Konya

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara

Koordinatlar: 37°52′N 32°29′E

Konya, Türkiye
Konya şehrinin gün batımındaki görüntüsü

Konya şehrinin gün batımındaki görüntüsü
Türkiye'deki yeri

Türkiye'deki yeri
Harita
Konya İli Siyasi Haritası

Konya İli Siyasi Haritası
Bilgiler
Toplam nüfus 1.959.082 Konya Valiliği (2007)
Şehir nüfusu 1 412 343Konya Valiliği (2007)
İlçe nüfusu 546.739Konya Valiliği (2007)
Yüzölçümü 39.000 km²
Rakım 1016 metre
Koordinatlar 37°52′N 32°29′E
Posta kodu 42xxx
Alan kodu 0332
İl plaka kodu 42
Yönetim
İl [(il)|http://www.konya.gov.tr/]
Belediye başkanı Tahir Akyürek
Yerel yönetim site http://www.konya.bel.tr

Konya, (Yunanca; Ikónion (Ἰκόνιον), Latince; Iconium, Osmanlıca; قونیه) Konya ilinin merkezi şehridir. Trafik plaka numarası 42'dir. 1975'te kurulan Konya Belediyesi, 20 Haziran 1987 tarihinde kabul edilen; 27 Haziran 1987 gün ve 19500 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 3399 sayılı kanunla Büyükşehir Belediyesi haline dönüştürülmüştür.[1]

İç Anadolu Bölgesi'nin Konya Bölümü'nde yer alan şehir, güneyinde Karaman, İçel ve Niğde; kuzeyinde Ankara; batısında Afyon, Isparta ve Eskişehir; doğusunda Aksaray ve Niğde ile komşudur.[2]

Konu başlıkları

[değiştir] İsim kökeni

Konya adının "Kutsal Tasvir" anlamındaki "İkon" sözcüğüne bağlı olduğu iddia edilir. Bu konuda değişik rivayetler bulunmaktadır. Bunlardan biri; kente dadanan ejderhayı öldüren kişiye şükran ifadesi olarak bir anıt yapılır ve üzerine de olayı anlatan bir resim çizilir. Bu anıta verilen isim, "İkonion" dur.[3][4]

İkonion adı, İcconium'a dönüşürken, Roma İmparatorluğu döneminde İmparator adlarıyla değişen yeni söyleniş biçimlerine rastlanır. Bunlar; "Claudiconium, Colonia Selie, Augusta İconium" dur. Bizans kaynaklarında "Tokonion" olarak geçen şehre yakıştırılan diğer isimler şöyledir: "Ycconium, Conium, Stancona, Conia, Cogne, Cogna, Konien, Konia..."[5][6]

Arapların Kuniya dedikleri kent, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde bir daha değişmeyerek günümüze kadar gelen "Konya" ismine kavuşmuştur.[7]

[değiştir] Tarihi geçmişi

[değiştir] Tarih öncesi devir

Konya, M.Ö. 7. bin yılından beri yerleşim yeri olmuş, pek çok medeniyete beşiklik etmiştir. Yazının M.Ö. 3500'de kullanılmaya başladığı hatırlanacak olursa, Konya'nın, ülkemizin en eski yerleşim merkezleri arasında yer aldığı söylenebilir.[8]

Çumra Çatalhöyük, sadece Konya'nın ve Türkiye'nin değil, dünya ölçüsünde yemek kültürünün ilk defa başladığı, tarımın yapıldığı, ateşin kullanıldığı, yerleşik hayata geçildiği, vahşi hayvan saldırılarına karşı ortak savunmanın yapıldığı merkez olarak tanınır.[9]

Çatalhöyük, Neolitik, Erbaba ve Karahöyük Kalkolitik, Alaeddin Tepesi, eski Tunç Devri merkezleridir.[10]

Konya'da ilk siyasi birlik Hititler devrinde sağlandı.[11] Tarih devirlerinde Hititler'den sonra Lidyalılar M.Ö. 6. yüzyılda, Persler M.Ö. 4. yüzyılda, Büyük İskender, Selevkoslar, Bergama krallığı M.Ö. 2. yüzyılda, Roma İmparatorluğu M.S. 395'te Konya ve çevresine hakim oldular.[12]

[değiştir] Roma dönemi

Bergama kralı I. Attalos'dan sonra Orta Anadolu'daki Lykaonia bölgesi ve bu bölgenin merkezi Konya, III. Attalos'un vasiyeti üzerine Roma İmparatorluğu'na verildi. Roma döneminde şehir bölgesinin en önemli şehri oldu. Zaman zaman Kilikya ve Galatia eyalemerine bağlandı. İmparator Claudius M.S. 41 yılında şehre kendi adını verdi. Hristiyanlığın ilk yıllarında Aziz Paul'un şehri ziyaret etmesi Hristiyanlığın yayılmasını sağladı. Böylece Konya önemli bir dini merkez haline geldi. İmparatorluğun parçalanmasından sonra şehir Bizans'ta kaldı.[13]

