Pertek

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38°51′54″K 39°19′37″D / 38.865°K 39.32694°D / 38.865; 39.32694

Pertek
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
İlin haritası
İlin haritası
Koordinatlar: 38°51′54″K 39°19′37″D / 38.865°K 39.32694°D / 38.865; 39.32694
Ülke Türkiye
İl Tunceli
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Yönetim
 - Kaymakam Erkan Kaçmaz [1]
 - Belediye başkanı Recai Vural (AK Parti)
Yüzölçümü
 - Toplam 947 km2 (365,6 mi2)
Rakım 1.100 m (3.609 ft)
Nüfus (2016)[2]
 - Toplam 11,034
 - Kır 4,830
 - Şehir 6,204
Zaman dilimi UDAZD (+3)
Posta kodu 62500
İl alan kodu 0428
İl plaka kodu 62
İnternet sitesi: www.pertek.bel.tr

Pertek, (Kürtçe: Pêrtag, Pêrtage veya Pertaq,[3] Doğu Anadolu Bölgesi'nde Tunceli iline bağlı bir ilçedir.

Tunceli ilinin güneyinde yer alır. Elazığ il sınırları ile arasındaki Keban Baraj Gölü ile ayrılmaktadır. Elazığ il merkezine en yakın ilçedir ve baraj gölü üzerinde feribot işletmeciliğine sahiptir. Elazığ il merkezine önce feribot, ardından araçla 25 dakikalık (27 km) mesafede, Tunceli il merkezine ise dağlık bir yoldan 50 dakikalık (55 km) bir mesafededir. 1916'da Tunceli vilayeti teşekkül edilince Tunceli'nin ilçesi durumuna gelen Pertek, 1937 yılında diğer ilçelerle birlikte Elazığ'dan yönetilmeye başlanmıştır. 1947'de Tunceli'nin tekrar il olarak teşekkülü ile birlikte Pertek de diğer ilçelerle birlikte Tunceli ilinin bir ilçesi durumuna gelmiştir.[4]

Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde "Pertek kalesi üzerinde tunçtan bir karakuş heykeli vardır. Her yıl Nevruz gününde, kanat çırpıp bütün Kürt kavimlerini bu şehrin pazarına toplamak için işaret verirmiş. Bunun içinde bu şehre Pertek denirmiş, Halid Bin Velid bu şehri ele geçirince bu heykeli yıkmış ancak kalenin üzerinde heykelin yeri hala belli olmakta" diye geçer.[5] Ayrıca Perteq kelimesi Kürtçe kuş kanadı anlamına gelir. Bununla birlikte, Pertek ilçesinde mahalle ve bazı köy adlarının halk tarafından halen Ermenice olarak zikredilmesi (Şebşebik, Sağmınik, Sıptınik, Şorğu, Titenik, Xirnik, Margek, Axzunik, Horik,...), Pertek adının aslında Ermenice olduğu ve "Kalecik" anlamına geldiği iddiasına da kanıt olarak sunulmuştur[6].

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

2007 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre toplam 11.869 kişinin yaşadığı Pertek'te nüfusun %50,82'si ilçe merkezinde, %49,18'i ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusun cinsiyete göre dağılımına bakıldığında toplam erkek nüfusun 6.165, toplam kadın nüfusun ise 5.704 olduğu görülmektedir.

İlçe nüfusunda özellikle 1990 yılından sonra büyük oranda düşme olduğu görülmektedir. Genellikle göçler, yakınlığı sebebiyle Elazığ'a yapılmaktadır. Bu düşüşün en büyük sebebi işsizliğin yol açtığı geçim sıkıntısıdır. [7]

Yıllara göre nüfus verileri[8][9]
Yıl 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1997 2000 2007
Toplam 18.833 20.366 - - - 21.568 21.449 18.833 12.456 13.199 11.869
Şehir - 3.069 - - - 4.400 5.031 5.428 6.405 5.737 6.032
Köy - 17.297 - - - 17.168 16.418 13.405 6.051 7.462 5.837

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hayvancılık, tarım ve Keban Baraj Gölü üzerindeki feribot işletmeciliği ilçeye önemli bir ekonomik getiri sağlamaktadır. Arpa, buğday, şeker pancarı ve nohut gibi tarım faaliyetlerinin yanı sıra, süt, peynir, kırmızı et, bal ve yumurta üretimiyle hayvancılık, ilçe ekonomisinin başlıca gelir kaynağıdır.

