1. Lig

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
1. Lig
Ülke Türkiye Türkiye
Konfederasyon UEFA
Açılış sezonu 1963
Takım sayısı 18
Seviye 2
Üst lig Süper Lig
Alt lig 2. Lig
Diğer kupalar Türkiye Kupası
Son şampiyon Denizlispor (2018-19)
En başarılı takım Samsunspor (6)
TV yayıncısı beIN SPORTS
Resmî site 1. Lig

1. Lig, Türkiye'deki ikinci seviye futbol ligi.

1. Lig sezonda toplam 18 takımın katılımıyla oynanmaktadır. Çift devreli lig usulünün uygulandığı ligde mücadele eden her bir takım rakipleriyle sezon içerisinde toplam iki kez karşılaşmaktadır. Sezon sonunda ligin ilk iki sırasında yer alan takımlar Süper Lig'e terfi ederken, 3. 4. 5. ve 6. sırada yer alan takımlar ise Süper Lig'e terfi edebilmek için kendi aralarında play off oynamaktadırlar. Son üç sıradaki takımlar ise bir alt lig olan 2. Lig'e düşmektedirler. Ayrıca Süper Lig'de son üç sırada yer alan takımlar ve 2. Lig'den terfi eden üç takım da 1. Lig'de mücadele etmektedirler. Ağustos ve Mayıs ayları da dahil olmak üzere toplam dokuz ay sürmektedir. 34 hafta ve 306 maçtan oluşan 1. Lig'de karşılaşmalar hafta içi ve hafta sonu oynanır.

Statü[değiştir | kaynağı değiştir]

18 takımın mücadele ettiği 1. Lig'de her takım çift devreli lig usulüne göre rakipleriyle karşılaşır. Sezon sonunda puan durumuna göre yapılan sıralamada ilk iki sırayı alan takımlar doğrudan Süper Lig'e çıkarken, 3., 4., 5. ve 6. sırayı alan takımlar; Play off sonucu Süper Lig'e yükselecek 3. takımı belirler. 3. ile 6., 4. ile de 5. takımın kendi aralarında içeride-dışarıda oynadıkları maçlar sonucu finale kalan 2 takım tarafsız sahada maçını oynayarak, Süper Lig'e yükselen 3. takım olmaya hak kazanır.

Sezon sonunda ligi son üç sırada tamamlayan takımlar ise 2. Lig'e düşerler.

Spor Toto 1. Lig Play Off müsabakalarında, Futbol Oyun Kuralları ve bu kurallara dahil edilen VAR Protokolüne uygun olarak çevrimiçi Video Yardımcı Hakem Sistemi kullanılacaktır.[1]

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurulduğu yıl olan 1963 ile 2001 yılları arasında Türkiye 2. Futbol Ligi olarak ifade edilen lig, 2001-2006 yılları arasında Türkiye 2. Futbol Ligi A Kategorisi olarak anılmaya başladı. 2005-06 sezonunda İddaa'nın sponsor olmasıyla İddaa Lig A, 2006-07 sezonunda Türk Telekom'un sponsor olmasıyla ismi Türk Telekom Lig A, 2008 yılında Bank Asya'nın sponsor olmasıyla Bank Asya 1. Lig olarak değiştirildi.[2] 2 Nisan 2012 tarihinde Bank Asya'nın sponsorluk anlaşmasını tek taraflı feshetmesi nedeniyle lig sponsorsuz kaldı.[3] 17 Ağustos 2012 tarihinde TRT ve PTT arasındaki anlaşma gereğince ise PTT 1. Lig adını aldı.[4] Eylül 2016'da anlaşmanın sonlanması sonrası yeniden Tff 1. Lig olarak adlandırılmaya başlandı.

Medya ilişkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

21 Kasım 2016'da, 2017-18 sezonundan itibaren beş sezon boyunca Süper Lig ve 1. Lig yayın haklarının devri için ihale gerçekleştirildi. İhale sonucunda Digitürk; 1. Lig'in yayın ve isim haklarının ile görüntülerin mobil ortamlardaki yayın haklarının da aralarında bulunduğu ihalede verdiği $500 milyon+KDV'lik teklifiyle bu haklara sahip oldu.[5]

Takımlar ve Stadyumları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: 2019-20 1. Lig

2018-19 sezonu sonunda ligi ilk iki sırada bitiren Gençlerbirliği ve Denizlispor doğrudan Süper Lig'e yükselmiştir. Play-off finalinde Hatayspor'u penaltılarla eleyen Gazişehir Gaziantep FK, Süper Lig'e yükselen 3.takım olmuştur.

