Mardin (il)
| Mardin | |
| — İl — | |
 |
|
 |
|
| Ülke | Türkiye |
|---|---|
| Coğrafi bölge | Güneydoğu Anadolu |
| İl merkezi | Mardin |
| Yönetim | |
| - Vali | Turhan Ayvaz |
| Yüz ölçümü | |
| - Toplam | 8.891 km2 (3.432,8 mi2) |
| Nüfus (2012)[1] | |
| - Toplam | 773.026 |
| - Kır | 314.914 |
| - Şehir | 458.112 |
| Zaman dilimi | DAZD (+2) |
| - Yaz (YSU) | DAYZD (+3) |
| İl alan kodu | 482 |
| İl plaka kodu | 47 |
| Web sitesi: Mardin Valiliği | |
Mardin, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer alan bir ildir. Suriye ile sınır komşusudur.
Mimari, etnografik, arkeolojik, tarihi ve görsel değerleri ile zamanın durduğu izlenimini veren güneydoğunun şiirsel kentlerinden biridir. Mardin farklı dini inanışlar paralelinde, sanatsal açıdan da tarihi değeri olan camiler, türbeler, kiliseler, manastır ve benzeri dini eserler barındırmaktadır. Mardin, İpek Yolu güzergâhında olup, ilde beş han ve bir kervansaray mevcuttur.
Mardin ismi hakkında değişik rivayetler vardır. Kelimenin Farsça, Yunanca, Arapça veya Süryanice olduğu söylenmektedir.[kaynak belirtilmeli]
Konu başlıkları |
Coğrafya [değiştir]
Konum [değiştir]
Mardin ili Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Dicle Bölümü'nde yer alır. Suriye ile sınır komşusudur. Güneyinde Suriye, batısında Şanlıurfa ili, kuzeyinde Diyarbakır ve Batman illeri, kuzeydoğusunda Siirt ili ve doğusunda Şırnak ili bulunur.
İklim [değiştir]
İl genelinde karasal iklim özellikleri görülmektedir. Kış ayları soğuk geçmektedir. Yaz aylarında güneyden gelen çöl iklimi etkisi altında olduğu için kurak geçer.İlde ölçülen en yüksek sıcaklık 42,5 (31 Temmuz 2000) ilde ayrıca Türkiye sıcaklık rekoru kırılmıştır(48,8 Mardin,Kızıltepe) ilde ölçülen en düşük sıcaklık -14,0 (22 şubat 1985) ayrıca bölge ilkbahar yaz gibi çöllerden gelen toz taşınımı etkisi altına girer. Derik, Nusaybin ve Savur ilçelerinde Akdeniz iklimi özellikleri de görülür. Ortalama en yüksek sıcaklık 35.3° derece ile Temmuz ayında, ortalama en düşük sıcaklık 0.7° derece ile Ocak ayında görülür.[2]
Ekonomi [değiştir]
Geleneksel ekonomi yapısı tarım, çiftçilik, hayvancılık ve ticarete dayalıdır. 2001 yılına göre ildeki iktisadi faaliyetlerin %66,8'i tarım, çiftçilik ve hayvancılık alanlarında gerçekleşmiştir.[3] Suriye sınırındaki organik tarıma elverişli topraklar mayınlı olması nedeniyle Mardin ekonomisine katkı sağlamamaktadır.[4] Tarımdan sonraki en önemli sektörü devlet hizmetleri oluşturmaktadır.[3] 2001 yılına göre ilde kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla 983 Dolardır.[5]
İlde "Mardin Serbest Bölgesi" ve "Mardin Organize Sanayi Bölgesi" adlarında üretim ve sanayi bölgeleri bulunmaktadır. Bölgenin en önemli projesi olan Güneydoğu Anadolu Projesi'nin tamamlanamaması nedeniyle tarım ürünlerine dayalı sanayi gelişmemiştir. Sanayinin toplam gelir içindeki payı %5,5'tir.[3]
İlde kültür turizmi, inanç turizmi imkânları olmasına karşın Mardin ekonomisinde önemli bir yere sahip değildir.
Nüfus [değiştir]
1960'lı yıllarda şehre göç başlamış ve kır nüfusu oran olarak azalmaya başlamıştır. 1990 yılında dört ilçenin komşu illere bağlanmasıyla nüfus %14,4 oranında azalmıştır. 2000 nüfus sayımında ilk defa kır nüfusu, kent nüfusunun gerisinde kalmıştır. Bunda en önemli etkenler ekonomik kaygılar ve 90'lı yıllarda başlayan terör faaliyetleridir. Güvenlik kaygıları nedeniyle hem ildeki kırsal kesimlerden, hem de diğer illerden Mardin şehrine göç hereketleri başlamıştır.
