Bursa (il)
 |
Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
| Bursa | |
| — İl — | |
 |
|
 |
|
| Ülke | Türkiye |
|---|---|
| Coğrafi bölge | Marmara |
| İlçe sayısı |
17
|
| İl merkezi | Bursa |
| Yönetim | |
| - Vali | Şahabettin Harput |
| Yüz ölçümü | |
| - Toplam | 10.891 km2 (4.205 mi2) |
| Nüfus (2012)[1] | |
| - Toplam | 2.688.171 |
| - Yoğunluk | 234/km² (606,1/sq mi) |
| - Kır | 286.159 |
| - Şehir | 2.402.012 |
| Zaman dilimi | DAZD (+2) |
| - Yaz (YSU) | DAYZD (+3) |
| İl alan kodu | 224 |
| İl plaka kodu | 16 |
| Web sitesi: T.C. Bursa Valiliği | |
Bursa, Türkiye Cumhuriyetinin Marmara Bölgesinin Güney Marmara bölümünde, 40° batı boylam ve 29° kuzey enlem daireleri arasında yer alan bir ildir. Marmara Bölgesi'nin 2. büyük ilidir. Eski adı Hüdavendigâr'dır.
Bursa, 2,730,750 2011 nüfusu ile Türkiye'nin 4. büyük ilidir. Türkiye'nin İstanbul, Ankara ve İzmir'den sonraki 4.büyük Metropol ilidir. Kuzeyinde Marmara Denizi ve Yalova, kuzeydoğuda Kocaeli ve Sakarya, doğuda Bilecik, güneyde Kütahya ve batıda Balıkesir illeri ile çevrilidir.
Türkiye'nin önemli sanayi kentlerinden biri olmanın yanında medya, iletişim, ulaşım ve sağlık hizmetlerininde en yoğun olduğu kentlerden biridir.
Konu başlıkları |
Tarihçe[değiştir]
Bursa'da şimdilik bilinen en eski arkeolojik kalıntılar Yenişehir yakınlarındaki Menteşe Höyüğü ve Orhangazi yakınlarındaki Ilıpınar'dan bilinmektedir. Bu arkeolojik buluntu yerlerinin en eski tabakaları yaklaşık 7 bin yıllıktır. Bu tabakalardaki kültür, çanak çömleğin gelişmiş olarak ortaya çıktığı, mimarinin dörtgen planlı, bol miktarda ahşap destekli kerpiç kullanılarak inşaa edilmiş yapılardan oluştuğu tabakalardır. Bursa'da David French, Mehmet Özdoğan ve Jacop Roodenberg'in arkeoloji ile ilgili çalışmaları tarih öncesiyle ilgili pek çok yeni bilgi ortaya koymuştur.
Bursa ve civarında MÖ 4000'li yıllardan itibaren çeşitli yerleşimlerin olduğu saptanmıştır. Fakat yöreye ait kesin bilgiler MÖ 700'lere dayanmaktadır. Homeros, bölgeden Mysia olarak söz etmektedir. Günümüzde Bursa yöresinde Mysia yerleşmelerini anımsatan iki köy bulunmaktadır: Misi(Gümüştepe) ve Misebolu.
Tarihi coğrafyada bölgeye Frigya da denilmektedir. MÖ 700'lerde İskitler'den kaçan Kimmerlerin Frigya devletini yıktıkları bilinmektedir.
Bursa adı, bu şehri kuran Bitinya Kralı Prusias'dan gelmektedir. MÖ 7. yy'da bu bölgeye göç eden Bityn'ler(Bitinler) buraya Bitinya adını verirler.
MÖ 185'te, Kartaca'nın yetiştirdiği büyük generallerden Hannibal'ın Kral I. Prusias'a, Prusias ve Olympus kentinin kurulmasını örgütlediği bilinmektedir. Prusias adı zamanla Prusa, sonra da Bursa'ya dönüşmüştür. MÖ 74'te Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine geçen Bitinya, Roma'dan gönderilen Proconsul(Eyalet Valisi)'lerce yönetilen bir Asya Eyaleti haline gelmiştir. Bursa, M.S. 385-1326 yılları arasında ise Bizans dönemini yaşamıştır.
