Sakarya (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Sakarya
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Sakarya haritası
Sakarya haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Marmara
İlçe sayısı
Belde sayısı 12
Köy sayısı 424
İl merkezi Adapazarı
Yönetim
 - Vali Mustafa Büyük
Yüz ölçümü
 - Toplam 4.821 km2 (1.861,4 mi2)
Nüfus (2013)[2]
 - Toplam 917.373
 - Yoğunluk 181,25/km² (469,4/sq mi)
 - Kır -
 - Şehir 917.373
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 264
İl plaka kodu 54
İnternet sitesi: Sakarya Büyükşehir Belediyesi

Sakarya, Türkiye'nin Marmara Bölgesi'nin Çatalca-Kocaeli Bölüm'ünde yer alan bir ildir.

Sakarya'nın kuzeyinde Karadeniz, batısında İzmit, Bursa, doğusunda Düzce ve güneyinde de Bolu ve Bilecik bulunmaktadır. Sakarya Nehri, Sakarya'nın Karasu ilçesinde Karadeniz'e dökülür.

Sakarya'da ekonomi olarak tarım en başta gelmektedir. Hendek,Karasu ve Kocaali ilçelerinde fındık yetiştirimi mevcuttur.[3] Ayrıca mısır yetiştirimi de yapılmaktadır. Sakarya'da sanayi son zamanlarda gelişmeye başlamıştır. Son yıllarda kurulan sanayi kuruluşları bu sanayileşmeyi daha da artırmıştır. Sakarya, 900 bini geçen toplam nüfusuyla Marmara Bölgesi'nin İstanbul, Bursa, Kocaeli den sonra 4. büyük ilidir.

Kökenbilim[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakarya ilinin adını nereden aldığına ilişkin bilgiler Frigler dönemine değin uzanmaktadır. İle adını veren Sakarya Irmağı o dönemde en önemli Frig tanrılarından olan Sangari’nin adını taşıyordu. Bu ad, Helenistik Çağda Sangarios biçimine dönüştü ve uzun yıllar bu şekilde kullanıldı. Ayrıca eski Yunanlıların Sakarya Irmağı’na "Saldırgan" anlamına gelen Zakharion adını verdikleri de bilinmektedir.[4] Bu ad daha sonraki yıllarda dönüşüme uğrayarak Sakarya biçimini almıştır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk çağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yapılan kazılar ve bulgurların tarihi bilgileri sayesinde; bölgede MÖ 300 ile 395 yılları arasında başkenti NikoMedya (İzmit) olan Roma'lıların Bitinya eyaleti bulunmaktaydı.[5] Kandıra, Kaynarca, Hendek, Karapürçek ve Taraklı’da rastlanan bazı bulgularca da bölgenin miladın hemen öncesi ve sonrasında Bitinyalıların egemenliğinde yaşadığı kesinleşmektedir. Bölgede inşa edilen Seyifler, Harmantepe, Tersiye, Paşalar, Çobankale, Mekece kaleleriyle, I. Justinianos’un 562 yılında Sakarya Nehri’nin üzerine yaptırdığı Beşköprü’ çok sağlamdır.

Osmanlı Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

13. yüzyılın sonlarına doğru Konur Alp, bugünkü Adapazarı Havzası'nı fethetmiştir.[6] İlk olarak batı Türkistan ve Azerbaycan'dan gelen göçebe Türk boyları buralarda köyler ve kentler kurmuşlardır. Adapazarı, Sakarya Nehri ve Sapanca Gölü'nden çıkan Çark Suyu arasında kalan yarımada biçimindeki kara parçası üzerinde kurulmuştur. 1563 yılına ait bir vesika ve 1581 yılında Akyazı Ada Kadılığı'na yazılan ve bu yöreden nahiye diye bahseden bir ferman şehrin tarihini anlatan ilk belgelerdendir.[6]

Kurtuluş Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Atatürk, bir yandan iç işlerle uğraşıyor, bir yandan da yeni bir savaşın hazırlıklarını yapıyordu. Yunanlılar Sakarya çevresinde saldırıya geçmişlerdi. Atatürk, 5 Ağustos 1921’de Büyük Millet Meclisi’nden başkomutan olarak yetki aldıktan sonra, 12 Ağustos’ta Polatlı’daki cephe karargâhına gitti. Savaş 23 Ağustos’ta başladı. Geceli-gündüzlü üç hafta sürdü.

