Bursa (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bursa
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Bursa haritası
Bursa haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Marmara
İlçe sayısı
İl merkezi Bursa
Yönetim
 - Vali Münir Karaloğlu
Yüz ölçümü
 - Toplam 10,891 km2 (4,2 mi2)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 2.740.970
 - Yoğunluk 234/km² (606,1/sq mi)
 - Kır -
 - Şehir 2.740.970
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 224
İl plaka kodu 16
İnternet sitesi: T.C. Bursa Valiliği

Bursa, Marmara Bölgesinin Güney Marmara bölümünde, 40° batı boylam ve 29° kuzey enlem daireleri arasında yer alan bir ildir. 2,908.000 kişilk Nüfusuyla Türkiye'nin en önemli Metropollerinden, Sanayi, Endüstri, Turizm, Tarih ve Kültür Kenti, Nüfus bakımından İstanbul, Ankara ve İzmir'den sonra Türkiye'nin 4. Büyük Metropol İlidir. Aynı zamanda Marmara Bölgesi'nin İstanbul'dan sonraki 2. büyük ilidir. Eski adı Hüdavendigâr'dır.

Bursa, 2,740,970 (2013) nüfusu ile Türkiye'nin 4. büyük ilidir. Türkiye'nin İstanbul, Ankara ve İzmir'den sonraki 4. büyük Metropol ilidir. Kuzeyinde Marmara Denizi ve Yalova, kuzeydoğuda Kocaeli ve Sakarya, doğuda Bilecik, güneyde Kütahya ve batıda Balıkesir illeri ile çevrilidir.

Türkiye'nin önemli sanayi kentlerinden biri olmanın yanında medya, iletişim, ulaşım ve sağlık hizmetlerininde en yoğun olduğu kentlerden biridir.

İstatistiklere göre Devlet ve Özel Hastane sayısının en fazla olduğu illerin başında gelmektedir.

Sanayi İstatistiklerine göre Türkiye'nin en büyük Sanayi Kenti ve Otomotiv Üretim Merkezidir. CNN İnternational Televizyonu tarafından Bursa Türkiye'nin Detroit'i yakıştırması yapılmıştır. Tofaş, Fiat, Renault, Peugeot, Karsan Otomotiv, Binek otomobil ve Ticari araçlar ile Cobra Güleryüz Otobüs Fabrikaları Bursa'da bulunmaktadır.

Bursa'nın Otomotiv sanayinin Türkiye'de merkezi olmasından dolayı kurulan Bursa Otomobil Müzesi yine bu şehirde bulunmaktadır.

Kentin simgesi olan Bursaspor Kulübü 2009/2010 sezonunda Süper Lig Şampiyonu olmuş, Fenerbahçe, Galatasaray, Beşiktaş ve Trabzonspor'un ardından Ligin 5. Büyük Takımı olmuştur.

Tarihi Bursa Mehteri, Bursa Ulucamii, Bursa Kalesi, Tophane, Emirsultan ve Tarihi Osmanlı yapıları ile Türkiye'nin en önemli Tarih ve Kültür Başkenti olan Bursa'da bunun yanında Türk tiyatrosu ve orta oyununun en önemli simgesi olan Karagöz ve Hacivat zamanında Bursa'da yaşamıştır, Kabirleri Bursa'dadır.

Bununla birlikte Osmanlı İmparatorluğunun kurucularından Osman Gazi ve oğlu Orhan Gazi'nin kabirleri de Bursa'da Tarihi Saat Kulesinin yanında Tophane Meydanında bulunmaktadır.

Aynı zamanda Bursa ili bir Üniversiteler Şehridir. Bursa'da 2 Devlet Üniversitesi ve çeşitli Vakıf Üniversiteleri Bulunmaktadır.

Uludağ Üniversitesi (Devlet), Bursa Teknik Üniversitesi (Devlet), Bursa Orhangazi Üniversitesi (Vakıf), Okan Üniversitesi Bursa Sürekli Eğitim Merkezi (Vakıf), Bilgi Üniversitesi Bursa Sürekli Eğitim Merkezi (Vakıf), İnegöl İşletme Fakültesi (Devlet) gibi Üniversiteler ayrıca Bursa Merkez Tüm ilçelerde Meslek Yüksekokulları ve çeşitli Akademiler de yine Bursa'da bulunmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Saat Kulesi,Tophane
Bursa 1890

Bursa'da şimdilik bilinen en eski arkeolojik kalıntılar Yenişehir yakınlarındaki Menteşe Höyüğü ve Orhangazi yakınlarındaki Ilıpınar'dan bilinmektedir. Bu arkeolojik buluntu yerlerinin en eski tabakaları yaklaşık 7 bin yıllıktır. Bu tabakalardaki kültür, çanak çömleğin gelişmiş olarak ortaya çıktığı, mimarinin dörtgen planlı, bol miktarda ahşap destekli kerpiç kullanılarak inşaa edilmiş yapılardan oluştuğu tabakalardır. Bursa'da David French, Mehmet Özdoğan ve Jacop Roodenberg'in arkeoloji ile ilgili çalışmaları tarih öncesiyle ilgili pek çok yeni bilgi ortaya koymuştur.