Şehir nüfusu oranı %57, kırsal nüfus oranı %43'tür. Nüfusu en yüksek ilçeler sırasıyla Kızıltepe, Merkez, Nusaybin ve Midyat'tır. Genç bir nüfus yapısına sahiptir. 2000 yılına göre 15 yaşın altındaki nüfusun oranı %44,8'dir.
Türkiye'deki en farklılaşmış nüfusa sahip illerinden biridir. İlde Kürtler,Hıristiyan Süryaniler, Sünni Araplar,Türkler, Yezidiler ve Ermeniler yaşamaktadır.[6] Zaman içinde Süryani ve Yezidi nüfusu göçler sebebiyle azalmıştır. Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta Mardin ve Midyat bölgesinde az sayıda Süryani yaşamaktadır. Bölgede birçok Süryani Manastırı ve Kilisesi vardır: Deyrulzafarân Manastırı, Mor Gabriel, Mor Yakub ve Meryem ana Kilisesi.
| Mardin il nüfus bilgileri | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Değişim | Sıra | Yüzde | Kır - Şehir | Erkek - Kadın | ||||||||
| 1965[7] | 397.880 | — | 36 | %1.27 | 307.787 |
%77
%23
|
90.093 | 205.313 | %51.6 | %48.4 | 192.567 | |||
| 1970[8] | 453.092 | %14  |
33 | %1.27 | 333.240 |
%74
%26
|
119.852 | 230.638 | %50.9 | %49.1 | 222.454 | |||
| 1975[9] | 519.687 | %15 |
30 | %1.29 | 363.811 |
%70
%30
|
155.876 | 269.675 | %51.9 | %48.1 | 250.012 | |||
| 1980[10] | 564.967 | %9 |
31 | %1.26 | 372.963 |
%66
%34
|
192.004 | 288.385 | %51 | %49 | 276.582 | |||
| 1985[11] | 652.069 | %15 |
30 | %1.29 | 408.069 |
%63
%37
|
244.000 | 332.812 | %51 | %49 | 319.257 | |||
| 1990[12] | 557.727 | -%14  |
37 | %0.99 | 308.695 |
%55
%45
|
249.032 | 282.459 | %50.6 | %49.4 | 275.268 | |||
| 2000[13] | 705.098 | %26 |
32 | %1.04 | 313.849 |
%45
%55
|
391.249 | 362.167 | %51.4 | %48.6 | 342.931 | |||
| 2007[14] | 745.778 | %6 |
25 | %1.06 | 317.167 |
%43
%57
|
428.611 | 373.067 | %50 | %50 | 372.711 | |||
| 2008[15] | 750.697 | %1 |
26 | %1.05 | 328.160 |
%44
%56
|
422.537 | 378.451 | %50.4 | %49.6 | 372.246 | |||
| 2009[16] | 737.852 | -%2 |
28 | %1.02 | 315.568 |
%43
%57
|
422.284 | 370.911 | %50.3 | %49.7 | 366.941 | |||
| 2010[17] | 744.606 | %1 |
28 | %1.01 | 315.707 |
%42
%58
|
428.899 | 371.019 | %49.8 | %50.2 | 373.587 | |||
| 2011[18] | 764.033 | %3 |
27 | %1.02 | 317.807 |
%42
%58
|
446.226 | 384.735 | %50.4 | %49.6 | 379.298 | |||
| 2012[19] | 773.026 | %1 |
27 | %1.02 | 314.914 |
%41
%59
|
458.112 | 388.736 | %50.3 | %49.7 | 384.290 | |||
Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre değişimin yüzde olarak oranıdır. Sıra, Mardin il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Yüzde, Mardin il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.
Yönetim [değiştir]
Mardin, 2007 Türkiye genel seçimleri'ne göre Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde altı milletvekili ile temsil edildi. Milletvekillerinin üçü Adalet ve Kalkınma Partisi adayı, iüçü bağımsız olarak seçildi.[20] Daha sonra Demokratik Toplum Partisi'ne geçen bağımsız adaylardan Ahmet Türk'ün milletvekilliğinin düşmesinin ardından, Mardin'i beş milletvekili temsil etmektedir.[21]
Yerel yönetim [değiştir]
1990 yılında Cizre, Silopi ve İdil ilçeleri Mardin'den ayrılarak yeni il olan Şırnak'a, Gercüş ilçesi ise Batman iline bağlanmıştır. Bu değişiklikler sonucu ilin yüzölçümü %30 daralmış ve Şırnak'a bağlanan ilçeler nedeniyle Mardin'in Irak ile sınırı kalmamıştır.