M.S. 555 civarında bölgede ipek üretimine başlanmış ve doğal sıcak sulu kaplıcaların üretilmesi ile küçük bir kaplıca kenti kurulmuştur.
Bursa, 1204-1261 yılları arasında İznik'e bağlıdır, genelde kale içinde kalmış, fazla büyüyememiştir.
Osmanlı Dönemi[değiştir]
Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflayıp dağılmaya başlamasıyla kurulan Anadolu Beylikleri içinde zamanla gelişen Osmanlı Beyliği, çevredeki tekfurların arazilerini de alarak güçlenmiştir. Bursa, 1307 yılında Osman Bey tarafından kuşatılmış, uzun süren kuşatmadan sonra 6 Nisan 1326'da Osman Bey'in oğlu Orhan Bey tarafından alınmıştır. 1335 yılında başkent Bursa'ya taşınmış ve kentte büyük imar hareketleri yaşanmıştır.
Osmanlılar Bursa'yı aldıklarında kent sadece hisar içinden ibaretken Orhan Gazi şehri hisarın dışına çıkararak Orhan Gazi Külliyesini kurdurtmuştur. Surlar dışında mevcut yerleşmeye yakın, hakim noktalarda cami, hamam, imarethane, darüşşifa, medrese gibi kamu yapıları inşa edilerek bu külliyelerin çevrelerinde konut alanları yaratılmış ve böylece bir yerleşme geleneği başlamıştır. Başkent, 1363 yılında (I. Murad Hüdavendigâr döneminde) Edirne'ye taşınmıştır. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinden sonra ise Bursa'nın faal rolü son bulmuş ve yönetim merkezi niteliğini kaybetmiştir.
Tanzimat sonrası dönemde Hüdavendigar Vilayeti merkezliği yapan Bursa'ya 1900'lü yılların başında Biga (merkezi Çanakkale), Bilecik, Kütahya, Karesi (Balıkesir), Karahisar (Afyon) sancakları bağlı bulunmaktaydı.
Milli mücadele dönemlerinde çeşitli ayaklanmaların yaşandığı Bursa, 8 Temmuz 1920 de Yunanlılarca işgal edilmiş; 30 Ağustos savaşından sonra 11 Eylül 1922'de Türk birliklerince geri alınmıştır.
İklim[değiştir]
Genelde ılıman bir iklime sahiptir. Ancak, iklim bölgelere göre de değişiklik göstermektedir. Kuzeyde Marmara Denizinin yumuşak ve ılık iklimine karşılık güneyde Uludağ'ın sert iklimi ile karşılaşılmaktadır.
İlin en sıcak ayları Temmuz - Eylül, en soğuk ayları ise Şubat - Mart'tır. 52 yıllık gözlem süresi itibarı ile yıllık ortalama yağış miktarı 70,6 cm.dir. İlde ortalama nispi nem % 69 civarındadır.
Ekonomi[değiştir]
2007 yılı nüfus sayımı resmi kesin sonuçlarına göre Türkiye'nin 4.büyük kentidir. (Bkz: TABLO 4) Bursa; otomotiv, tekstil, makine, gıda sanayi sektörlerinde söz sahibidir. Tarihte ilk havlu üretiminin Bursa'da gerçekleştiği söylenir, halen de havlu üretimi ve ihracatı gerçekleştirilir. İpek üretimi ve bıçakçılık Bursanın eskiden dünyaca tanınmasını sağlamasına rağmen, şu anda bitme noktasına gelmiştir.