Bursa ve civarında MÖ 4000'li yıllardan itibaren çeşitli yerleşimlerin olduğu saptanmıştır; fakat yöreye ait kesin bilgiler MÖ 700'lere dayanmaktadır. Homeros, bölgeden Mysia olarak söz etmektedir. Günümüzde Bursa yöresinde Mysia yerleşmelerini anımsatan iki köy bulunmaktadır: Misi(Gümüştepe) ve Misebolu.

Tarihi coğrafyada bölgeye Frigya da denilmektedir. MÖ 700'lerde İskitler'den kaçan Kimmerlerin Frigya devletini yıktıkları bilinmektedir.

Bursa adı, bu şehri kuran Bitinya Kralı Prusias'dan gelmektedir. MÖ 7. yy'da bu bölgeye göç eden Bityn'ler(Bitinler) buraya Bitinya adını verirler.

MÖ 185'te, Kartaca'nın yetiştirdiği büyük generallerden Hannibal'ın Kral I. Prusias'a, Prusias ve Olympus kentinin kurulmasını örgütlediği bilinmektedir. Prusias adı zamanla Prusa, sonra da Bursa'ya dönüşmüştür. MÖ 74'te Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine geçen Bitinya, Roma'dan gönderilen Proconsul(Eyalet Valisi)'lerce yönetilen bir Asya Eyaleti haline gelmiştir. Bursa, MS 385-1326 yılları arasında ise Bizans dönemini yaşamıştır.

MS 555 civarında bölgede ipek üretimine başlanmış ve doğal sıcak sulu kaplıcaların üretilmesi ile küçük bir kaplıca kenti kurulmuştur.

Bursa, 1204-1261 yılları arasında İznik'e bağlıdır, genelde kale içinde kalmış, fazla büyüyememiştir.

Osmanlı Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Saltanat Kapısı,Tophane

Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflayıp dağılmaya başlamasıyla kurulan Anadolu Beylikleri içinde zamanla gelişen Osmanlı Beyliği, çevredeki tekfurların arazilerini de alarak güçlenmiştir. Bursa, 1307 yılında Osman Bey tarafından kuşatılmış, uzun süren kuşatmadan sonra 6 Nisan 1326'da Osman Bey'in oğlu Orhan Bey tarafından alınmıştır. 1335 yılında başkent Bursa'ya taşınmış ve kentte büyük imar hareketleri yaşanmıştır.

Osmanlılar Bursa'yı aldıklarında kent sadece hisar içinden ibaretken Orhan Gazi şehri hisarın dışına çıkararak Orhan Gazi Külliyesini kurdurtmuştur. Surlar dışında mevcut yerleşmeye yakın, hakim noktalarda cami, hamam, imarethane, darüşşifa, medrese gibi kamu yapıları inşa edilerek bu külliyelerin çevrelerinde konut alanları yaratılmış ve böylece bir yerleşme geleneği başlamıştır. Başkent, 1363 yılında (I. Murad Hüdavendigâr döneminde) Edirne'ye taşınmıştır. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinden sonra ise Bursa'nın faal rolü son bulmuş ve yönetim merkezi niteliğini kaybetmiştir.

Tanzimat sonrası dönemde Hüdavendigar Vilayeti merkezliği yapan Bursa'ya 1900'lü yılların başında Biga (merkezi Çanakkale), Bilecik, Kütahya, Karesi (Balıkesir), Karahisar (Afyon) sancakları bağlı bulunmaktaydı.

Milli mücadele dönemlerinde çeşitli ayaklanmaların yaşandığı Bursa, 8 Temmuz 1920 de Yunanlılarca işgal edilmiş; Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nden savaşından sonra 11 Eylül 1922'de Türk birliklerince geri alınmıştır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Genelde ılıman bir iklime sahiptir. Ancak, iklim bölgelere göre de değişiklik göstermektedir. Kuzeyde Marmara Denizinin yumuşak ve ılık iklimine karşılık güneyde Uludağ'ın sert iklimi ile karşılaşılmaktadır.