Bu savaşın kazanılmasında Atatürk’ün sarsılmaz isteminin çok büyük payı oldu. Savaşın ilk günlerinde cephemiz zaman zaman bozuluyordu. Atatürk, Sakarya Savaşı’nın bu çetin günlerini şöyle anlatıyor:

“Meydan muharebesi 100 kilometrelik cephe üzerinde cereyan ediyor, sol cenahımız Ankara’nın 50 kilometre cenubuna kadar çekilmişti. Ordumuzun cephesi garba iken cenuba döndü, arkası Ankara’ya iken şimale verildi. Tebdil-i cephe edilmiş oldu. Bunda hiç beis görmedik. Hatt-ı müdafaalarımız kısım kısım kırılıyordu. Fakat derhal kırılan her kısım en yakın bir mesafede yeniden tesis ediliyordu. Hatt-ı müdafaaya çok rapt-ı ümit etmek ve onun kırılmasıyla ordunun büyüklüğü ile münasip uzun mesafe geriye çekilmek nazariyesini kırmak için, memleket müdafaasını başka bir tarzda ifade ve bu ifademde ısrar ve şiddet göstermeyi faydalı ve müteessir buldum. Dedim ki: Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanı ile ıslanmadıkça terk olunamaz. Onun için, büyük, küçük her cüz-i tam bulunduğu mevziden atılabilir fakat küçük, büyük her cüz-i tam ilk durabildiği noktada tekrar düşmana karşı cephe teşkil edip, muharebeye devam eder!”

Cumhuriyet Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1954 yılında il yapılmıştır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakarya ilinin Karadeniz kıyılarında Karadeniz iklimi, güney kısmında Marmara tipi Akdeniz iklimi etkilidir. Kuzeyde Fıdık yetiştirilirken, güney ilçelerinde bir kısmı zeytin bahçesi olan meyve bahçeleri yaygın olması bunun göstergesidir. İl merkezinin güneyinde yer alan Samanlı dağları ve devamı olan dağlar Karadeniz iklim etkisinin güneye ulaşmasına engel olur. İlin güney bölümüne İznik Gölü yönünden Akdeniz hava kütleleri ulaşır. Yağış Kuzeyden güneye doğru azalır:Karasu: 1000 mm, Merkezde 840 mm, Geyvede 600 mm'ye düşer. Hakim rüzgar yönü KKB'dır.Bağıl nem ortalaması %72'dir[7]. Yıılık sıcaklık ortalaması 14,2 C'dir.Ocak ayının fazla soğuk olmaması (5.9°C), Temmuz sıcaklıklarının yüksek olamaması (23.3°C), yıllık sıcaklık farkının düşük olması (17.4°C), Karadeniz iklimi etkisindendir.Yağışın mevsimlere dağılışı: %31 kışın, %26 sonbahar, %22 ilkbahar, %21 yaz.Bu dağılım Karadeniz yağış rejiminin özeliklerini yansıtır.Yağışın %95.9'u normal, %3,7'si sağanak şeklindedir. Yıllın 133 günü yağışlıdır[8].


Ortalama Veriler
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Arl
Ortalama °C 5.9 6.4 8.4 12.8 17.2 21.4 23.3 23.0 19.5 15.5 11.4 8.2
Ort.En Yüksek °C 9.5 10.6 13.5 18.6 23.3 27.5 29.2 29.1 26.2 21.3 16.6 11.9
Ort.En Düşük °C 2.8 3.0 4.4 8.1 12.1 15.6 17.8 17.7 14.2 11.1 7.4 5.0
Ort. Güneşlenme Süresi (saat) 2.3 3.1 3.6 5.0 6.4 8.2 8.5 8.3 7.6 4.3 3.2 2.2
Yağışlı Gün Sayısı 15.7 14.4 13.8 11.8 10.1 8.3 6.0 6.0 7.2 11.2 12.2 15.9
Aylık Toplam Ort.Yağış (kg/m2) 92.8 75.3 75.0 60.7 48.1 67.7 50.1 46.7 50.5 80.3 81.7 107.4
Kaynak: meteor.gov.tr


Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakarya il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[9] 404.078 34  %1.29 279.142  
  %69
%31  
 124.936 203.896  %50.5  %49.5 200.182
1970[10] 459.052 %14 Dark Green Arrow Up.svg 32  %1.29 306.775  
  %67
%33  
 152.277 228.431  %49.8  %50.2 230.621
1975[11] 495.649 %8 Dark Green Arrow Up.svg 32  %1.23 323.439  
  %65
%35  
 172.210 253.371  %51.1  %48.9 242.278
1980[12] 548.747 %11 Dark Green Arrow Up.svg 32  %1.23 353.678  
  %64
%36  
 195.069 276.046  %50.3  %49.7 272.701
1985[13] 610.500 %11 Dark Green Arrow Up.svg 31  %1.2 382.875  
  %63
%37  
 227.625 307.106  %50.3  %49.7 303.394
1990[14] 683.061 %12 Dark Green Arrow Up.svg 29  %1.21 385.302  
  %56
%44  
 297.759 345.201  %50.5  %49.5 337.860
2000[15] 756.168 %11 Dark Green Arrow Up.svg 28  %1.12 296.344  
  %39
%61  
 459.824 384.140  %50.8  %49.2 372.028
2007[16] 835.222 %10 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.18 241.108  
  %29
%71  
 594.114 416.508  %49.9  %50.1 418.714
2008 851.292 %2 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.19 229.246  
  %27
%73  
 622.046 426.366  %50.1  %49.9 424.926
2009[17] 861.570 %1 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.19 228.412  
  %27
%73  
 633.158 431.261  %50.1  %49.9 430.309
2010[18] 872.872 %1 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.18 225.973  
  %26
%74  
 646.899 436.494  %50  %50 436.378
2011[19] 888.556 %2 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.19 223.743  
  %25
%75  
 664.813 445.863  %50.2  %49.8 442.693
2012[20] 902.267 %2 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.19 221.630  
  %25
%75  
 680.637 451.295  %50  %50 450.972
2013[21] 917.373 %2 Dark Green Arrow Up.svg 22  %1.2 0  
  %0
%100  
 917.373 458.987  %50  %50 458.386