Kardemir Karabükspor, Elazığspor ve Afjet Afyonspor son 3 sırayı alarak küme düşmüşlerdir.

2019-20 sezonunda 1. Ligin yeni takımları: Süper Ligden düşen Bursaspor, BB Erzurumspor ve Akhisar Belediyespor olmuştur. 2. Ligden yükselen takımlar ise: Menemenspor, Keçiörengücü ve Fatih Karagümrük'tür.

Spor Toto 1. Lig 2019-2020 Sezonu Takımları
İl İlçe takım Stadı Kapasitesi 2017-18 Sonu 2019-20 başı
Bursa Nilüfer Bursaspor Bursa BB Stadyumu 43.331 Lig 13/18 S.ligden düştü
Erzurum Yakutiye BB Erzurumspor Kâzım Karabekir 23.700 Süper lige çıktı S.ligden düştü
Manisa Akhisar Akhisar Belediyespor Spor Toto Akhisar Stadyumu 12.139 Lig 11/18 S.ligden düştü
Hatay Antakya Hatayspor Antakya Atatürk 8.765 1. Lige çıktı Lig 4/18
Adana Seyhan Adana Demirspor 5 Ocak Fatih Terim 16.095 Lig 13/18 Lig 5/18
Ankara Yenimahalle Osmanlıspor Osmanlı Stadı 18.029 1. Lige düştü Lig 5/18
İzmir Karabağlar Altınordu Bornova Stadyumu 6.041 Lig 7/18 Lig 7/18
İstanbul Ümraniye Ümraniyespor Hekimbaşı Şehir Stadı 2.500 Lig 5/18 Lig 8/18
Bolu Merkez Boluspor Bolu Atatürk 8.881 Lig 5/18 Lig 9/18
İzmir Gaziemir Altay İzmir Atatürk Stadyumu 51.295 1. Lige çıktı Lig 10/18
İstanbul Büyükçekmece İstanbulspor Atatürk Olimpiyat Stadı 76.092 Lig 9/18 Lig 11/18
Adana Çukurova Adanaspor 5 Ocak Fatih Terim 16.095 Lig 12/18 Lig 12/18
Giresun Merkez Giresunspor Giresun Atatürk 12.191 Lig 11/18 Lig 13/18
Eskişehir Tepebaşı Eskişehirspor Yeni Eskişehir 34.930 Lig 14/18 Lig 14/18
Balıkesir Altıeylül Balıkesirspor Balıkesir Atatürk 15.800 Lig 8/18 Lig 15/18
İzmir Menemen Menemenspor Tahir Şahin Stadı 4.300 Lig 7/36 2. Ligden çıktı
Ankara Keçiören Keçiörengücü Ankara Aktepe Stadyumu 4.883 Lig 5/36 2. Ligden çıktı
İstanbul Fatih Fatih Karagümrük Vefa Stadı 6.500 Grup 15/18 2. Ligden çıktı

Şampiyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki listede 1. Ligin tek grup halinde oynanmaya başlanmasına geçildikten sonra ilk sezondan beri ilk üçe giren takımlar listelenmiştir.

Sezon Şampiyon İkinci Üçüncü
2001-02 Altay Elazığspor Adanaspor
2002-03 Konyaspor Çaykur Rizespor Akçaabat Sebatspor
2003-04 Sakaryaspor Kayserispor (*) Ankaraspor
2004-05 Sivasspor Manisaspor Kayseri Erciyesspor (*)
2005-06 Bursaspor Antalyaspor Sakaryaspor (1)
2006-07 Hacettepe İstanbul Büyükşehir Belediyespor Kasımpaşa (1)
2007-08 Kocaelispor Antalyaspor Eskişehirspor (1)
2008-09 Manisaspor Diyarbakırspor Kasımpaşa (1)
2009-10 Kardemir Karabükspor Bucaspor Konyaspor (1)
2010-11 Mersin İdman Yurdu Samsunspor Orduspor (1)
2011-12 Akhisar Belediyespor Elazığspor Kasımpaşa (1)
2012-13 Kayseri Erciyesspor Çaykur Rizespor Torku Konyaspor (1)
2013-14 İstanbul Büyükşehir Belediyespor Balıkesirspor Mersin İdman Yurdu (1)
2014-15 Kayserispor Osmanlıspor Antalyaspor (1)
2015-16 Adanaspor Kardemir Karabükspor Alanyaspor (1)
2016-17 Sivasspor Yeni Malatyaspor Göztepe (1)
2017-18 Çaykur Rizespor MKE Ankaragücü BB Erzurumspor (1)
2018-19 Denizlispor Gençlerbirliği Gazişehir Gaziantep (1)

(*) Kayseri Erciyesspor adı Kayserispor olarak değiştirildi. Kayserispor da 2004-2005 sezonuna başlamadan önce Kayseri Erciyesspor oldu.