İlin en sıcak ayları Temmuz - Eylül, en soğuk ayları ise Şubat - Mart'tır. 52 yıllık gözlem süresi itibarı ile yıllık ortalama yağış miktarı 70,6 cm.dir. İlde ortalama nispi nem % 69 civarındadır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

2007 yılı nüfus sayımı resmi kesin sonuçlarına göre Türkiye'nin 4. büyük kentidir. (Bkz: TABLO 4) Bursa; otomotiv, tekstil, makine, gıda sanayi sektörlerinde söz sahibidir. Tarihte ilk havlu üretiminin Bursa'da gerçekleştiği söylenir. Halen de havlu üretimi ve ihracatı gerçekleştirilir. İpek üretimi ve bıçakçılık Bursa'nın eskiden dünyaca tanınmasını sağlamasına rağmen şu anda bitme noktasına gelmiştir.

1961 yılında kurulan Türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesi Bursa Organize Sanayi Bölgesi ile daha sonra oluşan Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi ve özellikle İzmir ve Ankara yollarının çevresi Bursa'da sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdir. Kaplıcaları, Uludağ'ı, kestane şekeri, şeftalisi, havlusu ile meşhurdur.

İdari yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

2010 TÜİK verilerine göre Bursa ilinde merkez ilçelerle beraber 17 ilçe ve 659 köy bulunmaktadır. Osmangazi, Yıldırım, Nilüfer, Kestel, Gürsu, Mudanya ve Gemlik merkez ilçeleri oluşturup Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde yer almaktadır. İdari birimlerin bir çoğu Osmangazi sınırları içerisinde kalmasına karşın sanayi kuruluşlarının bir çoğu ve Uludağ Üniversitesi, Nilüfer ilçesinde yer alır. 308.000 nüfuslu İnegöl, Bursa'nın en büyük ilçesi ve Güney Marmara'nın ikinci büyük kentidir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Bursa il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[2] 755.504 7  %2.41 420.456  
  %56
%44  
 335.048 379.055  %50.2  %49.8 376.449
1970[3] 847.884 %12 Dark Green Arrow Up.svg 6  %2.38 431.222  
  %51
%49  
 416.662 423.941  %50  %50 423.943
1975[4] 961.639 %13 Dark Green Arrow Up.svg 6  %2.38 454.533  
  %47
%53  
 507.106 490.506  %51  %49 471.133
1980[5] 1.148.492 %19 Dark Green Arrow Up.svg 6  %2.57 511.582  
  %45
%55  
 636.910 579.747  %50.5  %49.5 568.745
1985[6] 1.324.015 %15 Dark Green Arrow Up.svg 6  %2.61 483.921  
  %37
%63  
 840.094 669.134  %50.5  %49.5 654.881
1990[7] 1.603.137 %21 Dark Green Arrow Up.svg 6  %2.84 445.332  
  %28
%72  
 1.157.805 810.923  %50.6  %49.4 792.214
2000[8] 2.125.140 %33 Dark Green Arrow Up.svg 5  %3.13 494.200  
  %23
%77  
 1.630.940 1.064.560  %50.1  %49.9 1.060.580
2007[9] 2.439.876 %15 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.46 459.877  
  %19
%81  
 1.979.999 1.218.749  %50  %50.1 1.221.127
2008[10] 2.507.963 %3 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.51 303.089  
  %12
%88  
 2.204.874 1.253.151  %50  %50 1.254.812
2009[11] 2.550.645 %2 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.52 300.671  
  %12
%88  
 2.249.974 1.273.491  %49.9  %50.1 1.277.154
2010[12] 2.605.495 %2 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.53 296.921  
  %11
%89  
 2.308.574 1.300.283  %49.9  %50.1 1.305.212
2011[13] 2.652.126 %2 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.55 292.322  
  %11
%89  
 2.359.804 1.325.715  %50  %50 1.326.411
2012[14] 2.688.171 %1 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.55 286.159  
  %11
%89  
 2.402.012 1.343.894  %50  %50 1.344.277
2013[15] 2.740.970 %2 Dark Green Arrow Up.svg 4  %3.58 0  
  %0
%100  
 2.740.970 1.371.914  %50.1  %49.9 1.369.056

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Bursa il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Bursa il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

2013 nüfus sayımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bursa merkez ilçeleri:

  • Osmangazi
  • Nilüfer
  • Yıldırım
  • Mudanya
  • Gemlik
  • Kestel
  • Gürsu
  • İnegöl
  • Yenişehir
  • İznik
  • Orhangazi
  • Mustafakemalpaşa
  • Karacabey
  • Orhaneli
  • Büyükorhan
  • Keles
  • Harmancık