[değiştir] Anadolu Selçukluları dönemi

Mevlana Türbesi
Mevlana Türbesi

Malazgirt Zaferi'nden önce Konya'ya ilk gelen, Türk akıncıları Selçuklular oldu. (1069)[14]

Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan, 1071'de Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i Malazgirt'te kesin bir yenilgiye uğratarak, Türklere Anadolu'nun kapılarını açtı. Sultan Alparslan, zaferden sonra komutanlarına Anadolu'nun tamamen fethedilmesi görevini verdi. Konya; Anadolu Fatihi, Selçuklu Kutalmışoğlu Sultan Süleyman Şah, tarafından fethedildi. Fetih tarihi hakkında değişik eserlerde farklı görüşlere yer verilmektedir. (1072, 1074, v.b.) Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Konya'yı fethettikten sonra batıya yönelmiş, merkez olarak İznik'i seçerek, Anadolu Selçuklu Devleti'ni 1074 yılında kurmuştur. Buna göre Konya'nın fetih tarihi kesinlikle 1074'ten daha öncedir. Fetihle şehirde Türk-İslam egemenliği dönemi başlamıştır.[15]

1074' te Anadolu Selçuklu Devleti, Başkenti İznik olmak üzere kuruldu. 1097'de 1. Haçlı Seferi sırasında İznik kaybedilince Başkent, Konya'ya taşındı. Böylece tarihinde yeni bir sayfa daha açılan Konya, günden güne gelişti, pek çok mimari eserle süslendi ve kısa zamanda Anadolu'nun en mamur şehirlerinden biri oldu.[16]

[değiştir] Beylikler devri

Anadolu Selçuklularının dağılmasıyla Karamanoğulları beyliği, İlhanlılar'la savaşarak şehri aldı. Karaman (Larendeyi) şehri başkent yapıldığında Konya bir taşra şehri durumuna düşse de şehir önemini kaybetmedi.[17]

[değiştir] Osmanlı dönemi

Ana madde: Osmanlı Devleti

1387'de Osmanlı Padişahı 1. Sultan Murat, şehrin önlerine geldi. 1398'de oğlu Yıldırım Beyazıt, şehre girip Karaman Devleti'ne son verdi. Ancak, 1402 Ankara Savaşı felaketinden sonra Karamanoğulları Beyliği yeniden kuruldu. Konya, Fatih Sultan Mehmet'in Karamanoğulları Beyliği'ni ortadan kaldırdığı 1465 yılına kadar Osmanlı-Karaman mücadelelerine sahne oldu.[18]

Fatih, 1470'te İmparatorluğun Rûmeli (Sofya), Anadolu (Kütahya), Rûm (Tokat) Eyaletlerinden sonra 4. eyalet olarak Karaman eyaletini, merkezi Konya şehri olmak üzere kurdu. 17.yüzyılda eyalet 11 sancaklı ve 80.000 km2'ye yakın büyüklükteydi. Tanzimat döneminde eyalet için Karaman adı yerine "Konya" dendi. 1910'da 102.000 km2 büyüklüğündeki Konya eyaletinin nüfûsu 1.380.000'di. 11 ilçeli Konya Merkez, 7 ilçeli Niğde, 2 ilçeli Burdur, 5 ilçeli Teke (Antalya), 5 ilçeli Hamîd (Isparta) sancaklarına (İl) ayrılıyordu.

[değiştir] Coğrafi özellikleri

Tuz Gölü'nün uydudan çekilmiş fotoğrafı. (1994)
Tuz Gölü'nün uydudan çekilmiş fotoğrafı. (1994)

39.000 km2'lik yüzölçümü ile Türkiye'nin en geniş ili olan ve Orta Anadolu yaylası üzerinde Ankara, Aksaray, Niğde, İçel, Karaman, Antalya, Isparta, Afyon ve Eskişehir illeri ile komşu olan Konya, 36° 22' ve 39° 08' kuzey paralelleri ile 31° 14' ve 34° 05' doğu meridyenleri arasında yer alır.