(1) Üçüncü takım play-off şampiyonu.

2. Lig'den yükselen takımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sezon Kulüp
2001-02 Vestel Manisaspor, Mersin İdman Yurdu, Adana Demirspor (2)
2002-03 Karşıyaka, Türk Telekom, Kayseri Erciyesspor
2003-04 Karagümrük Kyoto, Sarıyer, Mardinspor
2004-05 Uşakspor, Orduspor, Gaziantep Büyükşehir Belediyespor
2005-06 Kasımpaşa, Gençlerbirliği Asaşspor, Eskişehirspor (2)
2006-07 Boluspor, Kartalspor, Giresunspor (2)
2007-08 Adanaspor, Kardemir Karabükspor, Güngören Belediyespor (2)
2008-09 Bucaspor, Mersin İdman Yurdu, Çanakkale Dardanelspor (2)
2009-10 Güngören Belediyespor, Akhisar Belediyespor, Tavşanlı Linyitspor (2)
2010-11 Göztepe (Beyaz Grup), Elazığspor (Kırmızı Grup), Sakaryaspor (2)
2011-12 Şanlıurfaspor (Beyaz Grup), 1461 Trabzon (Kırmızı Grup), Adana Demirspor (2)
2012-13 Balıkesirspor (Beyaz Grup), Kahramanmaraşspor (Kırmızı Grup), Fethiyespor (2)
2013-14 Giresunspor (Beyaz Grup), Altınordu (Kırmızı Grup), Alanyaspor (2)
2014-15 Yeni Malatyaspor (Beyaz Grup), Göztepe (Kırmızı Grup), 1461 Trabzon (2)
2015-16 Ümraniyespor (Beyaz Grup), Manisaspor (Kırmızı Grup), Bandırmaspor (2)
2016-17 İstanbulspor (Beyaz Grup), MKE Ankaragücü (Kırmızı Grup), BB Erzurumspor (2)
2017-18 Altay (Beyaz Grup), Hatayspor (Kırmızı Grup), Afjet Afyonspor (2)
2018-19 Keçiörengücü (Beyaz Grup), Menemen Belediyespor (Kırmızı Grup), Fatih Karagümrük (2)

(2) Üçüncü takım Play-off şampiyonu.

Küme düşen takımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sezon Kulüp
2001-02 Hatayspor, Siirt Jetpaspor, Erciyesspor, Batman Petrolspor, Aydınspor
2002-03 Erzurumspor, Gümüşhane Doğanspor, Etimesgut Şekerspor
2003-04 Adana Demirspor, Göztepe, İzmirspor
2004-05 Sarıyer, Adanaspor, Fatih Karagümrük
2005-06 Mersin İdman Yurdu, Yimpaş Yozgatspor, Çanakkale Dardanelspor
2006-07 Türk Telekom, Akçaabat Sebatspor, Uşakspor
2007-08 Elazığspor, İstanbulspor, Mardinspor
2008-09 Sakaryaspor, Güngören Belediyespor, Malatyaspor
2009-10 Hacettepe, Çanakkale Dardanelspor, Kocaelispor
2010-11 Altay, Diyarbakırspor, Ankaraspor (Çıkarıldı)
2011-12 Giresunspor, Sakaryaspor, İstanbul Güngörenspor
2012-13 Göztepe, Kartalspor, MKE Ankaragücü
2013-14 Fethiyespor, TKİ Tavşanlı Linyitspor, 1461 Trabzon, Kahramanmaraşspor
2014-15 Manisaspor, Bucaspor, Orduspor
2015-16 Kayseri Erciyesspor, Karşıyaka, 1461 Trabzon
2016-17 Bandırmaspor, Mersin İdman Yurdu, Şanlıurfaspor
2017-18 Gaziantepspor, Manisaspor, Samsunspor
2018-19 Afjet Afyonspor, Elazığspor, Kardemir Karabükspor