Mardin'deki ilçe sayısı 9, belediye sayısı 31, köy sayısı 579'dur.
Altyapı [değiştir]
Ulaşım [değiştir]
Kızıltepe ve Nusaybin ilçelerinden geçen doğu-batı yönündeki D-400 karayolu, ildeki en önemli karayoludur. Şanlıurfa ve Şırnak illerinden bu yolla ulaşılabilir. Şehir merkezine 20 km uzaklıktaki Mardin Havaalanı'na Türkiye içi tarifeli uçak seferleri düzenlenmektedir.
Sağlık [değiştir]
Mardin ilinde Sağlık Bakanlığı'na bağlı 11 hastane bulunmaktadır. Mardin şehir merkezinde Mardin Devlet Hastanesi, Mardin Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi ve Mardin Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi bulunmaktadır. Derik ilçesinde Derik Devlet Hastanesi, Dargeçit ilçesinde Dargeçit Devlet Hastanesi, Kızıltepe ilçesinde Kızıltepe Devlet Hastanesi, Mazıdağı ilçesinde Mazıdağı İlçe Hastanesi, Midyat ilçesinde Midyat Devlet Hastanesi, Nusaybin ilçesinde Nusaybin Devlet Hastanesi, Ömerli ilçesinde Ömerli İlçe Entegre Hastanesi, Savur ilçesinde Savur İlçe Entegre Hastanesi sağlık hizmeti sağlamaktadır.[22] Özel kurum olarak Mardin şehir merkezinde 1 hastane hizmet vermektedir.[23]
Eğitim [değiştir]
Diyarbakır yolu üzerinde, Mardin şehir merkezinde yer alan Mardin Artuklu Üniversitesi 2007 yılında kurulmuş ve 2007-2008 döneminde eğitim öğretime başlamıştır.
Kültür ve sanat [değiştir]
Etkinlikler [değiştir]
Müzeler [değiştir]
- Mardin Müzesi
- Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi
Manastırlar ve kiliseler [değiştir]
- Mor Behnam Kilisesi (Kırklar), Mardin şehrindedir.
- Meryemana Kilisesi, Mardin şehrindedir.
- Mor Yusuf Kilisesi (Surp Hovsep), Mardin şehrindedir.
- Mor Efrem Manastırı , Mardin kent merkezindedir.
- Mor Petrus - Mor Paulus Kilisesi , Mardin kent merkezindedir.
- Mort Şmuni Kilisesi , Mardin kent merkezindedir.
- Surp Kevork Kilisesi , Mardin kent merkezindedir.
- Mor Hürmüzd Keldani Kilisesi , Mardin kent merkezindedir.
- Mor Mihael Manastırı , Mardin kent merkezinin güneybatısındadır.
- Deyrulzafarân Manastırı, şehir merkezine 5 km. mesafededir. Milattan önceki dönemlere ait bölümleri olmakla birlikte, dördüncü yüzyılın sonlarında yapıldı. Geçmişte farklı isimlerle, 15. yy'dan günümüze ise Zafaran olarak bilinen manastır 1293-1932 yılları arasında Süryani Patriklik merkezlerinden biriydi.
- Deyrulumur Manastırı, Midyat ilçesi, Yayvantepe köyü yakınlarındadır. 397 yılında yapılan manastır, tarih boyunca dört farklı isimle anıldı. 615 yılından 1049 yılına kadar Turabidin Metropolitlik merkezi olan manastır, bu sıfatını 1915 yılına kadar korudu.
- Mor Yakup Manastırı, Nusaybin ilçesi merkezindedir.
- Meryemana Manastırı, Midyat, Mardin ilçesinin Anıtlı köyündedir.
- Mor Dımet Manastırı, Savur ilçesinin Dereiçi köyündedir.
Kaleler [değiştir]
- Mardin Kalesi
- Kız Kalesi (Kalat’ül Mara-Lorna Jurek), Merkez ilçeye bağlı Eskikale köyündedir
- Erdemeşt Kalesi
- Arur Kalesi
- Dara Kalesi (Daras Anastasiupolis), Merkez ilçeye bağlı Oğuz köyündedir.
