Tunceli (il)
 |
Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
| Tunceli | |
| — İl — | |
 |
|
 |
|
| Ülke | Türkiye |
|---|---|
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu |
| Yönetim | |
| - Vali | Mustafa Taşkesen |
| Yüz ölçümü | |
| - Toplam | 7.774 km2 (3.001,6 mi2) |
| Nüfus (2012)[1] | |
| - Toplam | 86.276 |
| - Kır | 28.539 |
| - Şehir | 57.737 |
| Zaman dilimi | DAZD (+2) |
| - Yaz (YSU) | DAYZD (+3) |
| İl alan kodu | 0428 |
| İl plaka kodu | 62 |
| Web sitesi: Tunceli Valiliği | |
Tunceli, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan bir ildir.
Kuzeyde ve batıda Munzur Dağları ile Karasu Irmağı, doğuda Bingöl Dağları ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi bu bölgede de çağlar boyunca pek çok uygarlık yaşamıştır. Orta Çağdan kalma ve bugün hâlâ iyi durumda bulunan Pertek Kalesi ve Munzur Vadisi Millî Parkı görülmeye değer güzellikleridir.
Tunceli'nin yerleşimleri: Tunceli (merkez), Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazımiye, Ovacık, Pertek ve Pülümür'dür. 2010 TUIK verilerine göre ilimizde merkez ilçeyle beraber 8 ilçe, 2 belde ve 342 köy vardir.
Konu başlıkları |
Tarihçe[değiştir]
Dersim diye telaffuz edilen aslında bugünkü Tunceli'yi değil, o yörenin adını belirler. Bugünkü Tunceli merkezinin eski ismleri ise Mamiki veya Mameki (Kırmançça: Mamekiye), Kalan (Osmanlıca: قالان, Kırmançça: Qalan) idi. Dersim adı 25 Aralık 1935 tarihinde çıkarılan 2884 sayılı Tunceli Vilayeti'nin İdaresi Hakkında Kanun ile değiştirildi ve Mamiki köyünde yeni il merkezi oluşturuldu. Kalan kasabasının merkezi de Mamiki köyü idi. Mamiki ile eski bir köy olan Siğenk Tunceli'nin birer mahallesi hâline dönüştürüldü.[2]
I. Dünya Savaşı[değiştir]
Dersim I. Dünya Savaşı'nda önemli rol oynadı. Dersim aşiretleri 5 bin kişilik bir kuvvetle Dersimin bir bölgesi olan Erzincan'ın, Ruslardan kurtarılması için Seyid Riza öncülüğünde savaştı ve Erzincan kurtarıldı.
Cumhuriyet dönemi[değiştir]
İlin eski adı Dersim'dir. Dersim ili 26 Haziran 1926'da TBMM'de alınan kararla ilçeye dönüştürülerek Elazığ'a bağlandı. 25 Aralık 1935 tarihinde çıkarılan Tunceli Kanunu ile tekrar il oldu ve Dersim tarihsel yöresi içinde yer alan ve Munzur çevresini kapsayan bölgenin adı Tunceli olarak değiştirildi. Cumhuriyet döneminde Seyit Rıza önderliğinde Dersim İsyanı'na tanıklık eden Tunceli, 1937-38 yıllarında gerçekleşen Dersim tenkil harekâtı sırasında büyük zarar gördü.[kaynak belirtilmeli]
Nüfus[değiştir]
| Tunceli il nüfus bilgileri | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Değişim | Sıra | Yüzde | Kır - Şehir | Erkek - Kadın | ||||||||
| 1965[3] | 154.175 | — | 63 | %0.49 | 130.935 |
%85
%15
|
23.240 | 78.112 | %50.7 | %49.3 | 76.063 | |||
| 1970[4] | 157.293 | %2  |
65 | %0.44 | 127.930 |
%81
%19
|
29.363 | 78.064 | %49.6 | %50.4 | 79.229 | |||
| 1975[5] | 164.591 | %5 |
70 | %0.41 | 129.259 |
%79
%21
|
35.332 | 82.759 | %50.3 | %49.7 | 81.832 | |||
| 1980[6] | 157.974 | -%4  |
70 | %0.35 | 121.790 |
%77
%23
|
36.184 | 79.227 | %50.2 | %49.9 | 78.747 | |||
| 1985[7] | 151.906 | -%4 |
72 | %0.3 | 108.821 |
%72
%28
|
43.085 | 75.288 | %49.6 | %50.4 | 76.618 | |||
| 1990[8] | 133.143 | -%12 |
72 | %0.24 | 82.344 |
%62
%38
|
50.799 | 67.462 | %50.7 | %49.3 | 65.681 | |||
| 2000[9] | 93.584 | -%30 |
81 | %0.14 | 39.108 |
%42
%58
|
54.476 | 54.529 | %58.3 | %41.7 | 39.055 | |||
| 2007[10] | 84.022 | -%10 |
80 | %0.12 | 29.653 |
%35
%65
|
54.369 | 47.893 | %57 | %43 | 36.129 | |||
| 2008[11] | 86.449 | %3 |
80 | %0.12 | 30.794 |
%36
%64
|
55.655 | 49.709 | %57.5 | %42.5 | 36.740 | |||
| 2009[12] | 83.061 | -%4 |
80 | %0.11 | 29.357 |
%35
%65
|
53.704 | 47.290 | %56.9 | %43.1 | 35.771 | |||
| 2010[13] | 76.699 | -%8 |
80 | %0.1 | 29.168 |
%38
%62
|
47.531 | 40.658 | %53 | %47 | 36.041 | |||
| 2011[14] | 85.062 | %11 |
80 | %0.11 | 28.950 |
%34
%66
|
56.112 | 49.016 | %57.6 | %42.4 | 36.046 | |||
| 2012[15] | 86.276 | %1 |
80 | %0.11 | 28.539 |
%33
%67
|
57.737 | 49.998 | %58 | %42.1 | 36.278 | |||
Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre değişimin yüzde olarak oranıdır. Sıra, Tunceli il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Yüzde, Tunceli il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.
Siyaset[değiştir]Tunceli belediye ünvanını 1945 yılında almıştır. 2004'e kadar CHP Belediyeleri kazanmıştır. Halen Tunceli Belediye Başkanı BDP'li Edibe Şahin'dir. Tunceli Milletvekili Sayısı 2'dir. 24. Dönem'de Tunceli'yi CHP'li Kamer Genç ve Hüseyin Aygün temsil etmektedir. Kültür ve sanat[değiştir]Yunan tarihi ve coğrafyacılarının Dersim bölgesine Daranis ve Derksene adını verdikleri söylenir. Bölgede konuşulan diller Zazaca ve Türkçe'dir. Bazı ilçelerinde Kurmanci de konuşulmaktadır. Eğitim[değiştir]
Spor[değiştir]1990 yılına kadar Tuncelispor adını taşıyan bir futbol takımı vardı. Bu takım, 2008-2009 sezonunda Dersimspor olarak geri döndü. 2010 Bölgesel Amatör Lig 1.Grup Lideri [16] Görüntüler[değiştir]Ayrıca bakınız[değiştir]
Kaynakça[değiştir]
Dış bağlantılar[değiştir] Wikimedia Commons'ta
Tunceli (il) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