En fazla gol atanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

30 Temmuz 2019 itibarıyla
Futbolcu 1. Lig Son Sezonu Gol Maç % K
1 Taner Demirbaş 2008-2009 160 261 61.3 [6]
2 Mustafa Kocabey 2004-2005 158 235 67.2 [7]
3 Yunus Altun 2010-2011 153 341 44.8 [8]
4 Ümit İnal 2004-2005 150 266 56.3 [9]
5 Halim Okta 1999-2000 124 238 52.1 [10]
6 Yücel Çolak 2000-2001 119 230 51.7 [11]
7 Kemal Şahinoğlu 1995-1996 108 296 36.5 [12]
8 Erol Kapusuz 2008-2009 103 321 32.0 [13]
9 Yusuf Tokuş 2002-2003 99 227 43.6 [14]
10 Hasan Çelik 2001-2002 92 168 65.8 [15][16]
11 Coşkun Birdal 2009-2010 91 209 43.5 [17]
12 Alp Küçükvardar 2006-2007 88 148 59.5 [18]
13 Şehmus Özer 2012-2013 78 321 24.2 [19]
14 Ercan Erkavas 1997-1998 77 176 43.8 [20]
15 Mohamed Ali Kurtuluş 2009-2010 76 196 38.8 [21]
16 M'Billa Etame 2014-2015 75 180 41.6 [22]
17 Mehmet Şen 2011-2012 73 245 29.7 [23]
18 Özgür Can Özcan 2019-2020 72 253 28.4 [24]
19 Mesut Toros 1999-2000 71 182 39.0 [25]
20 Burak Akdiş 2012-2013 71 270 26.3 [26]
21 Atilla Yücel 1999-2000 71 220 32.3 [27]
22 Ufuk Ateş 2008-2009 70 209 33.3 [28]
23 Abdulkadir Özgen 2018-2019 69 171 40.3 [29]
24 Saffet Akyüz 2005-2006 68 140 [30]
25 Emrah Bozkurt 2014-2015 66 213 30.9 [31]
26 Burak Çalık 2018-2019 66 250 26.4 [32]
27 Tiago Bezerra 2016-2017 64 176 36.4 [33]
28 Muhammed Reis 2019-2020 64 226 28.3 [34]
29 Murat Bölükbaşı 1999-2000 64 150 42.7 [35]
30 Mickael Pote 2019-2020 63 103 61.2 [36]
31 Serdar Deliktaş 2019-2020 63 210 29.8 [37]
32 Serdar Özbayraktar 2018-2019 62 242 25.6 [38]

Yabancı oyuncular[değiştir | kaynağı değiştir]

2010-11 sezonundan beri 1. Lig'de kulüpler Türk vatandaşlığına sahip olmayan üç yabancı oyuncu bulundurma hakkına sahiptir. Ayrıca TFF'nin en son düzenlediği ve 2012-13 sezonundan itibaren geçerli olan yabancı statüsünde alınacak olan en fazla üç yabancı futbolcunun yaş sınırına bakılmaksızın anlaşma yapılabilmesine karar verdi.[39] Ayrıca üç yabancı dışında Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Kırgızistan vatandaşı iki futbolcu ile de yaş sınırına bakılmaksızın sözleşme imzalamak ve müsabakalara çıkarmak mümkündür. Ancak takım bir alt lige düşerse bu yabancı futbolcuları müsabakalarda oynatamaz.[40] Ayrıca, yabancı olan bir futbolcu aynı zamanda Türkiye vatandaşlığına da sahip ise yabancı futbolcu sayılmamakta ve yabancı kontenjanını doldurmamaktadır.

16 Ocak 2015 tarihinde Türkiye Futbol Federasyonu Yıldırım Demirören'in 1. Lig kulüplerinin başkanları ile yaptığı toplantının ardından 2015-16 sezonundan itibaren geçerli olmak kaydı ile yabancı sınırlaması 3'ten 5'e çıkartılmıştır. Bu 5 futbolcunun tamamı ilk 11'de yer alabilecek. Ve ayrıca 18 kişilik müsabaka kadrolarında Türkiye A millî takımında oynama uygunluğu bulunan en az 13 futbolcuya yer verme zorunluluğu getirilmiştir.[41]

