Milliyetçi Hareket Partisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Milliyetçi Hareket Partisi
Kısaltma MHP
Genel başkan Devlet Bahçeli
Genel sekreter İsmet Büyükataman
Sözcü Oktay Vural
Kurucu Alparslan Türkeş
Slogan(ları) Ülkenin geleceğine oy ver
Kuruluş tarihi 9 Şubat 1969 (47 yıl önce) (1969-02-09)
24 Ocak 1993 (23 yıl önce) (1993-01-24) (yeniden kuruluş)
Birleşme Aydınlık Türkiye Partisi
11 Nisan 2010
Bölünme Büyük Birlik Partisi
29 Ocak 1993
Aydınlık Türkiye Partisi
27 Kasım 1998
Öncülü Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (1969 için)
Milliyetçi Çalışma Partisi (1993 için)
Merkez Balgat, Ankara[1]
Gençlik kolu Ülkü Ocakları
Üyelik  (2015) 440.169[2]
İdeoloji Türk milliyetçiliği
Ülkücülük
Dokuz Işık
Siyasi pozisyon Sağ
Resmî renkleri          Kırmızı, beyaz
TBMM
40 / 550
Büyükşehir Belediye Başkanlığı
3 / 30
Belediye Başkanlığı
167 / 1.351
İl Genel Meclisleri
174 / 1.251
Belediye Meclisleri
3.501 / 20.498
İnternet sitesi
mhp.org.tr

Milliyetçi Hareket Partisi (kısaca MHP), 9 Şubat 1969 tarihinde kurulan, Türk-İslam ülküsü ve özellikle Türk milliyetçiliğini savunan bir Türk siyasî partisi. Kurucusu Alparslan Türkeş olan partinin, günümüzdeki genel başkanı Devlet Bahçeli'dir. Amblemi dairesel kırmızı zemin üzerine üç beyaz hilâldir. TBMM'de partiden 40 milletvekili bulunmaktadır.

İdeolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Dokuz Işık

MHP'nin görüşünü İslam dininin şekillendirdiği Türk milliyetçiliğini temel alan Dokuz Işık doktrini temsil etmektedir. Parti Batı'da aşırı sağ yelpazede konumlandırılır.[3][4][5]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

1969-1980[değiştir | kaynağı değiştir]

MHP, 8-9 Şubat 1969 günlerinde Adana'da yapılan genel kongrede Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi'nin adını Milliyetçi Hareket Partisi olarak değiştirmesiyle kurulmuştur.[6] Büyük Kongreden sonra toplanan ilk genel idare kurulunda partinin amblemi "Üç Hilâl" olarak kararlaştırılmış ve aynı toplantıda MHP Gençlik Kolları (Ülkü Ocakları) için de "Hilâl İçinde Kurt" amblemi benimsenmiştir. MHP'nin bir de Türklerin özgürlüğünü temsil ettiğine inanılan bozkurt işareti vardır.

MHP, 1969 ve 1973 genel seçimlerinde büyük başarılar sağlayamamıştır. Suat Hayri Ürgüplü kabinesinde "Türkeşçi" olarak tanımlanan üç bakan vardı: Mehmet Altınsoy, Hazım Dağlı, Mustafa Kepir. 1965 seçimlerinde parti %2,2 oy aldı. Milli Bakiye sistemiyle 11 milletvekili çıkardı. 1 senatörü vardı. 1968'de 14'lerden dört kişi partiden istifa etti. 1969 seçiminde Alparslan Türkeş Adana'dan milletvekili seçildi, 1973'e kadar MHP mecliste bir kişiyle temsil edildi. 1973 seçiminde 3 milletvekiliyle meclise girdi. 1 Nisan 1975'de 1. Milliyetçi Cephe Hükümeti (39. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti)'ne girdi. Alparslan Türkeş ve Mustafa Kemal Erkovan kabinede yer aldı. 22 Temmuz 1977'de oy oranını %3.4’ten, % 6.4’e çıkartarak 16 milletvekiliyle mecliste grup oluşturdu ve senatoya bir üye soktu, bu seçimin ardından kurulan 2. Milliyetçi Cephe Hükümeti (41. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti)'nde ise biri başbakan yardımcılığı olmak üzere beş bakanlıkla temsil edilerek büyük bir atılımda bulundu: Alparslan Türkeş (başbakan yardımcısı), Agah Oktay Güner, Cengiz Gökçek, Gün Sazak ve Sadi Somuncuoğlu.

