya, Bohemya ve Almanya'da metal işçiliği yaptı. Çalıştığı yerlerde sendika faaliyetlerine katılarak aktif görevler aldı ve Hırvatistan Sosyal Demokrat Partisi’ne girdi.

Zagreb'deki 25. Alay'da askerlik hizmetini yapmak üzere silah altına alındı. Bu sırada I. Dünya Savaşı başladı. Ağustos 1914'te askeri birliğiyle birlikte Sırbistan'a gönderildi. Bu savaşa karşı olduğunu söyleyerek propaganda yapmaya başladı. Suçlu görülerek Petrovaradin’de (Petervaradin) tutuklanarak hapse atıldı. Ocak 1915'te serbest bırakılarak, Karpat cephesinde tekrar savaşa katıldı ve bazı yararlıklar gösterdiği için cesaret madalyası verildi. Bukovina Cephesinde çarpışırken bir kazak askeri tarafından süngüyle ağır bir şekilde yaralandı. Rus ordusuna esir düştü.

Bolşeviklerin safında 1917-1920 devrime ve iç savaşlarına katıldı. 1920'de bir Rus kadınıyla evlenmiş olarak Yugoslavya'ya geri döndü. Yugoslavya Komünist Partisi’nin kurucuları arasında yer aldı.

Komünist Partisine bağlı olarak yürüttüğü siyasi faaliyetlerinden dolayı birçok kere tutuklandı. Özellikle 1928'deki soruşturmasının neticesinde altı yıl hapis cezasına mahkûm edildi. 1934'te hapisten çıktı. Moskova, Paris, Prag ve Viyana'ya görevli olarak gitti.

II. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

1936'da Paris'te enternasyonal tugayların İspanya'ya geçişini organize etti. Bu çalışmalarından dolayı Yugoslavya Komünist Partisi genel sekreterliğine getirildi. Tekrar Yugoslavya'ya döndü (1937). Bu sırada II. Dünya Savaşı çıktı. Užice'de bir kurtuluş savaşı komitesi kurdu. İşgal kuvvetlerine ve onlarla işbirliği yapan Ustaşalara karşı gerilla savaşına başladı. Çevresindeki kişilere görev verirken ve iş yaptırırken, sık sık "Tİ-TO, Tİ-TO" (Sen bunu, Sen Bunu... yap!) dediği için arkadaşları kendisine esas ismi olan Josip Broz'un yanına Tito lakabını eklediler. Her yerde bu lakapla meşhur oldu.

Halkı selamlarken

Tito, Yugoslavya'nın bir federasyon biçiminde teşkilatlanmasını savundu ve fikri zamanın devlet adamı Churchill tarafından desteklendi. Rakibi olan Draža Mihailović'i saf dışı bıraktı. Partizanlardan meydana gelen bir ordu kurarak devrim hükümetinin başına geçti.

Alman Nazi birliklerinin, 1941'de Yugoslavya'ya girmesi, çok milliyetli insan gruplarından meydana gelen ülkenin parçalanmasına yol açtı. Daha sonra Nazi Almanya’sının Rusya'ya (SSCB) saldırması üzerine, Yugoslavya Komünistleri de Tito başta olmak üzere bir direniş hareketini teşkilatlandırmaya başladı. Tito, Yugoslavya halkını birlik, beraberlik, kardeşlik ve bağımsızlık çağrısı yapan bir bildiriyle ayaklandırdı. Ayaklanmanın hızla yayılması sonucu Yugoslavya'nın yarısı bağımsızlığa kavuştu. Tito ve kendisine bağlı Partizanlar grubu bir anda Yugoslavya'da herkes tarafından tanındı. Almanların yoğun baskılarına rağmen, Partizan grubunun hareket ve fikirleri benimsendi. Tito hareket ve kabiliyetleri yüksek, vatanları için gözlerini kırpmadan canlarını verebilecek işçilerden meydana gelen, gerilla tugayları kurdu. Hitler 1943'te Partizan hareketlerinin bu şekilde kuvvetlenmesi üzerine Neretva ve Sutjeska'ya saldırıda bulundu. Tito taraftarı Partizanların bu saldırıda 6000'in üzerinde kayıpları olmasına rağmen, Alman kuşatmasına karşı koyarak geri püskürttüler.