Süper Lig'den 1. Lig'e düşen takımlar bir sezon boyunca kadrosunda bulunan yabancı futbolcu sayısı eğer üçten fazla ise yabancı kontenjanını boşaltıncaya kadar bir sezon yabancı futbolcu transferi yapamaz. Ama kadrosunda bulunan yabancı futbolcuları, sayısına ve de yaş sınırına bakılmaksızın sözleşmeleri bitene kadar kadrolarında bulundurabilirler. Fakat ellerindeki yabancı futbolcuları 18 kişilik maç kadrosuna en fazla üç yabancı futbolcu (ekstra olarak Türk devletlerinden de en fazla 2 futbolcu) olacak şekilde oynatabilirler. Bu bir sezon bittikten sonra ise bu kulüp Süper Lig'e çıkamamış ise o yabancı futbolcuların sözşleşmeleri devam ediyorsa kulübüyle kalır, eğer sözleşmesi bitmiş ise o kulüp elinde en fazla 3 yabancı futbolcu olacak şekilde o futbolcular ile tekrar anlaşma imzalayabilir.

2015-16 sezonundan itibaren 4 sezon boyunca uygulanacak olan yabancı statüsü 20 Mart 2015 tarihinde karara bağlanarak kamuoyuna duyuruldu. Bu karar çerçevesinde kulüpler istedikleri sayıda profesyonel futbolcuyla sözleşme imzalayacak, fakat A takım listelerinde en fazla 25 futbolcuya yer verebilecek. A takım listesinde, en az 15 futbolcu Türkiye A millî takımında oynama uygunluğuna sahip olacak. En az bir tanesi A millî takımında oynamaya uygun olmak üzere en fazla 3 kaleciye A takım listesinde bulundurulabilecek. Kulüpler, 18 kişilik maç kadrosunda, A millî takımda oynamaya uygun en az 13 futbolcuyu bulundurmak zorunda olacaklar ve bu 13 futbolcudan en az birisinin de kaleci olma zorunluluğu olacak. Takımların müsabaka kadrolarında yer alabilecek 5 yabancı futbolcu da ilk 11'de oynayabilecek. Yabancı uyruklu futbolcularla sözleşme imzalayacak kulüpler Yerli Futbolcu Teşvik Fonuna 1 futbolcu için 20.000 ₺, 2 futbolcu için 40.000 ₺, 3 futbolcu için 60.000 ₺, 4 futbolcu için 150.000 ₺, 5 futbolcu için 300.000 ₺ ve 6 ve üzerindeki her futbolcu için 200.000 ₺ ödeme yapacak.[42]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=1._Lig&action=edit&section=1
  2. ^ http://www.bankasya.com.tr/hakkimizda/basin_odasi/basin_bultenleri/BankAsya_BasinBulteni_(160).doc
  3. ^ http://tr.eurosport.com/futbol/turkish-1-lig/2011-2012/1.-lig-sponsorsuz-kaldi_sto3220812/story.shtml
  4. ^ http://www.tff.org/default.aspx?pageID=287&ftxtID=15951
  5. ^ "TFF Süper Lig ve TFF 1. Lig Medya Hakları İhalesi yapıldı". Milliyet. 21 Kasım 2016. 22 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=26438
  7. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=25092
  8. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=27702
  9. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=22442
  10. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21956
  11. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=22233
  12. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21842 http://arsiv.mackolik.com/Futbolcu/51194/Kemal-Sahinoglu-Caykur-Rizespor
  13. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=25781
  14. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21560
  15. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21225
  16. ^ http://arsiv.mackolik.com/Futbolcu/1236/Hasan-Celik
  17. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=27864
  18. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=27271
  19. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=170447
  20. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21857
  21. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=29439
  22. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=1168324
  23. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=469979
  24. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=97024
  25. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21266
  26. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=28924
  27. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=23747
  28. ^ http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageID=30&kisiID=27070
  29. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=1343812
  30. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=22221
  31. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=30&kisiId=550208
  32. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=143417
  33. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=1174074
  34. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=218002
  35. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=21375
  36. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=1823796
  37. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=30&kisiId=815905
  38. ^ http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=30&kisiID=234489
  39. ^ "Türk futbolunun geleceği kurtuldu!". tff.org. 13 Aralık 2012 tarihinde kaynağından (.pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2012. 
  40. ^ "TFF 1. LİG MÜSABAKALARI STATÜSÜ" (PDF). tff.org. 17 Haziran 2012 tarihinde kaynağından (.pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2011. 
  41. ^ "PTT 1. Lig'de yeni dönem". tff.org. 8 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  42. ^ "PTT 1. Lig'de Oyuncuların Uygunluğu ve Yerli Futbolcu Teşvik Sistemi". TFF. 20 Mart 2015. 23 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2015.