Köyler[değiştir | kaynağı değiştir]

Pınarlar Nahiyesi
      Köy       Eski adı Nüfus**
Beydamı Balışer 163
Biçmekaya Xarsik 117
Çalıözü Vasgert 103
Çataksu Avdan/Dolukan 76
Çimenli Xirnek 210
Günboğazı Margik 165
Kacarlar Qeceran 128
Karagüney Gadosa 193
Koçpınar Qocpixar 73
Konurat Xaxi 25
Pirinççi Pirinçi 123
Pınarlar* Paşavank 374
Sumak Zimeq 68
Tozkoparan Tanz 179
Yeğencik Misadariç 203(***)
Yeniköy İngiko/Gola Qurde 170
Yukarıyakabaşı Horik 75
Dere Nahiyesi
      Köy       Eski adı Nüfus**
Ardıç Sağman Dersimi 172
Bakırlı Şuşenk 67
Dere* Ormkex/Rumkıx 100
Elmakaşı Poxteris 143
Kayabağ Axzunik 85
Kazılı Kazulu/Qazeli 89
Söğütlütepe Gulbari 107
Sürgüç Sürgec 74
Ulupınar Ulupar 108
Yalınkaya Çarxik 118
Yamaçoba Erindeg/Yerindag 68
Akdemir Nahiyesi
      Köy       Eski adı Nüfus**
Akdemir* Avşeker 218
Aşağıgülbahçe Kurmes 107
Ayazpınar Titinik 225
Ballıdut Koxpinik 31
Bulgurtepe Celador 75
Çukurca Baravan 233
Gövdeli Taxsiyan 30
Konaklar Doxikan 255
Yukarıgülbahçe Orcan 40
Merkez Nahiyesi
      Köy       Eski adı Nüfus**
Çakırbahçe Coravan 133
Demirsaban Sefkar 100
Dereli Dereli 119
Dorutay Zeve 278
Geçityaka Çüçke 178
Kolankaya Kave/Çerçemler 40
Korluca Resikan/Til 43
Mercimek Mercimek 102
Sağman Sökmen 162

Etnik dağılım, dil ve kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

19. yüzyılın sonuna Şavak]]lılar) yaşamaktadır. Gerek mezhep gerekse etnisite olarak mozaik bir yapıya sahip olan Pertek'in etnik dağılımına dair kesin bir oran verilmesi mümkün olmamakla birlikte, 2007 yılında, Ankara Üniversitesi-Etnoloji Anabilim Dalı tarafından yapılan bilimsel bir araştırmaya göre Türk-Sünnilerinin yoğun olarak ilçe merkezinde, Kürt-Alevilerinin ise yoğun olarak Pertek'e bağlı köylerde ikamet ettiği söylenebilir. Bazı köylerde Sünni Kürtler de vardır. Fakat son yıllardaki göçlerle birlikte ilçe merkezindeki Türk-Sünni ve Kürt-Alevi oranında Aleviler daha baskındır.[10][11]

Bazı Osmanlı belgelerinde, Pertek ilçe merkezi yerli halkının ve merkeze bağlı Sağman ile Dereli köylerinin Karakeçili Türkmen aşiretine mensup olduğu geçer. Karakeçili aşiretinin, Ertuğrul Gazi ve Süleyman Şah idaresinde Fırat nehrini takip ederek Anadolu'ya geldikleri ve bu göçle birlikte Karakeçililerin bir bölümünün Elazığ ve çevresine yerleştikleri bilgisi, aynı kaynaklarda mevcuttur. Bununla birlikte bu aşiretin, Elazığ'da toplam 44 köyü kurduğu ve Pertek merkez ilçe yerlileri ile Sağman ve Dereli köy halkının da Elazığ'daki Karakeçili'lerin uzantısı olduğu söylenir. Bu tezi destekleyecek belgeler Osmanlı kayıtlarında bulunmaktadır.[12]. Benzer kaynaklar, Çemişgezek ilçesinin yerli halkı ve Çemişgezek'e bağlı toplam 10 köyde de aynı aşirete mensup insanların yaşadığı bilgisini verir. Özellikle Pertek ve Çemişgezek ilçelerinde yaşayan bazı insanların, köken olarak aynı aşiret ismini vermesi, merkez ilçe yerli halklarının kendilerini "Harput'luluk" kavramı dahilinde tanımlamaları ve Harput yöresinin kültürel özelliklerini taşımaları, bu kaynakları doğrular niteliktedir.

Eğitim ve sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.pertek.gov.tr/sayfa.aspx?id=1
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFDcvPzo. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ Index Anatolicus
  4. ^ Pertek Belediyesi
  5. ^ Seyahatname 3. cilt sayfa 1439
  6. ^ İsmail Beşikçi (Hrsg): Resmi Tarih Tartışmaları 6: Resmi Tarihte Kürtler, s. 110
  7. ^ Pertek Kaymakamlığı
  8. ^ http://www.angelfire.com/country/cemisgezek/introduction/popilation.html
  9. ^ Pertek Kaymakamlığı, nüfus
  10. ^ http://www.ysk.gov.tr/ysk/SandikSonuclari/Tunceli/pertek-P.pdf
  11. ^ http://www.ysk.gov.tr/ysk/SandikSonuclari/Tunceli/pertek-B.pdf
  12. ^ Prof. Dr. İsmail Özçelik - Türk Kültüründe Karakeçililer Uluslararası Şöleni Bildirileri, 3 Haziran 1999, Şanlıurfa, AKM Başkanlığı, Yay. Ankara, 1999

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]