Milliyetçi Hareket Partisi, milliyetçi muhafazakar tabana seslendi. MSP ile görüş farklılığı milliyetçilik üzerindeydi. Alparslan Türkeş "Başbuğ" olarak nitelendiriliyordu. MHP, ÜGD, MİSK ve Pol-Bir kuruluşlarıyla toplumsal örgütlenmeye gitti. Birçok MHP'li 1970'lerdeki çatışmalarda sol görüşlüler tarafından öldürüldü. Ülkücülerin çatışmalara çekilmesinin fitilini, Ankara Erkek Teknik Yüksek Öğretmen Okulu öğrencisi ülkücü Ertuğrul Dursun Önkuzu'nun sol görüşlü öğrencilerce 3 gün boyunca işkence edilerek, 23 Kasım 1970 tarihinde öldürülmesi olayı ateşledi. Bu olaydan sonra, sol görüşlü gençlerle, ülkücü gençler sık sık çatıştı. Ülkücü gazeteci, yazar ve milletvekili İlhan Darendelioğlu, milletvekili ve bakan Gün Sazak, MHP İstanbul İl Başkanı Recep Haşatlı ve oğlu sol örgütlerin düzenlediği faili meçhul suikastlerde öldürüldüler.

MHP 1975'ten 12 Eylül Darbesine kadar bütün yurtta yaşanan terör olaylarında, Ülkü Ocakları'nın partiyle ilişkilendirilip suçlanmasıyla karşılaştı. Bozkurtlar veya "komando" olarak nitelenen gençler ile sosyalist sol militanların çatışması birçok kaynakta ülkenin bir iç savaşa sürüklendiği şeklinde yorumlandı ve askerler darbeden sonraki bildirilerinde en çok buna vurgu yaptılar. Bozkurtların baş sloganı Tanrı Türk'ü Korusun şeklindeydi. Parti bazılarınca nasyonal sosyalistlikle suçlandı, sol görüş taraftarlarınca faşistlikle itham edildi. Partililer her iki suçlamayı da reddetti ve Atatürk ilkelerine uygun olarak "Türk-İslam Ülküsü" (Ülkücülük) görüşünü savunduklarını dile getirdiler. MHP içindeki çalkantılarda görüşleri ırkçılığa yakın olarak tanımlananlar zamanla partiden atıldı. Türkeş, 1976'da Mekke'ye gidip hacı oldu. 1977'de Milli Selamet Partisi'nden umudunu kestiğini açıklayan Necip Fazıl Kısakürek'in desteğini kazandı. MHP'nin resmi günlük gazetesi Hergün gazetesiydi. Daha akademik olan Ortadoğu gazetesinde milliyetçi ve mukaddesatçı profesörler yazıyordu. Bayrak, Millet ve Milli Ülkü gazeteleri ile Adalet Partisi'nin yayın organları da partiye destek veriyordu. Töre dergisi partinin görüşlerini bilimsel tabanda araştırıyordu.

1983-1993[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Eylül 1980 darbesinin ardından kapatılan MHP çizgisi, 1983 yılında yeni siyasal partiler kurulmasına izin verilince Mehmet Pamak tarafından kurulan Muhafazakar Parti tarafından temsil edilmiştir. Bu parti 1985 yılında adını Milliyetçi Çalışma Partisi olarak değiştirmiştir. 1987 referandumundan sonra Türkeş'in siyasi yasağı kalkınca, MHP'nin tarihsel lideri, MÇP genel başkanı olmuştur.

1993-günümüz[değiştir | kaynağı değiştir]

27 Aralık 1992'de, 1979 yılındaki delegeleriyle toplanan MÇP Kurultayı, Sadi Somuncuoğlu'nun tüm çabalarına karşın MÇP’nin feshine, 24 Ocak 1993 tarihinde yapılan olağanüstü kongreyle ise partinin adının MHP olarak değiştirilmesine karar vermiştir.