1961 yılında kurulan Türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesi Bursa Organize Sanayi Bölgesi ile daha sonra oluşan Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi ve özellikle İzmir ve Ankara yollarının çevresi Bursa'da sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdir.Kaplıcaları, Uludağ'ı, kestane şekeri, şeftalisi, havlusu ile meşhurdur.
İdari yapı[değiştir]
- Ana maddeler: Bursa ilinin ilçeleri ve Bursa milletvekilleri
2010 TÜİK verilerine göre Bursa ilinde merkez ilçelerle beraber 17 ilçe ve 659 köy bulunmaktadır. Osmangazi, Yıldırım, Nilüfer, Kestel, Gürsu, Mudanya ve Gemlik merkez ilçeleri oluşturup Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde yer almaktadır. İdari birimlerin bir çoğu Osmangazi sınırları içerisinde kalmasına karşın sanayi kuruluşlarının bir çoğu ve Uludağ Üniversitesi, Nilüfer ilçesinde yer alır. 308.000 nüfuslu İnegöl, Bursa'nın en büyük ilçesi ve Güney Marmara'nın ikinci büyük kentidir.
Nüfus[değiştir]
| Bursa il nüfus bilgileri | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Değişim | Sıra | Yüzde | Kır - Şehir | Erkek - Kadın | ||||||||
| 1965[2] | 755.504 | — | 7 | %2.41 | 420.456 |
%56
%44
|
335.048 | 379.055 | %50.2 | %49.8 | 376.449 | |||
| 1970[3] | 847.884 | %12  |
6 | %2.38 | 431.222 |
%51
%49
|
416.662 | 423.941 | %50 | %50 | 423.943 | |||
| 1975[4] | 961.639 | %13 |
6 | %2.38 | 454.533 |
%47
%53
|
507.106 | 490.506 | %51 | %49 | 471.133 | |||
| 1980[5] | 1.148.492 | %19 |
6 | %2.57 | 511.582 |
%45
%55
|
636.910 | 579.747 | %50.5 | %49.5 | 568.745 | |||
| 1985[6] | 1.324.015 | %15 |
6 | %2.61 | 483.921 |
%37
%63
|
840.094 | 669.134 | %50.5 | %49.5 | 654.881 | |||
| 1990[7] | 1.603.137 | %21 |
6 | %2.84 | 445.332 |
%28
%72
|
1.157.805 | 810.923 | %50.6 | %49.4 | 792.214 | |||
| 2000[8] | 2.125.140 | %33 |
5 | %3.13 | 494.200 |
%23
%77
|
1.630.940 | 1.064.560 | %50.1 | %49.9 | 1.060.580 | |||
| 2007[9] | 2.439.876 | %15 |
4 | %3.46 | 459.877 |
%19
%81
|
1.979.999 | 1.218.749 | %50 | %50.1 | 1.221.127 | |||
| 2008[10] | 2.507.963 | %3 |
4 | %3.51 | 303.089 |
%12
%88
|
2.204.874 | 1.253.151 | %50 | %50 | 1.254.812 | |||
| 2009[11] | 2.550.645 | %2 |
4 | %3.52 | 300.671 |
%12
%88
|
2.249.974 | 1.273.491 | %49.9 | %50.1 | 1.277.154 | |||
| 2010[12] | 2.605.495 | %2 |
4 | %3.53 | 296.921 |
%11
%89
|
2.308.574 | 1.300.283 | %49.9 | %50.1 | 1.305.212 | |||
| 2011[13] | 2.652.126 | %2 |
4 | %3.55 | 292.322 |
%11
%89
|
2.359.804 | 1.325.715 | %50 | %50 | 1.326.411 | |||
| 2012[14] | 2.688.171 | %1 |
4 | %3.55 | 286.159 |
%11
%89
|
2.402.012 | 1.343.894 | %50 | %50 | 1.344.277 | |||
Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre değişimin yüzde olarak oranıdır. Sıra, Bursa il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Yüzde, Bursa il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.