- Rabbat Kalesi, Derik ilçesine bağlı hisaraltı köyündedir.
- Dermetinan Kalesi, Mazıdağı, Mardin ilçesine bağlı Gümüşova köyündedir.
- Zarzavan Kalesi (Sammachisacane), Mardin, Diyarbakır yolu üzerindedir.
- Savur Kalesi, Savur ilçesi merkezindedir.
- Aznavur Kalesi, Nusaybin ilçesi merkezindedir.
- Rahabdium Kalesi (Hafemtay), Nusaybin ilçesi merkezindedir.
- Merdis Kalesi (Marin), Nusaybin ilçesi merkezindedir.
- Haytam Kalesi (Turbdin - Dimitriyus) Nusaybin ilçesindedir.
- El Nıhman Kalesi, Yeşilli ilçesine bağlı Bülbül köyündedir.
Camii ve medreseler [değiştir]
- Latifiye Camii
- Melik Mahmut ( Savurkapı ) Camii
- Eminüddin Medresesi
- Harzem Medresesi
- Hatuniye Medresesi
- Sultan İsa Medresesi (Zinciriye Medresesi)
- Sultan Kasım Medresesi ve Kümbeti
- Şehidiye Medresesi
- Ulu Camii
- Zairi Camii
- Zeynel Abidin Cami
- Koçhisar Camii (Kızıltepe Ulu Camii)
El sanatları [değiştir]
- Telkârî
- Taş İşlemeciliği
- Bakırcılık
- Ahşap Oymacılığı
- Semercilik
- Bitkisel Sabunculuk
- Ev Şarapçılığı
Spor [değiştir]
Yapılar [değiştir]
Fotoğraf galerisi [değiştir]
Ayrıca bakınız [değiştir]
Kaynakça [değiştir]
- ^ "Türkiye İstatistik Kurumu 2012 genel nüfus sayımı verileri". 13 Şubat 2013 tarihinde erişildi.
- ^ "Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü". http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=MARDIN. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
- ^ a b c "İller itibari ile iktisadi faaliyet kollarına göre Gayri Safi Yurtiçi Hasıla". Türkiye İstatistik Kurumu. 2001. http://tuikrapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?ulusalhesaplardb2=&report=i_tablo3_il.RDF&p_tur=2&p_yil1=2001&p_il1=47&desformat=html&p_kod=9&ENVID=ulusalhesaplardb2Env. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
- ^ Aydın, Abdürrauf. "İktisadi Açıdan Bölgesel Düzensizlik: Mardin İli Örneği". Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. ss. 309. http://www.e-sosder.com/dergi/24304-312.pdf. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2010.
- ^ "İller itibariyle kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla". Türkiye İstatistik Kurumu. 2001. http://tuikrapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?ulusalhesaplardb2=&report=i_tablo2.RDF&p_tur=3&p_yil1=2001&p_il1=47&desformat=html&p_kod=2&ENVID=ulusalhesaplardb2Env. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
- ^ Günal, Veysi (2006). "Mardin İlinde Kültürel Çekicilikler ve Turzim Amaçlı Kullanım Olanakları". Ankara Üniversitesi. Scientific Commons. http://en.scientificcommons.org/28806183. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2010.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bspw99W0. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnmS8Xk. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqX5Im0. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuqC3iT. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwuLqGR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyZz9sq. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0kfhnI. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu27y7Gi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3yOLe9. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEAWCF4. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFmcciv. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuH3amvD. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxqYA0Y. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "Seçim yılına göre siyasi parti ve bağımsızların çıkardığı milletvekili sayısı". Tüik. 2007. http://tuikrapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?secimdb2=&report=tablo5_vekil_sayi.RDF&p_il1=47&p_yil1=2007&p_kod=4&desformat=html&ENVID=secimEnv. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
- ^ [http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/milletvekillerimiz_sd.liste "Türkiye Büyük Millet Meclisi 23. Dönem Milletvekilleri Listesi"]. TBMM. http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/milletvekillerimiz_sd.liste. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
- ^ "Mardin devlet hastaneleri". Mardin Sağlık Müdürlüğü. http://www.mardinsm.gov.tr/hastaneler.asp. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
- ^ "Mardin özel hastaneler". Mardin Sağlık Müdürlüğü. http://www.mardinsm.gov.tr/ozelhastane.asp. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2010.
Dış bağlantılar [değiştir]
|
||||||||
|
|||||
Koordinatlar: 37°21′47″N 40°54′31″E / 37.36306°N 40.90861°E