Aralık 1995 genel seçimlerinde % 8.2 oy alan MHP, % 10’luk seçim barajını aşamadığı için milletvekili çıkaramadı.

Alparslan Türkeş'in vefatından sonra, 6 Temmuz 1997’de yapılan olağanüstü kurultayda iki aday Alparslan Türkeş'in oğlu Tuğrul Türkeş ile Devlet Bahçeli arasında yapılan seçim yarışını Devlet Bahçeli kazandı ve genel başkanlığa seçildi.

MHP, 1999 Türkiye genel seçimleri'nde % 17.98 oy alarak DSP’nin ardından en çok oy alan ikinci parti oldu ve 129 milletvekili çıkardı.[7] Kurulan DSP-ANAP-MHP koalisyonunda, biri başbakan yardımcılığı olmak üzere 12 bakanlık alarak, ikinci büyük koalisyon ortağı oldu. 5. Ecevit Hükümeti'ne katılırken Rahşan Ecevit'le sorun yaşayan MHP, yine de koalisyonda uyumla çalıştı, ancak ekonominin çökmesi üzerine dışarıdan getirilen Kemal Derviş ile uyuşamadı. Eylül 2002'ye gelindiğinde TBMM'de 125 milletvekili kalmıştı.

Daha sonra iktidardayken Genel Başkan Devlet Bahçeli'nin aldığı 3 Kasım seçim kararı ile seçime gidildi. 2002 Türkiye genel seçimleri MHP için büyük bir yıkım oldu ve %18 olan oy oranı %8.3'e düştüğünden MHP parlamentoya giremedi.

2007 Türkiye genel seçimleri'nde %14.29 oy alarak 71 milletvekilliği kazanmış ve mecliste yeniden grup kurmuştur.

2009 Türkiye yerel seçimleri'nde, biri büyükşehir olmak üzere 10 ilin belediye başkanlığını, toplamda da 490 belediye başkanlığı kazanmıştır.

2011 Türkiye genel seçimleri'nde %14,27 oy almış ve mecliste 53 milletvekilliği kazanmıştır. Iğdır'da en yüksek oyu almıştır.

Haziran 2015 Türkiye genel seçimleri'nde %16,29 oy alarak 80 milletvekilliği kazanmış ve yeniden grup kurmuştur. Birinci olabildiği tek il ise Devlet Bahçeli'nin memleketi "Osmaniye" olmuştur.

Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri'nde %11.94 oy alarak 40 milletvekili çıkartmıştır ve grup kurmuştur.

Genel başkanları[değiştir | kaynağı değiştir]

# Adı Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Alparslan Türkeş 8 Şubat 1969 4 Nisan 1997
Muhittin Çolak (vekil) 5 Nisan 1997 10 Haziran 1997
Yıldırım Tuğrul Türkeş (vekil) 10 Haziran 1997 6 Temmuz 1997
2 Devlet Bahçeli 6 Temmuz 1997 Görevde

Mevcut Başkanlık Divanı üyeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

# Adı Görevi
1 Devlet Bahçeli Genel Başkan
2 İsmet Koçak Genel Başkan Baş Danışmanı
3 Şefkat Çetin Genel Başkan Yardımcısı (Teşkilat İşleri)
4 Oktay Öztürk Genel Başkan Yardımcısı (Hukuk ve Seçim İşleri)
5 Celal Adan Genel Başkan Yardımcısı (Siyasi İşler)
6 Ahmet Kenan Tanrıkulu Genel Başkan Yardımcısı (Ekonomi ve Sosyal Politikalar)
7 Edip Semih Yalçın Genel Başkan Yardımcısı (Medya, Tanıtım ve Halkla İlişkiler)
8 Mevlüt Karakaya Genel Başkan Yardımcısı (Mali İşler)
9 Emin Haluk Ayhan[8] Genel Başkan Yardımcısı (AR-GE - Araştırma ve Strateji Geliştirme)
10 Sadir Durmaz Genel Başkan Yardımcısı (Yerel Yönetimler)
11 Ruhsar Demirel Genel Başkan Yardımcısı (Kadın ve Aile)
12 Atilla Kaya Genel Başkan Yardımcısı (Mesleki ve Sivil Toplum Kuruluşları)
13 Zuhal Topçu Genel Başkan Yardımcısı (Parti İçi Eğitim ve Liderlik Okulu)
14 İsmet Büyükataman Genel Sekreter
15 Mustafa Hidayet Vahapoğlu Genel Sekreter Yardımcısı (İdari, Mali ve Teknik İşler)
16 Mustafa Kalaycı Genel Sekreter Yardımcısı (Siyasi ve Sosyal İşler)