Konya ili, doğal açıdan kuzeyinde Haymana platosu, kuzeydoğuda Cihanbeyli Platosu ve Tuz Gölü'ne, batısında Beyşehir Gölü'ne ve Akşehir Gölü'ne, güneyinde Sultan Dağları'ndan başlayan Karaman ilinin güneyine kadar devam eden, Toros yayının iç yamaçları önünde bir fay hattı boyunca oluşmuş volkanik dağlara, doğusunda ise Obruk platosuna kadar uzanır.[19]

[değiştir] Dağlar

Dağlar, ilin kuzey kısmında yeralan yükseltiler genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanır. En önemlisi Bozdağlardır. Bozdağlar üzerinde yer yer tepeler yükselir, bu tepelerin en yükseği Bozdağlar'ın batısındaki Karadağ Tepe'dir. (1919 m). Bu tepeler arasında da geçitler yer alır.[20]

Konya'nın batısında yeralan sıra dağlar kuzeyden güneye doğru uzanırlar. En kuzeyinde Sultan Dağları (2169), Aladağlar (2339), Loras (2040), Eşenler (1951) yer almaktadır. Bölgenin güney kısmı Toros dağlarıyla sınırlanmıştır. Bu kuşakta ise Geyik (3130), Bolkar dağları (3134), Aydos dağları (3240) yer almaktadır.[21]

Bu alanda volkanik kütlelerin ve arazilerin önemli bir yeri vardır. Karapınar Ovası'nın güneyinde yer alan Karacadağ (2025), Konya'nın güney batısındaki Erenler Dağı (2319) batısında Takkeli Dağ (1400) yer almaktadır.[22]

[değiştir] Ovalar

İl sınırları içerisinde ovalar, platolardan sonra en fazla alanı kaplar. Buradaki ovalar, genel olarak buraya yerleşen bir gölün ortadan kalkması ve göl tabanında alüvyonların depolanması ile ortaya çıkmıştır. Obruk platosunun kuzeyindeki en çukur alanda Tuz Gölü yerleşmiş, güneyde ise Hotamış bataklığı ile İvriz bataklıkları burada oluşan eski göl kalıntıları olarak yer almıştır. Konya ve Ereğli ovaları yörenin en geniş ovalarıdır. Bu ovalar Konya ve Ereğli arasında geniş düzlükler şeklinde uzanırlar. Konya ili bu ovaların batı ucunda kurulmuştur. Bu dizi içerisinde, Çumra Ovası ve Karapınar'ın bulunduğu Karapınar ovasında eski Konya Gölü tabanının kum depoları rüzgar erozyonuna da imkan vermiştir.[23]

[değiştir] Akarsular

Konya ili sınırları içerisinde daha çok mevsimlik ve sel rejimli akarsular yer alır. Buradaki akarsuların boyları kısadır. Konya ilinin geniş sahaları, kapalı havza olması sebebiyle akarsular ova tabanlarındaki bataklıklarda kaybolur. Bölgedeki akarsular kar ve yağmur suları ile beslenirler. Konya'daki yağış rejimi düzensiz olduğu için bu akarsuların rejimi de düzensizdir. Bir çoğu, yaz aylarında kururlar; ancak ilkbahar ve yaz aylarında kısa süreli sağanak yağışlar ile sel baskınlarına sebep olabilmektedir.[24]

[değiştir] Göller

Konya ili sınırları içerisinde pek çok tabii göl ve bataklık bulunmaktadır. Bunların kimilerinin suları acı ve tuzlu, bazılarının da suları tatlıdır. Oluşum yönünden de birbirinden farklılıklar gösterirler.[25]

  • Tuz Gölü: Tuz Gölü kapalı havzasının merkezinde Tuz Gölü oluşmuştur. Ankara, Konya, Aksaray sınırlarının kesiştiği yerde olup bir kısmı Konya ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Tuz Gölü, Türkiye'nin yüzölçümü olarak ikinci büyük gölüdür. Derinliği 12 m. civarındadır. Yaz mevsiminde buharlaşmanın etkisi ile alanı oldukça küçülür. Kuruyan kesimlerde tuz tortulları meydana gelir. Türkiye'nin tuz ihtiyacının bir kısmı buradan temin edilir. Sulama ve su ürünleri için kullanılamaz.[26]
  • Beyşehir Gölü: Konya ilinin batısında Konya-Isparta sınırı üzerinde yer almaktadır. Beyşehir Gölü, Türkiye'nin 3. büyük gölüdür. Aynı zamanda en büyük tatlı su gölüdür.[27]
  • Akşehir Gölü: Konya ilinin kuzey batısında Konya-Afyon il sınırında yer alır. Suyu tatlıdır. Tektonik olaylarla meydana gelmiştir. Su ürünleri açısından ekonomik değer gösterir.[28]
  • Suğla Gölü: Konya ilinin güneybatısında yer alır. Oluşumu tektoniktir. Yağışlı yıllarda alanı iyice genişlemekte kurak yıllarda ise göl kurumakta ve alüvyonlu göl tabanı ortaya çıkarak, iyi bir tarım alanı oluşturmaktadır.[29]
  • Ilgın (Çavuşçu) Gölü: Konya ilinin kuzeybatısında yer alır. Oluşumu tektoniktir. Suları tatlıdır. Su ürünleri açısından önemlidir.[30]

