Tokat (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

39°51′K 35°37′D / 39.85°K 35.617°D / 39.85; 35.617

Tokat
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Tokat haritası
Tokat haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
Yönetim
 - Vali Cevdet Can
Yüz ölçümü
 - Toplam 10,071 km2 (3,9 mi2)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 598.708
 - Yoğunluk 72/km² (186,5/sq mi)
 - Kır 240.553
 - Şehir 358.155
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 356
İl plaka kodu 60
İnternet sitesi: tokat.gov.tr

Komana, (Bizans), Kah-Cun (İran), Dar Ün-Nusret (Selçuklu), Sobaru (Moğol), adlarıyla da bilinen Tokat (Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti Dönemi), Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan illerinden biridir.

Kuzeyde Samsun, kuzeydoğuda Ordu, doğu ve güneyde Sivas, güneybatıda Yozgat ve batıda Amasya illeriyle komşudur. İlçelerinden Yeşilyurt ve Sulusaray İç Anadolu Bölgesi'nde kalır. 1943 yılında Taşova, 1944’te Artova ve Turhal, 1954 yılında Almus, 1987 yılında Pazar ve Yeşilyurt, 1990 yılında Sulusaray ve Başçiftlik ilçeleri kurulmuştur. 2010 TUIK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 ilçe, 77 belde ve 609 köy vardır.

Adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bizanslı coğrafyacı Hierokles Synecdemus MS 6. yüzyılda Kapadokya'da Eudokia adlı bir kent yer aldığını bildirmiştir. Evliya Çelebi kentin adını Türkçe etimolojiyle arpası bolduğu için atların doymasına atfen Tok-at Osmanlı tarihçisi Uzunçarşılı "surlu şehir" manasına gel Toh-kat olarak açıklamış,Özhan Öztürk ise Pontus adlı çalışmasında Avesta'da "ülke, şatraplık" anlamına gelen ve ilk olarak MÖ 6. yüzyılda Ahemeniş döneminde Kapadokya için kullanılan "Dahyu" kelimesinin Rum ağzında bozulmuş formu "Dokeia" kelimesinin zamanla Tokat'a dönüştüğünü iddia etmiştir.[2]..

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk çağlarda Togayıtlar'ca kurulduğuna inanılan Tokat, Hititlerin, Asurluların, Hurriler ve Kimmerlerin egemenliğinde kaldıktan sonra sırasıyla Perslerin, Makedonyalıların (Büyük İskender Dönemi), Kappodokia Krallığının ve buraya "Comana Pontica" adını veren Pontos Krallığı'nın yönetimine geçti. M.Ö.65'te Romalıların ve MS Bizans Devletinin egemenliğine girmiştir. Bizans-Sasani ve Bizans-Arap savaşlarında kritik öneme sahip olan Tokat Kalesi, Malazgirt Zaferinden sonra Danişmedlilerin yönetimine (1071) daha sonra ise Anadolu Selçuklularının (1150) eline geçmiştir.

Tokat Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat kentinin güneybatısında, 750 metre yüksekliğindeki Hisartepe üzerinde bulunmaktadır. Kaleye ait en eski izler 5 ya da 6. yüzyıla ait olup kalenin bu yıllarda var olduğu bilinmektedir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Deveci dağlarının orta kesiminin kuzey yamaçlarından doğarak soldan Yeşilırmak'a kavuşan bir akarsu vadisinin yamaçlarında kurulmuş olan kent, çok engebeli bir bölgede Orta Karadeniz kıyılarını ve İç ve Doğu Anadolu'ya bağlayan önemli yolların kavşağında eski bir yerleşmedir.

Tokat; kuzeyinde Samsun, kuzeydoğusunda Ordu, güneyinde Sivas, güneybatısında Yozgat, batısında: Amasya ili ile çevrilidir. İlin toplam yüzölçümü: 10.071 Km2 dır. Kapladığı alan açısından Türkiye topraklarının % 1.3'ünü kapsar. Denizden yükseltisi 623 Metredir. Coğrafi Koordinatları: 39o 51' – 40o 55' kuzey enlemleri ile 35o 27'- 37o 39' Doğu boylamları arasındadır. Tokat, 1923 senesinde il olmuş, Erbaa, Niksar, Reşadiye, Zile ilçeleri bağlanmış, 1943 yılında Taşova, 1944’te Artova ve Turhal, 1954 yılında Almus, 1987 yılında Pazar ve Yeşilyurt, 1990 yılında Sulusaray ve Başçiftlik ilçeleri kurulmuştur.Tokat’a bağlı Taşova ilçesi, 1953 senesinde Amasya’ya bağlanmıştır.Merkez ilçe dahil 12 ilçenin yanında 77 belde ve 609 köy mevcuttur. Merkeze bağlı 41 mahalle, 103 köy ve 9 belde bulunmaktadır. Yüzölçümü bakımından Tokat'ın en büyük ilçesi Zile'dir. En yüksek nüfusa sahip ilçe ise Erbaa'dır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat İli; İç Anadolu İklimi, İç-Doğu Anadolu İklimi, Karadeniz iklimi ve Orta Karadeniz iklimi arasında bir geçit özelliği gösterir. Uzun yıllar ortalamasına göre yıllık ortalama sıcaklık; en düşük 8,1 °C en fazla 14,2 °C’dir. Uzun yıllar ortalamasına göre ortalama yağış; 381,7 mm ile 586,2 mm arasındadır. Ortalama nispi nem; % 56 ile % 73 arasında değişmektedir. Yağışlar aylara göre farklılıklar göstermektedir.

Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Arl
Ort.En Yüksek °C (1970 - 2011) 20.2 22.8 31.1 33.5 36.1 38.5 45.0 40.8 37.9 35.3 27.6 23.0
Ort.En Düşük °C (1970 - 2011) -23.4 -22.1 -21.1 -4.5 0.0 3.2 6.1 7.8 2.4 -3.2 -8.3 -21.0−
Meteoroloji Genel Müdürlüğü-Tokat Resmi İstatistikler Kaynak:[3]

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Mamu (1770 m), Yaylacık (1620 m), Deveci (1892 m), Bugalı (1945 m), Dumanlı (2200 m), Çamlıbel (2020 m), Akdağ (1900 m).

Ovalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazova, Omala Ovası (Gözova), Turhal Ovası, Niksar Ovası, Erbaa Ovası, Artova Ovası, Zile Ovası, Tokat Ovası, Pazar Ovası, Artova Ovası, Yazıbaşı Ovası, Topçam Yaylası

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeşilırmak, Tozanlı Kolu, Kelkit Kolu, Çekerek Kolu, Tokat Kolu, Kuruçay Kolu, Güllin Kolu, Darı Deresi Kolu, Cırcır kolu

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat'ta toplam 15 hastane bulunmaktadır. Bunlar: Tokat Devlet Hastanesi, Tokat Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi, Reşadiye Devlet Hastanesi, Erbaa Devlet Hastanesi, Niksar Devlet Hastanesi, Zile Devlet Hastanesi, Turhal Devlet Hastanesi, Almus Entegre İlçe Hastanesi, Artova Entegre İlçe Hastanesi, Tokat Özel Medical Park Hastanesi, G.O.P.Üniversitesi Araştırma Hastanesi, Başçiftlik Entegre İlçe Hastanesi, Pazar Entegre İlçe Hastanesi, Yeşilyurt Entegre İlçe Hastanesi ve Sulusaray Entegre İlçe Hastanesi.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'dan Tokat'a gitmek isteyen birisi önce Bolu'yu geçerek Gerede kavşağı üzerinde Samsun yolunda ilerleyerek, Ilgaz, Merzifon çevre yoluyla Amasya ulaşır ve burdan Turhal ilçesinde de geçerek Tokat'a (merkez) düzgün bir yolla ulaşabilir.

Vali Recep Yazıcıoğlu'nun girişimleriyle Tokat Havalimanı 1988-1990 tarihlerinde 1700 metrelik pistine kavuşmuştur. Tokat Havalimanına, Borajet tarafından ATR 72 500 uçaklar ile düzenli tarifeli seferler yapılmaktadır. Ayrıca bu şirkete ait 2 uçağın bir THY şirketi olan Anadolujet tarafından kiralanması sayesinde Anadolujet de Tokat'a tarifeli seferler düzenlenmektedir. (Ayrıntılı Bilgi için Tokat Havalimanı maddesine bakabilirsiniz.)

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sanayi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat'ta nüfusun %5'i endüstri alanında çalışmaktadır. Tokattaki fabrikalar:

  • Tokat Sigara Fabrikası
  • Takım Tezgahları Aksesuarı Fabrikası
  • Dimes Meyve Suyu Fabrikası
  • Samaş Bentonit Fabrikası
  • Zile Keyfim Süt ve Süt Ürünleri Fabrikası
  • Zile Özkaleli Pekmez Fabrikası
  • Zile Tuğla ve Kiremit Fabrikası
  • Zile Fidan Mobilya Fabrikası
  • Turhal Şeker Fabrikası
  • Yem Fabrikası, Kereste Fabrikası, Alüminyum, Bakır İşleme Atölyesi, Ziraat Âletleri Îmâlâthânesi ve Lastik Ayakkabı Fabrikası başlıca sanâyi kuruluşlarıdır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[4] 495.352 22  %1.58 371.949  
  %75
%25  
 123.403 251.748  %50.8  %49.2 243.604
1970[5] 540.855 %9 Dark Green Arrow Up.svg 24  %1.52 394.232  
  %73
%27  
 146.623 269.089  %49.8  %50.3 271.766
1975[6] 599.166 %11 Dark Green Arrow Up.svg 24  %1.49 423.720  
  %71
%29  
 175.446 305.071  %50.9  %49.1 294.095
1980[7] 624.508 %4 Dark Green Arrow Up.svg 24  %1.4 424.277  
  %68
%32  
 200.231 317.422  %50.8  %49.2 307.086
1985[8] 679.071 %9 Dark Green Arrow Up.svg 26  %1.34 432.945  
  %64
%36  
 246.126 333.590  %49.1  %50.9 345.481
1990[9] 719.251 %6 Dark Green Arrow Up.svg 27  %1.27 410.947  
  %57
%43  
 308.304 354.316  %49.3  %50.7 364.935
2000[10] 828.027 %15 Dark Green Arrow Up.svg 26  %1.22 426.265  
  %51
%49  
 401.762 418.856  %50.6  %49.4 409.171
2007[11] 620.722 -%25 Dark Green Arrow Down.svg 33  %0.88 269.808  
  %43
%57  
 350.914 309.374  %49.8  %50.2 311.348
2008[12] 617.158 -%1 Dark Green Arrow Down.svg 34  %0.86 271.100  
  %44
%56  
 346.058 306.757  %49.7  %50.3 310.401
2009[13] 624.439 %1 Dark Green Arrow Up.svg 33  %0.86 268.193  
  %43
%57  
 356.246 311.837  %49.9  %50.1 312.602
2010[14] 617.802 -%1 Dark Green Arrow Down.svg 34  %0.84 253.858  
  %41
%59  
 363.944 310.193  %50.2  %49.8 307.609
2011[15] 608.299 -%2 Dark Green Arrow Down.svg 34  %0.81 249.427  
  %41
%59  
 358.872 302.449  %49.7  %50.3 305.850
2012[16] 613.990 %1 Dark Green Arrow Up.svg 33  %0.81 255.496  
  %42
%58  
 358.494 304.742  %49.6  %50.4 309.248
2013[17] 598.708 -%2 Dark Green Arrow Down.svg 34  %0.78 240.553  
  %40
%60  
 358.155 297.166  %49.6  %50.4 301.542

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Tokat il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Tokat il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçenin Tokat ilinde kullanılan şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre, iki ayrı gruptadır:

Tokat yemekleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Turistik yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehir merkezinde yer alan ve 17. yüzyılda inşa edilmiş olan Mahmut Paşa Camii'nin girişi.
Almus baraj gölünde yer alan bir adacık ve kulübe.
  • Tokat Kalesi
  • Saat Kulesi
  • Yağıbasan Medresesi
  • Zile Kalesi
  • Niksar Kalesi
  • Turhal Kalesi
  • Tokat Ulu Camii
  • Niksar Ulu Camii
  • Zile Ulu Camii
  • Tokat Gök Medresesi
  • Pazar Kervansarayı
  • Maşathöyük Çivi Yazıları
  • Hıdırlık Köprüsü
  • Sümbülbaba Zaviyesi
  • Taşhan Çarşısı
  • Komana Pontika Antik Kenti
  • Koza Han
  • Ballıca Mağarası
  • Reşadiye Zınav Gölü mesire yeri
  • Reşadiye Yolüstü kasabası Delik kaya mağarası
  • Tokat Müzesi
  • Kelkit Çayı
  • Halaçlı Köyü Yazlıkları
  • Sulusaray Sebastopolis Antik Kenti
  • Zile Elbaşıoğlu Camii
  • Zile Boyacı Hasanağa Camii
  • Zile Bedesten Camii
  • Eski Zile Osmanlı Evleri ve Konakları
  • Zile Yeni Hamam duvarındaki Osmanlı minyatür mimarisi Serçe Sarayı
  • Zile Tacettin İbrahim Paşa (Şehir) Hamamı
  • Zile Esvap Çayı
  • Zile Uzun Çarşı
  • Pazar Ballıca mağarası
  • Niksar Çamiçi Yaylası
  • Almus Barajı ve yaylaları
  • Reşadiye Kaplıcaları

Medya Kuruluşları[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat'taki Yerel Televizyon Kanallar: Zile TV, Erbaa ERT TV, Tokat Radyo TV, Tokat Güneş TV, Ekin TV.

Tokat'ta yer alan belli başlı gazeteler: Bakış Gazetesi, Öz Zilem Gazetesi, Erbaa Gazetesi, Hürsoz Gazetesi, Memleketim Tokat Gazetesi, Niksar Danişmend Gazetesi, Reşadiye Gazetesi, Tokat Haberci Gazetesi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVIwS3i. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 442. ISBN 978-605-54-1017-9
  3. ^ http://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=TOKAT Meteoroloji Genel Müdürlüğü-Tokat Resmi İstatistikler
  4. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmS5b35. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bto5dS0l. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btr3Ookf. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btv0kgOw. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btx8ADE6. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyoRJrY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu10IjZz. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu2JIKop. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCFlots. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEK2xKX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFzaWht. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuHD4meU. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxxWwIz. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  17. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVIwS3i. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]