Milliyetçi Hareket Partisi ve seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim Harita Genel başkan Oy Sandalye Meclis Sıra
#  % ± Y # ±
1969 Mhp1969secim.png Alparslan Türkeş 274.225
%3,02
1 / 450
Muhalefet 5.
1973 Mhp1973secim.png Alparslan Türkeş 362.208
%3,38
artış0.36
3 / 450
artış2 Muhalefet 6.
1977 Mhp1977secim.png Alparslan Türkeş 951.544
%6,42
artış3.04
16 / 450
artış13 Koalisyon 4.
1981-1993 arası kapalı kaldı.
1995 Mhp1995secim.png Alparslan Türkeş 2.301.343
%8,18
artış 1.76
0 / 550
azalış13 Yok 6.
1999 Mhp1999secim.png Devlet Bahçeli 5.606.634
%17,98
artış9.80
129 / 550
artış129 Koalisyon 2.
2002 Mhp2002secim.png Devlet Bahçeli 2.629.808
%8,35
azalış9.63
0 / 550
azalış129 Yok 4.
2007 Mhp2007secim.png Devlet Bahçeli 5.001.869
%14,27
artış5.92
71 / 550
artış71 Muhalefet 3.
2011 Mhp2011secim.png Devlet Bahçeli 5.585.513
%13,01
azalış1.26
53 / 550
azalış18 Muhalefet 3.
2015 Haziran Mhp2015secim.png Devlet Bahçeli 7.520.006
%16,29
artış3,28
80 / 550
artış27 Muhalefet 3.
2015 Kasım Mhp2015Kasım.png Devlet Bahçeli 5.694.136
%11,90
azalış4,39
40 / 550
azalış40 Muhalefet 4.

Yerel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim Genel başkan İl Genel Meclisi oy sayısı İl Genel Meclisi oy oranı Belediye başkanlığı sayısı
1973 Alparslan Türkeş 133.089  % 1,33 5
1977 Alparslan Türkeş 819.136  % 6,62 55
1994 Alparslan Türkeş 2.239.117  % 7,95 118
1999 Devlet Bahçeli 5.401.597  % 17,17 500
2004 Devlet Bahçeli 3.372.249  % 10,45 268
2009 Devlet Bahçeli 6.683.600  % 16,27 490
2014 Devlet Bahçeli 7.399.119  % 17,82 166

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.mhp.org.tr/htmldocs/iletisim/adres_telefon/mhp/adres_ve_telefonlar.html/site/bize-ulasın
  2. ^ http://www.yargitaycb.gov.tr/Partiler/mhp.html
  3. ^ Ali Dağlar (20 Temmuz 2008). "MHP artık Avrupalı bir aşırı sağ parti ve anamuhalefet adayı" (Türkçe). hurriyet.com.tr. 28 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150228152931/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=9471370. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  4. ^ "Turkish far right on the rise" (İngilizce). independent.co.uk. 20 Nisan 1999. 28 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150228152114/http://www.independent.co.uk/news/turkish-far-right-on-the-rise-1088461.html. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  5. ^ "Turkey and the EU: Will they Split before they Marry?" (İngilizce). spiegel.de. 3 Ekim 2005. 28 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150228152357/http://www.spiegel.de/international/turkey-and-the-eu-will-they-split-before-they-marry-a-377789.html. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  6. ^ "MHP Tarihçe" (Türkçe). mhp.org.tr. http://web.archive.org/web/20120207214641/http://www.mhp.org.tr/mhp_tarihce.php. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  7. ^ "1999 Yılı Genel Seçim Sonuçları" (Türkçe). belgenet.net. http://web.archive.org/web/20120427210516/http://www.belgenet.net/ayrinti.php?yil_id=13. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  8. ^ http://www.mhp.org.tr/htmldocs/kadrolar/detay/baskanlik_divani/24.html

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]