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Sakarya il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Sakarya il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakarya ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sakarya, 1987-1998 yılları arasında Türkiye'nin refah düzeyi artan illeri içinde yer almıştır. Kaldı ki bu gelişme istatistikleri Sakarya'da her yıl üretilen, Gayri Safi Milli Hasıla'yı tam anlamıyla yansıtmamaktadır. Sakarya'da faaliyet gösteren ve büyük çaptaki firmalarımız Türkiye'nin en büyük 500 kuruluşu içinde yer almaktadır. İlimizde üretim yapan dev kuruluşların (Otoyol, Toprak Grubu, Pilsa, Yazakisa, Goodyear, Noksel) yönetim merkezleri Sakarya'da olmadığından, ürettikleri GSMH'lar İlin yıllık üretim değerleri içinde görülmemektedir.

Günümüzde sanayi yatırımlarını teşvik, düzenli şehirleşme ve istihdam sorunlarını çözümlemeye yönelik etkili bir kalkınma aracı olarak görülen Organize Sanayi Bölgesi kurulması çalışmaları 1976 yılından itibaren Sakarya'da devam eden Organize Sanayi Bölgesi 1993 yılında nihayet bulmuştur..

Sakarya'da son yıllarda özellikle otomotiv, tekstil ve gıda sektörlerinde büyük gelişmeler yaşanmıştır. Bu sektörlerde önümüzdeki yıllarda da hızlı bir büyüme beklemekteyiz. Otomotiv devi olan Toyota, Otoyol, Otokar ve Tırsan firmalarının önemli yatırımlarını İlimizde yapmaları, beraberinde İlimiz otomotiv yan sanayi üreticilerinin de hızla büyümelerini sağlayacaktır.

Gıda sektöründe özellikle Süt ürünleri ve Tavukçuluk alanında önemli yatırımlar gerçekleşmiştir. Ülker grubunun Pamukova ve Akyazı ilçelerinde, Şenpiliç A.Ş. Geyve ilçesinde, Köy-tür A.Ş. Kaynarca ilçesinde yapmış olduğu yatırımlar İlimizde mevcut diğer üreticiler için de bir ivme kazandırmıştır.

Tekstil sektöründe de son yıllarda İlimizde önemli yatırımlar gerçekleşmiştir. Bunun en önemli sebeplerinin başında Sakarya'nın Tekstilin önemli merkezleri olan İstanbul ve Bursa illerine olan yakınlığıdır.

Sakarya, otomotiv ve yan sanayi, tekstil, gıda, orman ürünleri, elektrik-elektronik, yapı-inşaat malzemeleri, süs bitkiciliği gibi alanlarda yatırıma uygun konumu ile Türkiye'nin önemli bir yatırım merkezidir.

Milletvekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İçişleri bakanlığı, e-bakanlık projesi". https://www.e-icisleri.gov.tr/GeneleAcikSayfalar/IlBilgileri/Il_Bilgileri_Haritasi.aspx?IlKey=54. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2012. 
  2. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVErP2A. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  3. ^ "Sakarya Ekonomisi". Zaman. 1 Temmuz 2007. http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=557431&bolgeno=372&title=sakarya-ekonomisi. Erişim tarihi: 2009-08-27. 
  4. ^ "Sakarya'nın Tarihi". http://www.kamilozkan.com/goster.aspx?orta=1&metin_id=14. 
  5. ^ "Sakarya Büyükşehir Belediyesi". http://www.sakarya.bel.tr/sakarya.php?id=1&uk=14&ak=37&uk2=1. Erişim tarihi: 2009-08-29. 
  6. ^ a b "Sakarya Tarihi/Genel Bilgiler". i-gunler.com. http://www.i-gunler.com/Sakarya/Sehir-Tarihi/54. Erişim tarihi: 2009-08-29. 
  7. ^ www.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/sakarya_icdr2011.pdf‎
  8. ^ http://web.sakarya.edu.tr/~cikiel/Y3.pdf
  9. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmJbSuV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btnw1RBH. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqoEv6X. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuwGEAs. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btx1Bvrq. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyhfqFP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0sHblJ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu2EY14C. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEEbQ82. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFtMRta. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuH9cFw5. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxuBNQv. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  21. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVErP2A. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]