Yugoslavya'nın Kuruluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Tam bu sırada (1943), İtalya Almanya'ya teslim oldu. Partizan grubunu komuta eden Tito ise SSCB ve diğer büyük devletlere haber vermeden gizlice Partizan parlamentosunu (Yugoslavya Antifaşist Ulusal Kurtuluş Konseyi) topladı. Bir geçici devrim hükümeti kurdu. Yugoslavya'nın eşit halklardan meydana gelen federal bir topluluk olduğunu ilan etti. Bu çalışmalarından dolayı Tito'ya 1943'te Yugoslavya Mareşalliği, daha sonra Hükümet Başkanlığı ve Başkomutanlığı da verildi (7 Mart 1945). Aynı yıl seçimlere gidildi. Tito'nun partisi olan Halk Cephesi seçimlerde galip çıktı. Seçimlerden hemen sonra resmen Yugoslavya Federal Cumhuriyetini kurarak ülkedeki monarşi (krallık) yönetimine son verdi.

Diğer Ülkelerle İlişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

9 Ekim 1944 tarihli Time dergisi kapağı
Tito ve Churchill

Tito; komşu devletlerde baş gösteren halk demokrasisi diye adlandırılan ayaklanmaları desteklemesi; Atina hükümetine karşı Yunan komünistlerine her konuda yardım etmesi, Yugoslavya'da açıkça sosyalist bir rejim uygulaması üzerine batı, Tito'dan desteğini çekti. Bu sırada Yugoslavya'yı kendi yönetim ve denetimi altına almak isteyen Stalin ile Tito'nun arası açıldı. Tito'nun, Yugoslavya'nın bağımsız bir devlet olarak kalmasını istemesi bu anlaşmazlığın başlıca sebebiydi. Stalin 1953 yılında ölünce, SSCB idarecileri, Tito'ya yeni bir yaklaşımda bulundular. 2 Haziran 1955'te Sovyet Başkanı Kruşçev, Belgrad'ı ziyaret etti ve Stalin'in politikasını resmen kınadı.

Tito, devlet yönetiminde komünist rejiminin ideolojisini kabullenmekle birlikte Komünist Sovyet Rusya karşısında bağımsız bir tutum içine girdi. Bu siyasetiyle Sovyet Rusya'ya, batı devletlerine ve ABD'ye yaklaşmayı becerdi. Hatta iktisadi, askeri ve mali yardımlar sağladı.

13 Ocak 1953'te Yugoslavya Devlet Başkanı seçildi. Yugoslavya'yı Sosyalist Federal Cumhuriyet hâline getirdi. 1968'de Varşova Paktı'nın Çekoslovakya işgalini kınadı. 1962-70 yılları arasında sık sık Asya, Afrika ve Latin Amerika'ya geziler yaparak Bağlantısızlar Hareketini güçlendirdi. 25 Üçüncü Dünya Ülkesinin bir araya gelip Bandung Konferansının düzenlenmesini sağladı. Bunların Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) nüfuzundan kurtarılmasını başardı.

1970 yıllarında Yugoslavya'nın bölgesel savunma sistemini kurmasını savundu. 1974'te kollektif başkanlık sistemiyle aynı görüşü resmen kabul edildi. Aynı yıl (1974) ömür boyu devlet başkanlığına getirildi.

Tito, 1980 yılında ölünce yerine 1974'te anayasayla kurulan kollektif başkanlık idaresi geldi. 1989'da Doğu Blokunda görülen yenileşme hareketleri Yugoslavya'ya da sıçradı. 1990'da Yugoslavya'da çok partili düzene geçildi.

Tito Kumrovec'de yürürken

Naaşı Belgrad'da Kuća Cveća adlı bir anıt mezarda gömülüdür.

Nixon ve Tito'Beyaz Saray'da halkı selamlarken

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Josip Broz Tito ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

Siyasi görevi
Önce gelen:
Ivan Ribar
Yugoslavya Devlet Başkanı
14 Ocak 1953 – 4 Mayıs 1980
Sonra gelen:
Lazar Koliševski