2010 nufus sayımı[değiştir]
Bursa merkez ilçeleri: Osmangazi, Nilüfer, Yıldırım, Mudanya, Gemlik, Kestel, Gürsu
İlçe nüfusları Osmangazi : 778.526 Yıldırım : 617.699 Nilüfer : 365.000 İnegöl : 308.000 Mustafakemalpaşa : 102.410 Gemlik : 100.927 Karacabey : 79.000 Mudanya : 85.000 Orhangazi : 75.228 Gürsu : 55.155 Yenişehir : 52.000 Kestel : 47.705 İznik : 44.756 Orhaneli : 24.000 Keles : 15.468 Büyükorhan : 13.543 Harmancık : 8.156
Bursa merkez nüfusu : 2.245.895 (2011)
Bursa toplam nüfusu : 2.730.750 (2011)
Şive[değiştir]
Bursa ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:
|
|||||||||||||||||||||||||||||
Medya, Basın-Yayın[değiştir]
YEREL TV KANALLARI
YEREL RADYO KANALLARI
|
YEREL GAZETELER
BURSA İLİNDEKİ DİĞER GAZETELER İNEGÖL
KELES
GEMLİK
MUDANYA
MUSTAFAKEMALPAŞA
KARACABEY
ORHANGAZİ
YENİŞEHİR
İZNİK
|
Kültür ve sanat[değiştir]
Karagöz Gölge oyunu, tarihte Bursa'nın Türk kültür yaşamına kazandırdığı en önemli etkinliklerdendir.
Mutfak Kültürü
- İskender Kebap, yörenin ünlü yemeğidir.
- Kestane Şekeri de ünlü tattısıdır.
- Tirilye Zeytini de Dünyanın en iyi cins zeytinlerindendir.
- Kemal Paşa Tatlısı da en ünlü tatlısıdır.
- İnegöl Köfte.
Halk oyunları[değiştir]
Kılıçkalkan, yörenin ünlü halkoyunudur. Bunun yanı sıra Uludağ yöresi Türkmen oyunları olan Güvende, Sekme, Çiftetelli, Düz Oyun, Büyük Oyun ilgi çekicidir.
Spor[değiştir]
Futbol[değiştir]
Bursaspor 2009-2010 sezonunda Süper Lig şampiyonu olmuştur. Süper lig tarihinde şampiyon olan 5. takımdır. Anadolu Kulüpleri içinde Trabzonspor'dan sonra şampiyon olmuş tek Futbol Kulübüdür. 26 yıllık Anadoludan Şampiyon çıkamama hasretine son vermiştir. Bursasporun müzesinde çeşitli kupaların yanı sıra bir adet Türkiye Kupası da vardır. Ayrıca Avrupa Şampiyonlar Liginde Guruplara kalıp mücadele eden ilk Anadolu Kulübüdür.Kulübün Teksas adıyla Türkiye çapında tanınan taraftar gurubu mevcuttur.
Basketbol[değiştir]
Tofaş 1999-2000 ve 2000-2001 sezonlarında Türkiye Basketbol 1.Ligi Şampiyonu olmuştur.
Voleybol[değiştir]
Bayanlar Voleybol 1. Liginde Nilüfer Belediyesi mücadele vermektedir.Ayrıca 2010-11 sezonunda Tofaş Erkek Voleybol takımı da yine 1. lig de mücadele etmiştir.
Hentbol[değiştir]
Nilüfer Belediyesi Spor Kulübü Hentbol Erkekler Süper liginde oynamaktadır.
Kaynakça[değiştir]
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2012 genel nüfus sayımı verileri". 13 Şubat 2013 tarihinde erişildi.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspZz9OX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmxxBVB. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpJXJjB. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuOhMin. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwLmRKM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bty2gvnh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu02F4mP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1lmEgS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3YxGph. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCle0eR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEps2Yg. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGQVKiu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxSUgKZ. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
Dış bağlantılar[değiştir]
|
||||||||
|
|||||
 |
İl ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