[değiştir] Nüfus yapısı

Konya ilinin nüfusu, 2008 Yılı Genel Nüfus Sayımı kesin sonuçlarına göre 1.959.082 kişidir. Bu nüfusun 968 666'sı erkek, geriye kalan 990.416'sı kadınlardan oluşmaktadır.[31] Bu rakamlara göre Konya; İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Adana'dan sonra en kalabalık nüfusa sahip 6. ildir. Nüfusun 1.412.343 kişisi şehirlerde yaşarken, 546.739 kişisi bucak ve köylerde yaşamaktadır. Şehirde yaşayanların oranı %59, köyde yaşayanların oranı %41'dir. Yine aynı nüfus sayımı sonucuna göre, il merkezi nüfusu 967.055, ilin nüfus yoğunluğu ise km2 başına 57 kişidir. [32]

[değiştir] İklimi

Konya'da karasal iklim hüküm sürmektedir. Karasal iklim şartlarının oluşmasında matematik konumu, yeryüzü şekilleri, yükselti ve hava kütleleri ile cephelerin ortaklaşa etkilerinin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Konya 326 mm. ile Türkiye'nin en az yağış alan bölümüdür. Bu bölüm içerisinde de Tuz Gölü yöresi daha az yağış alır. Yağışlar daha çok ilkbahar mevsiminde Konveksiyonel yağışlar şeklindedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır.[33]

Ortalama Veriler
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara
Ortalama Değerler °C -0,3 1,0 5,4 10,9 15,6 20,1 23,5 22,9 18,6 12,4 5,7 1,4
Ort. En Yüksek °C 4,6 6,6 11,8 17,5 22,2 26,7 30,2 30,0 26,3 20,0 12,4 6,0
Ort. En Düşük °C -4,2 -3,6 -0,3 4,4 8,5 12,8 16,1 15,5 11,2 6,0 0,5 -2,5
Ort. Güneşlenme Süresi(saat) 3,2 4,6 6,1 7 8,6 10,4 11,3 11,0 9,6 7,2 5,0 3,0
Yağışlı Gün Sayısı 9,5 9,0 8,6 10,6 10,9 6,2 3,2 2,4 3,4 6,6 7,3 9,5
kaynak: www.meteor.gov.tr

[değiştir] Ulaşım

[değiştir] Şehir İçi Ulaşım

Konya'da şehir içinde ulaşım bir kaç şekilde sağlanabilir. Bunlardan en çok kullanılanı karayolu taşımacılığıdır. Ayrıca belediyenin tramvay ve otobüs servisleri toplu taşımada önemli rol oynar.

[değiştir] Şehirler Arası Ulaşım

Konya'ya üç farklı yoldan ulaşılabilir. Bunlar karayolu, demiryolu ve havayolu ulaşımıdır.

[değiştir] Karayolu ile Ulaşım

Konya, gerek yüzölçümünün genişliği ve gerekse ülke içindeki coğrafi konumu itibarıyla yol uzunluğu en fazla olan illerimizdendir. 1.397 km devlet yolu, 1.507 km il yolu ve 6.825 km de köy yolu bulunmaktadır.[34]

Bazı illere uzaklık [35]
İstanbul Ankara İzmir Adana Antalya Afyon Erzurum Gaziantep Eskişehir Sivas
668 258 550 356 323 223 934 562 338 500

Ayrıca Konya, birçok önemli yolun kavşak noktasında bulunmaktadır.

Şehir Yol
Ankara
Karaman
Afyon
Aksaray
Antalya
Isparta

[değiştir] Havayolu ile Ulaşım

Konya'ya Konya Havaalanı (IATA kodu KYA) aracılığı ile ulaşılabilir. Havaalanına Atlasjet, Inter Airlines, Onur Air ve Türk Hava Yolları'nın İstanbul kalkışlı seferleri ile ulaşılabilir.[36] [37]

[değiştir] Demiryolu ile Ulaşım

Konya'ya Toros, İç Anadolu ve Meram Ekspresleriyle ulaşılabilir. Ayrıca şu anda yapılmakta olan Ankara-Konya hızlı tren projesi ile de seyahat süresi 1 saat 15 dakikaya inecektir. [38]