İlçe nüfusları

  • Osmangazi: 802.620
  • Yıldırım: 637.888
  • Nilüfer: 365.000
  • İnegöl: 333.000
  • Mustafakemalpaşa: 102.410
  • Gemlik: 101.000
  • Karacabey: 79.000
  • Mudanya: 85.000
  • Orhangazi: 75.228
  • Gürsu: 70,000
  • Yenişehir : 52.320
  • Kestel: 51.875
  • İznik: 44.756
  • Orhaneli: 24.000
  • Keles: 15.468
  • Büyükorhan: 13.543
  • Harmancık: 7.091

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Bursa ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

Medya, basın-yayın[değiştir | kaynağı değiştir]

YEREL TV KANALLARI

YEREL RADYO KANALLARI

YEREL GAZETELER

  • Olay Gazetesi
  • Bursa Hakimiyet
  • Bursa Haber Gazetesi
  • Kent Gazetesi
  • Meydan Gazetesi
  • Gerçek Gazetesi
  • Gazete Bursa
  • Gazete Avrupa
  • Bursa Gündem Gazetesi
  • Yeni Bursa Gazetesi
  • Ekohaber
  • Bursa Bölge Gazetesi
  • Kestel Yöre Gazetesi
  • Bursa Gün Gazetesi
  • Yeni Dönem

BURSA İLİNDEKİ DİĞER GAZETELER

İNEGÖL

  • Yıldırım Gazetesi
  • Genç Gazete
  • İnegöl Söz Gazetesi
  • İnegöl'ün Sesi Gazetesi
  • İnegöl Haber Yorum Gazetesi

KELES

  • Keles Güncel Gazetesi

GEMLİK

  • Körfez Gazetesi
  • Gündem Gazetesi

MUDANYA

  • Mudanya Gazetesi
  • Mudanya Yorum Gazetesi
  • Mudanya'nın sesi Gazetesi
  • Mudanya Gürses Gazetesi

MUSTAFAKEMALPAŞA

  • M.Kemalpaşa Haber
  • Mücadele Gazetesi
  • İlkadım Gazetesi

KARACABEY

  • Karacabey Haber Gazetesi
  • Meltem Gazetesi

ORHANGAZİ

  • Tuna Gazetesi
  • Lider Gazetesi
  • 3.Göz Gazetesi
  • Güncel Gazetesi
  • Yenigün Gazetesi
  • Egemen Gazetesi

YENİŞEHİR

  • Ayrıntı Gazetesi
  • Gündem Gazetesi
  • Harman Gazetesi
  • Yenişehir Gazetesi
  • Yörem Gazetesi

İZNİK

  • İznik Yorum Gazetesi
  • Tarafsız Gazetesi

Kültür ve sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Karagöz Gölge oyunu, tarihte Bursa'nın Türk kültür yaşamına kazandırdığı en önemli etkinliklerdendir.

Mutfak kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Halk oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kılıçkalkan, yörenin ünlü halkoyunudur. Bunun yanı sıra Uludağ yöresi Türkmen oyunları olan Güvende, Sekme, Çiftetelli, Düz Oyun, Büyük Oyun ilgi çekicidir.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Futbol[değiştir | kaynağı değiştir]

Bursaspor 2009-2010 sezonunda Süper Lig şampiyonu olmuştur. Süper lig tarihinde şampiyon olan 5. takımdır. Anadolu Kulüpleri içinde Trabzonspor'dan sonra şampiyon olmuş tek Futbol Kulübüdür. 26 yıllık Anadoludan Şampiyon çıkamama hasretine son vermiştir. Bursaspor'un müzesinde çeşitli kupaların yanı sıra bir adet Türkiye Kupası da vardır. Ayrıca Avrupa Şampiyonlar Liginde Guruplara kalıp mücadele eden ilk Anadolu Kulübüdür. Kulübün Teksas adıyla Türkiye çapında tanınan taraftar gurubu mevcuttur.

Basketbol[değiştir | kaynağı değiştir]

Tofaş 1999-2000 ve 2000-2001 sezonlarında Türkiye Basketbol 1.Ligi Şampiyonu olmuştur.

Voleybol[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayanlar Voleybol 1. Liginde Nilüfer Belediyesi mücadele vermektedir.Ayrıca 2010-11 sezonunda Tofaş Erkek Voleybol takımı da yine 1. lig de mücadele etmiştir.

Hentbol[değiştir | kaynağı değiştir]

Nilüfer Belediyesi Spor Kulübü Hentbol Erkekler Süper liginde oynamaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUfoaua. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspZz9OX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmxxBVB. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpJXJjB. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuOhMin. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwLmRKM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bty2gvnh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu02F4mP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1lmEgS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3YxGph. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCle0eR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEps2Yg. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGQVKiu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxSUgKZ. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUfoaua. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 40°09′00″K 29°01′15″D / 40.15°K 29.02083°D / 40.15; 29.02083